بررسی مالیات ۲ درصدی واردات تهلنجی؛ دستورالعمل جدید گمرک و نحوه محاسبه حقوق ورودی ۱۴۰۵

تجارت مرزی و رویه‌های ملوانی و تهلنجی از دیرباز یکی از راه‌های اصلی تامین معیشت مرزنشینان و اصلاح زنجیره تامین کالاهای مصرفی در بنادر جنوبی ایران بوده‌اند¹. با تصویب قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی و اجرای آیین‌نامه‌های اجرایی آن، ساختار واردات تهلنجی از حالت غیررسمی به چارچوبی شفاف و قانونی تغییر یافته است¹.

ابلاغ بخشنامه جدید گمرک جمهوری اسلامی ایران بر اساس دستورالعمل سازمان امور مالیاتی، ضوابط وصول مالیات ۲ درصدی علی‌الحساب و مالیات بر ارزش افزوده را پس از پایان مهلت یک‌ساله معافیت اولیه تعیین نموده است⁴. این گزارش جامع با واکاوی دقیق ساختار حقوقی، فرمول‌های محاسبه گمرکی و الزامات اجرایی در بنادر جنوب، راهنمایی تخصصی برای بازرگانان، ترخیص‌کاران و فعالان تجارت خارجی برای آشنایی با ساختار مالیات واردات ته‌لنجی ۱۴۰۵ ارائه می‌دهد³.

ابعاد حقوقی و ساختار بخشنامه جدید مالیات ۲ درصدی تهلنجی و ملوانی

تاریخچه و مبنای قانونی ساماندهی تجارت مرزی

قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی (کولبری و ملوانی) و ایجاد اشتغال پایدار مرزنشینان در ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و آیین‌نامه اجرایی آن در ۷ بهمن ۱۴۰۳ ابلاغ گردید¹. هدف قانون‌گذار از تدوین این چارچوب حقوقی، هدایت تدریجی مبادلات مرزی به تجارت رسمی، جلوگیری از قاچاق کالا و حفظ مزایای معیشتی مرزنشینان عنوان شده است¹. طبق صدر ماده ۲ این قانون، واردات از طریق رویه‌های مذکور در سال نخست اجرای قانون از پرداخت مالیات علی‌الحساب و سایر عوارض معاف بود و صرفاً ۵۰ درصد مالیات بر ارزش افزوده از کالاهای وارداتی دریافت می‌شد⁶.

علت صدور بخشنامه جدید و نامه سازمان امور مالیاتی

با پایان یافتن دوره یک‌ساله معافیت اولیه، سازمان امور مالیاتی کشور طی نامه‌ای رسمی اعلام کرد که استمرار معافیت مالیاتی در برخی گمرکات اجرایی کشور فاقد وجاهت قانونی است⁶. بر همین اساس، دفتر واردات گمرک جمهوری اسلامی ایران طی بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۵۹۷۰۷۷ مورخ ۵ مرداد، وصول ۲ درصد مالیات علی‌الحساب واردات کالا و مالیات بر ارزش افزوده را به تمامی گمرکات کشور ابلاغ نمود⁷. این اقدام قانونی به منظور ایجاد وحدت رویه اجرایی، وصول به موقع درآمدهای دولت و رفع تبعیض میان فعالان مختلف حوزه تجارت خارجی انجام شده است³.

مسئولیت مستقیم مدیران گمرکات اجرایی در وصول مالیات

دفتر واردات گمرک ایران مسئولیت نظارت بر اجرای دقیق بخشنامه جدید را بر عهده بالاترین مقام هر گمرک اجرایی قرار داده است¹⁰. این تدبیر نظارتی نشان‌دهنده تصمیم جدی دستگاه‌های حاکمیتی در لغو معافیت‌های غیرقانونی، مقابله با رفتارهای سلیقه‌ای در مبادلات مرزی و اعمال دقیق ضوابط مالیاتی بر تمامی محموله‌های ملوانی و تهلنجی است¹¹.

تشریح ارکان مالیاتی در رویه ملوانی و تهلنجی

ماهیت و نحوه تسویه مالیات علی‌الحساب ۲ درصدی

مالیات ۲ درصدی علی‌الحساب، پیش‌پرداختی از مالیات بر درآمد سالانه واردکننده یا دارنده کارت ملوانی است که در زمان انجام تشریفات گمرکی دریافت می‌شود³. این مبلغ جنبه قطعی ندارد و مودیان مالیاتی می‌توانند در پایان سال مالیاتی و هنگام تسلیم اظهارنامه عملکرد، مبالغ پرداختی به گمرک را به عنوان پیش‌پرداخت منظور کرده و از بدهی قطعی خود کسر نمایند³.

تخفیف ۵۰ درصدی مالیات بر ارزش افزوده

کالاهای وارداتی در رویه ملوانی همچنان از تخفیف ۵۰ درصدی در مالیات بر ارزش افزوده بهره‌مند هستند⁶. با توجه به نرخ پایه ۱۰ درصدی مالیات بر ارزش افزوده در سال جاری، نرخ موثر پرداختی برای این کالاها معادل ۵ درصد ارزش گمرکی به همراه حقوق ورودی تعیین می‌شود⁶.

تغییرات پلکانی حقوق ورودی و سود بازرگانی در سال دوم

مطابق مصوبات قانونی، از سال دوم اجرای قانون ساماندهی تجارت مرزی، تخفیف‌های مربوط به سود بازرگانی سالانه بین ۱۰ تا ۳۰ درصد نسبت به ورود قطعی کاهش می‌یابد⁹. همچنین حقوق گمرکی نیز به صورت سالانه ۲۰ درصد به نرخ‌های استاندارد تجاری نزدیک‌تر می‌شود تا فرآیند پیوند تجارت مرزی به تجارت رسمی به صورت نرم و بدون شوک ناگهانی به بازار انجام پذیرد⁶.

فرمول جامع محاسبه عوارض گمرکی و حقوق ورودی در بنادر جنوب

گام اول: تعیین ارزش ریالی کالا بر پایه ارزش سیف

پایه محاسبات گمرکی بر مبنای ارزش سیف (CIF) محموله شامل قیمت کالا در مبدأ، هزینه بیمه و کرایه حمل تا بندر مقصد محاسبه می‌شود⁸. این ارزش ارزی بر اساس نرخ روزانه سامانه تسعیر گمرک (نرخ ETS) به ریال تبدیل می‌گردد⁸. فرمول محاسباتی ارزش سیف ریالی به شرح زیر است:

ارزش اظهارشده در گمرک با سوابق ثبت‌شده در سامانه شناسه ارزش کالا (TSC) مطابقت داده می‌شود⁸.

گام دوم: محاسبه حقوق ورودی و عوارض پایه گمرک

حقوق ورودی پرداختی محموله از حاصل‌ضرب ارزش سیف ریالی در نرخ تعرفه مصوب به دست می‌آید⁸:

گام سوم: محاسبه مالیات بر ارزش افزوده و مالیات علی‌الحساب ۲ درصدی

مبنای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده و مالیات علی‌الحساب، مجموع ارزش سیف ریالی و حقوق ورودی کالا است⁸. با اعمال تخفیف ۵۰ درصدی قانونی، مالیات بر ارزش افزوده بر اساس فرمول زیر محاسبه می‌شود⁶:

مالیات علی‌الحساب ۲ درصدی واردات نیز بر اساس رابطه زیر محاسبه می‌گردد³:

گام چهارم: هزینه‌های جانبی و عملیاتی ترخیص کالا

علاوه بر مالیات‌های قانونی، معادل ۱ درصد از حقوق ورودی پرداختی به عنوان عوارض به جمعیت هلال احمر اختصاص می‌یابد⁸:

هزینه‌های خدمات بندری، انبارداری، تخلیه و بارگیری و کارمزد ثبت در سامانه EPL نیز به صورت مبالغ ریالی به کل پرداختی اضافه می‌شوند⁸. مجموع پرداختی نهایی جهت ترخیص کالا از رابطه زیر پیروی می‌کند⁸:

مثال عددی و عملی محاسبه هزینه ترخیص یک محموله تهلنجی

تحلیل ترخیص یک محموله پوشاک ملوانی به ارزش ۲۰,۰۰۰ دلار، کرایه حمل ۱,۵۰۰ دلار و بیمه ۵۰۰ دلار با فرض نرخ تسعیر ۵۰,۰۰۰ تومان و تعرفه ۵ درصدی، روند محاسبه را شفاف می‌سازد¹. ارزش سیف ارزی ۲۲,۰۰۰ دلار و ارزش سیف ریالی ۱,۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان به دست می‌آید. حقوق ورودی ۵ درصدی معادل ۵۵,۰۰۰,۰۰۰ تومان است. مبنای مالیاتی حاصل جمع ارزش سیف و حقوق ورودی برابر ۱,۱۵۵,۰۰۰,۰۰۰ تومان است. مالیات بر ارزش افزوده ۵ درصدی ۵۷,۷۵۰,۰۰۰ تومان و مالیات علی‌الحساب ۲ درصدی ۲۳,۱۰۰,۰۰۰ تومان محاسبه می‌شود. عوارض هلال احمر نیز ۵۵۰,۰۰۰ تومان است. در نتیجه مجموع پرداختی دولتی این محموله (بدون هزینه‌های بندری) معادل ۱۳۶,۴۰۰,۰۰۰ تومان به دست می‌آید.

الزامات اجرایی، بنادر مجاز و سقف واردات ملوانی

سقف دلاری واردات و ضوابط سفر شناورها

سقف واردات سالانه در رویه ملوانی ۴.۶ میلیارد دلار و در رویه کولبری ۱.۸ میلیارد دلار تعیین شده است¹. شناورهای سنتی باری مشمول طرح، صرفاً در چارچوب سهمیه‌های سالانه ابلاغی از سوی کارگروه ماده ۴ مجاز به انجام سفرهای دریایی و ورود کالا هستند¹.

بنادر مجاز جنوب و ضوابط سوخت یارانه‌ای

واردات ملوانی تنها در بنادر دارای زیرساخت‌های سامانه‌ای گمرک، باسکول و نظارت الکترونیکی انجام می‌پذیرد¹. بنادر استان‌های بوشهر (مانند گناوه، بوشهر، دلوار، دیر)، هرمزگان (مانند بندرلنگه، شهید باهنر) و خوزستان (مانند آبادان) از مبادی اصلی این رویه به شمار می‌روند¹. شناورهای متعهد به ضوابط ترخیص رسمی از ۸۰ درصد سهمیه سوخت یارانه‌ای حمایتی برای سفر رفت و برگشت بهره‌مند می‌شوند¹.

فهرست کالاهای مجاز تهلنجی

بیش از ۱۱۹۰ قلم کالا مجاز به ورود در رویه ملوانی هستند که از جمله آن‌ها می‌توان به پوشاک، مواد غذایی، پارچه، لوازم خانگی خرد، قطعات الکترونیکی و لوازم جانبی اشاره کرد². ورود اقلام ممنوعه قانونی و فاقد استانداردهای بهداشتی در این رویه امکان‌پذیر نیست.

تحلیل پیامدهای اقتصادی و چشم‌انداز بازار تجاری جنوب

شفاف‌سازی زنجیره تامین و صدور پروانه رسمی

ترخیص کالا بر اساس ثبت گمرکی و صدور پته رسمی، ریسک توقیف کالا تحت عنوان قاچاق را در راه‌های مواصلاتی کشور کاملاً منتفی می‌سازد¹. این مسئله موجب امنیت شغلی بازرگانان و افزایش شفافیت مالی در مبادلات مرزی می‌شود².

تاثیر بر قیمت تمام‌شده کالاها و بازار مصرف

پایان معافیت اولیه و وصول مالیات ۲ درصدی علی‌الحساب، قیمت تمام‌شده کالاهای ملوانی را حدود ۳ تا ۷ درصد افزایش می‌دهد¹⁴. با این حال، تخفیف ۵۰ درصدی مالیات بر ارزش افزوده و سود بازرگانی ترجیحی باعث می‌شود کالاهای ملوانی همچنان نسبت به واردات قطعی، دارای مزیت رقابتی پرداختی در بازار باشند².

نتیجه‌گیری

صدور بخشنامه جدید گمرک گامی مهم در جهت یکپارچه‌سازی سامانه‌های گمرکی و مالیاتی در رویه‌های مرزی جنوب کشور محسوب می‌شود³. هرچند وصول مالیات ۲ درصدی علی‌الحساب و پایان معافیت یک‌ساله اولیه هزینه‌های ترخیص را افزایش داده است، اما رسمی شدن فرایندها و امکان اخذ پروانه قانونی، بستر پایدار و امنی را برای فعالیت بازرگانان فراهم می‌کند². به فعالان اقتصادی پیشنهاد می‌شود پیش از اقدام به سفارش کالا، ارزش محموله‌ها را در سامانه TSC بررسی کرده و بر اساس فرمول‌های قانونی، مدیریت مالی واردات خود را برنامه‌ریزی نمایند⁸.

سوالات متداول

منابع

1. دستورالعمل جدید گمرک برای واردات کالای ته لنجی و ملوانی 1404 – شرکت بازرگانی irdelivery, https://irdelivery.com/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7/
2. قانون جدید ته‌لنجی و تعرفه ۵ درصدی | واردات کالا از دبی آسان‌تر از همیشه | lian shipping, https://lianglobalshipping.com/tahlenji-rules/
3. بخشنامه دریافت ۲ درصد مالیات علی‌الحساب و مالیات بر ارزش افزوده در رویه‌های کولبری و ملوانی, https://tekinholding.com/2-percent-advance-tax-kolbari-malavani-1405/
4. تاکید گمرک بر مالیات علی‌الحساب ۲ درصدی کولبری و ملوانی – ایلنا, https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/1820907-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C
5. بخشنامه اخذ مالیات و عوارض از رویه‌های کولبری و ملوانی ابلاغ شد – پایگاه خبری رافق, https://rafeq.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D8%B0-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%87%D9%87%D8%A7/
6. معافیت یک‌ساله مالیاتی واردات کولبری و ملوانی پایان یافت – خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان, https://www.mehrnews.com/news/6904915/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA
7. دریافت مالیات علی‌الحساب کولبری و ملوانی – یکتا تجارت رایکا, https://www.ytr-co.com/daryaft-maliyat-ali-alhesab-kolbari-melavani/
8. هزینه ترخیص کالا از گمرک در ۱۴۰۵ + فرمول محاسبه و راهکار کاهش – تکتاز سیستم آرین, https://tsarian.com/customs-clearance-costs-1405/
9. بخشنامه سازمان توسعه تجارت ایران مبنی بر افزایش عوارض و حقوق ورودی در سال دوم اجرای قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی (کولبری و ملوانی) و ایجاد اشتغال پایدار مرزنشینان – سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران, https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=11604407393852613277
10. پیگیری سازمان امور مالیاتی کشور در مورد 2 درصد مالیات علی‌الحساب و مالیات و عوارض ارزش افزوده در رویه‌های کولبری و ملوانی – درسان, https://thdorsan.com/law-doc/%D9%BE%DB%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-1405-597077
11. پایان معافیت مالیاتی کولبری و ملوانی؛ گمرک وصول مالیات را سراسری کرد – خبرگزاری مهر, https://www.mehrnews.com/news/6908932/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D9%88%D8%B5%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C
12. پس از هشدار مالیاتی؛ گمرک بر اهتمام برای وصول مالیات ملوانی تأکید کرد – mozaffariehonline, https://mozaffariehonline.ir/%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%9B-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%87%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7/
13. حقوق ورودی کالا چیست و چگونه محاسبه می شود؟ – شرکت نیکان ترخیص سازگار, https://ntsteam.com/import-duties-on-goods/
14. ابلاغ بخشنامه جدید مالیاتی برای کولبری و ملوانی – ایران جیب, https://www.iranjib.ir/shownews/146506/%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C/