ترخیص کالا در گمرکات عراق: راهنمای جامع صفر تا صد مراحل و مدارک در مرزهای سلیمانیه و بصره

۱. مقدمه: ساختار دوگانه گمرکی و اهمیت استراتژیک عراق

تجارت با کشور عراق به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین مقاصد صادرات غیرنفتی جمهوری اسلامی ایران، مستلزم درک عمیق از پیچیدگی‌های لجستیکی و قوانین گمرکی این کشور است. ساختار گمرکی عراق به واسطه نظام فدرالی، به دو نهاد اصلی تقسیم می‌شود که رویه‌های آن‌ها در مناطق مختلف، به ویژه در مرزهای سلیمانیه در اقلیم کردستان و بندر بصره در عراق فدرال، به‌طور قابل‌توجهی متفاوت است. عدم آگاهی دقیق از این تفکیک قانونی، می‌تواند منجر به مشکلات جدی در ترخیص کالا در گمرکات عراق و توقف طولانی‌مدت کالا، اعمال جریمه‌های سنگین و در نهایت برگشت محموله شود.

اهمیت بازار عراق، تاجران را ملزم می‌سازد تا نه‌تنها مسیر حمل، بلکه الزامات اسنادی، مراجع بازرسی کالا و حتی گاهی رویه‌های تعرفه‌ای را بر اساس مرز ورودی نهایی، به‌طور دقیق تنظیم کنند. تمرکز این گزارش تخصصی بر ارائه یک چارچوب تحلیلی برای تسهیل فرآیند ترخیص کالا در این دو قطب اصلی تجاری (گمرک بصره/ام‌القصر در جنوب و گمرک سلیمانیه/مرزهای زمینی در شمال) است. درک این ساختار گمرکی اقلیم کردستان و تفاوت‌های آن با قوانین واردات عراق فدرال، نخستین گام در کاهش ریسک‌های تجاری و افزایش سرعت عملیات لجستیک تجاری عراق محسوب می‌شود.

۲. الزامات حقوقی و فنی پیش از حمل: اصول اجتناب‌ناپذیر تجارت با عراق

پیش از هرگونه اقدام برای حمل محموله به سمت مرزهای عراق، تجار موظف به رعایت مجموعه‌ای از الزامات اسنادی و فنی هستند که عدم پایبندی به آن‌ها، ریسک برگشت خوردن محموله را به شدت افزایش می‌دهد. این الزامات پایه‌ای در تمامی گمرکات ورودی عراق، اعم از زمینی یا دریایی، جاری و ساری هستند.

۲.۱. تأمین مدارک پایه و فرآیند قانونی کردن اسناد (Legalization)

فرآیند ترخیص کالا به عراق زمانی آغاز می‌شود که تمامی اسناد و مدارک کالای صادراتی به‌طور کامل و مطابق با قوانین کشور مقصد تهیه شده باشند.¹ مدارک ضروری و اجباری برای صادرات، که برای ترخیص نهایی نیز حیاتی هستند، شامل کارت بازرگانی، مجوزهای گمرک ایران، وزارت صمت و سازمان استاندارد، گواهی مبدأ، تأییدیه‌های بازرسی، گواهی بهداشت و سلامت (برای محصولات خوراکی)، فاکتور فروش، پکینگ‌لیست، لیست اظهار کالا، بارنامه و بیمه‌نامه هستند.²

یکی از مراحل حیاتی که اغلب توسط صادرکنندگان نادیده گرفته می‌شود، فرآیند قانونی کردن (Legalization) اسناد است. بر اساس قوانین گمرکی عراق، تأیید اسناد اصلی توسط دفتر رایزنی بازرگانی عراق در تهران الزامی است.³ بنا بر اظهارات رایزن بازرگانی عراق، حداقل تاییدیه پیش‌فاکتور و گواهی مبدأ در این دفتر الزامی است.³ هزینه کارمزد برای تأیید هر یک از این اسناد توسط دفتر رایزنی، مبلغ ۱۶۰ دلار تعیین شده است.³ این مرحله پیش‌نیاز، اصالت معامله و صحت قیمت اظهاری کالا را پیش از رسیدن فیزیکی محموله به گمرک تأیید می‌کند و نادیده‌گرفتن آن، به طور قطع منجر به توقف فرآیند ترخیص خواهد شد.

۲.۲. گواهی انطباق با استاندارد (CoC) و تفکیک جغرافیایی بازرسان

یکی از مهم‌ترین الزامات برای ترخیص در تمامی گمرکات عراق، دریافت گواهی انطباق با استاندارد (Certificate of Conformity یا CoC) است.² این گواهی توسط شرکت‌های بازرسی بین‌المللی صادر می‌شود که تأیید می‌کنند کالا با استانداردهای کیفیت و ایمنی تعیین‌شده توسط عراق مطابقت دارد.

در این مرحله، تمایز میان عراق فدرال و اقلیم کردستان (KRG) حیاتی می‌شود:

1. عراق فدرال (بصره، ام‌القصر، بغداد): برای مناطق تحت کنترل دولت مرکزی، اغلب تأییدیه شرکت بازرسی BV (Bureau Veritas) مورد نیاز است.²
2. اقلیم کردستان (سلیمانیه، پرویزخان، باشماق): در مرزهای اقلیم کردستان، اغلب تأییدیه شرکت SGS (Société Générale de Surveillance) به‌عنوان مرجع بازرسی پذیرفته می‌شود.²

این تفاوت در مرجع بازرسی مورد قبول نشان‌دهنده وجود دو نظام اجرایی مجزا برای تأیید کیفیت کالاست. بنابراین، صادرکننده باید در ابتدای فرآیند، با توجه به مرز ورودی نهایی کالا، شرکت بازرسی مناسب را انتخاب کند. در صورتی که مقصد نهایی در عراق فدرال باشد و از شرکت بازرسی مورد تأیید اقلیم کردستان استفاده شود، محموله از نظر فنی مورد تأیید مراجع فدرال نخواهد بود و فرآیند با مشکل مواجه می‌شود.

۲.۳. ضوابط فنی و لیبل‌گذاری کالا: ریسک برگشت محموله

سخت‌گیری در خصوص برچسب‌گذاری کالاها در گمرکات عراق، یکی از پرخطرترین موانع غیرتعرفه‌ای برای تجار ایرانی است. بر اساس قوانین صادرات به عراق، برچسب کالا، توضیحات، تاریخ انقضا و هرگونه اطلاعاتی که روی کالا درج می‌شود، باید به‌طور کامل به زبان عربی و انگلیسی باشد.²

درج اطلاعات به زبان فارسی روی کالا، مطلقاً ممنوع است و نقض این قانون منجر به برگشت خوردن کالا در گمرک عراق خواهد شد.² این قانون یک عامل فیلترینگ بسیار سخت‌گیرانه است که نیازمند نظارت کیفی دقیق در مرحله تولید و بسته‌بندی است. ضرر ناشی از برگشت خوردن کالا به دلیل لیبل فارسی، فراتر از هزینه تعرفه بوده و شامل هزینه حمل تا مرز، برگشت محموله و هزینه‌های احتمالی دموراژ می‌شود.¹ این ضرر مالی، که نوعی جریمه سنگین لجستیکی محسوب می‌شود، اهمیت تطبیق فنی (برچسب‌گذاری عربی/انگلیسی) را پیش از هر اقدام لجستیکی دوچندان می‌سازد.

۳. فرآیند ترخیص در گمرکات عراق فدرال (بصره و بنادر دریایی: ام‌القصر)

رویه‌های گمرکی در مناطق تحت کنترل دولت مرکزی عراق، مانند بندر بصره و بندر استراتژیک ام‌القصر، معمولاً سخت‌گیرانه‌تر و متمرکزتر بوده و تابع قوانین یکپارچه‌تر دولت فدرال هستند.⁴

۳.۱. گام اول: ثبت سفارش، مجوز واردات و نقش واردکننده عراقی

ترخیص کالا در عراق فدرال مستلزم وجود یک واردکننده محلی است. واردکننده بایستی یک نهاد عراقی دارای کارت واردات، کارت ملی، شناسنامه و کارت خانوار باشد.³

روند ثبت سفارش کالا شامل تسلیم مدارک اولیه مانند نامه درخواست از واردکننده (به‌ویژه اگر خریدار انحصاری باشد، مانند وزارت بازرگانی عراق برای واردات برنج) و گواهی انطباق (CoC) است.³ پس از تسلیم این مدارک، مجوز ثبت سفارش پس از حدود یک هفته صادر می‌شود. این مجوز دارای مدت اعتبار ۳ ماه است و در صورت بروز مشکلات گمرکی، تا ۱ ماه قابل تمدید است. حمل کالا به دفعات (Partial Shipment) در این مدت مجاز است.³

چالش‌های ثبت سفارش در مواد غذایی: برای برخی محصولات با زمان مصرف مجاز کوتاه، به‌ویژه لبنیات (۷ تا ۱۴ روز)، اجرای کامل ضوابط ثبت سفارش و اخذ گواهی انطباق پس از تولید، عملاً بسیار دشوار است.³ همچنین، در صورتی که وزارت بازرگانی عراق نیاز به واردات محصولات فصلی و کشاورزی داشته باشد، محدوده زمانی اعتبار مجوز توسط وزارت کشاورزی تعیین می‌شود.³

۳.۲. گام دوم: اظهار کالا و ارزش‌گذاری گمرکی (Valuation)

فرآیند ترخیص با تکمیل و ارائه دقیق اظهارنامه گمرکی آغاز می‌شود.² در گمرکات فدرال عراق، ارزش‌گذاری کالا بر اساس مفهوم CIF (Cost, Insurance, Freight) صورت می‌گیرد.⁵ این ارزش شامل قیمت واقعی کالا در کشور مبدأ به همراه هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و سایر هزینه‌های مرتبط تا مقصد ورودی (بندر یا مرز زمینی) است.⁶

ریسک اختلاف ارزش‌گذاری: گمرک عراق اختیار کامل دارد تا صحت اسناد ارائه‌شده، به‌ویژه فاکتور فروش، را ارزیابی کند. در صورت ناکافی بودن اسناد یا شک نسبت به فاکتور خرید، گمرک قیمت مورد نظر خود را روی کالاها اعمال خواهد کرد.¹ این ارزش‌گذاری مستقل توسط گمرک بر اساس قیمت عمده‌فروشی کالا در کشور مبدأ صورت می‌گیرد ⁵ و می‌تواند منجر به افزایش ناگهانی و غیرمنتظره حقوق و عوارض گمرکی شود.

تعرفه‌های گمرکی: ساختار تعرفه‌ای عراق بر اساس فصل کالا (HS Code) متغیر است. برای مثال، نرخ تعرفه برای بسیاری از محصولات صنعتی و شیمیایی ۱۰ درصد، برای برخی نوشابه‌های تخمیرشده ۸۰ درصد، و برای برخی محصولات توتون و تنباکو تا ۵۰ درصد تعیین شده است.⁷

۳.۳. گام سوم: ملاحظات لجستیکی و مالی در بندر ام‌القصر (بصره)

بندر ام‌القصر، واقع در استان بصره و نزدیک به مرز کویت، بزرگترین بندر عراق و دروازه اصلی تجارت دریایی این کشور محسوب می‌شود.⁴ به دلیل حجم بالای تجارت دریایی، مدیریت زمان در این بندر اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

هزینه‌های نگهداری (دموراژ): هزینه‌های ترخیص، نگهداری، باز کردن کانتینر و بارگیری روی تریلی عراقی برای یک کانتینر ۴۰ فوتی، به مدت ۷ تا ۱۰ روز، مبلغ ۲۰۰,۰۰۰ دینار عراقی تعیین شده است.⁸ پس از این دوره مجاز، هزینه نگهداری (دموراژ) برای هر روز اضافی ۷,۰۰۰ دینار عراقی خواهد بود.⁸ وجود این هزینه‌های ثابت و روزانه، فشار مالی شدیدی بر واردکننده ایجاد می‌کند تا فرآیند گمرکی با سرعت حداکثری انجام شود. این امر توجیه قوی‌تری برای استفاده از حق‌العمل‌کاران بسیار مجرب در بصره ایجاد می‌کند، زیرا زمان در بنادر دریایی به مراتب گران‌تر از مرزهای زمینی است.

پس از ترخیص از بندر، کالاها از طریق حمل جاده‌ای از مسیرهایی مانند شلمچه یا اروندکنار به مقاصد داخلی عراق منتقل می‌شوند.²

۴. فرآیند ترخیص در گمرکات اقلیم کردستان (سلیمانیه، پرویزخان، باشماق)

اقلیم کردستان عراق (KRG) دارای مرزهای فعال متعددی با ایران است، از جمله گمرکات باشماق (مریوان)، پرویزخان (قصر شیرین) و تمرچین (پیرانشهر).² رویه‌های ترخیص در این منطقه به دلیل استقلال اداری نسبی، تفاوت‌های ساختاری با عراق فدرال دارند، اگرچه در بسیاری از تعرفه‌های گمرکی تابع دولت مرکزی هستند.⁷

۴.۱. تفاوت‌های رویه‌ای و تسهیلات در گمرک سلیمانیه

رویکرد اقلیم کردستان به سمت ساده‌سازی فرآیندها برای فعالان اقتصادی متمایل است.⁹ یکی از اقدامات مهم دولت اقلیم، ایجاد دفاتر صدور مجوز برای بازرگانان در خود گذرگاه‌های مرزی بوده است.⁹

هدف از این دفاتر: تسهیل فعالیت بازرگانان و کاهش نیاز آن‌ها به مراجعه حضوری به وزارتخانه در اربیل یا سلیمانیه برای اخذ مجوز است. با عملیاتی شدن این دفاتر، مجوزها به‌طور مستقیم و در همان گمرکات مرزی صادر می‌شوند که این اقدام به طور قابل‌ملاحظه‌ای زمان انتظار را به حداقل می‌رساند.⁹ این رویکرد نشان‌دهنده یک فرآیند بوروکراسی‌زدایی سریع‌تر در مقایسه با رویه‌های متمرکز و اغلب کندتر دولت فدرال است.

۴.۲. مراحل گمرکی در مرزهای زمینی

ترخیص در مرزهای سلیمانیه و سایر گذرگاه‌های اقلیم، عمدتاً بر حمل جاده‌ای متکی است. در سمت ایران، برای مدیریت جریان ترافیک و کامیون‌های صادراتی، طرح نوبت‌دهی الکترونیکی در پایانه‌های مرزی مانند پرویزخان و باشماق اجرا شده است.⁹

نیاز به حق‌العمل‌کار متخصص: به دلیل پیچیدگی‌های مرتبط با قوانین محلی و همچنین اختلافات احتمالی با گمرکات داخلی اقلیم (که گاهی اوقات به‌عنوان گمرک دوم شناخته می‌شوند)، استفاده از ترخیص‌کار مرز پرویزخان یا باشماق که به قوانین اقلیم کردستان آگاه باشد، ضروری است.¹⁰ حق‌العمل‌کار در این مرزها، نقش اصلی را در مدیریت اسناد و هماهنگی‌های لازم تا رسیدن محموله به مقصد نهایی در اقلیم یا عبور به سمت عراق فدرال، ایفا می‌کند.

۵. چالش‌های حقوقی، مالی و مدیریت ریسک در فرآیند ترخیص

کاهش ریسک‌های لجستیکی و مالی در تجارت با عراق، نیازمند اتخاذ تدابیر مدیریتی و حقوقی پیشرفته است.

۵.۱. نقش حیاتی حق‌العمل‌کار گمرکی و تفویض اختیار

درک نقش و اختیارات حق‌العمل‌کار گمرکی (Customs Broker) در عراق بسیار مهم است. حق‌العمل‌کار، فردی است که دانش کامل به قوانین گمرکی کشور مقصد دارد و می‌تواند مشکلات احتمالی به وجود آمده برای ترخیص کالا را برطرف کند.¹

تمایز حقوقی در ایران: در قوانین بازرگانی، بین حق‌العمل‌کار و ترخیص‌کار تفاوت حقوقی وجود دارد. حق‌العمل‌کار گمرک، به عنوان کارگزار گمرک، مجاز است بیش از ۱۰ مرتبه نسبت به ترخیص کالاهای وارداتی اقدام کند، در حالی که ترخیص‌کار عادی تنها تا ۱۰ مرتبه می‌تواند برای اشخاص حقیقی و حقوقی کالا ترخیص کند.¹²

مدیریت ریسک با انتخاب متخصص: از آنجا که بار بسیاری از تاجران تازه‌کار هنگام ترخیص از گمرک برگشت می‌خورد و متحمل ضررهای مالی سنگینی (شامل هزینه حمل و نقل و برگشت مجدد) می‌شوند ¹، استخدام یک حق‌العمل‌کار مجاز عراقی، که دارای دفعات مجاز ترخیص بیشتری است و در حوزه بصره یا سلیمانیه تخصص دارد، یک سرمایه‌گذاری برای مدیریت ریسک و سرعت‌بخشی به فرآیند محسوب می‌شود.

۵.۲. مقابله با اختلاف نظر در ارزش‌گذاری کالا

یکی از بزرگترین چالش‌های مالی، ریسک ارزش‌گذاری گمرکی (Valuation Risk) است. در شرایطی که گمرک نسبت به فاکتور خرید (قیمت اظهاری) شک کند، بر اساس قیمت عمده‌فروشی در کشور مبدأ، قیمت مورد نظر خود را روی کالاها اعمال خواهد کرد.¹

این اختلاف می‌تواند محاسبات مالی تاجر را به هم ریخته و موجب افزایش ناگهانی در حقوق و عوارض ورودی شود. به‌منظور به حداقل رساندن این ریسک، ارائه کامل اسناد مالی از جمله گواهی انطباق (CoC)، پیش‌فاکتور تأییدشده کنسولی و بیمه‌نامه، باید با دقت فوق‌العاده انجام شود.

۵.۳. مدیریت هزینه‌های پنهان و متغیر

هزینه‌های گمرکی در عراق بسته به نوع کالا و قوانین وارداتی متفاوت است.¹³ برخی کالاها مانند محصولات کشاورزی ممکن است تعرفه‌های کمتری داشته باشند، در حالی که کالاهای صنعتی یا لوکس تعرفه‌های بالاتری دارند.¹³ همچنین، تعیین تعرفه‌ها ممکن است به‌صورت فصلی (برای حمایت از تولیدات کشاورزی محلی) یا بر اساس سیاست‌های حمایتی دولت برای صنایع خاص، تغییر یابد.³ آشنایی با این تعرفه‌های گمرکی عراق و سیستم‌های نوین مدیریت گمرکی (مانند ASYCUDA که در برخی طرح‌های الکترونیکی عراق مطرح شده است)، برای محاسبه دقیق قیمت نهایی کالا (Landed Cost) بسیار ضروری است.

به‌علاوه، در حمل دریایی، مدیریت زمان برای تخلیه و ترخیص حیاتی است. چنانکه در بندر ام‌القصر مشاهده شد، نرخ روزانه دموراژ کانتینر در عراق (۷,۰۰۰ دینار عراقی پس از دوره مجاز) می‌تواند به سرعت هزینه‌های هنگفتی را تحمیل کند.⁸

۶. نتیجه‌گیری و توصیه‌های تخصصی نهایی

تجزیه و تحلیل رویه‌های گمرکی عراق نشان می‌دهد که موفقیت در ترخیص کالا، مستلزم یک استراتژی لجستیکی دو محوری است که بر تفکیک دقیق بین گمرکات عراق فدرال (بصره، ام‌القصر) و گمرکات اقلیم کردستان (سلیمانیه، پرویزخان) بنا شده است. هسته اصلی این تفاوت‌ها در سه حوزه اساسی خلاصه می‌شود: مراجع صدور مجوز و استاندارد، هزینه‌های نگهداری کالا، و الزامات اسنادی.

صادرکنندگان باید در محاسبات خود، هزینه‌های حقوقی اجباری (مانند تأییدیه کنسولی ۱۶۰ دلاری برای اسناد حیاتی) را در نظر بگیرند و همچنین تأمین گواهی انطباق (CoC) را مطابق با مرز ورودی نهایی، یعنی استفاده از SGS برای اقلیم کردستان و BV برای عراق فدرال، اولویت بخشند.² سخت‌گیری در مورد قانون ممنوعیت زبان فارسی بر روی لیبل‌ها و لزوم درج تمامی اطلاعات به عربی و انگلیسی، به‌عنوان یک فیلتر کیفی جدی و پرهزینه، باید در مرحله تولید کالا مورد توجه قرار گیرد.²

۶.۱. توصیه‌های کلیدی

1. تعیین دقیق مرجع بازرسی: پیش از صدور گواهی انطباق، مرز ورودی را نهایی کرده و شرکت بازرسی (BV یا SGS) را بر اساس مقصد جغرافیایی انتخاب کنید.
2. رعایت استاندارد لیبل‌گذاری: به‌منظور جلوگیری از برگشت خوردن کالا و متحمل شدن ضررهای مالی، از عدم وجود هرگونه برچسب یا اطلاعاتی به زبان فارسی روی کالا اطمینان حاصل کنید.
3. مدیریت زمان در بنادر: برای محموله‌های دریایی که از بندر بصره/ام‌القصر ترخیص می‌شوند، با توجه به نرخ بالای دموراژ کانتینر در عراق، مدیریت اسناد و همکاری با حق‌العمل‌کاران مجرب برای تسریع فرآیند، حیاتی است.

جدول مقایسه رویه‌های گمرکی: عراق فدرال در مقابل اقلیم کردستان (KRG)

موضوع	عراق فدرال (بصره، ام‌القصر)	اقلیم کردستان (سلیمانیه، مرزهای زمینی)	منبع کلیدی
مرجع صدور مجوز واردات	وزارت بازرگانی مرکزی/نهادهای دولتی	دفاتر تخصصی وزارت بازرگانی اقلیم (در مرزها برای تسهیل)	3
شرکت بازرسی معتمد (CoC)	BV (Bureau Veritas)	SGS (Société Générale de Surveillance)	2
روش ارزش‌گذاری	CIF (بر اساس قیمت عمده‌فروشی مبدأ)	مشابه عراق فدرال، با لحاظ رویه‌های محلی	5
تأیید اسناد در تهران	الزامی (رایزن بازرگانی عراق) با هزینه ۱۶۰ دلار	عموماً الزامی است	3
هزینه‌های نگهداری (نمونه)	۲۰۰,۰۰۰ دینار برای ۷ تا ۱۰ روز (ام‌القصر) + ۷,۰۰۰ دینار روزانه	متغیر، بر اساس قوانین مرز زمینی	8

چک‌لیست مدارک الزامی ترخیص کالا در گمرکات عراق

سند	وضعیت الزام	نکات کلیدی فنی و حقوقی	منبع کلیدی
فاکتور فروش (Commercial Invoice)	ضروری	تأیید رایزن بازرگانی عراق (۱۶۰ دلار). به عربی و انگلیسی.	2
گواهی مبدأ (Certificate of Origin)	ضروری	تأیید رایزن بازرگانی عراق. به عربی و انگلیسی.	2
گواهی انطباق (CoC)	ضروری	اخذ شده از BV (جنوب) یا SGS (کردستان) بر اساس مرز ورودی.	2
مجوز واردات/ثبت سفارش	ضروری	صادر شده برای واردکننده عراقی؛ اعتبار ۳ ماهه (قابل تمدید ۱ ماه).3	3
استاندارد لیبل‌گذاری	حیاتی	ممنوعیت درج اطلاعات به زبان فارسی؛ تنها عربی و انگلیسی.	2

منابع

1. اطلاعاتی در مورد ترخیص کالا به عراق – آکادمی باسکول, accessed on November 14, 2025, https://blog.buskool.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/
2. مراحل و مدارک صادرات کالا به عراق- پرسود ترین کالاهای صادراتی, accessed on November 14, 2025, https://speedexco.com/blog/exporting-goods-to-iraq/
3. ضوابط صدور مجوز واردات کالا به عراق – سازمان توسعه تجارت ایران در لبنان, accessed on November 14, 2025, https://dmr.ir/998
4. سیستم ترخیص و واردات بندر بصره و ارتباط آن با ایران – خبرگزاری مهر, accessed on November 14, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6229228/%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D9%88-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
5. ارزش گذاری کالاهای وارداتی – بازرگانی دیده بان تجارت, accessed on November 14, 2025, https://didehbantejarat.com/valuation-imported-goods/
6. ارزش گمرکی کالا TSC چیست؟ | محاسبه و استعلام ارزشی گمرکی کالا, accessed on November 14, 2025, https://irclearance.com/blog/nahve-elame-arzeshe-tsc-gomroki/
7. تعرفه حقوق و عوارض گمرکی کالاهای وارداتی به عراق – سازمان توسعه تجارت ایران در لبنان, accessed on November 14, 2025, https://dmr.ir/556
8. ترخیص کالا از بندر ام القصر عراق – نجما تجارت, accessed on November 14, 2025, https://najma-tejareh.com/fa/index.php/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82.html
9. پایگاه خبری تجارت بان, accessed on November 14, 2025, https://tejaratban.ir/
10. ترخیص کار مرز پرویزخان چه مدارکی برای ترخیص کالا نیاز دارد؟ – سلطان یاقوت, accessed on November 14, 2025, https://clearance-iran.com/parviz-khan-border-clearance/
11. راهنمای جامع ترخیص کالا از گمرک مریوان (باشماق) – کارمنتو, accessed on November 14, 2025, https://karmento.ir/blog/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86/
12. حق العمل کار گمرک کیست؟ | وظیفه او در ترخیص کالا + درآمد – بازرگانی میرترابی, accessed on November 14, 2025, https://hmirtorabi.com/%D8%AD%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9/
13. بهترین روش حمل بار به عراق – روشا راه, accessed on November 14, 2025, https://rosharah.com/blog/shipping-to-iraq/