واردات مواد شیمیایی کشاورزی از روسیه ۲۰۲۶

واردات مواد شیمیایی و کودهای معدنی از روسیه ۲۰۲۶؛ راهنمای اخذ مجوزهای کشاورزی

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۰۴ اسفند ۱۴۰۴

در آستانه سال ۲۰۲۶، تعاملات اقتصادی میان جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه وارد فاز جدیدی از همکاری‌های استراتژیک شده است که ریشه در توافقنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا دارد. با توجه به حذف تعرفه‌های گمرکی برای بخش بزرگی از نهاده‌های تولید، واردات مواد شیمیایی و کودهای معدنی از روسیه نه تنها راهکاری برای تأمین نیازهای داخلی بخش کشاورزی، بلکه فرصتی بی‌نظیر برای بازرگانان جهت بهره‌مندی از مزایای لجستیکی کریدور شمال-جنوب و سیستم‌های بانکی یکپارچه است.

گزارش جامع «واردات مواد شیمیایی کشاورزی از روسیه ۲۰۲۶»، با نگاهی تحلیلی به آخرین بخشنامه‌ها، الزامات مؤسسه تحقیقات خاک و آب، و ضوابط سازمان حفظ نباتات، تمامی مراحل عملیاتی از ثبت سفارش تا ترخیص کالا را در چارچوب مقررات سال ۱۴۰۵ تشریح می‌کند تا فعالان حوزه بازرگانی با درک عمیق از تغییرات ساختاری، ریسک‌های خود را مدیریت کرده و از پتانسیل‌های بازار روسیه حداکثر بهره را ببرند.1

تحلیل ژئوپلیتیک و اقتصادی بازرگانی ایران و روسیه در افق ۲۰۲۶

روابط تجاری ایران و روسیه در سال ۲۰۲۶ فراتر از یک مبادله ساده کالا ارزیابی می‌شود. امضای توافقنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) نقطه عطفی است که به موجب آن، ۹۰ درصد کالاهای مبادلاتی مشمول تعرفه صفر شده‌اند.1 روسیه به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان مواد شیمیایی و کودهای معدنی در جهان، اکنون اولویت اول خود را تأمین نیازهای کشورهای همسو و استراتژیک قرار داده است. از منظر یک متخصص بازرگانی، این تغییر جهت از بازارهای غربی به سمت بازارهای اوراسیا، ناشی از فشارهای بین‌المللی و وضع تعرفه‌های سنگین از سوی اتحادیه اروپا بر محصولات روسی است که باعث شده غول‌های تولیدکننده کود در روسیه، به دنبال بازارهای پایداری نظیر ایران باشند.4

توسعه زیرساخت‌های کریدور شمال-جنوب (INSTC) نیز نقش کاتالیزور را در این فرآیند ایفا می‌کند. تکمیل بخش‌های کلیدی راه‌آهن رشت-آستارا و افزایش ظرفیت بنادر خزر، زمان و هزینه حمل‌ونقل را به شکل معناداری کاهش داده است.6 بازرگانان ایرانی در سال ۲۰۲۶ با محیطی روبرو هستند که در آن ابزارهای پرداخت مالی غیرسوئیفتی و یکپارچگی شبکه‌های بانکی، بسیاری از موانع پیشین را از میان برداشته است. در ادامه، جزئیات دقیق سهمیه‌های صادراتی روسیه برای سال ۲۰۲۶ ارائه شده است که درک آن برای برنامه‌ریزی خرید سالانه ضروری است.

دسته‌بندی کودهای معدنی روسیهسهمیه صادراتی (دسامبر ۲۰۲۵ تا می ۲۰۲۶)هدف‌گذاری سیاستی
کودهای نیتروژنی (Nitrogenous)بیش از ۱۰.۶ میلیون تنتأمین مداوم بازارهای استراتژیک و کنترل قیمت جهانی 8
کودهای ترکیبی و مجتمع (Compound)بالغ بر ۸ میلیون تنتوسعه صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا 8
مجموع کل سهمیه دوره ۶ ماهه۱۸.۷ میلیون تنحفظ تعادل بین بازار داخلی روسیه و تعهدات بین‌المللی 8
/Users/nima/Library/Containers/ru.keepcoder.Telegram/Data/tmp/telegram-cloud-document-4-5812087471663488169.jpg

این سهمیه‌بندی‌ها نشان‌دهنده ظرفیت عظیم تولید روسیه است که حتی با وجود محدودیت‌های صادراتی، حجم بسیار بالایی را برای بازارهای خارجی در نظر گرفته است. بازرگانان ایرانی باید بر اساس این تقویم صادراتی، زمان‌بندی قراردادهای خود را تنظیم کنند تا با محدودیت‌های فصلی یا اتمام سهمیه‌ها در بنادر آستراخان و مخاچ‌کالا مواجه نشوند.8

چارچوب قانونی تجارت آزاد با اوراسیا و مزایای تعرفه‌ای ۲۰۲۶

اجرای کامل توافقنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اوراسیایی در سال ۲۰۲۶، ساختار هزینه‌ای واردات مواد شیمیایی را به کلی دگرگون کرده است. بر اساس متن این موافقتنامه که مفصل‌ترین پیمان تجاری تاریخ ایران محسوب می‌شود، بیش از ۸۰۰۰ ردیف کد تعرفه هشت‌رقمی مشمول تعرفه صفر شده‌اند.1 این موضوع به این معناست که واردکننده ایرانی با ارائه گواهی مبدأ معتبر، از پرداخت حقوق ورودی مرسوم معاف است که این خود مزیتی رقابتی در برابر محصولات وارداتی از سایر نقاط جهان ایجاد می‌کند.

نکته حائز اهمیت در سال ۲۰۲۶، لزوم رعایت دقیق قواعد مبدأ (Rules of Origin) است. برای بهره‌مندی از تعرفه صفر، کالا باید لزوماً در قلمرو کشورهای عضو تولید شده باشد. فرم گواهی مبدأ CT-3 سند اصلی برای اثبات این موضوع در گمرکات ایران است.1 بازرگانان باید اطمینان حاصل کنند که تولیدکننده روسی قادر به صدور این فرم از طریق اتاق‌های بازرگانی محلی فدراسیون روسیه است. همچنین، در سال ۲۰۲۶ فرآیند تایید گواهی‌های مبدأ به صورت الکترونیکی میان گمرکات دو کشور تبادل می‌شود که سرعت ترخیص را به شدت افزایش داده است.

در جدول زیر، وضعیت تعرفه‌ای برخی از پرمصرف‌ترین کدهای ردیف ۳۱ (کودها) تحت موافقتنامه تجارت آزاد ۲۰۲۶ بررسی شده است:

کد تعرفه (HS Code)شرح کالانرخ حقوق ورودی (اوراسیا ۲۰۲۶)الزامات سندی کلیدی
31021000اوره (حتی به صورت محلول آبی)۰٪گواهی CT-3 + مجوز مؤسسه خاک و آب 2
31051010کودهای NPK (به شکل قرص یا بسته‌بندی کوچک)۰٪گواهی CT-3 + آنالیز فنی تولیدکننده 10
31052000کودهای معدنی دارای سه عنصر (N, P, K)۰٪تاییدیه استاندارد اجباری + گواهی مبدأ 2
31053000دی‌آمونیوم فسفات (DAP)۰٪مجوز فنی سازمان حفظ نباتات (در صورت لزوم) 11

تحلیل‌های بازرگانی نشان می‌دهد که پایداری این معافیت‌های تعرفه‌ای منوط به رعایت سهمیه‌های تعیین‌شده در توافقنامه است. اگرچه اکثر کودها مشمول تعرفه صفر هستند، اما برخی اقلام حساس ممکن است تحت نظام سهمیه (Quota) قرار گیرند که در آن تنها حجم معینی از کالا با تعرفه صفر وارد می‌شود و مازاد آن مشمول نرخ‌های عادی می‌گردد.2 بنابراین، استعلام آخرین وضعیت ردیف‌های تعرفه‌ای از سامانه جامع تجارت پیش از نهایی کردن پروفرما الزامی است.

الزامات فنی و فرآیند اخذ مجوز از مؤسسه تحقیقات خاک و آب

ورود هرگونه ماده کودی به قلمرو گمرکی ایران در سال ۲۰۲۶، مستلزم دارا بودن گواهی ثبت ماده کودی از مؤسسه تحقیقات خاک و آب وزارت جهاد کشاورزی است.12 این قانون بدون استثنا برای تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی اجرا می‌شود و هدف از آن، جلوگیری از ورود کودهای بی‌کیفیت یا آلوده به فلزات سنگین است که سلامت خاک و محصول را تهدید می‌کنند.

فرآیند ثبت کودی در سال ۲۰۲۶ کاملاً سیستمی شده و از طریق درگاه الکترونیکی WWW.KSWRI.IR انجام می‌پذیرد. واردکننده باید ابتدا نسبت به معرفی “مسئول فنی” واجد شرایط که دارای تحصیلات مرتبط در رشته‌های مهندسی کشاورزی (خاک‌شناسی یا گرایش‌های مشابه) است، اقدام نماید.14 مسئول فنی وظیفه نظارت بر صحت آنالیزهای ارائه شده و تطبیق آن‌ها با استانداردهای ملی ایران را بر عهده دارد. پس از بارگذاری مستنداتی نظیر اجازه نامه رسمی از تولیدکننده روسی (LOA) و برگه اطلاعات ایمنی (MSDS)، نمونه کالا باید در بسته‌بندی اصلی جهت انجام آزمایش‌های آزمایشگاهی به مؤسسه ارسال شود.14

هزینه‌های خدمات مؤسسه در سال ۲۰۲۶ مطابق با آخرین نرخ‌های مصوب به شرح زیر مدیریت می‌شود:

نوع خدمات مؤسسه خاک و آبتعرفه (ریال) – سال ۱۴۰۵ملاحظات اجرایی
ثبت جدید هر نمونه کود شیمیایی۲۳,۴۳۰,۰۰۰شامل آنالیز کامل عناصر ماکرو و میکرو 14
ثبت هر نمونه کود آلی یا زیستی۴۶,۶۳۰,۰۰۰شامل تست‌های پاتولوژی و بار میکروبی 14
تمدید اعتبار گواهی ثبت ماده کودی۷,۲۰۰,۰۰۰به ازای هر سال تمدید اعتبار 14
اصلاح یا تغییر تاریخ انقضای محصول۱۰,۰۰۰,۰۰۰مستلزم تاییدیه پایداری شیمیایی ماده 14

آنالیزهای آزمایشگاهی در سال ۲۰۲۶ بر روی پارامترهای حساسی متمرکز هستند. به عنوان مثال، در کودهای فسفاته روسی، میزان کادمیوم (Cd) به دقت اندازه‌گیری می‌شود تا از حد مجاز ۶۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم تجاوز نکند.15 همچنین، حلالیت کودهای پودری و کیفیت گرانولاسیون کودهای ترکیبی از جمله مواردی است که در صورت عدم تطبیق با پروفرما، منجر به رد درخواست ثبت و عدم صدور مجوز ورود خواهد شد.14

ضوابط سازمان حفظ نباتات در واردات سموم و نهاده‌های شیمیایی

سازمان حفظ نباتات به عنوان مرجع حاکمیتی کنترل آفات، نظارت دقیقی بر واردات سموم آماده مصرف و تکنیکال، و همچنین برخی کودهای بیولوژیک دارد.16 در سال ۲۰۲۶، با توجه به نظم نوین تجارت محصولات کشاورزی میان ایران و روسیه، سازمان حفظ نباتات استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای را برای رصد و پایش مواد شیمیایی از مبدأ ابلاغ کرده است.17 این استانداردها شامل الزام به ثبت سموم در فهرست سموم مجاز هر دو کشور (تطبیق فهرست) و رعایت حدود مجاز باقیمانده آفت‌کش‌ها (MRLs) است.18

برای واردات سموم کشاورزی از روسیه در سال ۲۰۲۶، متقاضی باید دارای “پروانه فعالیت واردات” باشد. این پروانه تنها به شرکت‌هایی اعطا می‌شود که دارای انبار مورد تایید طبق استانداردهای زیست‌محیطی و مسئول فنی تایید صلاحیت شده باشند.16 یکی از تغییرات مهم در بخشنامه‌های سال ۱۴۰۵، الزام به ارائه “گواهی تطابق” برای محصولاتی نظیر فلفل دلمه، گوجه‌فرنگی و خیار است که به طور مستقیم با سلامت زنجیره غذایی در ارتباط هستند.19

بازرگانان باید توجه داشته باشند که واردات دانه سورگوم و برخی نهاده‌های مشابه از روسیه در سال ۲۰۲۶ در ردیف کالاهای با ریسک قرنطینه‌ای متوسط قرار گرفته است.20 این به معنای آن است که ترخیص این کالاها منوط به بازدید فیزیکی کارشناسان قرنطینه در مبادی ورودی (نظیر بندر انزلی یا آستارا) و صدور تاییدیه کتبی پس از بررسی‌های میکروسکوپی است.20 هرگونه نقص در مدارک فیتوسنیتری (Phytosanitary Certificate) صادر شده توسط روسیه، می‌تواند منجر به مرجوع شدن کل محموله شود.

مکانیزم‌های مالی و یکپارچگی سیستم پرداخت میر-شتاب در سال ۲۰۲۶

یکی از پیچیده‌ترین جنبه‌های تجارت با روسیه در سال‌های گذشته، چالش‌های بانکی و انتقال ارز بود. اما در سال ۲۰۲۶، زیرساخت‌های مالی میان تهران و مسکو به سطحی از پایداری رسیده است که وابستگی به سیستم سوئیفت (SWIFT) به حداقل ممکن کاهش یافته است.22 اتصال شبکه پرداخت شتاب ایران به شبکه میر (MIR) روسیه، فرآیند تسویه حساب‌های تجاری را برای بازرگانان تسهیل کرده است.23

در فاز عملیاتی سال ۲۰۲۶، بازرگانان می‌توانند از مزایای “اعتبار اسنادی (LC) روبلی” استفاده کنند. بانک‌های بزرگی در روسیه نظیر وی‌تی‌بی (VTB) و اسبربانک (Sberbank) اکنون اعتبارات اسنادی صادر شده توسط بانک‌های معتبر ایرانی را برای تأمین کالاهای اساسی و نهاده‌های کشاورزی می‌پذیرند.25 این مکانیزم ریسک عدم تحویل کالا یا عدم پرداخت وجه را برای هر دو طرف معامله از میان برداشته است.

مرحله ادغام مالیخدمات در دسترس برای بازرگانان (۲۰۲۶)تاثیر بر واردات کالا
اتصال شتاب به میرامکان برداشت نقد و پرداخت در پایانه‌های POS با کارت‌های داخلی 23تسهیل هزینه‌های سفر تجاری و خریدهای خرد نمونه کالا
سامانه پیام‌رسان مالیجایگزین مستقیم سوئیفت برای تراکنش‌های کلان بانکی 22امنیت کامل حواله‌های ارزی در برابر تحریم‌های ثانویه
تسویه با ارزهای ملیاستفاده از ریال و روبل در سامانه نیما و بازارهای رسمی 22حذف هزینه‌های تسعیر ارز واسط (دلار/یورو)

استفاده از سیستم پرداخت Kahroba (NFC) در پایانه‌های فروشگاهی ایران و روسیه، در سال ۲۰۲۶ به امری عادی تبدیل شده است. این زیرساخت نه تنها برای گردشگران، بلکه برای نمایندگان شرکت‌های بازرگانی که برای نظارت بر بارگیری یا مذاکرات حضوری به روسیه سفر می‌کنند، امکان مدیریت هزینه‌های عملیاتی را بدون نیاز به حمل پول نقد فراهم آورده است.23

واردات مواد شیمیایی کشاورزی از روسیه ۲۰۲۶

استراتژی‌های لجستیکی و حمل‌ونقل در کریدور شمال-جنوب

انتخاب مسیر حمل در سال ۲۰۲۶، بیش از هر زمان دیگری به دانش واردکننده از وضعیت زیرساخت‌ها بستگی دارد. کریدور شمال-جنوب (INSTC) اکنون دارای سه شاخه اصلی است که هر کدام مزایا و معایب خاص خود را برای حمل مواد شیمیایی و کودهای معدنی دارند.6

  • شاخه شرقی (ریلی): این مسیر از روسیه، قزاقستان و ترکمنستان عبور کرده و از مرز ریلی اینچه‌برون یا سرخس وارد ایران می‌شود. این مسیر برای حمل کودهای فله (Urea, DAP) در احجام بالا بسیار اقتصادی است.6 تخفیف‌های تعرفه‌ای ۴۰ درصدی ارائه شده توسط راه‌آهن‌های منطقه، این شاخه را به رقیبی جدی برای حمل دریایی تبدیل کرده است.6
  • شاخه مرکزی (دریایی – خزر): حمل کالا از بنادر آستراخان، مخاچ‌کالا و اولیانوفسک به بنادر انزلی، امیرآباد و نوشهر. در سال ۲۰۲۶، راه اندازی خط مستقیم اولیانوفسک-آستارا ظرفیت حمل محصولات کشاورزی را افزایش داده است.29 با این حال، کمبود شناور در دریای خزر و نوسانات تراز آبی همچنان از چالش‌های این مسیر است.6
  • شاخه غربی (ترکیبی): این مسیر با عبور از خاک جمهوری آذربایجان به مرز آستارا می‌رسد. با تکمیل بخش‌های بزرگی از راه‌آهن رشت-آستارا در سال ۲۰۲۶، امکان حمل پیوسته ریلی فراهم شده است که ظرفیت این مسیر را به بیش از ۱۵ میلیون تن در سال ارتقا می‌دهد.6

برای مواد شیمیایی حساس به دما یا سموم گران‌قیمت، استفاده از کانتینرهای یخچالی در مسیر دریایی خزر توصیه می‌شود. همچنین، بنادری نظیر امیرآباد با دارا بودن اسکله‌های اختصاصی و اتصال مستقیم به شبکه ریلی سراسری، اولویت اصلی برای تخلیه محموله‌های کودهای فله و کیسه‌های جامبو (Jumbo Bags) محسوب می‌شوند.30

راهنمای ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت (NTSW) برای سال ۲۰۲۶

ثبت سفارش، قلب تپنده عملیات واردات در ایران است. در سال ۲۰۲۶، سامانه جامع تجارت (ntsw.ir) به عنوان پنجره واحد تجارت فرامرزی، تمامی تعاملات میان بازرگان، بانک مرکزی، وزارت صمت و وزارت جهاد کشاورزی را مدیریت می‌کند.32 برای ثبت سفارش مواد شیمیایی کشاورزی، رعایت توالی مراحل زیر از منظر اجرایی ضروری است:

۱. احراز صلاحیت و کارت بازرگانی: واردکننده باید دارای کارت بازرگانی معتبر در رشته فعالیت مرتبط (شیمیایی یا کشاورزی) باشد. اطلاعات کارت به صورت برخط از سامانه اتاق بازرگانی استعلام می‌شود.34

۲. اخذ شناسه فروشنده خارجی: مشخصات کمپانی روسی باید در بخش مدیریت فروشندگان خارجی ثبت شود. اگر فروشنده قبلاً ثبت نشده باشد، ارائه مدارک ثبتی شرکت روسی جهت دریافت شناسه ۹ رقمی الزامی است.36

۳. ثبت پرونده و بارگذاری پروفرما: در این مرحله، کدهای تعرفه (HS Codes) باید با دقت وارد شوند. برای مواد شیمیایی کشاورزی، انتخاب کد صحیح تعیین‌کننده نوع ارز (نیمایی یا صادراتی) و سازمان مجوزدهنده است.32

۴. اخذ مجوزهای فنی (گلوگاه اصلی): پرونده به صورت سیستمی به کارتابل وزارت جهاد کشاورزی ارسال می‌شود. در اینجا، وجود گواهی ثبت ماده کودی از مؤسسه خاک و آب یا مجوز سازمان حفظ نباتات چک می‌شود.13

۵. تخصیص ارز و سقف واردات: با توجه به سیاست‌های پولی سال ۱۴۰۵، سقف واردات بر اساس رتبه اعتباری بازرگان تعیین می‌شود. استفاده از ارز حاصل از صادرات خود یا غیر، سریع‌ترین راه برای تأمین مالی محموله‌های روسی است.34

یکی از چالش‌های رایج در سال ۲۰۲۶، عدم تطابق اطلاعات پروفرما با شناسنامه کالا در سامانه شناسه کالا است. بازرگانان حرفه‌ای پیش از ثبت سفارش، ابتدا نسبت به اخذ “شناسه کالا” برای هر گرید خاص از کود یا ماده شیمیایی اقدام می‌کنند تا در مراحل بعدی با خطای سیستمی مواجه نشوند.33

تشریفات گمرکی و ترخیص کالا در بنادر شمالی

پس از طی مراحل بانکی و حمل کالا به یکی از بنادر ایران، فرآیند ترخیص آغاز می‌شود. گمرک بندر انزلی و منطقه ویژه اقتصادی امیرآباد، قطب‌های اصلی ورود نهاده‌های کشاورزی از روسیه هستند.30 در سال ۲۰۲۶، رویه “ارزیابی در محل” و “مسیر سبز گمرکی” برای شرکت‌های تولیدی و واردکنندگان خوش‌سابقه، زمان ترخیص را به کمتر از ۳ روز کاهش داده است.37

اسناد ضروری برای اظهار کالا در سامانه EPL عبارتند از:

  • اظهارنامه گمرکی تکمیل شده.
  • قبض انبار الکترونیک.
  • ترخیصیه و بارنامه (Bill of Lading).
  • فاکتور (Invoice) و پکینگ لیست (Packing List).
  • گواهی مبدأ فرم CT-3 (برای بهره‌مندی از معافیت اوراسیا).
  • گواهی بازرسی کالا در مبدأ (IC).
  • تاییدیه نهایی سازمان‌های مجوز دهنده (خاک و آب / حفظ نباتات).

نکته طلایی برای بازرگانان در سال ۲۰۲۶، توجه به بخشنامه‌های اصلاحی حقوق گمرکی است. بر اساس مصوبات سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، حقوق گمرکی برای بسیاری از کالاهای اساسی و نهاده‌های کشاورزی از ۴ درصد به ۱ درصد کاهش یافته است.39 این تسهیلات به منظور کنترل نرخ تورم در بخش کشاورزی اعمال شده و تاثیر مستقیمی بر کاهش قیمت تمام‌شده محموله‌های روسی دارد.39

مدیریت ریسک و روندهای بازار در افق ۲۰۲۶-۲۰۳۲

بازار کود و مواد شیمیایی روسیه طبق پیش‌بینی‌ها تا سال ۲۰۳۲ با نرخ رشد سالانه ۹.۷۷ درصد به ارزش بیش از ۲۰ میلیارد دلار خواهد رسید.41 این رشد نشان‌دهنده پایداری عرضه از سوی روسیه است. با این حال، بازرگانان باید ریسک‌های زیر را در استراتژی‌های بلندمدت خود مدیریت کنند:

  • نوسانات نرخ ارز: حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی برای برخی کودها در اواخر سال ۱۴۰۴، قیمت‌ها را به نرخ ارز نیمایی وابسته کرده است.42 استفاده از قراردادهای آتی (Forward) یا تسویه با ریال می‌تواند این ریسک را پوشش دهد.
  • تغییرات سهمیه صادراتی: روسیه به طور مداوم سهمیه‌های صادراتی خود را بر اساس نیاز داخلی بازنگری می‌کند.8 داشتن چندین تامین‌کننده در مناطق مختلف روسیه (مانند منطقه ولگا یا جنوب روسیه) برای حفظ تداوم تأمین ضروری است.41
  • الزامات زیست‌محیطی: اجرای مکانیسم تعدیل مرز کربن (CBAM) و قوانین جدید حفاظت از خاک در ایران، واردکنندگان را ملزم به تأمین کودهای “پاک” با کمترین میزان آلایندگی می‌کند.5

در سال ۲۰۲۶، شرکت‌هایی موفق خواهند بود که فراتر از یک واسطه تجاری عمل کرده و با ایجاد “کنسرسیوم‌های وارداتی”، قدرت چانه‌زنی خود را در برابر تولیدکنندگان بزرگ روسی افزایش دهند.44 همچنین، تمرکز بر واردات مواد اولیه برای تولید داخلی تحت لیسانس برندهای روسی، یکی از مسیرهای پر سود و مورد حمایت دولت در سال‌های آتی خواهد بود.45

نتیجه‌گیری و گام‌های پیشنهادی برای فعالان اقتصادی

واردات مواد شیمیایی و کودهای معدنی از روسیه در سال ۲۰۲۶، تلفیقی از فرصت‌های تعرفه‌ای اوراسیا و زیرساخت‌های نوین لجستیکی کریدور شمال-جنوب است. برای موفقیت در این حوزه، بازرگانان باید دانش فنی خود را در خصوص الزامات مؤسسه خاک و آب به‌روز کرده و از ظرفیت‌های بانکی ایجاد شده در شبکه میر-شتاب حداکثر استفاده را ببرند. حذف تعرفه‌ها به موجب توافقنامه تجارت آزاد، حاشیه سود مناسبی را فراهم کرده است، اما این سود تنها با مدیریت دقیق زمان‌بندی ثبت سفارش و انتخاب مسیر حمل بهینه (به ویژه مسیرهای ریلی شرقی یا خطوط کشتیرانی نوین خزر) محقق خواهد شد.

پیشنهاد می‌شود بازرگانان پیش از ورود به معاملات کلان، ابتدا نسبت به اخذ مجوزهای فنی برای گریدهای مشخص کالا اقدام کرده و با بهره‌گیری از مشاوره متخصصان بازرگانی خارجی، قراردادهای خود را در چارچوب قوانین جدید اینکوترمز و ضوابط ارزی سال ۱۴۰۵ تنظیم نمایند. آینده کشاورزی ایران در گرو تأمین پایدار نهاده‌های باکیفیت است و روسیه در این نقشه راه، کلیدی‌ترین شریک تجاری محسوب می‌شود.

منابع

  1. توافقنامه تجارت آزاد با اوراسیا – آیکسپورت, accessed on February 16, 2026, https://ixport.ir/free-trade-agreement-eurasia/
  2. متن موافقتنامه تجارت آزاد بین جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی …, accessed on February 16, 2026, https://ihitrussia.ir/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7/
  3. جزئیات اجرایی شدن توافقنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا – خبرآنلاین, accessed on February 16, 2026, https://www.khabaronline.ir/news/2064859/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C
  4. EU increases tariff duties on Russian and Belarusian imports of agricultural products and fertilizers – European Commission’s trade, accessed on February 16, 2026, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/news/eu-increases-tariff-duties-russian-and-belarusian-imports-agricultural-products-and-fertilizers
  5. ICIS reports on EU introduction of fertilizer tax, accessed on February 16, 2026, https://www.worldfertilizer.com/special-reports/10112025/icis-reports-on-eu-introduction-of-fertilizer-tax/
  6. North-South Transport Corridor: Boosting Russia-India Trade and Logistics Efficiency – Sberbank, accessed on February 16, 2026, https://sberbank.co.in/media/publications/northsouth-corridor-a-new-artery-of-eurasian-trade
  7. Iran prepares to start operations within North-South Corridor – minister – Trend.az, accessed on February 16, 2026, https://www.trend.az/business/4153497.html
  8. Russia sets fertilizer export quota of 18.7 mln tonnes for Dec 2025 …, accessed on February 16, 2026, https://interfax.com/newsroom/top-stories/114361/
  9. Fertilizer exports from Russia increased by 10% | News on Taiwantrade, accessed on February 16, 2026, https://www.taiwantrade.com/tradenews/detail.html?newsid=2950325
  10. ترخیص کود از گمرک – بازرگانی آریانا جم, accessed on February 16, 2026, https://arianajam.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9/
  11. کد تعرفه (HS Code) 3105 – کودهای معدنی یا شیمیایی دارای دو یا سه عنصر حاصلخیزکننده ازت، فسفر و پتاسیم؛ سایرکودها؛ محصولات این فصل‌که به شکل قرص یا اشکال همانند یا در بسته‌های به وزن ناخالص حداکثر ۱۰ کیلوگرم عرضه شود., accessed on February 16, 2026, https://hi-export.ir/tariff/3105
  12. اخذ گواهی ثبت موسسه تحقیقات خاک و آب برای واردات کود الزامی شد – فودنا, accessed on February 16, 2026, https://www.foodna.com/fa/newsagency/88550/%D8%A7%D8%AE%D8%B0-%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%D9%88-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D8%AF
  13. مدارک مورد نیاز جهت ثبت سفارش کود در سامانه, accessed on February 16, 2026, https://www.assc.ir/fa/news/2643-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87.html
  14. گواهینامه ثبت مواد کودی, accessed on February 16, 2026, https://sabtebazargan.com/%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DB%8C/
  15. Export-Ready Fertilizer Standards for 2026 | Green Gubre Group, accessed on February 16, 2026, https://www.greengubregroup.com/blogs/export-ready-fertilizer-standards-what-global-buyers-expect-in-2026
  16. صدور تأییدیه واردات سموم آماده مصرف – سازمان حفظ نباتات, accessed on February 16, 2026, https://www.ppo.ir/fa-IR/ppo/5228/page/%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A3%DB%8C%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%85%D9%88%D9%85-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81
  17. سامانه الکترونیکی گواهی بهداشتی محصولات کشاورزی با روسیه راه اندازی شد/ پیش بینی افزایش پنج برابری صادرات به مسکو – ایرنا, accessed on February 16, 2026, https://36007044.khabarban.com/
  18. اخذ آخرین فهرست سموم ثبت شده روی محصولات – فودنا, accessed on February 16, 2026, https://www.foodna.com/fa/newsagency/109292/%D8%A7%D8%AE%D8%B0-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D9%85%D9%88%D9%85-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA
  19. صادرکنندگان محصولات کشاورزی به روسیه بخوانند – سازمان حفظ نباتات کشور, accessed on February 16, 2026, https://www.ppo.ir/fa-IR/ppo/1/news/view/14593/6844/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%83%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF
  20. ضوابط جدید برای واردات دانه سورگوم از روسیه ابلاغ شد – ایرنا, accessed on February 16, 2026, https://www.irna.ir/news/85935367/%D8%B6%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%D9%88%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B4%D8%AF
  21. شرایط قرنطینه ایی صادرات محصولات – سازمان حفظ نباتات, accessed on February 16, 2026, https://ppo.ir/fa-IR/ppo/4959
  22. Iran and Russia make a definitive break with the Western financial system: they create a parallel network to SWIFT, release Mir and Shetab cards and defy US and European sanctions – CPG, accessed on February 16, 2026, https://en.clickpetroleoegas.com.br/Iran-and-Russia-connect-banking-systems-outside-of-Swift-and-create-a-parallel-payment-network.-Integration-already-includes-Mir-and-Shetab-VML97-cards./
  23. Shetab Mir Payment Network, accessed on February 16, 2026, https://en.sep.ir/shetab-mir
  24. Second phase of the plan to connect Iran’s Shetab to Russia’s Mir banking network unveiled, accessed on February 16, 2026, https://en.irna.ir/news/85831671/Second-phase-of-the-plan-to-connect-Iran-s-Shetab-to-Russia-s
  25. Russian banks begin accepting Iranian letters of credit to strengthen bilateral trade – TV BRICS, accessed on February 16, 2026, https://tvbrics.com/en/news/russian-banks-begin-accepting-iranian-letters-of-credit-to-strengthen-bilateral-trade/
  26. Purchases with Russian Bank Cards Now Possible in Iran – WANA News, accessed on February 16, 2026, https://wanaen.com/purchases-with-russian-bank-cards-now-possible-in-iran/
  27. Russia, Iran will sign several economic cooperation agreements – Iran News Daily, accessed on February 16, 2026, https://irannewsdaily.com/2026/02/russia-iran-will-sign-several-economic-cooperation-agreements/
  28. Russia’s Iran Alternatives: Middle Eastern Strategic Investments, Trade, & Transport Corridors, accessed on February 16, 2026, https://russiaspivottoasia.com/russias-iran-alternatives-middle-eastern-strategic-investments-trade-transport-corridors/
  29. Russia and Iran plan to launch Ulyanovsk–Astara shipping route in 2026 – TV BRICS, accessed on February 16, 2026, https://tvbrics.com/en/news/russia-and-iran-plan-to-launch-ulyanovsk-astara-shipping-route-in-2026/
  30. مراحل و قوانین ترخیص کالا از گمرک بندر انزلی – PSP Express, accessed on February 16, 2026, https://pspexpress.com/fa/mag/anzali-port-customs-clearance/
  31. راهنمای جامع ترخیص کالا از گمرک بندر انزلی – کارمنتو, accessed on February 16, 2026, https://karmento.ir/blog/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%84%DB%8C/
  32. راهنمای انجام ثبت سفارش با استفاده از مجوز موردی در سامانه جامع تجارت ایران – آیکسپورت, accessed on February 16, 2026, https://ixport.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%85/
  33. آموزش ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت, accessed on February 16, 2026, https://jafari.business/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%86/
  34. ثبت سفارش سامانه جامع تجارت؛ راهنمای کامل ۱۴۰۴, accessed on February 16, 2026, https://mohasebankhebreh.com/3951/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA.html
  35. سامانه جامع تجارت + 5 مرحله برای ثبت فاکتور در سامانه تجارت – نرم افزار حسابداری فرداد, accessed on February 16, 2026, https://www.fardadgroup.com/blog/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA/
  36. راهنمای سامانه جامع تجارت ntsw.ir – ثبت سفارش بازرگانی, accessed on February 16, 2026, https://sabtaresh.com/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-ntsw-ir/
  37. صدور مجوز واردات نهاده ‏ها، محصولات و فرآورده‏ های کشاورزی – سامانه مدیریت خدمات دولت, accessed on February 16, 2026, https://khadamat.mardom.ir/Service/Details?ServiceId=190918082040
  38. واردات و ترخیص مواد شیمیایی – بازرگانی آریانا جم, accessed on February 16, 2026, https://arianajam.com/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C/
  39. بخشنامه گمرک در خصوص اصلاح برخی ردیف های تعرفه مشمول جزء (1) بند (ذ) تبصره (1) قانون بودجه سال 1404 کل کشور – ایران ایمپکس, accessed on February 16, 2026, https://iranimpex.com/law/%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D9%85%D8%B1%D9%83-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%8A-%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D9%81-%D9%87%D8%A7/
  40. مصوبه بودجه‌ای مجلس با تابلو «کنترل گرانی‌ها»؛ متوسط نرخ ارز در بهمن امسال مبنای واردات قرار می گیرد! + جزئیات – خبرآنلاین, accessed on February 16, 2026, https://www.khabaronline.ir/news/2182139/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B1%D8%B2
  41. Russia Fertilizers Market 2026–2032: Tariffs & Growth Drivers – MarkNtel Advisors, accessed on February 16, 2026, https://www.marknteladvisors.com/research-library/fertilizers-market-russia.html
  42. ارز ۲۸۵۰۰ تومانی کود شیمیایی حذف شد – فودنا, accessed on February 16, 2026, https://www.foodna.com/fa/newsagency/129102/%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%DB%B2%DB%B8%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%B4%D8%AF
  43. آیین‌نامه اجرایی قانون حفاظت از خاک – پایگاه خبری اختبار, accessed on February 16, 2026, https://www.ekhtebar.ir/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A7%DA%A9/
  44. تجارت آزاد با اوراسیا، چگونه به یک فرصت تاریخی برای ایران بدل خواهد شد؟, accessed on February 16, 2026, https://otaghiranonline.ir/news/72407/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D9%84
  45. واردات کود و سموم کشاورزی – – شکوه سرزمین امرتات, accessed on February 16, 2026, https://gamberfarm.com/snow-and-ice-removal/