تفاوت تتر با ارز دیجیتال بانک مرکزی (ریال دیجیتال) در تجارت خارجی: تحلیل تخصصی راهکارهای عبور از بن‌بست مالی

رشد شتابان فناوری‌های دفترکل توزیع‌شده (DLT) و فشارهای فزاینده ناشی از تحریم‌های بین‌المللی، نظام پرداخت‌های خارجی ایران را به سمت یک دگردیسی ساختاری سوق داده است. بازرگانان ایرانی که دهه‌ها با چالش‌های سیستم سوئیفت و حواله‌های سنتی دست‌وپنجه نرم کرده‌اند، اکنون در دوراهی استفاده از استیبل‌کوین‌های بین‌المللی نظیر تتر و ارز دیجیتال بانک مرکزی یا همان ریال دیجیتال قرار دارند.

در حالی که تتر به عنوان یک «دلار دیجیتال» غیررسمی، نقدینگی و نفوذ گسترده‌ای در بازارهای جهانی کسب کرده، ریال دیجیتال با پشتوانه حاکمیتی و هدف‌گذاری در پیمان‌های پولی دوجانبه، به دنبال ایجاد یک شاهراه رسمی و تحریم‌ناپذیر برای تجارت با بلوک‌های اقتصادی نوظهور است. این گزارش جامع، ابعاد فنی، حقوقی و استراتژیک و تفاوت تتر با ریال دیجیتال را از دیدگاه مدیریت بازرگانی خارجی بررسی کرده و نقشه راهی برای بهینه‌سازی زنجیره تامین مالی بین‌المللی در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ ارائه می‌دهد.¹

تحول پارادایم تسویه مالی در بازرگانی خارجی ایران

تاریخچه تجارت خارجی ایران در دوران معاصر، با تلاش مستمر برای یافتن مسیرهای جایگزین پولی گره خورده است. از حواله‌های درهمی در دبی تا سیستم‌های صرافی سنتی، همگی ابزارهای موقتی برای عبور از تحریم‌ها بوده‌اند. با این حال، ظهور دارایی‌های دیجیتال در سال‌های اخیر، ورق را به نفع شفافیت و سرعت تغییر داده است.

از سوئیفت تا بلاکچین: ضرورت عبور از بانکداری سنتی

تحریم‌های مالی علیه ایران باعث شده است که نقل‌وانتقال پول بین‌المللی برای بانک‌ها و شرکت‌های ایرانی، به‌ویژه در حوزه‌های حیاتی مانند واردات کالاهای اساسی و صادرات محصولات پتروشیمی، با هزینه‌های گزاف و ریسک‌های امنیتی همراه باشد.¹ در این اتمسفر، ارزهای دیجیتال نه به عنوان یک سرگرمی تکنولوژیک، بلکه به عنوان یک ابزار حیاتی برای بقای اقتصادی مطرح شده‌اند. طبق آمارهای منتشر شده در سال ۲۰۲۵، فعالیت‌های مربوط به ارزهای دیجیتال در اکوسیستم مالی ایران به حدود ۸ میلیارد دلار رسیده است که نشان‌دهنده عمق نفوذ این فناوری در بطن تجارت کشور است.⁴

جایگاه ریال در تراز پرداخت‌های دیجیتال

ریال به عنوان واحد پول رسمی ایران، در سال ۲۰۲۶ همچنان با فشارهای تورمی و نوسانات نرخ ارز مواجه است.⁴ بانک مرکزی با درک این موضوع، پروژه ریال دیجیتال را نه تنها برای مدرن‌سازی پرداخت‌های داخلی، بلکه به عنوان ابزاری برای تقویت حاکمیت پولی در فضای دیجیتال کلید زده است.⁶ هدف این است که با دیجیتالی کردن پول ملی، امکان پیگیری تراکنش‌ها، کاهش هزینه‌های چاپ اسکناس و مهم‌تر از همه، ایجاد بستری برای پرداخت‌های فرامرزی در قالب قراردادهای هوشمند فراهم شود.⁸

ماهیت و کارکرد تتر (USDT) در اکوسیستم بازرگانی

تتر به عنوان محبوب‌ترین استیبل‌کوین جهان، به دلیل تثبیت ارزش خود با دلار آمریکا، به انتخاب اول بازرگانان برای حواله‌های ارزی تبدیل شده است.¹⁰

تتر به عنوان دلار دیجیتال: مزایا و کاربردها

تتر در واقع پلی میان دنیای رمزارزها و ارزهای فیات است. بازرگانان با استفاده از تتر می‌توانند ارزش دارایی خود را در برابر تورم ریال حفظ کرده و در عین حال، پرداخت‌های خود به تامین‌کنندگان خارجی را با سرعت بسیار بالا انجام دهند.¹ در بسیاری از بنادر و مناطق آزاد تجاری، تتر اکنون به عنوان یک واحد پولی پذیرفته شده برای تسویه‌های خرد و کلان شناخته می‌شود.²

ریسک‌های تمرکزگرایی و مسدودسازی دارایی‌ها

یکی از بزرگترین چالش‌های حقوقی تتر، ماهیت متمرکز آن است. بنیاد تتر، علیرغم اینکه مستقیماً ایران را تحریم نکرده است، تحت فشار نهادهای نظارتی مانند OFAC عمل می‌کند.¹ در سال ۲۰۲۵، گزارش‌ها نشان داد که این بنیاد بیش از ۱۱۲ حساب دارای حدود ۷۰۰ میلیون دلار USDT را فریز کرده است که بسیاری از آن‌ها با فعالیت‌های تجاری در خاورمیانه و ایران مرتبط بوده‌اند.¹ این موضوع نشان می‌دهد که تتر، علیرغم کارایی بالا، یک ابزار کاملاً امن برای تجارت بلندمدت و کلان تحت شرایط تحریم نیست.

ویژگی	تتر (USDT)	ریال دیجیتال (CBDC)
ماهیت حقوقی	استیبل‌کوین خصوصی (متمرکز)	پول ملی دیجیتال (حاکمیتی)
پشتوانه	دلار آمریکا و دارایی‌های نقد	ریال ایران (پشتوانه بانک مرکزی)
تکنولوژی	بلاکچین‌های عمومی (Tron, Ethereum)	بلاکچین مجاز (Hyperledger Fabric)
نوسان قیمت	ثابت (۱ دلار)	ثابت (۱ ریال)
قلمرو استفاده	جهانی و گسترده	داخلی و کشورهای طرف پیمان پولی
ریسک مسدودسازی	بالا (توسط شرکت تتر و OFAC)	صفر (تحت کنترل بانک مرکزی ایران)
کارمزد تراکنش	متغیر (۰.۵ تا ۳۰ دلار بسته به شبکه)	بسیار ناچیز و نزدیک به صفر

¹

کالبدشکافی ریال دیجیتال: ابزار نوین حاکمیت پولی

ریال دیجیتال نسخه الکترونیکی اسکناس‌های ریال است که بر پایه فناوری دفترکل توزیع‌شده منتشر می‌شود.¹⁷

زیرساخت فنی و امنیت شبکه ریال دیجیتال

برخلاف تتر که بر بستر شبکه‌های عمومی مانند ترون یا اتریوم فعالیت می‌کند، ریال دیجیتال از پلتفرم «هایپرلجر فابریک» بهره می‌برد.¹⁶ این پلتفرم به بانک مرکزی اجازه می‌دهد تا ضمن حفظ امنیت و شفافیت بلاکچین، کنترل کاملی بر گره‌های شبکه و تاییدکنندگان تراکنش داشته باشد.¹⁶ این ساختار باعث می‌شود که تراکنش‌ها در کسری از ثانیه انجام شده و برخلاف کارت‌های بانکی معمولی، نیاز به تسویه بین‌بانکی در پایان روز نداشته باشند.¹⁸

اهداف استراتژیک در تجارت فرامرزی

بانک مرکزی ایران ریال دیجیتال را فراتر از یک ابزار پرداخت داخلی می‌بیند. در سطح کلان، این ابزار برای تحقق شفافیت مالی و کاهش فساد طراحی شده است.⁷ در حوزه تجارت خارجی، ریال دیجیتال قرار است به عنوان بخشی از زیرساخت پرداخت در پیمان‌های پولی دوجانبه با کشورهایی نظیر روسیه و چین عمل کند.²¹ این به معنای حذف نیاز به دلار به عنوان ارز واسط و کاهش هزینه‌های تبدیل ارز برای بازرگانان است.¹⁹

مقایسه فنی: بلاکچین عمومی در برابر بلاکچین مجاز

تفاوت در زیرساخت‌های فنی تتر و ریال دیجیتال، تعیین‌کننده استراتژی‌های عملیاتی بازرگانان است.

شبکه ترون (TRC-20) و کارایی آن در حواله‌ها

اکثر بازرگانان ایرانی از تتر بر بستر شبکه ترون استفاده می‌کنند. دلیل این انتخاب، کارمزد ثابت (معمولاً حدود ۱ تا ۲ دلار) و سرعت بالای تایید بلاک‌ها (حدود ۳ ثانیه) است.¹⁴ در سال ۲۰۲۵، شبکه ترون به دلیل هزینه پایین انرژی، به اصلی‌ترین بزرگراه جابجایی تتر در خاورمیانه تبدیل شده است.¹⁴ با این حال، شفافیت این شبکه باعث شده شرکت‌های تحلیل بلاکچین به راحتی بتوانند ردپای تراکنش‌های مرتبط با ایران را شناسایی کنند.¹

مکانیسم تسویه در ریال دیجیتال و حذف واسطه‌ها

در ریال دیجیتال، نقش واسطه‌ای بانک‌های تجاری در جابجایی وجه حذف یا کمرنگ می‌شود.¹⁶ وقتی یک بازرگان ریال دیجیتال را منتقل می‌کند، این انتقال مستقیماً در دفترکل بانک مرکزی ثبت می‌شود.⁷ این موضوع ریسک‌های ناشی از ورشکستگی یا قفل شدن حساب‌ها در بانک‌های خصوصی را از بین می‌برد، زیرا ریال دیجیتال تعهد مستقیم بانک مرکزی به دارنده آن است.¹⁶

تتر و ریال دیجیتال در آینه قوانین بانک مرکزی ۲۰۲۵

سیاست‌های ارزی ایران در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ به سمت تنظیم‌گری سخت‌گیرانه در حوزه استیبل‌کوین‌ها و تشویق استفاده از ریال دیجیتال حرکت کرده است.

سقف معاملات تتر و محدودیت‌های خرید سالانه

بانک مرکزی در مصوبه مهرماه ۱۴۰۴، محدودیت‌های جدیدی برای خرید تتر وضع کرده است. بر این اساس، هر شخص حقیقی یا حقوقی تنها مجاز به خرید سالانه حداکثر ۵۰۰۰ واحد تتر (یا معادل آن در سایر استیبل‌کوین‌ها) از صرافی‌های داخلی است.²⁵ این اقدام با هدف کنترل خروج سرمایه و جلوگیری از جایگزینی تتر به عنوان «پول دوم» در اقتصاد داخلی انجام شده است.⁶ بازرگانان برای مبالغ بالاتر ملزم به ارائه مستندات تجاری و استفاده از کدهای تخصیص ارز هستند.²⁶

قانون‌گذاری و الزامات احراز هویت (KYC)

استفاده از رمزارزها در ایران برای پرداخت‌های روزمره همچنان ممنوع است، اما مالکیت و معامله آن‌ها در صرافی‌های مجاز تحت نظارت بانک مرکزی قانونی است.²⁷ تمامی بازرگانان ملزم به انجام مراحل دقیق احراز هویت هستند و تراکنش‌های ریالی مرتبط با خرید تتر به دقت رصد می‌شود.¹⁷ در مقابل، ریال دیجیتال به طور ذاتی با سیستم هویتی کشور (کد ملی و شناسه ملی) گره خورده است و هر تراکنشی در آن به معنای تایید هویت طرفین معامله است.⁷

پیمان‌های پولی و نقش ریال دیجیتال در بلوک‌های اقتصادی

آینده تجارت خارجی ایران با پروژه‌هایی نظیر mBridge و BRICS Bridge پیوند خورده است.

پروژه mBridge و حذف دلار از معاملات با چین و امارات

پروژه mBridge یک ابتکار بین‌المللی با مشارکت بانک‌های مرکزی چین، امارات، تایلند و هنگ‌کنگ است که از ارزهای دیجیتال بانک مرکزی برای تسویه فرامرزی استفاده می‌کند.¹⁹ ایران در تلاش است تا با اتصال ریال دیجیتال به این پل ارتباطی، امکان تسویه آنی با بزرگترین شرکای تجاری خود را فراهم کند.²⁸ این سیستم به بازرگان اجازه می‌دهد تا بدون نیاز به سوئیفت یا دلار، ریال دیجیتال خود را به یوان دیجیتال تبدیل کرده و وجه کالا را به طرف چینی بپردازد.¹⁹

همکاری با روسیه: اتصال شتاب به میر و روبل دیجیتال

در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، همکاری‌های پولی ایران و روسیه به اوج خود رسیده است. اتصال شبکه پرداخت کارتی «شتاب» ایران به شبکه «میر» روسیه و فعال‌سازی پیام‌رسان‌های سپام و SPFS، بستر لازم برای استفاده از ریال دیجیتال و روبل دیجیتال را فراهم کرده است.²¹ بانک مرکزی روسیه و ایران توافق کرده‌اند که از پول‌های دیجیتال ملی برای کاهش عدم تعادل تجاری و تسویه با نرخ توافقی استفاده کنند.²² این پیمان پولی عملاً روبل و ریال را به ابزارهای تحریم‌ناپذیر در تجارت دوجانبه تبدیل می‌کند.²²

راهنمای عملیاتی بازرگانان: واردات و صادرات با رمزارز

دولت مسیرهای قانونی را برای استفاده از دارایی‌های دیجیتال در سامانه جامع تجارت هموار کرده است.

مراحل ثبت سفارش واردات با تتر و ارزهای دیجیتال

برای واردات کالا با استفاده از رمزارز، بازرگان باید ابتدا در سامانه جامع تجارت (ntsw.ir) ثبت‌نام کرده و در بخش عملیات ارزی، نوع تامین ارز را «از محل رمزارز» انتخاب کند.³³ رمزارز مورد استفاده می‌تواند حاصل از استخراج قانونی در داخل کشور باشد یا از طریق صرافی‌های مجاز تامین گردد.²⁷

1. ثبت سفارش: ثبت اطلاعات کالا، مبلغ و کشور مبدا در سامانه جامع تجارت.
2. تخصیص ارز: دریافت تاییدیه از بانک مرکزی برای استفاده از منشا رمزارز.
3. پرداخت به فروشنده: انتقال تتر یا سایر رمزارزها به کیف پول فروشنده خارجی.
4. ارائه اسناد: بارگذاری رسید تراکنش بلاکچینی در سامانه برای رفع تعهد ارزی.
5. ترخیص: دریافت اعلامیه تامین ارز و انجام مراحل گمرکی.³³

رفع تعهد ارزی صادرکنندگان از طریق دارایی‌های دیجیتال

صادرکنندگان می‌توانند ارز حاصل از صادرات خود را در قالب رمزارز به واردکنندگان واگذار کرده یا آن را به بانک مرکزی بفروشند.³⁶ طبق بخشنامه‌های سال ۲۰۲۵، ارزهای دیجیتال حاصل از صادرات مشمول نرخ صفر مالیاتی خواهند بود، مشروط بر اینکه در چرخه رسمی اقتصادی کشور ثبت شوند.³⁸

تحلیل هزینه‌ها: کارمزدها و نرخ تسویه

انتخاب بین تتر و ریال دیجیتال تاثیر مستقیم بر بهای تمام‌شده کالای وارداتی دارد.

کارمزدهای شبکه و هزینه‌های صرافی

در حالی که کارمزد انتقال ریال دیجیتال تقریباً صفر است، تراکنش‌های تتر هزینه‌هایی دارند که در مبالغ بالا ناچیز، اما در تراکنش‌های خرد قابل توجه هستند.¹⁰

• شبکه ترون (TRC-20): حدود ۱ تا ۲ دلار به ازای هر تراکنش.²³
• شبکه اتریوم (ERC-20): بسته به ترافیک شبکه، بین ۵ تا ۳۰ دلار.¹⁵
• هزینه نقد کردن: صرافی‌های داخلی معمولاً بین ۰.۱ تا ۰.۵ درصد کارمزد برای تبدیل تتر به ریال دریافت می‌کنند.⁴⁰

تفاوت نرخ ارز در سامانه نیما و بازار آزاد

تتر معمولاً با نرخ بازار آزاد معامله می‌شود، اما ریال دیجیتال در معاملات فرامرزی با نرخ توافقی مرکز مبادله تسویه می‌گردد.²² نرخ مرکز مبادله معمولاً پایین‌تر از نرخ بازار آزاد است که این موضوع می‌تواند جذابیت ریال دیجیتال را برای واردکنندگان کالاهای اساسی افزایش دهد.⁴²

نوع ارز	مبنای نرخ‌گذاری	دسترسی	کاربرد اصلی
دلار دولتی (ترجیحی)	۴۲۰۰ تومان (ثابت برای کالاهای خاص)	بسیار محدود	دارو و کالاهای اساسی
دلار نیما (مرکز مبادله)	نرخ توافقی صادرکننده/واردکننده	بازرگانان دارای مجوز	واردات و صادرات رسمی
تتر / دلار آزاد	عرضه و تقاضای بازار	عموم مردم و بازرگانان	نیازهای شخصی و حواله غیررسمی
ریال دیجیتال	معادل ریال (۱:۱)	بازرگانان و کاربران بانکی	پرداخت داخلی و پیمان‌های پولی

ریسک‌های سایبری و امنیتی در استفاده از ابزارهای دیجیتال

امنیت در فضای دیجیتال، به معنای حفظ بقای تجارت است.

حملات سایبری و حفاظت از کیف پول‌های تجاری

بازرگانانی که از تتر استفاده می‌کنند، مسئولیت کامل حفظ امنیت کلیدهای خصوصی خود را بر عهده دارند. استفاده از کیف پول‌های سخت‌افزاری و احراز هویت چند مرحله‌ای (2FA) برای جلوگیری از هک الزامی است.¹⁴ در مقابل، امنیت ریال دیجیتال توسط زیرساخت‌های پدافند غیرعامل بانک مرکزی و بانک‌های عامل تضمین می‌شود.⁹ حتی در صورت سرقت اطلاعات، تراکنش‌های ریال دیجیتال به دلیل ماهیت متمرکز و قابل ردیابی، شانس بالایی برای بازیابی یا مسدودسازی دارند.⁸

حریم خصوصی در مقابل شفافیت حاکمیتی

تتر تا حد زیادی حریم خصوصی کاربران را حفظ می‌کند (تا زمانی که کیف پول فریز نشود).⁷ اما ریال دیجیتال شفافیت کاملی برای نهادهای نظارتی فراهم می‌کند.⁹ این شفافیت اگرچه به مبارزه با پولشویی کمک می‌کند، اما ممکن است برخی بازرگانان را که به دنبال انعطاف‌پذیری بیشتری در عملیات مالی خود هستند، نگران کند.⁸

چشم‌انداز آینده: ریال آفشور و دلارزدایی

ایران به دنبال تعریف «ریال آفشور» (Offshore Rial) برای تسهیل تجارت با همسایگان است.³¹ ریال دیجیتال ابزار اصلی این طرح خواهد بود که به تجار کشورهای همسایه اجازه می‌دهد ریال را به عنوان ارز ذخیره یا واسط در معاملات خود با ایران بپذیرند.¹⁶

نقش فناوری‌های نوظهور در بودجه ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

در لوایح بودجه سال‌های اخیر، تاکید بر هوشمندسازی نظام مالیاتی و استفاده از ارزهای دیجیتال برای تامین مالی پروژه‌های زیربنایی افزایش یافته است.⁴⁹ انتظار می‌رود با نهایی شدن فاز عمومی ریال دیجیتال، مشوق‌های مالیاتی جدیدی برای شرکت‌هایی که تراکنش‌های خود را از این بستر انجام می‌دهند، وضع شود.³⁸

نتیجه‌گیری: تتر یا ریال دیجیتال؛ کدام یک برای شما مناسب است؟

تفاوت تتر و ریال دیجیتال در تجارت خارجی ایران، تفاوت میان یک «ابزار فوری جهانی» و یک «زیرساخت راهبردی ملی» است.

نکات کلیدی برای بازرگانان:

• تتر (USDT) برای بازرگانانی که با کشورهای مختلف (غیر از روسیه و چین) کار می‌کنند و نیاز به نقدینگی سریع و جابجایی بدون محدودیت در بازارهای جهانی دارند، ابزاری بی‌رقیب است. با این حال، ریسک مسدودسازی توسط بنیاد تتر و محدودیت‌های خرید ۵۰۰۰ دلاری بانک مرکزی، استفاده از آن را برای معاملات بسیار کلان با چالش روبرو کرده است.
• ریال دیجیتال (Digital Rial) ابزاری است که امنیت حقوقی و مالیاتی کامل را فراهم می‌کند. این ارز برای بازرگانانی که در محور تجارت ایران-روسیه-چین فعالیت می‌کنند، به دلیل اتصال به پیمان‌های پولی و نرخ‌های توافقی مرکز مبادله، بسیار مقرون‌به‌صرفه و ایمن است. ریال دیجیتال تحریم‌ناپذیر است و تحت حمایت مستقیم بانک مرکزی قرار دارد.

به عنوان یک متخصص بازرگانی، پیشنهاد می‌شود که در استراتژی تامین مالی خود، ترکیبی از هر دو ابزار را داشته باشید. از تتر برای حواله‌های فوری و تامین نیازهای بازار آزاد، و از ریال دیجیتال برای تثبیت روابط تجاری رسمی و بهره‌مندی از مزایای قانونی و رفع تعهد ارزی استفاده کنید. اکنون زمان آن است که با ایجاد زیرساخت‌های لازم در بخش مالی شرکت خود، از مزایای اقتصاد دیجیتال برای پیشبرد اهداف تجاری‌تان بهره‌مند شوید.

منابع

1. تاثیر تحریم‌ها بر استفاده از تتر در ایران: راهکارها و چالش‌ها – مشرق نیوز, accessed on February 24, 2026, https://www.mashreghnews.ir/news/1732282/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7
2. راهکاری که درهای واردات و صادرات را به روی ایران باز می کند – خبرآنلاین, accessed on February 24, 2026, https://www.khabaronline.ir/news/1661907/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF
3. Iran’s two crypto economies: state guile and household survival, accessed on February 24, 2026, https://www.iranintl.com/en/202601204955
4. رمزگشایی از روی آوردن ایرانی‌ها به بیت کوین | تورم، پس اندازهای مردم را می بلعد | تجربه لبنان در ایران قابل تکرار شدن است؟, accessed on February 24, 2026, https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-124/771098-%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
5. Report: Central Bank of Iran purchased over $500 million in crypto assets in the past year to address the rial crisis | Bitget News, accessed on February 24, 2026, https://www.bitget.com/news/detail/12560605162341
6. خط قرمز جدید بانک مرکزی؛ رمزارز و طلا حق ورود به شبکه پرداخت را ندارند, accessed on February 24, 2026, https://www.tgju.org/news/3621310/%D8%AE%D8%B7-%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%88-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D9%82-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF
7. ریال دیجیتال چیست؟و تفاوت ارز دیجیتال جهانی با رمز ریال چیست؟ – مجله زرین‌پال, accessed on February 24, 2026, https://www.zarinpal.com/blog/%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84/
8. گزینه «پرداخت با ریال دیجیتال» به سبد خرید آنلاین اضافه شد! | شبکه اطلاع‌ رسانی طلا و ارز, accessed on February 24, 2026, https://www.tgju.org/news/3442204/%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D9%81%D9%87-%D8%B4%D8%AF
9. ریال دیجیتال چیست؟ آیا آینده پولی ایران در عصر ارزهای دیجیتال خواهد بود؟ – پارس بیت, accessed on February 24, 2026, https://pars-bit.com/digital-rial
10. تفاوت تتر (USDT) با سایر ارزهای دیجیتال – صرافی اکسیر, accessed on February 24, 2026, https://www.exir.io/difference-tether-digitalcurrencies/
11. خرید ارز دیجیتال با تتر بهتر است یا ریال؟ – Asriran, accessed on February 24, 2026, https://www.asriran.com/fa/news/831141/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84
12. تتر چیست؟ همه چیز درباره ارز دیجیتال USDT – ارزدیجیتال, accessed on February 24, 2026, https://arzdigital.com/blog/what-is-tether-usdt/
13. نحوه استفاده از ارزهای دیجیتال در واردات و صادرات, accessed on February 24, 2026, https://exportsmartchain.com/blog/export-import-with-cryptocurrencies
14. انواع تتر (USDT)؛ تتر روی کدام بلاکچین ها قابل معامله است؟ – صرافی والکس, accessed on February 24, 2026, https://wallex.ir/blog/types-of-usdt/
15. USDT TRC20 vs ERC20: Fees, Speed & Which Network to Use | Swaps.app, accessed on February 24, 2026, https://www.swaps.app/blog/usdt-trc20-vs-erc20-difference
16. رمز ریال چیست؟ نحوه استفاده از ریال دیجیتال چگونه است؟ – صرافی والکس, accessed on February 24, 2026, https://wallex.ir/blog/ramzrial-digital-currency/
17. ریال دیجیتال – ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد, accessed on February 24, 2026, https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84_%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84
18. ریال دیجیتال چیست و آیا قابل اعتماد است؟ – رده, accessed on February 24, 2026, https://www.rade.ir/21150-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84/
19. پروژه امبریج: دروازه‌ای به‌سوی بلاک‌چین و رفع انحصار برای کشورها, accessed on February 24, 2026, https://www.bcamag.com/%D8%A8%D9%84%D8%A7%DA%A9%DA%86%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AC-mbridge/
20. انقلاب مالی در ایران: همه چیز درباره ریال دیجیتال و آینده پول – بلاگ پی استار, accessed on February 24, 2026, https://blog.paystar.ir/iranian-digital-rial/
21. همه چیز درباره قرارداد جدید پولی ایران و روسیه – دنیای اقتصاد, accessed on February 24, 2026, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-116/4145796-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
22. گام‌های ایران و روسیه برای حذف دلار و تسهیل مبادلات اقتصادی – روزنامه کیهان, accessed on February 24, 2026, https://kayhan.ir/fa/news/304150/%DA%AF%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C
23. Understanding TRC20 Fee: What You Need to Know Before Sending USDT – Volet.com, accessed on February 24, 2026, https://volet.com/blog/post/understanding-trc-20-fee-what-you-need-to-know-before-sending-usdt-01jp7z50rxecsyfgw8zn8bteqm
24. The Central Bank of Iran has acquired US dollar stablecoins worth at least half a billion dollars – Elliptic, accessed on February 24, 2026, https://www.elliptic.co/blog/iran-has-acquired-us-dollar-stablecoins-worth-at-least-half-a-billion-dollars
25. محدودیت جدید بانک مرکزی؛ خرید سالانه تتر فقط ۵۰۰۰ دلار برای ایرانیان – پراپ فرم پراپکو, accessed on February 24, 2026, https://proop.co/blog/news/new-cbi-restriction-iran-tether-limit-5000
26. قانون جدید بانک مرکزی: سقف ۵,۰۰۰ دلاری خرید تتر و محدودیت نگه‌داری …, accessed on February 24, 2026, https://arzdigital.com/blog/iran-central-bank-tether-purchase-limit-5000/
27. قانون‌گذاری ارزهای دیجیتال و قوانین حاکم بر خرید و فروش ارزدیجیتال در ایران – صرافی اتراکس, accessed on February 24, 2026, https://eterex.com/blog/cryptocurrency-laws-in-iran/
28. سیگنال مسکو برای ایجاد پلتفرم BRICS Bridge | مزایا و معایب ارز بریکس – تحلیل بازار, accessed on February 24, 2026, https://www.tahlilbazaar.com/news/276223/%D8%B3%DB%8C%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D9%BE%D9%84%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%85-BRICS-Bridge-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D8%B1%D8%B2
29. ارز بریکس چیست؟ معرفی و بررسی ارز دیجیتال کشورهای بریکس – ارزدیجیتال, accessed on February 24, 2026, https://arzdigital.com/blog/what-is-brics/
30. فرزین: پیمان پولی ایران و روسیه عملیاتی شد/ ریال و روبل مبنای تسویه قرار می‌گیرد – قدس آنلاین, accessed on February 24, 2026, https://43200203.khabarban.com/
31. تسنیم: اعلام جزئیات پیمان پولی میان بانک‌های مرکزی ایران و روسیه, accessed on February 24, 2026, https://43208737.khabarban.com/
32. مزایا و معایب حذف دلار از مبادلات ایران و روسیه, accessed on February 24, 2026, https://www.iranjib.ir/shownews/129343/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
33. گام به گام با واردات با ارز دیجیتال + اشخاص مجاز, accessed on February 24, 2026, https://pspexpress.com/fa/mag/importing-goods-digital-currency/
34. آموزش نحوه دریافت ارز نیمایی برای واردات, accessed on February 24, 2026, https://tntiran.com/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8/
35. درخواست تخصیص ارز – سامانه ثبت – تمدید و پیگیری – مشاوره حقوقی دینا, accessed on February 24, 2026, https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/5392/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%B5-%D8%A7%D8%B1%D8%B2.html
36. نحوه رفع تعهد ارزی – آپدیت دی 1402 – سولوتیس, accessed on February 24, 2026, https://solotis.ir/blog/foreign-currency-obligations-1400/
37. ارز نیمایی چیست؟ صفر تا صد سامانه نیما و نقش آن در بازار ارز ایران – صرافی NeoEx, accessed on February 24, 2026, https://www.neoex.com.au/News/4075/nima-currency
38. مالیات ارزهای دیجیتال | قوانین 1403- رایان محاسبان, accessed on February 24, 2026, https://rayanmohaseban.com/cryptocurrency-tax/
39. ERC20 vs TRC20: Comparing USDT Networks, Fees, Speed, and Security – GODEX.io, accessed on February 24, 2026, https://godex.io/blog/erc20-vs-trc20-which-usdt-network-is-best-for-you
40. Fees – Tether, accessed on February 24, 2026, https://tether.to/fees/
41. امکان فروش ارز صادرکنندگان با نرخ توافقی پس از حذف سامانه نیما – اکوایران, accessed on February 24, 2026, https://ecoiran.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-80/75557-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7
42. نرخ ارز نیما | شبکه اطلاع‌ رسانی طلا و ارز, accessed on February 24, 2026, https://www.tgju.org/%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C
43. آیا حذف ارز نیمایی بر قیمت کالا و بازار مالی تاثیر دارد؟ – سبدگردان نوویرا, accessed on February 24, 2026, https://noviraco.com/elimination-nimai-currency/
44. همه چیز در مورد ارز نیما و ارز سنا – شرکت بازرگانی GTG, accessed on February 24, 2026, https://gtg.ir/%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%A7/
45. سامانه نیما چیست؟ اهداف و نحوه ثبت نام و دریافت ارز نیمایی – دریچه تجارت, accessed on February 24, 2026, https://darichetejarat.ir/magazine/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/
46. پرداخت ارزی در ایران؛ بهترین شرکت‌های واسطه و درگاه‌های مالی را بشناسید – زومیت, accessed on February 24, 2026, https://www.zoomit.ir/howto/439826-international-payment-gateways/
47. همه آنچه که باید درباره ریال دیجیتال بدانید – راه پرداخت, accessed on February 24, 2026, https://way2pay.ir/395565/
48. ارز دیجیتال بانک مرکزی یک ابزار دیجیتالی برای پرداخت، واحد حساب و ذخیره ارزش است., accessed on February 24, 2026, https://kuknos.ir/everything-about-cbdc/
49. بودجۀ سال 1404 کل کشور – IRNA, accessed on February 24, 2026, https://img9.irna.ir/d/r2/2025/04/01/0/171776178.pdf?ts=1743491717916
50. قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور (بخش اول) – پایگاه خبری اختبار, accessed on February 24, 2026, https://www.ekhtebar.ir/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%DA%A9%D9%84-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/