راهنمای جامع واردات اسانس خوراکی و طعم‌دهنده‌ها؛ ضوابط گمرکی و استانداردهای غذا و دارو ۱۴۰۵

واردات و ترخیص اسانس‌ها و طعم‌دهنده‌های خوراکی به عنوان نهاده‌های استراتژیک صنایع غذایی، آشامیدنی و دارویی، همواره تحت نظارت‌های فنی و بهداشتی چندلایه‌ای قرار دارد¹. در تابستان ۱۴۰۵، هم‌راستا با تغییرات نوین در مقررات صادرات و واردات و لزوم تأمین پایدار مواد اولیه تولید داخلی، سازمان غذا و دارو و گمرک جمهوری اسلامی ایران پروتکل‌های جدیدی را جهت تسریع در فرآیند ترخیص و ارتقای ایمنی زیستی این محصولات ابلاغ کرده‌اند².

این گزارش تخصصی با رویکرد تحلیل بازرگانی خارجی و تکیه بر استانداردهای آزمایشگاهی مرجع، نقشه راه کاملی از مراحل ثبت سفارش، الزامات ثبت منبع در سامانه تیتک، تحلیل تعرفه‌های گمرکی واردات اسانس خوراکی تابستان ۱۴۰۵ و شاخص‌های حیاتی آنالیز فیزیکوشیمیایی و میکروبیولوژی را برای مدیران زنجیره تأمین و مسئولان فنی تبیین می‌نماید.

چارچوب قانونی و الزامات اولیه واردات اسانس‌ها و طعم‌دهنده‌ها

مبانی حقوقی؛ ماده ۱۶ قانون مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب ۱۳۴۶

رکن اصلی قانونی در حوزه واردات هرگونه فرآورده سلامت‌محور، ماده ۱۶ قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی مصوب سال ۱۳۴۶ است¹. بر اساس این ماده قانونی، ترخیص تجاری مواد اولیه غذایی از گمرکات کشور منوط به ارائه گواهی بهداشتی و قابلیت مصرف از کشور مبدأ (Certificate of Free Sale) و همچنین تحصیل پروانه ورود از وزارت بهداشت (سازمان غذا و دارو) است¹. واردکننده موظف است فرمولاسیون دقیق کالا و لیست تمامی مواد افزودنی نگهدارنده را جهت بررسی‌های فنی به کارشناسان مربوطه تسلیم نماید¹. این قانون با دستورالعمل‌های اجرایی ساخت و ورود مصوب سال ۱۳۸۷ تقویت شده است تا یکپارچگی ارزیابی بهداشتی طعم‌دهنده‌ها تضمین گردد⁴.

مستندات الزامی ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت

فرآیند بازرگانی با بارگذاری اسناد تجاری در سامانه جامع تجارت ایران آغاز می‌شود⁵. در این مرحله، تهیه پیش‌فاکتور (پروفرما) معتبر از تولیدکننده خارجی الزامی است⁷. اطلاعات مندرج در پروفرما باید شامل جزئیات کامل خریدار و فروشنده، کشور سازنده، مشخصات فیزیکی و تجاری کالا، تاریخ تولید و انقضا، نوع بسته‌بندی، گمرک ورودی و مقصد و روش حمل‌ونقل باشد⁹. علاوه بر پروفرما، ارائه اصل فرمولاسیون و آنالیز فیزیکوشیمیایی معتبر ممهور به مهر و امضای تولیدکننده خارجی که نشان‌دهنده نوع و شماره استاندارد به‌کاررفته در تولید کالا باشد، جهت اخذ مجوزهای ثبت سفارش ضروری است⁷. بازرگانان باید توجه داشته باشند که ارائه پیش‌نمونه آزمایشگاهی در صورت درخواست سازمان غذا و دارو در این مرحله اجباری خواهد بود⁷.

فرآیند الکترونیکی ثبت منبع و دریافت کد فرآورده (IRC) در سامانه TTAC

مراحل گام‌به‌گام ثبت منبع تولیدکننده خارجی

بر اساس بخشنامه‌های نظارتی سازمان غذا و دارو، ترخیص طعم‌دهنده‌ها و اسانس‌های وارداتی بدون فرآیند سیستمی ثبت منبع تولیدکننده در سایت تیتک (TTAC) ممنوع است¹¹. فرآیند ثبت منبع به شرح زیر در کارتابل الکترونیکی مسئول فنی انجام می‌گیرد¹²:

• ثبت‌نام و احراز صلاحیت: مدیرعامل و مسئول فنی ابتدا باید در سامانه اشخاص حقیقی و حقوقی تیتک عضو شده و صلاحیت مسئول فنی به تأیید نهایی سازمان برسد¹².
• ثبت سایت تولیدی خارجی: مسئول فنی وارد کارتابل شده و با انتخاب گزینه «ثبت منبع غذا و آشامیدنی»، اطلاعات دقیق کارخانه سازنده خارجی را وارد می‌کند¹².
• بارگذاری مستندات فنی کارخانه: بارگذاری گواهی بهداشتی معتبر کارخانه (مانند GMP، ISO 22000 یا HACCP)، فلوچارت تصویری فرآیند جریان کار تولید اسانس، نقشه و ساختار متراژ کارگاه ممهور به مهر واحد و فرم تکمیل‌شده PMF کارخانجات غذایی در این مرحله اجباری است¹².

شایان ذکر است ثبت شرکت‌های تجاری واسطه به عنوان منبع مجاز نبوده و تمامی مدارک باید منحصراً به نام کارخانه تولیدکننده اصلی صادر شده باشند¹⁵.

دریافت کد فرآورده (IRC) دختری از مجوزهای مادری

پس از تایید منبع تولیدی، شرکت واردکننده موظف به اخذ کد شناسه کالا یا همان کد فرآورده (IRC) است¹⁶. برای کدهایی که دارای پروانه بهداشتی ورود مادری هستند، مسئول فنی در هنگام دریافت پروانه‌های دختری (زیرمجموعه) در سامانه تیتک، باید اسکن پروانه مادر معتبر را به عنوان مستند اصلی بارگذاری کند¹¹. برای ثبت هر فرآورده، دریافت کد بین‌المللی شناسه کالا (GTIN)، طرح گرافیکی بسته‌بندی اولیه و ثانویه، نتایج کامل آنالیز آزمایشگاهی مبدأ و مشخص کردن شماره ثبت بین‌المللی مواد (CAS Number) برای تک‌تک اجزای فرمولاسیون اسانس الزامی است¹⁶. عدم انطباق مستندات با منبع ثبت‌شده منجر به متوقف شدن فرآیند صدور کد IRC خواهد شد¹⁷.

تعرفه‌های گمرکی اسانس‌ها و مقررات ترخیص تابستان ۱۴۰۵

طبقه‌بندی کدهای تعرفه (HS Codes) اسانس‌های خوراکی

محاسبه حقوق ورودی و هزینه‌های گمرکی اسانس‌ها بستگی تام به تعیین دقیق کد تعرفه بین‌المللی دارد¹⁸. عدم تطبیق کالا با تعرفه ابرازی، علاوه بر جریمه‌های سنگین گمرکی، فرآیند ارزیابی آزمایشگاهی را نیز با اخلال مواجه می‌سازد¹. اسانس‌ها عموماً در فصول ۲۱ و ۳۳ کتاب مقررات صادرات و واردات قرار دارند²⁰. جدول زیر جزئیات طبقه‌بندی و حقوق ورودی مصوب این اقلام را نشان می‌دهد:

کد تعرفه گمرکی (HS Code)	شرح دقیق کالا و گستره کاربردی	نرخ حقوق ورودی گمرکی	سازمان‌های مجوزدهنده
33021010[cite: 22]	اسانس کولا مورد مصرف در نوشابه‌سازی و صنایع غذایی22	۴ درصد22	سازمان غذا و دارو / استاندارد18
33021090[cite: 22]	سایر اسانس‌ها و طعم‌دهنده‌های خوراکی فرموله شده22	۵ درصد22	سازمان غذا و دارو / استاندارد18
33012500[cite: 23]	اسانس طبیعی نعناع روغنی و عصاره‌های وابسته23	۴ درصد24	سازمان غذا و دارو19
33012990[cite: 24]	سایر اسانس‌های روغنی طبیعی استخراجی از گیاهان دارویی24	۱ درصد24	سازمان غذا و دارو19
38249060[cite: 23]	اسانس‌های مصنوعی و سنتتیک صنایع غذایی23	۵ درصد22	سازمان غذا و دارو / استاندارد18
21011110[cite: 20]	قهوه فوری و پودرهای طعم‌دار پایه چای و قهوه20	متغیر بر اساس قانون20	جهاد کشاورزی / غذا و دارو6
33029010[cite: 25]	اسانس‌های غیرخوراکی مصرفی در شوینده‌ها و لوازم آرایشی25	۱ درصد22	سازمان غذا و دارو25

بخشنامه ترخیص ۵ روزه و تسهیلات کاهش حقوق ورودی به ۱ درصد

در راستای اجرای مصوبه هیأت وزیران تحت عنوان «آیین‌نامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» ابلاغ‌شده در اواخر سال ۱۴۰۴ و جاری در تابستان ۱۴۰۵، گمرکات کشور موظفند تشریفات ترخیص مواد اولیه استراتژیک صنایع غذایی را حداکثر ظرف مدت ۵ روز کاری انجام دهند². سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد مکلف شده‌اند ظرف این بازه زمانی کوتاه، نتایج آزمون‌های آزمایشگاهی را صادر یا در صورت طولانی بودن فرآیند تست، با اخذ تعهدات قانونی و پلمب محموله، مجوز خروج موقت کالا به انبارهای اختصاصی تولیدکننده را صادر نمایند³.

علاوه بر این، بر اساس آخرین مقررات بودجه‌ای سال ۱۴۰۵، حقوق گمرکی واردات اسانس‌ها و طعم‌دهنده‌های خوراکی که به عنوان مواد اولیه خطوط تولید توسط واحدهای تولیدی دارای پروانه بهره‌برداری وارد می‌شوند، به ۱ درصد کاهش یافته است تا چالش نقدینگی تولیدکنندگان مرتفع گردد²⁶.

استانداردهای آنالیز آزمایشگاهی سازمان غذا و دارو

آزمون‌های فیزیکوشیمیایی بر اساس استاندارد ملی ۹۵۲

طعم‌دهنده‌های خوراکی برای دریافت مجوز مصرف نهایی باید انطباق خود را با استاندارد ملی ایران به شماره ۹۵۲ (ویژگی‌های طعم‌دهنده‌های مجاز خوراکی) و ضوابط GMP اثبات نمایند²⁸. در آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت، بررسی ویژگی‌های حسی نظیر رنگ، بو و طعم متمایز و تشخیص ناخالصی‌های فیزیکی بررسی می‌شود³¹. پارامترهای فیزیکوشیمیایی شامل تعیین دقیق چگالی توده‌ای، ضریب شکست نور در مایعات، وزن مخصوص، تعیین نقطه انجماد بر اساس استاندارد ملی ۲۲۷۴-۱۳ و سنجش الکل‌های آزاد نوع اول، دوم و سوم با روش‌های استیله کردن در پیریدین (استاندارد ۲۲۷۴-۱۴ و ۱۵) ارزیابی می‌گردد²⁹. برای طعم‌دهنده‌های خاص مانند وانیل، آزمون‌های اختصاصی مطابق استاندارد ۵۱۸۴ صورت می‌پذیرد²⁹.

سنجش باقی‌مانده حلال‌ها با روش‌های کروماتوگرافی (GC-MS)

از آنجایی که در فرآیند تهیه طعم‌دهنده‌های طبیعی و اولئورزین‌ها از حلال‌های شیمیایی جهت استخراج استفاده می‌شود، پایش دقیق باقیمانده این مواد در محصول نهایی الزامی است³⁴. بر اساس ضوابط سازمان غذا و دارو، حلال‌ها به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند³⁴:

• حلال‌های ممنوعه (گروه ۱): شامل حلال‌های فوق‌العاده سمی و سرطان‌زا مانند بنزن که حضور آن‌ها به هر میزان غیرمجاز است³⁵.
• حلال‌های محدودشده (گروه ۲): شامل دی‌کلرومتان، هگزان، متانول، cyclohexane و دی‌اتیل اتر که حداکثر باقی‌مانده آن‌ها در محصول نهایی نباید از حدود مجاز استاندارد فراتر رود³⁴.

آزمایشگاه‌های مرجع با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی مجهز به طیف‌سنج جرمی (GC-MS) با ستون غیرقطبی HP-5 و برنامه دمایی مناسب، میزان باقی‌مانده حلال‌ها را پایش می‌کنند³⁷. نمونه‌های ارسالی به این بخش باید کاملاً عاری از رطوبت باشند تا از آسیب به ستون‌های مویین دستگاه جلوگیری شود³⁸.

حد مجاز فلزات سنگین بر اساس استاندارد ملی ۱۲۹۶۸

فلزات سنگین به دلیل پایداری بالا و اثرات سمی تجمع‌یافته در بدن، از مهم‌ترین آلاینده‌های تحت کنترل در سازمان غذا و دارو هستند³⁹. حدود مجاز این عناصر در طعم‌دهنده‌ها بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره ۱۲۹۶۸ (خوراک انسان – بیشینه رواداری فلزات سنگین) تعیین می‌گردد³⁹. روش‌های سنجش شامل اسپکترومتری جذب اتمی و پلاسمای جفت‌شونده القایی (ICP) با دقتppb است⁴¹. جدول زیر حداکثر حد مجاز فلزات سنگین در اسانس‌ها و فرآورده‌های جانبی را نشان می‌دهد:

نام فلز سنگین	حداکثر میزان رواداری (میلی‌گرم بر کیلوگرم – PPM)	دستگاه و روش آنالیز استاندارد	اثرات زیستی و اهمیت کنترل
سرب (Pb)[cite: 43]	حداکثر ۱.۰ در افزودنی‌های عمومی44 (حداکثر ۲.۰ در گرید خوراکی نیتریت)43	جذب اتمی کوره گرافیت / ICP-MS41	مسمومیت‌های عصبی، آسیب به کلیه و بافت استخوانی39
آرسنیک (As)[cite: 43]	حداکثر ۱.۰ در ترکیبات نیتریت و طعم‌دهنده‌های حساس43	دی‌اتیل دی‌تیوکاربامات نقره / ICP41	سرطان‌زایی شدید و تخریب سیستم ایمنی بدن46
کادمیوم (Cd)[cite: 39]	حداکثر ۰.۰۵ تا ۰.۱ بسته به نوع فرآورده گیاهی41	اسپکتروفتومتری جذب اتمی شعله41	آسیب شدید به عملکرد فیلتراسیون کبد و کلیه39
جیوه (Hg)[cite: 39]	حداکثر ۰.۱ در افزودنی‌ها و چاشنی‌های استخراجی32	بخار سرد جذب اتمی (CV-AAS)41	اختلالات حاد سیستم عصبی مرکزی و بینایی39

معیارهای میکروبیولوژی و الزامات گواهی حلال

کنترل کیفیت میکروبی فرآورده‌ها برای پیشگیری از فساد و شیوع مسمومیت‌های غذایی ضروری است⁴⁷. ارزیابی میکروبیولوژیکی اسانس‌های خوراکی شامل شمارش کلی میکروارگانیسم‌ها (TPC) با سقف مجاز NMT 5000 Cfu/g و شمارش کلی کپک و مخمر با سقف NMT 500 Cfu/g بر اساس روش‌های افقی استانداردهای بین‌المللی مانند ISO 7932 است³².

علاوه بر الزامات ایمنی زیستی، تایید اصالت شرعی و حلال بودن اسانس‌ها (به‌ویژه طعم‌دهنده‌های حاوی امولسیفایرها، حلال‌های الکلی یا منشأ مشکوک حیوانی) الزامی است¹⁵. سازمان غذا و دارو به عنوان متولی صدور و ارزیابی گواهینامه جهانی حلال، ارائه تأییدیه رسمی از مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران یا مراجع بین‌المللی مورد پذیرش سازمان ملی استاندارد را جهت ترخیص نهایی اجباری نموده است⁴⁹.

تشریفات ترخیص، پایش پس از ورود (PMS) و پایداری زنجیره تأمین

فرآیند اظهار، ارزیابی حضوری و نمونه‌برداری گمرکی

پس از بارگذاری اطلاعات اسناد ترخیص در سامانه گمرک الکترونیک (EPL) و دریافت شماره کوتاژ، فرآیند ارزیابی در مسیر قرمز آغاز می‌گردد⁹. ارزیاب گمرک به همراه کارشناس شبکه بهداشت و مسئول فنی شرکت، پلمب کانتینر را بررسی کرده و بر اساس ضوابط رسمی، اقدام به نمونه‌برداری تصادفی از محموله می‌نمایند⁷. نمونه‌ها به همراه برگه آنالیز تایید شده برای انطباق نهایی به آزمایشگاه همکار غذا و دارو ارسال می‌شوند⁷. گمرک ورودی پس از تطابق کامل نتایج تست‌های آزمایشگاهی فیزیکوشیمیایی، سم‌شناسی و میکروبی با برگه اظهار، مجوز خروج کالا و صدور برگ سبز گمرکی را صادر می‌کند⁷.

نظارت‌های بازار بعد از ترخیص (PMS)

مسئولیت‌های فنی و قانونی واردکننده کالا حتی پس از خروج از درب‌های گمرک تداوم دارد¹¹. سازمان غذا و دارو از طریق طرح پایش و کنترل فرآورده‌های سلامت‌محور در سطح عرضه (PMS)، به طور مداوم نمونه‌هایی از اسانس‌های توزیع‌شده در کارخانجات یا محصولات نهایی موجود در بازار را جمع‌آوری و آزمایش می‌کند⁵⁰. در صورت مشاهده هرگونه مغایرت با فرمولاسیون اولیه تاییدشده در زمان اخذ IRC، گزارش تخلف صادر شده و اخطار کتبی به مسئول فنی و مدیرعامل ابلاغ می‌گردد¹¹. متقاضی موظف است ظرف مدت ۱۵ روز کاری اقدامات اصلاحی را به انجام برساند؛ در غیر این صورت پروانه مسئول فنی تعلیق شده و کالا به سرعت از سطح عرضه فراخوان (Recall) خواهد شد¹¹.

نتیجه‌گیری

واردات و ترخیص موفق اسانس‌ها و طعم‌دهنده‌های خوراکی در بستر مقررات تابستان ۱۴۰۵، مستلزم اشراف کامل به فرآیندهای الکترونیکی سامانه‌های تیتک و تجارت و رعایت دقیق استانداردهای فیزیکوشیمیایی و حد مجاز آلاینده‌ها است⁵. با کاهش حقوق ورودی گمرکی به ۱ درصد و ابلاغ تسهیلات ترخیص ۵ روزه، بستر بسیار مناسبی جهت تأمین نهاده‌های صنایع تولیدی فراهم شده است³.

با این حال، هرگونه سهل‌انگاری در ثبت منبع کارخانه خارجی، نقص در مستندات گواهی حلال یا عدم انطباق میزان باقی‌مانده حلال‌ها و فلزات سنگین با استانداردهای ملی ایران می‌تواند به حبس طولانی‌مدت کالا در بنادر و ابطال مجوزهای تجاری منجر گردد¹¹. توصیه می‌شود شرکت‌های بازرگانی با پیش‌ارزیابی دقیق آنالیزهای فنی پیش از خرید، همکاری با مسئولان فنی کارآزموده و بهره‌گیری از آزمایشگاه‌های همکار استاندارد، ریسک‌های زنجیره تأمین خود را به حداقل رسانده و بستری امن برای رشد صنایع تولیدی کشور فراهم آورند.

پرسش‌های متداول (FAQ)

منابع

1. ترخیص اسانس های طعم دهنده از گمرک – سلطان تجارت بازرگان, https://s-clearance.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B7%D8%B9%D9%85-%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9/
2. بخشنامه‌ها و مصوبه های اقتصادی صنایع غذایی و کشاورزی – فودنا, https://www.foodna.com/fa/industry/tendernews1026-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D9%87
3. ابلاغ دستورالعمل جدید / ترخیص ۵ روزه کالا‌های اساسی از گمرکات کشور+ سند – اقتصاد آنلاین, https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2122638/%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DB%B5-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%86%D8%AF
4. دستورالعمل اجرایی الزامات اختصاصی و نحوه بررسی صدور / تمدید و اصالح پروانه ساخت طعم – معاونت غذا و دارو, https://fdo.tums.ac.ir/uploads/282/2024/Jan/23/f-w-050-2.pdf
5. نحوه ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت – محاسبان, https://mohaseban.org/%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA/
6. سامانه جامع تجارت NTSW.IR – پرشین تجارت دوان،ترخیص کالا 42326-021, https://ptd-co.com/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-ntsw-ir/
7. مدارک لازم جهت واردات مواد اولیه غذایی , آشامیدنی , آرایشی و بهداشتی – ام تی رویال – mtroyal, https://mtroyal.com.tr/fa/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%83-%D9%84%D8%A7%D8%B2%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%87-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%8A%DB%8C/
8. 7 مرحله مجوز واردات مواد غذایی – قوانین و شرایط تعرفه گمرکی ترخیص مواد غذایی – آکادمی باسکول, https://blog.buskool.com/%D9%85%D8%AC%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C/
9. ثبت سفارش کالا + 7 مرحله ثبت سفارش و ترخیص کالاها از گمرک – آرین سیستم, https://www.ariansystem.net/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA/
10. راهنمای گام‌به‌گام دریافت مجوز تاسیس کارخانه مواد غذایی | Foodex Iran, https://foodexiran.com/procedures-for-obtaining-a-license-to-establish-a-food-factory/
11. ورود اطلاعات کالاهای مشمول ثبت منبع در سایت TTAC – معاونت غذا و دارو, https://fdo.bpums.ac.ir/Fa/Announce-2667.htm
12. نحوه ثبت منبع در سامانه تیتک (ttac) – علم فود, https://elmfood.com/source-registration-in-the-ttac-system/
13. پروانه ثبت منبع – مدیریت غذا و دارو – دانشکده علوم پزشکی تربت جام, https://www.trjums.ac.ir/fda/fa/page/1370/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9
14. ثبت درخواست پروانه منبع آرایشی و بهداشتی, https://goums.ac.ir/files/deputy_pf/files/sabt_darkhast_parvaneh_manba-arayeshi.pdf
15. سازمان غذا و دارو امور فرآورده های غذایی و آشامیدنی اداره کل, https://fda.goums.ac.ir/files/deputy_pf/files/bakhshnameh_sodor_sabt_manda-food.pdf
16. ثبت پروانه فراورده (IRC) – مدیریت غذا و دارو – دانشکده علوم پزشکی تربت جام, https://www.trjums.ac.ir/fda/fa/page/1371/%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-irc-
17. ابلاغ ضوابط جدید بررسی مدارک ثبت منبع و صدور کد شناسایی ثبت مواد اولیه آرایشی بهداشتی وارداتی – معاونت غذا و دارو, https://fdo.sums.ac.ir/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-/-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B6%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9-%D9%88-%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%AF-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C
18. راهنمای کامل واردات و ترخیص اسانس – کاوان تامین, https://kavantamin.com/mag/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3/
19. واردات و ترخیص اسانس از گمرک – پرشین فورواردر, https://persianforwarder.com/blog/import-of-essential-oils/
20. کد تعرفه (HS Code) 2101 – عصاره‌ها، اسانس‌ها و تغلیظ شده\x {۲۰۰c} های (Concentrates) قهوه, https://hi-export.ir/tariff/2101
21. فصل سی و سوم: روغن‌های اسانسی و شبه رزین‌ها (رزینوئیدها)؛ محصولات عطرسازی یا پاکیزگی آماده و فرآورده‌های آرایشی, https://importdtc.com/tariff-chapter-33/
22. واردات و ترخیص اسانس با راهکار تجارت پایا, https://rahkartejarat.com/import-of-essential-oils/
23. طرح توجیهی تولید اسانس و عرقیات | بررسی فنی مالی و اقتصادی – بهین صنعت یاب, https://behinsanat.com/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%AA%D9%88%D8%AC%DB%8C%D9%87%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%A7%D8%AA/
24. تعرفه گمرکی ( جستجوی تعرفه گمرکی hscode ) ایرانیان تجارت, https://iraniantejarat.com/hscode/
25. واردات مواد اولیه آرایشی و بهداشتی – شرکت بازرگانی راهکار تجارت پایا, https://rahkartejarat.com/import-cosmetic-raw-materials/
26. گمرک جمهوری اسلامی ایران(مرجع وضع) – Dotic.ir, https://dotic.ir/p/legislativebranch/541
27. تسهیلات جدید گمرک برای ترخیص کالا – ایلنا, https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/1813096-%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7
28. فهرست افزودنی های مجاز و غیر مجاز بر اساس نام محصول, https://goums.ac.ir/files/deputy_pf/pages/zavabet/afzoudanie_mojaz.pdf
29. فهرست استانداردهای ملی و روشهای آزمون مورد استفاده در صنایع غذایی – پیشگامان مدیریت پرتو, https://dastmardi.ir/2014/07/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D9%85%D9%88%D9%86/
30. فهرست استانداردهای ملی و روش های آزمون مورد استفاده در صنایع غذایی, https://dastmardi.blogfa.com/post/151
31. صفر تا 100 آزمایشات مواد غذایی – علم فود, https://elmfood.com/food-tests/
32. برگه آنالیز چیست و چه کاربردی دارد؟ – گیاه کالا, https://giyahkala.com/what-is-the-analysis-sheet/
33. آزمون های ادویه مخلوط (استاندارد ادویه مخلوط) – علم فود, https://elmfood.com/mixed-spice-tests/
34. ﮐﺪ ﻣﺪرک: FB- Pr- 1394-0005 ﺳﺎزﻣﺎن ﻏﺬا ودارو 94 / /6, http://fda.gmu.ac.ir/Dorsapax/userfiles/file/ghazadaroo/Ghaza/taamdahandeha.pdf
35. اندازه گیری حلال باقیمانده در محصولات دارویی با دستگاه آنالیتیکال کروماتوگرافی گازی GC, https://www.raynoor.com/analysis-of-residual-solvents-in-drug-products-using-gc/
36. اندازه گیری باقی مانده حلال هگزان در پروتئین سویا و روغن ها و چربی های خوراکی, https://www.standard.ac.ir/fa/project2/175/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%87-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%87%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%BA%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9%DB%8C
37. بیم گسترتابان آنالیز اسانس و ماده موثره ی اسانس – آزمایشگاه آنالیز مواد بیم گستر تابان, https://beamgostar.ir/essence-analysis/
38. آنالیز GC-MS – مهامکس, https://mahamax.com/service/%D8%A2%D9%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B2-gc-ms
39. فلزات سنگین – مرجعان خاتم, https://marjaangroup.com/service/%D9%81%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86
40. ﻣﺆﺳﺴﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد وﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان ﻴﻦ ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ روادا – ResearchGate, https://www.researchgate.net/profile/Qolamreza-Miraki-2/post/Does-anyone-know-the-permissible-limits-of-heavy-metals-in-the-edible-mushroom/attachment/59d621a679197b807798003d/AS%3A297549329125398%401447952696530/download/12968%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1+%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86.pdf
41. حد مجاز فلزات سنگین در مواد غذایی – آرین فن آزما, https://afa-co.ir/%D9%81%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C/
42. عناصر کم مقدار و خُردمغذی ها (فلزات سنگین) در آب آشامیدنی – آزمایشگاه آب, https://www.abram-lab.ir/%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%DA%A9%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AE%D9%8F%D8%B1%D8%AF%D9%85%D8%BA%D8%B0%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C/
43. خرید نیتریت سدیم صنعتی و خوراکی با قیمت روز – شرکت بیسموت, https://bismoot.com/%D8%B3%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%AA/
44. غذا و سالمت جامعه, http://chap.sch.ir/sites/default/files/lbooks/98-99/1001/061-092%20-%20C212371.pdf
45. دانش فنی تخصصی – پایگاه کتاب های درسی, http://chap.oerp.ir/sites/default/files/lbooks/1400-1401/1001/C212371.pdf
46. مهامکس پلتفرم جامع خدمات آنالیز, https://mahamax.com/
47. تست های کیفیت – تجزیه و تحلیل اسانس – EUROLAB, https://www.eurolab.net/fa/testler/gida-testleri/kalite-testleri-ucucu-yag-analizi/
48. آزمایشگاه آنالیز و کنترل کیفیت مواد غذایی چیست؟ – صدرا پژوهش, https://sadrapzh.com/blog/spectrophotometer/food-analysis-and-quality-control-laboratory/
49. برند حلال در محصولات غذایی – صادرات و واردات – سایت آیکسپورت, https://ixport.ir/halal-brand-in-food-products/
50. پایش و نظارت بر مجوزهای مصرف در سامانه TTAC – معاونت غذا و دارو, https://fdo.tums.ac.ir/News/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-TTAC
51. بخشنامه ها و دستورالعمل – مدیریت غذا و دارو – دانشکده علوم پزشکی تربت جام, http://www.trjums.ac.ir/fda/fa/page/1387