صادرات سیمان و کلینکر در ۲۰۲۶

صفر تا صد صادرات سیمان و کلینکر؛ قوانین بورس کالا و چالش‌های رفع تعهد ارزی در سال ۲۰۲۶

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۹ بهمن ۱۴۰۴

صنعت سیمان و کلینکر در سال ۱۴۰۴ به عنوان یکی از پیشران‌های اصلی صادرات غیرنفتی ایران، با تحولات ساختاری و مقرراتی بی‌سابقه‌ای روبرو شده است که نقشه راه بازرگانان و تولیدکنندگان را به طور کامل بازتعریف می‌کند. ایران با تکیه بر ظرفیت تولید بیش از ۸۰ میلیون تن در سال و رتبه جهانی ششم، اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که شفافیت معاملاتی از طریق بورس کالا به یک الزام قانونی تبدیل شده و مدیریت ناترازی انرژی و پیچیدگی‌های رفع تعهد ارزی، مرز میان سودآوری و زیان را تعیین می‌کند.1

این گزارش جامع با نگاهی تخصصی به لایه‌های مختلف زنجیره صادرات، از تحلیل بازارهای جهانی ۲۰۲۶ تا جزئیات اجرایی سامانه‌های ارزی، تمامی ابزارهای مورد نیاز برای صادرات سیمان و کلینکر در ۲۰۲۶ را در اختیار فعالان این حوزه قرار می‌دهد تا با شناخت دقیق از فرصت‌های بازسازی منطقه و تهدیدهای لجستیکی، جایگاه خود را در این بازار استراتژیک تثبیت کنند.

صادرات سیمان و کلینکر در ۲۰۲۶

تحلیل جایگاه راهبردی سیمان و کلینکر در اقتصاد سیاسی ۱۴۰۵

صنعت سیمان در ایران تنها یک بخش تولیدی نیست، بلکه ستون فقرات دیپلماسی اقتصادی در کشورهای همسایه به شمار می‌رود. با توجه به وفور منابع معدنی نظیر سنگ‌آهک و دسترسی به سوخت‌های فسیلی، ایران توانسته است هزینه‌های تولید کلینکر را در سطحی رقابتی نگاه دارد.1 در سال ۱۴۰۴، دولت با درک اهمیت این کالا در تراز تجاری، سیاست‌های حمایتی و نظارتی خود را به سمت تمرکز بر ارزش افزوده سوق داده است.

کلینکر، به عنوان محصول میانی پخت سیمان، اکنون سهم بزرگی از سبد صادراتی را به خود اختصاص داده است، زیرا بسیاری از کشورهای مقصد مانند عراق و امارات، برای حمایت از صنایع آسیاب خود، تعرفه‌های سنگینی بر سیمان پاکتی وضع کرده‌اند اما به شدت نیازمند کلینکر ایران هستند.5

تحلیل آمارهای سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که تولید سیمان با وجود چالش‌های انرژی، همچنان پتانسیل بالایی برای ارزآوری دارد. ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۲ میلیون تن سیمان تولید کرده است که این رقم با رشد ۱.۴ درصدی نسبت به سال قبل، جایگاه کشور را در رتبه ششم جهان تثبیت کرد.7 با این حال، نوسانات تولید ناشی از قطعی برق در تابستان و محدودیت گاز در زمستان، باعث شده است تا استراتژی‌های صادراتی به سمت مدیریت موجودی انبار و عرضه هوشمند در بورس کالا حرکت کند.3

چشم‌انداز بازار جهانی سیمان در افق ۲۰۲۶

بازار جهانی سیمان در سال ۲۰۲۵ ارزشی معادل ۳۸۴ میلیارد دلار داشته و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۶ به بیش از ۳۹۴ میلیارد دلار برسد.8 نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) این صنعت برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۴ حدود ۳.۳ درصد تخمین زده می‌شود.8 این رشد عمدتاً ناشی از فعالیت‌های گسترده زیرساختی در کشورهای در حال توسعه و پروژه‌های بازسازی پس از جنگ در خاورمیانه است. منطقه آسیا-پاسفیک با سهم ۶۷ درصدی، قدرت مطلق این بازار محسوب می‌شود.8

در این میان، کشورهای منطقه خاورمیانه و آفریقا (MEA) با نرخ رشد ۴.۹۲ درصدی تا سال ۲۰۳۱، سریع‌ترین رشد تقاضا را تجربه خواهند کرد.9 این موضوع برای صادرکنندگان ایرانی به معنای فرصتی بی‌نظیر برای نفوذ به بازارهای نوظهور است. با کاهش تقاضای داخلی در چین به دلیل بحران‌های بخش مسکن، این کشور به صادرات مازاد تولید خود به جنوب شرق آسیا و آفریقا روی آورده است که می‌تواند رقیبی جدی برای سیمان ایران در بازارهای دورتر باشد.9

شاخص‌های بازار جهانی سیمانمقدار پیش‌بینی شده (۲۰۲۵-۲۰۲۶)منبع تحلیل
اندازه بازار جهانی در سال ۲۰۲۵۳۸۴ میلیارد دلار8
حجم بازار جهانی در سال ۲۰۲۶۴.۵۷ میلیارد تن9
سهم منطقه آسیا-پاسفیک از بازار۶۷ تا ۷۴ درصد8
نرخ رشد مرکب (CAGR) تا ۲۰۳۱۴.۵۵ درصد9
رتبه تولید ایران در جهان (۲۰۲۴)ششم (۷۲ میلیون تن)7

الزامات قانونی جدید؛ صادرات سیمان از مسیر بورس کالا ۱۴۰۴

بزرگترین تحول مقرراتی در سال ۱۴۰۴، الزام قطعی تمامی صادرکنندگان به معامله در رینگ صادراتی بورس کالا است. طبق بخشنامه سازمان توسعه تجارت، از تاریخ اول تیرماه ۱۴۰۴، گمرک جمهوری اسلامی ایران تنها در صورتی اجازه خروج محموله‌های سیمان و کلینکر را صادر می‌کند که گواهی معامله در بورس کالا ارائه شود.2 این تصمیم با هدف پایان دادن به رقابت منفی صادرکنندگان ایرانی در بازارهای هدف و جلوگیری از پدیده “ارزان‌فروشی” اتخاذ شده است که پیش از این منجر به وضع عوارض ضددامپینگ توسط کشورهایی نظیر امارات شده بود.2

صادرات سیمان و کلینکر در ۲۰۲۶

این قانون به دولت اجازه می‌دهد تا ارزش واقعی محموله‌های صادراتی را رصد کرده و از بازگشت ارز حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی اطمینان حاصل کند. صادرکنندگان موظفند ابتدا کد معاملاتی بورس کالا را دریافت کرده و پس از رقابت در تالار صادراتی، محصول خود را خریداری نمایند. قیمت‌های کشف شده در بورس کالا مبنای اظهارنامه گمرکی قرار می‌گیرند که این امر شفافیت مالیاتی شرکت‌ها را نیز به شدت افزایش می‌دهد.2

فرآیند عملیاتی ثبت‌نام و خرید در بورس کالا

برای ورود به بورس کالا، صادرکنندگان باید مراحل دقیقی را طی کنند که با ثبت‌نام در سامانه سجام (SEJAM) آغاز می‌شود. این فرآیند برای احراز هویت یکپارچه مشتریان در شبکه بانکی و بازار سرمایه الزامی است.13 پس از آن، متقاضی باید از طریق یکی از کارگزاری‌های مجاز، درخواست کد بورسی کالا را در سامانه “ایبیگو” (EBGO) ثبت نماید.13

یکی از بخش‌های حیاتی، افتتاح حساب وکالتی است. صادرکننده باید در یکی از بانک‌های عامل، حسابی را معرفی کند که بورس کالا اجازه مسدود کردن وجه پیش‌پرداخت را در آن داشته باشد.15 بدون واریز درصد مشخصی از ارزش کل قرارداد (معمولاً ۱۰ تا ۵۰ درصد طبق اطلاعیه عرضه)، امکان ثبت سفارش در روز عرضه وجود نخواهد داشت.13 پس از قطعی شدن معامله، خریدار موظف است ظرف سه روز کاری، مابقی وجه کالا، مالیات بر ارزش افزوده و کارمزدهای قانونی را تسویه کند تا حواله بارگیری صادر شود.13

مدارک مورد نیاز اشخاص حقوقی برای کد بورس کالااهمیت و کاربرد
کپی اساسنامه و روزنامه رسمی تاسیساحراز شخصیت حقوقی و حوزه فعالیت
آگهی آخرین تغییرات مدیرانشناسایی صاحبان امضای مجاز
صورت‌های مالی حسابرسی شدهارزیابی توان مالی و شفافیت مالیاتی
ثبت‌نام در سامانه جامع انبارهاامکان رهگیری لجستیکی محموله
کد اقتصادی و شناسه ملیالزامات سازمان امور مالیاتی

قوانین و متدهای رفع تعهد ارزی در سال ۱۴۰۴

بازگشت ارز حاصل از صادرات، چالش‌برانگیزترین بخش تجارت در سال ۱۴۰۴ است. بانک مرکزی با هدف حفظ ثبات بازار ارز، قوانین سخت‌گیرانه‌ای را برای بازگشت ۹۰ درصد از ارزش پروانه‌های صادراتی وضع کرده است.17 مهلت قانونی برای این فرآیند معمولاً ۶ ماه از زمان صدور پروانه گمرکی است.18 صادرکنندگانی که نتوانند در این بازه زمانی تعهد خود را رفع کنند، با جریمه‌های نقدی سنگین (یک‌پنجم ارزش تعهد) و محرومیت از مشوق‌های صادراتی روبرو خواهند شد.18

متدهای رفع تعهد ارزی در سال ۱۴۰۴ به شرح زیر است:

۱. فروش ارز در سامانه نیما: صادرکننده حواله ارزی خود را به صرافی‌های بانکی یا مجاز در سامانه نیما می‌فروشد. این روش سریع‌ترین راه برای تسویه تعهد است، اما نرخ ارز در این سامانه معمولاً پایین‌تر از بازار آزاد است.17

۲. واردات در مقابل صادرات: صادرکننده می‌تواند ارز خود را برای واردات مواد اولیه، تجهیزات یا کالاهای مجاز توسط خود یا دیگران استفاده کند. این روش به دلیل حاشیه سود ناشی از فروش کالا در داخل، محبوبیت بالایی دارد.17

۳. تهاتر کالا به کالا: این روش به ویژه در تجارت با افغانستان و عراق، که سیستم بانکی ضعیفی دارند، کاربرد دارد. صادرکننده در قبال سیمان، کالاهای مورد نیاز کشور را وارد می‌کند.17

۴. ارائه اسکناس به بانک مرکزی: صادرکنندگان خرد می‌توانند با فروش اسکناس ارز به صرافی‌های منتخب، تعهد خود را رفع کنند.19

عواقب عدم رفع تعهد ارزی در سال ۱۴۰۴میزان و نوع جریمه
جریمه نقدی دیرکردیک‌پنجم ارزش تعهد بازنگشته
محرومیت از مسیر سبز گمرکیبازرسی فیزیکی تمامی محموله‌ها
لغو معافیت‌های مالیاتیشمول مالیات بر عملکرد صادرات
ابطال کارت بازرگانیممنوعیت کامل فعالیت بازرگانی
محدودیت در ضمانت‌نامه‌هاعدم صدور بیمه‌نامه‌های اعتباری

واکاوی بازارهای هدف؛ فرصت‌های منطقه در سال ۲۰۲۶

عراق همچنان بزرگترین بازار سیمان و کلینکر ایران است. در سال گذشته، حدود ۷ میلیون تن از این محصولات به عراق صادر شده است که ۴۰ درصد از کل صادرات ایران را تشکیل می‌دهد.1 با این حال، دولت عراق با هدف خودکفایی، محدودیت‌های دوره‌ای بر واردات سیمان سیاه وضع کرده است. این امر باعث شده تا صادرات کلینکر به عنوان ماده اولیه کارخانجات سیمان عراق، رشد چشمگیری داشته باشد.5 ایران به دلیل مرزهای زمینی طولانی و هزینه‌های حمل‌ونقل پایین، برتری مطلقی نسبت به رقبایی نظیر ترکیه در بازار مرکز و جنوب عراق دارد.1

افغانستان دومین مقصد استراتژیک است که سالانه حدود ۲ میلیون تن سیمان از ایران جذب می‌کند.1 نیاز مبرم این کشور به بازسازی زیرساخت‌ها و نزدیکی به کارخانجات سیمان شرق ایران، مزیت رقابتی پایداری را ایجاد کرده است.1 همچنین، کشورهای آسیای میانه مانند قزاقستان و ترکمنستان به دلیل پروژه‌های جاده‌سازی و توسعه شهری، به مشتریان ثابت سیمان ایران تبدیل شده‌اند.1 کویت نیز با جذب ۲۳ درصد از کلینکر صادراتی ایران، یکی از بازارهای پردرآمد و باکیفیت منطقه محسوب می‌شود.5

ناترازی انرژی؛ مانع بزرگ تولید و صادرات در سال ۱۴۰۴

صنعت سیمان ایران در سال ۱۴۰۴ با بحران جدی در تامین برق و گاز روبرو بوده است که احتمالا در سال آتی نیز ادامه خواهد داشت. از هفته‌های پایانی سال ۱۴۰۳، کاهش ۴۰ درصدی سهمیه برق باعث شد تا میزان انرژی دریافتی این صنعت به ۶۰۰ مگاوات ساعت محدود شود، در حالی که نیاز واقعی آن ۱,۰۶۰ مگاوات است.3 این ناترازی منجر به افت ۱۰ درصدی تولید سیمان در هشت‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ شده است.3

در فصل زمستان، با اولویت‌بندی مصرف گاز برای بخش خانگی، گاز اکثر کارخانجات سیمان قطع می‌شود. این واحدها ناچار به استفاده از مازوت به عنوان سوخت جایگزین هستند.3 استفاده از مازوت نه تنها هزینه‌های تولید را به دلیل لجستیک دشوار حمل سوخت افزایش می‌دهد، بلکه استهلاک تجهیزات کوره را نیز بالا می‌برد.3 صادرکنندگان باید این نوسانات تولید را در قراردادهای خود لحاظ کنند، زیرا ممکن است در ماه‌های بحرانی، عرضه محصول با تاخیر مواجه شود که منجر به خسارت در قراردادهای بین‌المللی می‌گردد.22

راهنمای لجستیک و حمل‌ونقل بین‌المللی

لجستیک سیمان به دلیل وزن بالا و ارزش نسبی پایین، حساسیت زیادی به هزینه‌های حمل‌ونقل دارد. در سال ۲۰۲۶، حمل جاده‌ای همچنان روش غالب برای صادرات به عراق و افغانستان است. صادرکنندگان حرفه‌ای ترجیح می‌دهند از اینکوترمزهای گروه C یا D (مانند CPT یا DAP) استفاده کنند تا کنترل بیشتری بر فرآیند حمل داشته باشند، اما روش EXW (تحویل درب کارخانه) برای شرکت‌هایی که نمی‌خواهند درگیر پیچیدگی‌های لجستیک شوند، مرسوم است.24

برای بازارهای دورتر مانند کویت، عمان و کشورهای آفریقایی، حمل دریایی از بنادر جنوبی (بندر امام، بندرعباس و بندر چابهار) ضروری است. هزینه‌های تخلیه و بارگیری در بندر و کرایه کشتی‌های فله‌بر (Bulk Carriers) مستقیماً بر قیمت تمام شده تاثیر می‌گذارد.25 صادرکنندگان باید با شرکت‌های حمل‌ونقل معتبر قراردادهای بلندمدت منعقد کنند تا از نوسانات شدید قیمت سوخت و کرایه در فصول پیک صادرات در امان بمانند.26

استانداردهای فنی و بسته‌بندی برای بازارهای جهانی

کیفیت سیمان ایران در سطح استانداردهای جهانی است، اما هر بازار الزامات خاص خود را دارد. سیمان تیپ ۲ پرتلند بیشترین تقاضا را در منطقه دارد، در حالی که برای پروژه‌های دریایی در کویت و قطر، سیمان‌های ضد سولفات (تیپ ۵) ترجیح داده می‌شوند.24

بسته‌بندی در کیسه‌های ۵۰ کیلویی دو لایه یا جامبوبگ‌های ۱ تا ۱.۵ تنی برای حمل‌ونقل‌های طولانی الزامی است. مشخصات کالا باید به زبان‌های انگلیسی و عربی روی پاکت‌ها چاپ شود و تاریخ تولید نباید بیش از ۶ ماه گذشته باشد.26 در صادرات کلینکر، جلوگیری از آلودگی محیط زیستی در هنگام بارگیری فله در بنادر، یکی از الزامات جدیدی است که رعایت نکردن آن می‌تواند منجر به توقف بارگیری توسط سازمان بنادر شود.26

نتیجه‌گیری و توصیه‌های استراتژیک

صادرات سیمان و کلینکر در سال ۲۰۲۶، بازی در زمین جدیدی است که قواعد آن را شفافیت بورسی و مدیریت بحران انرژی تعیین می‌کنند. برای موفقیت در این عرصه، صادرکننده باید فراتر از یک واسطه ساده عمل کرده و به عنوان یک تحلیلگر بازار، زمان‌بندی دقیق عرضه و تقاضا را شناسایی کند. با توجه به الزام بورس کالا، پیشنهاد می‌شود شرکت‌ها از ظرفیت‌های معاملاتی خود برای تثبیت قیمت‌ها در بازارهای هدف استفاده کنند.

همچنین، تنوع‌بخشی به روش‌های رفع تعهد ارزی، به ویژه از طریق “واردات در مقابل صادرات”، می‌تواند حاشیه سود ناشی از نوسانات نرخ ارز را به نفع بازرگانان تغییر دهد. با وجود چالش‌های ناترازی انرژی، تقاضای پایدار در عراق و افغانستان و پروژه‌های بزرگ در حاشیه خلیج فارس، افق ۱۴۰۴ همچنان برای فعالان هوشمند، سودآور خواهد بود.

صادرات سیمان و کلینکر در ۲۰۲۶

منابع

  1. Iran’s Cement Exports to Iraq, Afghanistan, and Central Asia 2025 …, accessed on February 5, 2026, https://sharmarket.co/blog/iran-s-cement-export-to-iraq-afghanistan-and-central-asia
  2. صادرات سیمان و کلینکر منوط به ارائه گواهی معامله در بورس کالا شد, accessed on February 5, 2026, https://tejaratnews.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%A9%D8%B1-%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%87-%DA%AF%D9%88%D8%A7
  3. افت ۱۰ درصدی تولید و مصرف سیمان – Asriran, accessed on February 5, 2026, https://www.asriran.com/fa/news/1126634/%D8%A7%D9%81%D8%AA-%DB%B1%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86
  4. صادرات سیمان [کشورهای خریدار سیمان از ایران], accessed on February 5, 2026, https://exportsmartchain.com/blog/export-of-cement
  5. تکذیب ممنوعیت صادرات سیمان ایران به عراق و امارات | پایگاه خبری نماد اقتصاد, accessed on February 5, 2026, https://namadeghtesad.ir/news7679/%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1/
  6. موضوع ممنوعیت واردات سیمان به عراق چه شد؟ – بولتن نیوز, accessed on February 5, 2026, https://www.bultannews.com/fa/news/349773/%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%DA%86%D9%87-%D8%B4%D8%AF
  7. Global Cement Top 100 2026, accessed on February 5, 2026, https://www.globalcement.com/magazine/articles/1390-global-cement-top-100-2026
  8. Cement Market Size, Share, Growth | Emerging Trends [2034] – Fortune Business Insights, accessed on February 5, 2026, https://www.fortunebusinessinsights.com/industry-reports/cement-market-101825
  9. Cement Market Analysis | Industry Growth, Size & Forecast Report – Mordor Intelligence, accessed on February 5, 2026, https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/cement-market
  10. مسدود شدن مسیرهای غیر‌رسمی صادرات سیمان – دنیای اقتصاد, accessed on February 5, 2026, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-13/4183483-%D9%85%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86
  11. واردات سیمان ایران به این کشور عربی ممنوع شد+ جزییات – دنیای اقتصاد, accessed on February 5, 2026, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4067192-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA
  12. صادرات ۹۷ میلیون دلاری سیمان و کلینکر از مسیر بورس کالا – تجارت نیوز, accessed on February 5, 2026, https://tejaratnews.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DB%B9%DB%B7-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%A9%D8%B1-%D8%A7
  13. نحوه خرید سیمان از بورس کالا | بازار فیزیکی, accessed on February 5, 2026, https://amoozesh-boors.com/fa/article/buy-cement-physical-market
  14. نحوه خرید سیمان از بورس کالا – کارگزاری فارابی, accessed on February 5, 2026, https://irfarabi.com/amoozin/guide-cement-commodity-exchange/
  15. آموزش خرید از بورس کالا – صنایع سیمان گیلان سبز, accessed on February 5, 2026, https://gscement.ir/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7/
  16. خرید سیمان از بورس کالا – شرکت ساختمانی صاد, accessed on February 5, 2026, https://xn--mgbqq.com/blog/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7/
  17. رفع تعهد ارزی (روشهای رفع تعهد ارزی + سامانه و معافیت ها) – زنجیره هوشمند صادرات, accessed on February 5, 2026, https://exportsmartchain.com/blog/clearing-foreign-exchange-obligation
  18. آموزش رفع تعهد ارزی صادرات و واردات (آپدیت ۱۴۰۴) – راوی حساب, accessed on February 5, 2026, https://www.ravihesab.com/currency-commitment
  19. رفع تعهدات ارزی – مشاوره حقوقی دینا, accessed on February 5, 2026, https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/3488/%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C.html
  20. رفع تعهدات ارزی و نحوه انجام آن در سامانه نیما – شرکت بازرگانی وانیکس, accessed on February 5, 2026, https://1xcompany.com/%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7/
  21. Cement Price in Iran – 2025 – Charts and Tables – IndexBox., accessed on February 5, 2026, https://www.indexbox.io/search/cement-price-iran/
  22. قطعی گاز کارخانجات سیمان؛ تولید با مازوت ادامه دارد – Asriran, accessed on February 5, 2026, https://www.asriran.com/fa/news/1126168/%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF
  23. سقوط تولید سیمان!/ ناترازی انرژی صنعت سیمان را در سال 1404 فلج می‌کند؟ – تجارت نیوز, accessed on February 5, 2026, https://tejaratnews.com/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B3%DB%8C
  24. صادرات سیمان ( چالش ها + قوانین صادرات سیمان از ایران ) – مرکز جهانی صادرات, accessed on February 5, 2026, https://iranexportfile.com/product-category/export-cement/
  25. Iran’s Chemical Export Trends to Neighboring Countries | 2025 Analysis – Petrola – پترولا, accessed on February 5, 2026, https://petrola.co/en/chemical-export-trends-from-iran-to-neighboring-countries-2025-analysis/
  26. آموزش صادرات به عراق در سال 2025 + کالاهای مجاز برای صادرات – زومین بازار, accessed on February 5, 2026, https://zoominbazar.com/export-to-iraq/
  27. صادرات سیمان – ایرانیان متال, accessed on February 5, 2026, https://iranianmetal.ir/portfolio-item/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86/