سودآورترین مواد معدنی ایران برای صادرات به روسیه در ۲۰۲۶ (۱۴۰۵)

فهرست مطالب

بخش معدن و صنایع معدنی ایران در آستانه سال ۱۴۰۵، به یکی از پیشران‌های اصلی دیپلماسی اقتصادی کشور در منطقه تبدیل شده است. با اجرایی شدن کامل موافق‌نامه تجارت آزاد (FTA) با اتحادیه اقتصادی اوراسیا در نیمه سال ۲۰۲۵ و استقرار زیرساخت‌های نوین مالی، تجارت معدنی ایران با روسیه و همسایگان وارد مرحله نوینی از رشد شده است.

بر اساس آمارهای ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴، صادرات غیرنفتی ایران به ۱۳۰ میلیون تن به ارزش ۴۵ میلیارد دلار رسیده که زنجیره فولاد، مس و آلومینیوم سهمی حیاتی در این جهش ارزی داشته‌اند. گزارش« سودآورترین مواد معدنی ایران برای صادرات به روسیه در ۲۰۲۶ (۱۴۰۵)» با نگاهی به بازارهای هدف در سال ۲۰۲۶، فرصت‌های صادراتی را در سایه تحولات لجستیکی کریدور شمال-جنوب و ناترازی‌های انرژی تحلیل می‌کند تا نقشه راهی دقیق برای بازرگانان ترسیم نماید.

تحول در تراز تجاری ایران و روسیه پس از اجرای تجارت آزاد

سال ۲۰۲۵ و ابتدای ۲۰۲۶ نقطه عطفی در روابط تجاری تهران و مسکو محسوب می‌شود. با اجرایی شدن توافقنامه تجارت آزاد در ماه مه ۲۰۲۵، تعرفه گمرکی برای ۸۷ درصد کالاها حذف شد که منجر به رشد ۲۲ درصدی مبادلات تجاری نسبت به سال قبل گردید. آمارها نشان می‌دهد که صادرات ایران به روسیه در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ به بیش از ۲.۴ میلیون تن به ارزش ۹۳۹ میلیون دلار رسیده است که رشدی ۱۵ درصدی در وزن را نشان می‌دهد.

نکته حائز اهمیت در سال ۲۰۲۶، تغییر ساختار صادرات از محصولات خام به سمت کالاهای صنعتی و فرآوری شده است؛ به طوری که اکنون نیمی از تجارت ایران با روسیه به کالاهای صنعتی شامل فولاد، لوله‌های صنعتی و قطعات خودرو معطوف شده است. همچنین، ایران اکنون به عنوان عضو ناظر در اتحادیه اوراسیا، نفوذ استراتژیک خود را در این بازار ۳۰۰ میلیارد دلاری تثبیت کرده است.

تحلیل آماری عملکرد ۱۰ ماهه (منتهی به بهمن ۱۴۰۴)

شاخص تجاری با روسیه	مقدار (۱۰ ماهه ۱۴۰۴)	رشد نسبت به سال قبل
وزن کالاهای صادراتی ایران	۲,۴۴۸,۰۰۰ تن	۱۵٪ +
ارزش کالاهای صادراتی ایران	۹۳۹ میلیون دلار	۵٪ +
وزن کالاهای وارداتی از روسیه	۲,۶۷۱,۰۰۰ تن	۶۱٪ +
ارزش کالاهای وارداتی از روسیه	۱,۳۶۸ میلیون دلار	۱۶٪ +

داده‌ها حکایت از آن دارد که روسیه با سرمایه‌گذاری در ۷ میدان نفتی ایران، سهم خود را در تولید نفت کشور به ۶ درصد رسانده و هدف‌گذاری میان‌مدت برای رسیدن به ۱۲ درصد را دنبال می‌کند.

سودآورترین مواد معدنی ایران برای صادرات به روسیه در ۲۰۲۶

زنجیره فولاد و فلزات: صادرات محصولات نهایی به جای شمش

در سال ۲۰۲۶، صنعت فولاد ایران با وجود چالش‌های جدی در تأمین انرژی (گاز و برق)، توانسته است رکورد صادرات ۲۳ میلیون تن محصولات معدنی و فرآوری زنجیره فولاد را ثبت کند. روسیه به دلیل نیاز به بازسازی زیرساخت‌ها و ترکیه به واسطه پروژه‌های عظیم عمرانی، همچنان بزرگترین متقاضیان مقاطع طویل، لوله و پروفیل ایرانی هستند.

محصولات طویل و فولادهای آلیاژی

صادرات میلگرد و محصولات نهایی به ترکیه در سال ۲۰۲۶ به دلیل نزدیکی جغرافیایی و هزینه‌های پایین حمل‌ونقل ریلی (مرز رازی)، از سودآورترین حوزه‌ها باقی مانده است.¹ با این حال، وضع تحریم‌های جدید اتحادیه اروپا بر فولاد و فلزات ایران در ابتدای سال ۲۰۲۶، صادرکنندگان را بیش از پیش به سمت بازارهای اوراسیا و همسایگان شرقی سوق داده است.

کاتد مس و چشم‌انداز ۱۰ میلیارد دلاری

ایران با دارا بودن ۶۶ میلیون تن ذخایر مس (رتبه ششم جهان)، در سال ۲۰۲۶ هدف‌گذاری تولید ۸۰۰ هزار تن کاتد مس را دنبال می‌کند. پیش‌بینی می‌شود با بهره‌برداری از طرح‌های جدید در مجتمع مس سرچشمه و سونگون، صادرات مس ایران در دو سال آینده به ۱۰ میلیارد دلار برسد. قیمت جهانی مس در ابتدای ۲۰۲۶ با میانگین دلار در هر تن، انگیزه‌ای مضاعف برای صادرکنندگان ایجاد کرده است.

کانی‌های صنعتی: بنتونیت و باریت در خدمت میادین نفتی روسیه

در حوزه کانی‌های غیرفلزی، ایران همچنان به دلیل هزینه‌های پایین استخراج، تأمین‌کننده اصلی بنتونیت و باریت برای میادین نفتی روسیه و عراق است.²

بنتونیت حفاری: بنتونیت ایران با استاندارد API در صنایع ریخته‌گری و حفاری روسیه تقاضای بالایی دارد.⁴ صادرات این محصول به صورت پودر میکرونیزه در بسته‌بندی‌های جامبوبگ، حاشیه سودی به مراتب بالاتر از سنگ خام فراهم می‌کند.⁴
باریت با چگالی : این محصول به عنوان عامل وزن‌افزا در گل حفاری، برای شرکت‌های نفتی در خوزستان و همچنین صادرات به عراق و روسیه (گازپروم و لوک‌اویل) بسیار حیاتی است.³

سنگ‌های ساختمانی: ایران در میان ۴ قدرت برتر جهان

در سال ۲۰۲۶، ایران با حدود ۲ میلیارد تن ذخایر سنگ ساختمانی و ۱۳۰۰ معدن فعال، پس از چین، هند و ترکیه در جایگاه چهارم جهان قرار گرفته است.

بازار روسیه و تقاضا برای اسلب‌های لوکس

سنگ‌های تراورتن و مرمریت ایران با فرآوری‌های نوین ایتالیایی در شهرهای سنت‌پترزبورگ و مسکو جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند.⁷ تعرفه صادرات سنگ به روسیه تحت کدهای ۶۹۰۷ و ۶۹۰۸ تعیین می‌شود و بازرگانان ایرانی می‌توانند تا سقف ۱۰ میلیون یورو از تسهیلات بانکی ویژه برای توسعه این صادرات استفاده کنند.⁸

بازار عراق و افغانستان

عراق همچنان بزرگترین مقصد سنگ‌های مرمریت و چینی ایران است.⁹ همچنین در سال ۲۰۲۶، همکاری‌های معدنی با افغانستان (به ویژه در حوزه سنگ‌آهن و مس) به یک بازی برد-برد تبدیل شده و ایران پتانسیل صادرات خدمات فنی و مهندسی معدنی به این کشور را به شدت افزایش داده است.¹⁰

زیرساخت‌های نوین: کریدور شمال-جنوب و میر-شتاب

لجستیک و انتقال پول، دو بازوی اصلی موفقیت صادرات در سال ۲۰۲۶ هستند:

۱. کریدور شمال-جنوب (INSTC): مسیر شرقی (از طریق قزاقستان و ترکمنستان) اکنون فعال‌ترین بخش کریدور است و ظرفیت جابه‌جایی بار به ۲۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۶ رسیده است.¹² این مسیر هزینه‌ها را ۳۰٪ و زمان حمل را تا ۲۰ روز کاهش داده است.¹³

۲. اتصال شبکه میر و شتاب: در سال ۲۰۲۶، فاز سوم این پروژه کاملاً اجرایی شده و امکان خرید مستقیم با کارت‌های ایرانی در روسیه و بالعکس فراهم است.¹⁵ همچنین، سامانه SPFS روسیه و سپام ایران جایگزین سوئیفت شده و حواله‌های ارزی را با امنیت بالا انجام می‌دهند.

۳. بانک VTB روسیه در تهران: این بانک به عنوان هاب مالی، خدمات گشایش اعتبار اسنادی (L/C) و ضمانت‌نامه‌های بانکی را برای پروژه‌های بزرگ معدنی تسهیل کرده است.¹⁵

تحلیل چالش‌ها و ریسک‌های سال ۲۰۲۶

ناترازی انرژی: محدودیت‌های برق در تابستان و گاز در زمستان، پاشنه آشیل صنایع فولاد و سیمان است که می‌تواند تولید صادرات‌محور را با وقفه مواجه کند.
فشار تحریم‌های جدید: تشدید تحریم‌ها بر ناوگان سایه و محصولات پتروشیمی در فوریه ۲۰۲۶، هزینه لجستیک را افزایش داده است.
استاندارد GOST: روسیه در سال ۲۰۲۶ نظارت سخت‌گیرانه‌تری بر استانداردهای فنی و بهداشتی کانی‌های وارداتی اعمال می‌کند؛ لذا داشتن گواهینامه انطباق اوراسیا برای ترخیص کالا الزامی است.¹⁷

نتیجه‌گیری و اقدامات پیشنهادی

سال ۲۰۲۶، سال بهره‌برداری از میوه‌های توافقنامه تجارت آزاد با اوراسیاست. صادرکنندگان هوشمند باید با تمرکز بر محصولات “محور” (مانند فولادهای باکیفیت و مس تصفیه شده) و استفاده از تسهیلات ریال-روبل، سهم خود را در بازار روسیه تثبیت کنند. با توجه به ناترازی انرژی در داخل، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی و انبارداری در بنادر شمالی (انزلی و کاسپین) برای حفظ تداوم صادرات ضروری است. اکنون زمان عبور از خام‌فروشی و نفوذ به لایه‌های عمیق‌تر زنجیره ارزش در بازارهای منطقه‌ای است.