نقشه راه صادرات محصولات کشاورزی به روسیه و قزاقستان در تابستان ۱۴۰۵؛ پرسودترین کالاها، موافقت‌نامه‌های مالی و استراتژی‌های گمرکی

توسعه روابط تجاری ایران با کشورهای حوزه اوراسیا، به‌ویژه در بستر موافقت‌نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، فصل نوینی از پویایی اقتصادی را برای بازرگانان ایرانی رقم زده است.¹ با فرارسیدن تابستان ۱۴۰۵، تقاضا برای محصولات کشاورزی، باغی و صیفی‌جات گلخانه‌ای در بازارهای روسیه و قزاقستان به دلیل محدودیت‌های اقلیمی و ساختار تولید داخلی این کشورها به اوج خود رسیده است.²

این گزارش تحلیلی با اتکا به داده‌های رسمی تجارت خارجی، به بررسی پرسودترین فرصت‌های صادرات محصولات کشاورزی به روسیه و قزاقستان در فصل گرم سال می‌پردازد و راهکارهای عبور از چالش‌های لجستیکی، بهره‌گیری از کریدورهای گمرکی تسهیل‌شده و سیستم‌های پرداخت نوین را تبیین می‌کند تا مسیر بهینه‌ای برای ارزآوری و تصاحب سهم بازار در کشورهای شمالی ترسیم شود.⁴

تحلیل دینامیک بازار روسیه در فصل تابستان؛ فرصت‌ها و اولویت‌های تقاضا

فدراسیون روسیه با جمعیت فعال و بازاری مصرف‌گرا، یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان مواد غذایی و محصولات کشاورزی در جهان است.² اگرچه در طول ماه‌های گرم تابستان، بخشی از تولیدات محلی روسیه نظیر گیلاس، توت‌فرنگی، تمشک، زردآلو، انگور، خربزه و هندوانه وارد بازار داخلی می‌شوند، اما حجم تولید کشاورزی این کشور به هیچ وجه پاسخگوی تقاضای کل نیست.²

بر اساس تحلیل‌های آماری، بازار داخلی روسیه برای تأمین بیش از ۸۰ درصد از میوه و تره‌بار مورد نیاز خود، حتی در محصولاتی که خود تولیدکننده آن‌هاست، به زنجیره تأمین بین‌المللی وابسته است.² تحریم‌های اعمال‌شده علیه محصولات اتحادیه اروپا از سال ۲۰۱۴ نیز خلأ بزرگی در بازار روسیه ایجاد کرده و فرصتی بی‌نظیر را در اختیار تأمین‌کنندگان آسیایی و همسایه مانند ایران قرار داده است.²

یکی از رفتارهای مصرفی جالب روس‌ها در ماه‌های تابستان، افزایش تقاضا برای مرکبات و سیب تازه است.² این تقاضا به این دلیل شکل می‌گیرد که محصولات باغی در نیمکره شمالی هنوز به مرحله برداشت نهایی نرسیده‌اند و در نتیجه، واردات مرکباتی نظیر پرتقال، لیمو و نارنگی در تابستان سودآوری فوق‌العاده‌ای دارد.² علاوه بر این، میوه‌های هسته‌دار نظیر هلو و شلیل تازه سریع‌ترین رشد واردات را در بازار روسیه ثبت کرده‌اند؛ به‌طوری‌که میانگین افزایش سالانه واردات هلو به این کشور بالغ بر ۳۱ میلیون دلار (معادل ۱۳ درصد رشد سالانه) برآورد شده است.²

صیفی‌جات گلخانه‌ای ایران مانند گوجه‌فرنگی، خیار و بادمجان نیز به دلیل برخورداری از استانداردهای بهداشتی بالا و طعم مطبوع، در سبد مصرفی خانوارهای روسی جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند.² روسیه در تولید محصولاتی نظیر بادمجان به دلیل حساسیت شدید این گیاه به نوسانات دمایی با محدودیت مواجه است؛ لذا بادمجان‌های گلخانه‌ای ایران به جهت ماندگاری بالا در سیستم‌های ترانزیت سردخانه‌ای، از گزینه‌های بسیار سودآور برای صادرکنندگان ایرانی محسوب می‌شوند.⁷ همچنین در حوزه خشکبار و پسته، صادرکنندگان ایرانی با در اختیار داشتن سهم قابل‌توجهی از بازار، در جایگاه برتر تأمین قرار دارند.⁴

آمار واردات محصولات کشاورزی و میوه به روسیه بر اساس ارزش ارزی

دسته محصول	ارزش واردات سالانه (میلیون دلار)	زیردسته یا ویژگی‌های کلیدی تقاضا در ماه‌های تابستان
مرکبات	۱,۰۹۰	تقاضای بسیار بالا در تابستان؛ شامل ماندارین (۵۸۲)، پرتقال (۲۳۳) و لیموترش (۱۸۶) 2
موز	۷۳۸	بازار ثابت در تمام فصول سال؛ تحت انحصار تأمین‌کنندگان اکوادوری 2
سیب و گلابی	۵۲۵	تقاضای مکمل در تابستان به دلیل عدم برداشت کامل محصولات محلی 2
گوجه‌فرنگی	۴۲۳	صیفی‌جات گلخانه‌ای با تقاضای مستمر؛ رقیب اصلی ترکیه و چین است 2
انگور تازه	۳۸۵	سرعت بالای رشد واردات؛ مکمل تولیدات مناطق جنوبی روسیه 2
هلو و شلیل	۱۹۴	سریع‌ترین رشد واردات سالانه با میانگین رشد ۱۳ درصدی در سال‌های اخیر 2
سیب‌زمینی	۱۹۳	از اقلام استراتژیک تره‌بار؛ بازار فعال برای مازاد تولید استان همدان 2
پیاز تازه	۱۹۰	پیاز بناب در توری‌های کوچک صادراتی؛ عرضه مستقیم در بازار فود سیتی مسکو 2
خیار تازه	۱۴۱	کشت گلخانه‌ای ایران پتانسیل تصاحب سهم بازار رقبای منطقه‌ای را دارد 2
گیلاس و زردآلو	۱۲۹.۷	گیلاس (۸۹.۳) و زردآلو (۴۰.۴)؛ تقاضای متمرکز در ماه‌های آغازین تابستان 2

کالبدشکافی بازار قزاقستان؛ نیازها، فرصت‌های اوراسیا و کشت فراسرزمینی

جمهوری قزاقستان به عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد آسیای میانه و یکی از شرکای تجاری کلیدی ایران، از موقعیت استراتژیکی در کریدور ترانزیتی شمال-جنوب برخوردار است.¹ تحلیل داده‌های گمرکی نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، تجارت کشاورزی میان ایران و قزاقستان رشد خیره‌کننده ۶۶ درصدی را تجربه کرده است.¹

از کل صادرات ۲۱۴ میلیون دلاری ایران به قزاقستان در یک بازه ده ماهه، بالغ بر ۱۲۸ میلیون دلار (معادل ۶۰ درصد) به محصولات بخش کشاورزی اختصاص داشته است که نشان‌دهنده هویت‌بخشی به مسیرهای ترانزیتی خزر محور است.¹ یکی از محرک‌های اصلی این جهش تجاری، اجرای موافقت‌نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا است که تعرفه گمرکی ۸۷ درصد از کالاهای صادراتی ایران به این حوزه را به صفر کاهش داده است.¹

اگرچه قزاقستان تولیدکننده بزرگ غلاتی نظیر گندم و جو در جهان است، اما شرایط اقلیمی سرد و کوهستانی این کشور، مانع از تولید انبوه بسیاری از محصولات باغی، صیفی‌جات و فرآورده‌های لبنی می‌شود.³ از این رو، صادرکنندگان ایرانی توانسته‌اند با تکیه بر تنوع اقلیمی کشور، محصولاتی نظیر خرما، پسته، گوجه‌فرنگی، خیار، قارچ، کاهو، انگور، خامه، پنیر و انواع سبزیجات تازه را به این بازار عرضه کنند.³ مصرف‌کنندگان قزاقستانی به دلیل افزایش سرانه درآمد ملی و قدرت خرید، تمایل زیادی به خرید صیفی‌جات گلخانه‌ای و خشکبار مرغوب ایرانی دارند.³

علاوه بر تجارت مستقیم کالا، همکاری‌های استراتژیک دو کشور وارد حوزه جدیدی به نام «کشاورزی فراسرزمینی» شده است.¹ ایران برای تأمین امنیت غذایی خود و بهینه‌سازی منابع آب داخلی، اقدام به واردات غلات و نهاده‌های دامی از قزاقستان کرده است؛ به‌طوری‌که نخستین محموله بزرگ شامل ۱۰۰ هزار تن جو و روغن از این کشور وارد ایران شده است.¹ صادرکنندگان ایرانی می‌توانند با بهره‌گیری از روابط متقابل ایجادشده در این زنجیره دوطرفه، نفوذ خود را در بازار توزیع مویرگی مواد غذایی قزاقستان گسترش دهند.¹

شاخص‌های کلیدی تجارت محصولات کشاورزی میان ایران و قزاقستان

شاخص تجاری	مقدار یا ارزش ارزی	اهمیت و پتانسیل توسعه در تابستان ۱۴۰۵
صادرات کشاورزی ایران به قزاقستان	۱۲۸ میلیون دلار	معادل ۶۰ درصد از کل صادرات ایران به این کشور؛ متمرکز بر محصولات باغی و زراعی 1
سهم محصولات باغی (خرما و پسته)	حدود ۴۰ درصد صادرات کشاورزی	پتانسیل بالای سودآوری خرما و پسته به دلیل عدم تولید داخلی در قزاقستان 1
نرخ رشد تجارت دوجانبه کشاورزی	۶۶ درصد افزایش	ناشی از تسهیلات کریدور شمال-جنوب و توافقات گمرکی دوجانبه 1
تعرفه گمرکی تحت توافق اوراسیا	صفر درصد برای ۸۷٪ کالاها	کاهش هزینه‌های تمام‌شده صادرات و رقابت‌پذیری بالا با رقبای منطقه‌ای 1
واردات نهاده‌ها از قزاقستان	۳۳ میلیون دلار	متمرکز بر جو، روغن و ذرت در قالب طرح‌های کشاورزی فراسرزمینی 1
تورم و بیکاری در قزاقستان	۵.۲٪ تورم و ۴.۹٪ بیکاری	نشان‌دهنده پایداری نسبی اقتصاد قزاقستان و قدرت خرید بالای مصرف‌کنندگان 3

گام‌های عملیاتی و استانداردهای بسته‌بندی صادرات محصولات کشاورزی

ورود موفق به بازارهای تخصصی و رقابتی روسیه و قزاقستان مستلزم درک عمیق از مراحل اجرایی بازرگانی خارجی و استانداردهای قرنطینه‌ای این کشورها است.³ هرگونه غفلت در زنجیره تأمین و فرآیندهای گمرکی می‌تواند منجر به مرجوع شدن محموله و ضررهای مالی سنگین شود.¹² گام‌های زیر به عنوان نقشه راه عملیاتی برای تجار و شرکت‌های بازرگانی توصیه می‌شود:

تحقیقات بازار و بازاریابی بین‌المللی

تحقیقات بازار گام اول هر فعالیت صادراتی پایدار است.¹⁴ صادرکنندگان می‌توانند با بهره‌گیری از خدمات تخصصی و پکیج‌های مطالعات بازار و تحقیقات میدانی مجموعه‌های مجرب بازرگانی نظیر سولوتیس، به تحلیل قیمت‌ها در بازار مقصد پرداخته و خریداران معتبر را شناسایی کنند.⁷ شناخت رفتار رقبای بزرگی چون چین، ترکیه، مصر و مراکش که سهم بزرگی از بازار روسیه را در اختیار دارند، به تعیین حاشیه سود واقعی کمک شایانی می‌کند.²

صدور پروفرما و قیمت‌گذاری اصولی

پس از شناسایی خریدار و انجام مذاکرات اولیه، پیش‌فاکتور یا پروفرما صادر می‌شود.⁴ قیمت‌گذاری کالا باید بر اساس تعرفه‌های گمرکی صادراتی و ضوابط کمیسیون نرخ‌گذاری اتاق بازرگانی انجام گیرد تا از بروز مشکلات در رفع تعهدات ارزی جلوگیری شود.⁴

سورتینگ تخصصی و استانداردهای بسته‌بندی

یکی از دلایل موفقیت رقبایی چون چین در بازار روسیه، بسته‌بندی‌های شکیل و سورتینگ دقیق محصولات است.⁴ صادرکنندگان ایرانی باید از ارسال محصولات درجه دو و نامرغوب به شدت پرهیز کنند.⁴ برای مثال، سیب‌زمینی و پیاز صادراتی (نظیر پیاز بناب و سیب‌زمینی همدان) باید در توری‌های کوچک صادراتی ۲.۵ تا ۵ کیلوگرمی همراه با برند و لیبل مشخص بسته‌بندی شوند.⁴ همچنین برای محصولاتی چون سیر صادراتی، استفاده از نایلون‌های نانو و جداسازی برگ‌ها جهت نگهداری طولانی‌مدت در سردخانه توصیه می‌شود.⁴ سبزیجاتی نظیر شوید نیز به دلیل فسادپذیری بسیار بالا، باید به‌صورت هوایی ارسال شوند تا به صورت تازه به بازار فود سیتی مسکو یا بازارهای قزاقستان برسند.⁴

اخذ مجوزهای قانونی و امور گمرکی

دریافت گواهی‌های بهداشتی، استاندارد، گواهی قرنطینه گیاهی و اخذ تأییدیه فاکتور فروش و شناسه کالا از اتاق بازرگانی پیش از ارسال محموله الزامی است.⁴ عدم انطباق استانداردهای بهداشتی محصولات تولیدی ایران با ضوابط سخت‌گیرانه گمرک روسیه و قزاقستان، یکی از چالش‌های همیشگی صادرکنندگان بوده است که با نظارت دقیق بر فرآیند تولید گلخانه‌ای قابل حل خواهد بود.³

راهکارهای مالی، گمرکی و حمل‌ونقل نوین در تابستان ۱۴۰۵

تسریع در تشریفات گمرکی و روان‌سازی تراکنش‌های مالی، دو رکن اساسی برای تضمین سودآوری صادرات محصولات کشاورزی فاسدشدنی در فصل گرم تابستان هستند.⁵ در سال‌های اخیر، زیرساخت‌های حقوقی و فنی متعددی برای تسهیل این مسیر میان ایران و کشورهای اوراسیا ایجاد شده است.⁶

کریدور سبز گمرکی؛ مسیر طلایی ترخیص سریع کالا

کریدور تسهیل‌شده گمرکی یا همان «کریدور سبز»، یکی از بزرگ‌ترین اسناد همکاری تاریخ گمرکی میان ایران و روسیه است که با ابتکار گمرک فدراسیون روسیه برای شرکای تجاری استراتژیک طراحی گردید.⁵ این موافقت‌نامه که فازهای اجرایی آن با معرفی شرکت‌های صادرکننده ایرانی کلید خورده است، اولویت ویژه‌ای را برای ترخیص محصولات کشاورزی فاسدشدنی ایران در گمرک مقصد فراهم می‌آورد.⁵

مزایای اصلی کریدور سبز گمرکی شامل حذف کنترل‌های فیزیکی مکرر در مرزها، پذیرش اظهارنامه گمرکی شرکت‌های مشمول با حداقل اسناد، و تسریع بازرسی محموله‌ها است.⁵ همچنین با ارسال الکترونیکی اطلاعات ارزش کالاهای ایرانی به زبان روسی به مأموران گمرک روسیه، روند کار واقعی‌سازی ارزش‌گذاری اجناس تسهیل شده و هزینه‌های صادراتی و ترخیص کالا به شدت کاهش می‌یابد.⁵

اتصال شبکه‌های پرداخت شتاب و میر؛ رفع موانع تسویه مالی

اتصال شبکه پرداخت کارتی شتاب ایران به شبکه پرداخت کارتی میر روسیه، تحول بزرگی در نظام پرداخت‌های فرامرزی و تسهیل تبادلات تجاری ایجاد کرده است.⁶ این پروژه ملی که با عاملیت تسویه وجوه بانک صادرات ایران پیاده‌سازی شده، امکان استفاده از کارت‌های بانکی ایرانی در خودپردازهای روسیه برای دریافت اسکناس روبل را فراهم کرده است.⁶ در فازهای بعدی این طرح، شهروندان و تجار روسی نیز می‌توانند با استفاده از اپلیکیشن میرپی (MirPay) و فناوری ارتباط نزدیک (NFC) پایانه‌های فروشگاهی مجهز به سیستم کهربا در ایران، تراکنش‌های مالی خود را انجام دهند.⁶

این اتصال پرداخت‌های کارتی در کنار پیوند سیستم پیام‌رسان مالی ایران (SEPAM) به سیستم پیام‌رسان مالی روسیه (SPFS)، وابستگی بازرگانان به سیستم‌های غربی مانند سوئیفت را از بین برده و امکان تجارت با ارزهای ملی (ریال و روبل) را فراهم آورده است.²¹ علاوه بر این، بانک‌های بزرگی نظیر بانک دولتی وی‌تی‌بی (VTB) روسیه با حضور فعال در ایران، تسهیل مبادلات بانکی را بر عهده دارند.²¹ تجار ایرانی همچنین می‌توانند تحت شرایط خاص گمرکی و با ارائه قراردادهای تجاری تأییدشده توسط بانک ملی روسیه، از تسهیلات ارزی معادل ۱۰۰ میلیون یورو جهت تأمین سرمایه در گردش صادراتی خود بهره‌مند شوند.¹²

چالش‌های لجستیک سردخانه‌ای و ناوگان حمل‌ونقل

بزرگ‌ترین مانع در مسیر صادرات تره‌بار به بازارهای شمالی در تابستان، کمبود شدید کانتینرهای یخچالی و واگن‌های سردخانه‌ای است.¹⁶ حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی ایران با کمبود تجهیزات سرمایشی مدرن مواجه است و در بخش حمل‌ونقل دریایی دریای خزر نیز نیاز مبرمی به تجهیز کشتی‌های تجاری به سیستم‌های سردخانه‌ای پیشرفته وجود دارد.¹⁶ صادرکنندگان باید پیش از عقد قرارداد نهایی با خریدار، زیرساخت‌های لجستیکی سردخانه‌ای خود را تا تخلیه بار در بازارهای فود سیتی مسکو یا بنادر قزاقستان تضمین کنند تا کیفیت محصولات کشاورزی در مسیر ترانزیت افت نکند.⁴

نتیجه‌گیری و توصیه‌های راهبردی برای بازرگانان

صادرات محصولات کشاورزی به بازارهای پرتقاضای روسیه و قزاقستان در تابستان ۱۴۰۵، به واسطه همجواری جغرافیایی، موافقت‌نامه‌های تجارت آزاد اوراسیا و تسهیلات گمرکی نظیر کریدور سبز، از پرسودترین کانال‌های ارزآوری برای اقتصاد ایران است.¹ با این حال، دستیابی به سود پایدار مستلزم گذار از روش‌های سنتی صادرات فله به سمت رویکردهای علمی بازاریابی، سورتینگ دقیق و بسته‌بندی استاندارد مطابق با استانداردهای قرنطینه‌ای اوراسیا است.³

صادرکنندگان پیشرو باید با استفاده از ابزارهای مالی نوین نظیر سیستم میر-شتاب و شعب بانک‌های روسی در ایران، ریسک‌های نقل‌وانتقال ارزی را به حداقل رسانده و با تأمین کانتینرهای یخچالی مناسب، زنجیره سرما را در طول مسیر ترانزیت حفظ نمایند.⁶ تابستان ۱۴۰۵ زمان مناسبی برای تثبیت حضور برندهای ایرانی در این دو بازار استراتژیک است و اقدام سریع و اصولی تجار می‌تواند سهم بازار رقبای بزرگی چون ترکیه و چین را به سود تولیدکنندگان داخلی تغییر دهد.²

منابع

1. صادرات ۱۲۸ میلیون دلاری محصولات کشاورزی ایران به قزاقستان – ایرنا, accessed on June 3, 2026, https://www.irna.ir/news/86168487/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B2%DB%B8-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
2. صادرات محصولات گلخانه ای به روسیه + نکات مهم – همیار گلخانه, accessed on June 3, 2026, https://hamyar-golkhane.ir/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
3. تجارت با قزاقستان: راهنمای صادرات موفق به این کشور, accessed on June 3, 2026, https://zoominbazar.com/export-to-kazakhstan/
4. 10 نکته در صادرات به روسیه – لیست اقلام صادراتی به روسیه میوه تره …, accessed on June 3, 2026, https://blog.buskool.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
5. کریدور سبز گمرکی ایران و روسیه، راهکاری برای مقابله با تحریم – تین نیوز, accessed on June 3, 2026, https://www.tinn.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B2%DB%8C%D8%AA-18/215303-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85
6. شبکه پرداخت شتاب-میر – سپ, accessed on June 3, 2026, https://www.sep.ir/shetab%E2%80%93mir
7. لیست کالاهای صادراتی ایران به روسیه – سولوتیس, accessed on June 3, 2026, https://solotis.ir/blog/exporting-products-to-russia/
8. معرفی محصولات ایرانی با پتانسیل صادرات به قزاقستان – اتاق …, accessed on June 3, 2026, https://www.irkzcc.ir/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/
9. صادرات به روسیه | صادرات به پهناورترین کشور جهان – آکادمی زومین بازار, accessed on June 3, 2026, https://zoominbazar.com/export-to-russia/
10. کشاورزی در قزاقستان – ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد, accessed on June 3, 2026, https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
11. محصولات صادراتی قزاقستان در سال 2025 – هلدینگ توسعه غزال, accessed on June 3, 2026, https://www.ghazaalholding.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-2025/
12. راهنمای صادرات به روسیه | لیست کالاها + مراحل و سرمایه لازم | پارسان, accessed on June 3, 2026, https://parsan.net/%D8%B5%D9%81%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B5%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
13. بیشترین صادرات به روسیه-لیست کالاها و شرایط – ام تی رویال – mt royal, accessed on June 3, 2026, https://mtroyal.com.tr/fa/%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B4/
14. صادرات به روسیه ✔️ سورین اکسپورت – Surin Export, accessed on June 3, 2026, https://surinexport.com/fa/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
15. ظرفیت ها و چالش های صادرات محصولات کشاورزی به روسیه و سوریه – جامعه اندیشکده ها, accessed on June 3, 2026, https://iranthinktanks.com/the-capacities-and-challenges-of-exporting-agricultural-products-to-russia-and-syria/
16. اختصاص ۳۰ درصد کل صادرات ایران و روسیه به بخش کشاورزی – باشگاه …, accessed on June 3, 2026, https://43372132.khabarban.com/
17. کریدور سبز گمرکی میان ایران و روسیه؛ مزایا و موانع – اقتصاد آنلاین, accessed on June 3, 2026, https://www.eghtesadonline.com/fa/news/589678/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9
18. کریدور سبز گمرکی ایران و روسیه در آستانه فاز اجرایی – ایسنا, accessed on June 3, 2026, https://www.isna.ir/amp/95111711274/
19. کریدور سبز گمرکی ایران و روسیه، مسیری برای ارزآوری – دنیای اقتصاد, accessed on June 3, 2026, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3167666-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C
20. حلقه مفقوده استفاده از کریدور سبز گمرکی میان ایران و روسیه, accessed on June 3, 2026, https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-67/457798-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D9%85%D9%81%D9%82%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
21. اتصال شبکه شتاب بانکی ایران به شبکه میر روسیه | رده Rade, accessed on June 3, 2026, https://www.rade.ir/27342-vtb-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
22. اتصال شتاب ایران به میر روسیه با عاملیت تسویه وجوه بانک صادرات ایران/قدردانی رئیس کل بانک مرکزی از نقش محوری بانک صادرات ایران – عصرایران, accessed on June 3, 2026, https://www.asriran.com/fa/news/1013144/%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%B3%D9%88%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%DA%A9%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
23. میر (نظام پرداخت) – ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد, accessed on June 3, 2026, https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%B1_(%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA)