عوارض آب مجازی؛ لیست محصولات معاف و نرخ‌های علی‌الحساب ۱۴۰۵

تصویب و ابلاغ مقررات گمرکی جدید در سال ۱۴۰۵، صادرکنندگان کشور را با چالش‌ها و فرصت‌های تازه‌ای مواجه کرده است.¹ مدیریت منابع حیاتی آب از طریق وضع عوارض صادراتی بر آب مجازی و تلاش برای جلوگیری از خام‌فروشی مواد معدنی و پتروشیمی، دو رکن اساسی بخشنامه‌های اخیر به شمار می‌روند.¹ گمرک جمهوری اسلامی ایران با ابلاغ دستورالعمل‌های جدید، ضمن افزایش نرخ عمومی عوارض آب مجازی به ۱.۵ درصد، معافیت‌های استراتژیکی را برای کاهش فشارهای مالی بر صادرکنندگان محصولات باغی و کشاورزی پیش‌بینی کرده است.¹

در این گزارش تخصصی، فهرست کامل محصولات معاف از عوارض آب مجازی در خرداد ۱۴۰۵، شرایط استفاده از تسهیلات قانونی و نرخ‌های علی‌الحساب جدید عوارض و مالیات صادراتی مواد خام بررسی می‌شود تا فعالان بازرگانی خارجی بتوانند با اشراف کامل حقوقی به فعالیت خود ادامه دهند.

مبانی قانونی عوارض آب مجازی و تغییرات نرخ در سال ۱۴۰۵

سیاست‌گذاری پیرامون مدیریت آب مجازی در بخش صادرات ایران، با تکیه بر بند «پ» ماده ۳۸ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت شکل گرفته است.⁵ این بند قانونی با هدف صیانت از منابع آب زیرزمینی و توازن‌بخشی به سفره‌های آبی کشور، گمرک را مکلف به اخذ عوارض از صادرات محصولات کشاورزی و غذایی پرآب‌بر ساخته است.¹ روند افزایشی این عوارض به گونه‌ای طراحی شده که رفتارهای صادراتی را به سمت کشت محصولاتی با بهره‌وری آبی بالاتر هدایت کند.¹

تحلیل روند تغییرات نشان می‌دهد که نرخ عوارض آب مجازی از ابتدای سال ۱۴۰۴ معادل یک درصد از ارزش صادراتی کالاهای مشمول تعیین شده بود.¹ بر اساس نص قانون، مقرر گردید این نرخ سالانه نیم درصد افزایش یابد که در نهایت برای سال ۱۴۰۵ به میزان ۱.۵ درصد ارزش صادراتی کالا ثبت شده است.¹ این عوارض به صورت مستقیم بر بهای تمام‌شده اقلام صادراتی اثرگذار بوده و گمرک در زمان انجام تشریفات صدور قطعی کالا، ملزم به وصول آن است.²

در این میان، تبصره‌های حمایتی گمرک مانع از تحمیل ناگهانی این هزینه‌ها به محموله‌های جاری شده است.¹ طبق بند «ب» ماده ۱۱ مکرر آیین‌نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات، صادرکنندگانی که محموله‌های خود را در سال ۱۴۰۴ اظهار کرده اما خروج قطعی آن‌ها در سال ۱۴۰۵ انجام می‌گیرد، از پرداخت نرخ جدید معاف بوده و همچنان مشمول همان عوارض یک درصدی سال قبل هستند.¹ این تصمیم در راستای احترام به حقوق مکتسبه فعالان تجاری اتخاذ شده تا از شوک‌های ناگهانی تعرفه‌ای جلوگیری شود.¹

محصولات کشاورزی و باغی معاف از عوارض آب مجازی در خرداد ۱۴۰۵

با وجود افزایش عمومی نرخ عوارض آب مجازی به ۱.۵ درصد، دولت با هدف حفظ بازارهای هدف صادراتی و جلوگیری از افت شدید درآمدهای ارزی غیرنفتی، معافیت‌های گسترده‌ای را برای اقلام باغی و کشاورزی کلیدی اعمال کرده است.¹ پیگیری‌های مستمر وزارت جهاد کشاورزی به صدور بخشنامه‌های متعددی منجر شد که بر اساس آن‌ها برخی از ارزآورترین محصولات صادراتی از شمول پرداخت عوارض آب مجازی حذف شدند.¹

در صدر این معافیت‌ها، پنج محصول استراتژیک کشاورزی و باغی یعنی پسته، خرما، انجیر، انگور و چای قرار دارند.¹ بر اساس دستورالعمل گمرک ایران، انواع پسته خندان و ناخندان با کدهای تعرفه ۰۸۰۲۵۱ و ۰۸۰۲۵۲ و همچنین انواع خرما با کد تعرفه ۰۸۰۴۱۰ که شامل ارقام صادراتی محبوبی مانند مضافتی، پیارم، کبکاب و زاهدی هستند، به طور کامل از پرداخت این عوارض معاف هستند.¹ این تصمیم به ویژه برای استان‌های جنوبی و کویری کشور که اقتصاد آن‌ها به شدت به تولید پسته و خرما وابسته است، حیاتی به شمار می‌رود.¹¹

یکی دیگر از موارد حائز اهمیت، وضعیت عوارض صادراتی زعفران است.¹² زعفران در میانه سال ۱۴۰۲ در لیست محصولات پرآب‌بر مشمول عوارض صادراتی قرار داشت که با اعتراضات تشکل‌های صادراتی مواجه شد.¹⁴ پس از بررسی‌های کارشناسی و با توجه به اینکه این گیاه به طور ذاتی نیاز آبی ناچیزی دارد و در مناطق خشک پرورش می‌یابد، در اواخر سال ۱۴۰۲ رسماً از فهرست محصولات آب‌بر مشمول عوارض آب مجازی خارج شد.¹¹ این معافیت برای زعفران در خرداد ۱۴۰۵ نیز به قوت خود باقی است.¹

علاوه بر این، بر اساس بخشنامه‌های گمرک، ۱۱ ردیف دیگر از اقلام باغی نیز به طور کامل از این عوارض معاف شده‌اند.¹ این محصولات باغی عبارتند از لیمو خشک با کد تعرفه ۰۸۰۵۵۰۱۰، زرشک دانه‌دار و بی‌دانه با کدهای تعرفه ۰۸۱۰۹۰۲۱ و ۰۸۱۰۹۰۲۲، عناب، زالزالک با کد تعرفه ۰۸۱۰۹۰۴۰، انواع تمشک و توت با کد تعرفه ۰۸۱۱۲۰۰۰، سایر میوه‌های مرتبط تحت کد تعرفه ۰۸۱۱۹۰۰۰، گل خشک و گلبرگ تازه محمدی به همراه سایر گل‌ها با کدهای تعرفه ۱۲۱۱۹۰۹۱ و ۱۲۱۱۹۰۹۹، و همچنین برخی روغن‌های گیاهی خاص با کدهای تعرفه ۱۵۱۵۲۹۰۰ و ۱۵۱۵۹۰۹۰.⁶

محصولات کشاورزی و غذایی مشمول عوارض ۱.۵ درصدی آب مجازی

در مقابل محصولات معاف، گروهی از کالاهای کشاورزی و دامی که مصرف آب بالایی در فرآیند تولید دارند، ملزم به پرداخت نرخ جدید عوارض ۱.۵ درصدی شده‌اند.¹ هدف دولت از این اقدام، کاهش انگیزه برای صادرات بی‌پشتوانه منابع آبی کشور است، چرا که فرآیند تولید برخی از این محصولات در مناطق خشک با آبیاری‌های غرقابی صورت می‌پذیرد.⁷

دسته اول محصولات حیوانی و پروتئینی هستند.¹ انواع گوشت قرمز (شامل گوشت گوساله، بره و بز) با کدهای تعرفه ۰۲۰۱، ۰۲۰۲ و ۰۲۰۴ به همراه انواع گوشت مرغ و احشاء پرندگان با کد تعرفه ۰۲۰۷ مشمول پرداخت عوارض ۱.۵ درصدی آب مجازی هستند.¹ فرآورده‌های دامی نظیر تخم‌مرغ با کد تعرفه ۰۴۰۷۲۱۱۰ و انواع شیر خشک (شامل شیر خشک صنعتی و اطفال) با کدهای تعرفه زیرمجموعه گروه ۰۴۰۲ نیز در زمره اقلام مشمول این عوارض گنجانده شده‌اند.¹

دسته دوم صیفی‌جات و سبزیجات تازه هستند که حجم صادراتی بالایی به کشورهای همسایه دارند.¹¹ پیاز، گوجه‌فرنگی و سیب‌زمینی تحت کدهای تعرفه ۰۷۰۲، ۰۷۰۳ و ۰۷۱۰ مشمول پرداخت کامل عوارض ۱.۵ درصدی هستند.¹ صادرکنندگان باید توجه داشته باشند که انواع روغن‌های خوراکی و خام مندرج در فصل ۱۵ کتاب مقررات صادرات و واردات (به استثنای روغن‌های گیاهی معاف در فصل فوق) نیز مشمول پرداخت این عوارض گمرکی خواهند بود.¹

نرخ‌های علی‌الحساب عوارض صادراتی مواد خام معدنی، پتروشیمی و نفتی

سیاست‌های مالیاتی و عوارض گمرکی در بخش معدن و انرژی نیز برای سال ۱۴۰۵ با تغییرات جدیدی ابلاغ شده است.² اجرای بند «پ» ماده ۹۹ قانون برنامه هفتم توسعه، صادرات مواد معدنی خام، صنایع معدنی فلزی و غیرفلزی، فرآورده‌های نفتی، گازی و پتروشیمی را در سراسر کشور مشمول مالیات و عوارض کرده است.² این تصمیم با هدف کاهش تدریجی خام‌فروشی و هدایت سرمایه‌ها به زنجیره ارزش و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا اتخاذ شده است.²

با این حال، به دلیل عدم ابلاغ و نهایی نشدن عوارض قطعی مصوب سال جدید برای لیست جدید مواد پتروشیمی و معدنی مصوب ۱۴۰۴/۰۹/۳۰ هیئت وزیران، گمرک ایران مقرر کرده است عوارض به صورت علی‌الحساب و طبق نرخ‌های سال ۱۴۰۳ دریافت شود.¹ در این بخش، تطبیق فهرست‌های گمرکی اهمیت شایانی دارد.¹ اگر کالایی در هر دو فهرست سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ ثبت شده باشد، عوارض بر مبنای نرخ قبلی سال ۱۴۰۳ اخذ خواهد شد.¹ اما چنانچه کالا در فهرست سال ۱۴۰۳ بوده ولی در فهرست جدید سال ۱۴۰۴ حضور نداشته باشد، دیگر مشمول پرداخت عوارض صادراتی مواد خام نخواهد بود.¹

بسیاری از اقلام پایه معدنی و پتروشیمی در سال ۱۴۰۵ مشمول این عوارض علی‌الحساب هستند.¹ به عنوان نمونه، صادرات کنسانتره آهن و سنگ آهن خام با کدهای تعرفه گروه ۲۶۰۱ مشمول عوارض مواد خام هستند.¹ در این راستا، سنگ آهن هماتیت با خلوص بیش از ۶۰ درصد مشمول ۲ درصد عوارض، سنگ آهن مگنتیت مشمول ۲۰ درصد عوارض، و کنسانتره آهن مشمول ۵ درصد عوارض صادراتی است.⁶ کلینکر سیمان با کد تعرفه ۲۵۲۳۱۰۰۰ مشمول عوارض ۵ درصدی، سیمان پوزولانی با کد تعرفه ۲۵۲۳۹۰۲۰ مشمول عوارض ۵ درصدی و سیمان سفید با کد تعرفه ۲۵۲۳۲۱۰۰ مشمول عوارض جزئی ۰.۵ درصدی هستند.⁶

در بخش کانی‌های فلزی غیرآهنی، سنگ مس و کنسانتره آن با کد تعرفه ۲۶۰۳۰۰۰۰، سنگ سرب با کد تعرفه ۲۶۰۷۰۰۱۰ و سنگ روی با کد تعرفه ۲۶۰۸۰۰۱۰ همگی مشمول عوارض صادراتی ۵ درصدی هستند.⁶ در صنایع پتروشیمی و پلیمری نیز، متانول یا همان الکل متیلیک با کد تعرفه ۲۹۰۵۱۱۰۰ مشمول عوارض ۵ درصدی (طبق بخشنامه مواد خام) و اوره تحت کد تعرفه ۳۱۰۲۱۰۰۰ به همراه آمونیاک با کد تعرفه ۲۸۱۴۱۰۰۰ مشمول عوارض ۰.۵ درصدی علی‌الحساب هستند.¹

همچنین پلی‌اتیلن‌ها با کدهای تعرفه گروه ۳۹۰۱ و پلی‌پروپیلن گرید نساجی با کد تعرفه ۳۹۰۲۱۰۳۰ به ترتیب مشمول عوارض علی‌الحساب و عوارض ۱۰ درصدی می‌باشند.¹ کاتد مس با ۲ درصد عوارض، شمش آلومینیوم با ۱ درصد عوارض، سرب تصفیه شده با ۵ درصد عوارض و قراضه و ضایعات مس با عوارض سنگین ۸۰ درصدی از دیگر موارد برجسته این بخش هستند.⁶

مالیات علی‌الحساب یک درصدی صادرات مواد خام و نیمه‌خام

موضوع مالیات علی‌الحساب، بخش جداگانه‌ای از عوارض صادراتی را تشکیل می‌دهد که مستند به بند «پ» ماده ۹۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت و در چارچوب ماده ۱۶۳ قانون مالیات‌های مستقیم ابلاغ شده است.³ سازمان امور مالیاتی کشور صادرکنندگان مواد خام و نیمه‌خام معدنی و پتروشیمی را مکلف کرده است که یک درصد مالیات علی‌الحساب را در طول سال پرداخت کنند.³

این مالیات که هدف از آن توسعه زنجیره ارزش و اجرای قانون جهش تولید دانش‌بنیان است، با وجود برخی مخالفت‌های تشکل‌های صادراتی، بر اساس رأی هیئت تخصصی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۴/۰۳/۲۰ کاملاً قانونی تلقی شده است.³ کلیه منابع درآمدی حاصل از این مالیات علی‌الحساب در اختیار معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری قرار می‌گیرد تا برای پروژه‌های فناورانه و رشد اقتصاد دانش‌بنیان مصرف شود.³

راهنمای گمرکی و بازرگانی برای صادرکنندگان در خرداد ۱۴۰۵

فعالیت در حوزه تجارت خارجی ایران همواره مستلزم پایش مداوم تغییرات تعرفه‌ای است.¹ از آنجا که دولت بر اساس ضرورت‌های اقتصادی و ارزی ممکن است اصلاحاتی را در فهرست اقلام مشمول اعمال کند، صادرکنندگان باید پیش از عقد هرگونه قرارداد بین‌المللی، کدهای تعرفه دقیق کالا را از گمرک استعلام نمایند.¹

صادرکنندگان مجاز هستند برای کاهش اثرات تغییرات تعرفه‌ای، از سازوکارهای حقوقی نظیر ثبت اصولی زمان اظهار کالا در سامانه گمرکی استفاده کنند تا در صورت طولانی شدن فرآیند خروج از مرز، مشمول مابه‌التفاوت عوارض سال جدید نشوند.¹ بهره‌گیری از مفاد ماده ۱۱ مکرر قانون مقررات صادرات و واردات می‌تواند از هدررفت منابع مالی شرکت‌های صادراتی برای محموله‌های عبوری از سال ۱۴۰۴ به ۱۴۰۵ جلوگیری کند.¹

نتیجه‌گیری

اصلاحات تعرفه‌ای اعمال‌شده در خرداد ۱۴۰۵، بازتاب‌دهنده رویکرد ترکیبی دولت در زمینه توازن‌بخشی زیست‌محیطی و حمایت از رونق اقتصادی است.¹ هرچند افزایش نرخ عوارض آب مجازی به ۱.۵ درصد هزینه‌های صادراتی را برای برخی محصولات پرآب‌بر افزایش داده، اما معافیت کامل اقلام کلیدی باغی مانند پسته، خرما، زعفران و انجیر نشان‌دهنده هوشمندی تصمیم‌گیران برای صیانت از جایگاه بین‌المللی ایران در این بازارها است.¹

در بخش معدن و انرژی نیز اعمال عوارض علی‌الحساب بر مبنای نرخ‌های پیشین و اختصاص مالیات یک درصدی علی‌الحساب، صادرکنندگان را به سمت کاهش خام‌فروشی هدایت می‌کند.¹ به صادرکنندگان و فعالان بازرگانی خارجی پیشنهاد می‌شود پیش از اقدام به صادرات، کدهای تعرفه را به طور دقیق بررسی کنند تا با آگاهی کامل از الزامات گمرکی، از توقف محموله‌ها و جریمه‌های مالی جلوگیری به عمل آورند.¹

سوالات متداول

منابع

1. بخشنامه عوارض صادراتی ۱۴۰۵؛ تغییرات مهم در لیست محصولات کشاورزی و مواد خام, accessed on June 9, 2026, https://iranimpex.com/law/%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B5%D8%9B-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85/
2. عوارض صادراتی مواد خام و نیمه خام علی الحساب شد – خبرگزاری صدا و سیما, accessed on June 9, 2026, https://www.iribnews.ir/fa/news/5744422/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF
3. مالیات علی‌الحساب بر صادرات مواد خام و نیمه‌خام – خبرگزاری مهر, accessed on June 9, 2026, https://www.mehrnews.com/news/6854010/%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85
4. اعلام جزئیات ضوابط تجاری و گمرکی در قانون بودجه ۱۴۰۵ – خبرگزاری موج, accessed on June 9, 2026, https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/700569-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B6%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%87
5. دریافت عوارض آب مجازی از صادرات محصولات کشاورزی ابلاغ شد – خبرگزاری برنا, accessed on June 9, 2026, https://borna.news/fa/news/2333961/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B4%D8%AF
6. ابلاغ تکالیف قانون برنامه هفتم جهت اجرا در سال ۱۴۰۵ – ایران ایمپکس, accessed on June 9, 2026, https://iranimpex.com/law/%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%81-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1/
7. صادرات محصولات پرآب‌بر مشمول عوارض آب مجازی شد – خبرگزاری ایانا, accessed on June 9, 2026, https://www.iana.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-5/134607-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%85%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%AF
8. ابلاغ دستورالعمل دریافت عوارض آب مجازی از صادرات محصولات کشاورزی – ایلنا, accessed on June 9, 2026, https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/1778163-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C
9. دولت معافیت عوارض برای ۵ قلم محصول آب‌بر را ابلاغ کرد – تجارت نیوز, accessed on June 9, 2026, https://tejaratnews.com/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DB%B5-%D9%82%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A2%D8%A8
10. دولت معافیت عوارض برای ۵ قلم محصول آب‌بر را ابلاغ کرد – مشرق نیوز, accessed on June 9, 2026, https://www.mashreghnews.ir/news/1806956/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DB%B5-%D9%82%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF
11. بهترین محصولات کشاورزی برای صادرات در سال 2025 لو رفت! – مجیکا مقدم, accessed on June 9, 2026, https://magicamoghaddam.com/best-agricultural-products-export/
12. زعفران از فهرست عوارض آب مجازی حذف شد – ایسنا, accessed on June 9, 2026, https://39630306.khabarban.com/
13. حذف زعفران از فهرست پرداخت عوارض صادراتی آب مجازی | اتاق ایران آنلاین, accessed on June 9, 2026, https://otaghiranonline.ir/news/69006/%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%B2%D8%B9%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C
14. بخشنامه موضوع فهرست محصولات کشاورزی و غذایی آب بر مشمول نیم درصد عوارض صادراتی آب مجازی, accessed on June 9, 2026, https://dotic.ir/news/14600/%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%85%D9%88%D9%84-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C
15. عوراض آب مجازی زعفران | سایت خبری اتاق بازرگانی – معادن و کشاورزی خراسان رضوی, accessed on June 9, 2026, https://news.mccima.com/tag/%D8%B9%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D8%B9%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86/
16. بخشنامه موضوع حذف زعفران از فهرست محصولات کشاورزی و غذایی آب بر مشمول نیم درصد عوارض صادراتی آب مجازی – Dotic.ir, accessed on June 9, 2026, https://dotic.ir/news/15795/%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%B2%D8%B9%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%85%D9%88%D9%84-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C