ارزش‌گذاری سنگ‌های قیمتی در گمرکات اجرایی؛ تغییرات مهم ۱۴۰۴

صنعت گوهرسنگ‌ها در ایران، با وجود پیشینه تاریخی و پتانسیل‌های معدنی بی‌نظیر، سال‌ها در حصار ساختارهای متمرکز اداری و محدودیت‌های سخت‌گیرانه گمرکی باقی مانده بود. تمرکز فرآیند ارزش‌گذاری در تهران، نه‌تنها هزینه‌های لجستیکی و زمانی سنگینی را بر دادرسی‌های تجاری تحمیل می‌کرد، بلکه مانعی جدی برای ورود بخش خصوصی به بازارهای رقابتی جهانی به شمار می‌رفت.

ابلاغ بخشنامه شماره ۶۶۴۵۹۱۰ در تاریخ ۲۲ دی ۱۴۰۴ و متعاقب آن، اصلاحات اجرایی در بهمن ماه همان سال، نشان‌دهنده چرخشی بنیادین در سیاست‌های بازرگانی خارجی ایران است. این گزارش تحلیلی، با نگاهی تخصصی به ابعاد حقوقی، اقتصادی و اجرایی تفویض اختیار ارزش‌گذاری سنگ‌های قیمتی توسط گمرکات اجرایی در۱۴۰۴، به تبیین نقش استان‌های پیشرو نظیر خراسان رضوی و قم در تسهیل فرآیندهای صادراتی و وارداتی می‌پردازد و مسیر تحقق افق یک میلیارد دلاری صادرات این صنعت را ترسیم می‌کند.

ضرورت بازنگری در نظام متمرکز ارزش‌گذاری گوهرسنگ‌ها

تا پیش از تحولات دی و بهمن ۱۴۰۴، ساختار ارزش‌گذاری سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی در ایران بر پایه یک نظام دوگانه و متمرکز بنا شده بود. صادرکنندگان برای تعیین ارزش گمرکی سنگ‌های خود ناچار به مراجعه به معاونت معادن وزارت صنعت، معدن و تجارت در تهران بودند و در صورت وجود رکاب یا پایه فلزی گرانبها (طلا یا نقره)، باید تاییدیه جداگانه‌ای از بانک مرکزی اخذ می‌کردند.¹ این فرآیند طولانی، که گاه بین دو هفته تا ۶۳ روز به طول می‌انجامید، عملاً مزیت رقابتی صادرکننده را در بازارهای جهانی که بر پایه نوسانات لحظه‌ای قیمت استوار است، از بین می‌برد.¹

گزارش‌های میدانی و تحلیل‌های بازرگانی نشان می‌داد که این بروکراسی فرسایشی، عامل اصلی رواج تجارت چمدانی غیررسمی و قاچاق معکوس سنگ‌های باارزش ایران به کشورهایی نظیر پاکستان و تایلند بوده است.³ با توجه به اینکه مشهد به عنوان شهر جهانی گوهرسنگ‌ها از سوی یونسکو شناخته شده و بیش از ۱۰ هزار نفر در این حوزه در خراسان رضوی فعال هستند، تمرکززدایی از ارزش‌گذاری به یک مطالبه استراتژیک تبدیل شد.³

تحلیل فنی بخشنامه شماره ۶۶۴۵۹۱۰ مورخ ۲۲ دی ۱۴۰۴

بخشنامه صادر شده در ۲۲ دی ۱۴۰۴ توسط سازمان توسعه تجارت ایران، در حقیقت ابلاغ نهایی تصمیماتی است که از اواسط سال ۱۴۰۴ در لایه‌های مدیریتی وزارت صمت اتخاذ شده بود. این سند با استناد به ماده ۱۶ قانون امور گمرکی، مسئولیت ارزیابی ویژگی‌های فنی و تعیین ارزش سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی را از مرکز به ادارات کل استانی تفویض کرد.⁶

مشخصات و مراجع ابلاغ‌کننده

بررسی اسناد نشان می‌دهد که این تحول حاصل هماهنگی میان چندین نهاد حاکمیتی است. نامه شماره ۶۵۴۴۰۴۸ مورخ ۲۴ آبان ۱۴۰۴ معاونت امور معادن و صنایع معدنی، زیربنای اصلی این تفویض اختیار بود که در نهایت در ۲۲ دی ماه به گمرکات اجرایی ابلاغ گردید.⁶

مشخصه فنی	جزئیات و استناد قانونی	مرجع صادرکننده
شماره بخشنامه	۶۶۴۵۹۱۰	سازمان توسعه تجارت ایران
تاریخ ابلاغ رسمی	۲۲ دی ۱۴۰۴	دفتر مقررات صادرات و واردات
مبنای قانونی	ماده ۱۶ قانون امور گمرکی	معاونت امور معادن وزارت صمت
استان‌های هدف	خراسان رضوی و قم	مدیریت کل صمت استان‌ها

این بخشنامه نه‌تنها بر کاهش هزینه‌های متقاضیان تأکید دارد، بلکه هدف اصلی آن تسریع در صدور مجوزهای صادراتی و ایجاد شفافیت در بازگشت ارز حاصل از صادرات است.⁸ تفویض اختیار به استان‌های خراسان رضوی و قم به دلیل وجود زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تخصص فنی موجود در این مناطق صورت گرفته است.⁶

تشکیل کمیته‌های تخصصی استانی و نقش سازمان نظام مهندسی

یکی از نوآوری‌های اجرایی در بهمن ۱۴۰۴، الزام به تشکیل “کمیته‌های ارزش‌گذاری گوهرسنگ‌ها” در استان‌های مشمول تفویض اختیار است. این کمیته‌ها موظفند با همکاری نزدیک سازمان نظام مهندسی معدن استان، فرآیند ارزیابی را از حالت سلیقه‌ای به حالت علمی و تخصصی تغییر دهند.⁶

ترکیب و وظایف کمیته ارزش‌گذاری

کمیته‌های استانی مسئولیت دارند تا بر اساس پارامترهای جهانی نظیر پاکی (Clarity)، تراش (Cut)، رنگ (Color) و وزن (Carat)، ارزش واقعی کالا را استخراج کنند. حضور کارشناسان سازمان نظام مهندسی معدن تضمین‌کننده این موضوع است که سنگ‌های مصنوعی یا بهسازی شده به جای سنگ‌های طبیعی با ارزش بالا اظهار نشوند.⁶ این دقت فنی، نه‌تنها از حقوق دولت صیانت می‌کند، بلکه از صادرکنندگان در برابر اتهامات احتمالی “کم‌اظهاری” یا “بیش‌اظهاری” ارزی در سامانه نیما و تالارهای مبادلاتی محافظت می‌نماید.¹¹

در استان خراسان رضوی، با توجه به حجم بالای تولید فیروزه نیشابور و عقیق بایگ، این کمیته‌ها نقش حیاتی در تعیین قیمت پایه صادراتی ایفا می‌کنند. پیش‌بینی می‌شود با استقرار کامل این کمیته‌ها در بهمن ۱۴۰۴، زمان انتظار برای ارزش‌گذاری از چندین هفته به کمتر از ۴۸ ساعت کاهش یابد که این امر منجر به افزایش ۵۰۰ درصدی پتانسیل صادراتی منطقه خواهد شد.¹

آزادسازی واردات سنگ‌های راف و تغییر گروه کالایی

تحول بزرگ دیگری که در بهمن ۱۴۰۴ نهایی شد، تغییر وضعیت سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی از گروه کالایی ۴ به گروه ۲۵ است. سنگ‌های راف (تراش نخورده) که پیش از این به عنوان کالای لوکس و غیرضروری در فهرست ممنوعه واردات قرار داشتند، اکنون به عنوان مواد اولیه تولید شناخته می‌شوند.⁵

تحلیل اثرات انتقال به اولویت ارزی ۲۵

این تغییر وضعیت به معنای امکان ثبت سفارش رسمی و تخصیص ارز برای واردات سنگ‌های خامی است که در ایران معادن آن‌ها وجود ندارد یا استخراج آن‌ها مقرون به صرفه نیست. برای مثال، سنگ‌های معادن افغانستان نظیر زمرد پنجشیر یا یاقوت که پیش از این به صورت قاچاق وارد می‌شدند، اکنون می‌توانند به صورت قانونی از مرزهای رسمی وارد کارگاه‌های تراش مشهد شوند.³

نوع کالا	وضعیت پیشین (قبل از ۱۴۰۴)	وضعیت جدید (بهمن ۱۴۰۴)	اولویت ارزی
سنگ راف (تراش نخورده)	گروه ۴ (ممنوع)	گروه ۲۵ (مواد اولیه)	دارای اولویت
سنگ تراش‌خورده	محدودیت شدید	واردات مشروط به مجوز	ثانویه
تجهیزات تراش و فرآوری	محدودیت ثبت سفارش	تسهیل در واردات ماشین‌آلات	حمایتی

این اقدام نه‌تنها منجر به فعال شدن ظرفیت‌های خالی کارگاه‌های تراش در سراسر کشور می‌شود، بلکه با ایجاد ارزش افزوده ۳۰۰ تا ۷۰۰ درصدی بر روی سنگ‌های وارداتی، تراز تجاری کشور را بهبود می‌بخشد.¹⁴

فرآیند گام‌به‌گام صادرات و واردات در نظام جدید

بازرگانان و تولیدکنندگان گوهرسنگ در سال ۱۴۰۴ برای فعالیت در این حوزه باید با فرآیندهای نوین گمرکی و بانکی منطبق شوند. این مسیر از ثبت‌نام در سامانه‌های دولتی آغاز شده و به ترخیص یا صدور کالا ختم می‌شود.

مراحل صادرات رسمی گوهرسنگ‌ها

۱. دریافت کارت بازرگانی و مجوزهای اولیه: صادرکننده باید دارای کارت بازرگانی معتبر باشد. همچنین، برای برخی کدهای تعریف شده، اخذ مجوز از سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی الزامی است.¹⁰

۲. شناسایی و تایید آزمایشگاهی: پیش از اظهار به گمرک، سنگ‌ها باید توسط آزمایشگاه‌های معتبر مورد تایید کمیته‌های استانی شناسایی و شناسنامه فنی برای آن‌ها صادر شود.¹⁰

۳. بسته‌بندی و پلمب: سنگ‌های قیمتی به دلیل حساسیت بالا باید به گونه‌ای بسته‌بندی شوند که در حین حمل و نقل آسیب نبینند و توسط گمرک پلمب هوشمند شوند.¹⁰

۴. اظهار در سامانه EPL و ارزش‌گذاری: کالا در سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی اظهار می‌شود و کمیته استانی بر اساس تفویض اختیار دی ماه، ارزش آن را تعیین می‌کند.⁶

۵. پرداخت عوارض و رفع تعهد ارزی: صادرکننده موظف است بر اساس ارزش تعیین شده، نسبت به بازگشت ارز به چرخه اقتصادی کشور اقدام نماید.¹¹

در حوزه صادرات چمدانی، قوانین بهمن ۱۴۰۴ تسهیلات ویژه‌ای را برای مسافران و زائران در نظر گرفته است. مسافران می‌توانند تا ۱۵۰ گرم زیورآلات طلا و تا ۳ کیلوگرم مصنوعات نقره را به عنوان سوغات خارج کنند، مشروط بر اینکه جنبه تجاری نداشته باشد.¹⁷ برای مقادیر بیشتر، رعایت ۴ درصد مالیات صادراتی و اخذ تاییدیه از سازمان زمین‌شناسی الزامی است.¹⁰

ابعاد ژئوپلیتیک و تأثیر تحریم‌های فوریه ۲۰۲۶ بر تجارت سنگ

در حالی که ساختارهای داخلی در حال تسهیل هستند، فضای بین‌المللی در بهمن ۱۴۰۴ (فوریه ۲۰۲۶) با فشارهای جدیدی روبرو شده است. ایالات متحده با صدور فرمان‌های اجرایی جدید، محدودیت‌هایی را برای بخش‌های معدنی و فلزات گرانبهای ایران در نظر گرفته است که می‌تواند بر زنجیره تأمین و تبادلات مالی صادرکنندگان تأثیر بگذارد.¹⁹

مدیریت ریسک در مبادلات ارزی

تحریم‌های ابلاغ شده در ۶ فوریه ۲۰۲۶، شرکت‌های کشتیرانی و شبکه‌های واسط ارزی را هدف قرار داده‌اند.²⁰ این موضوع اهمیت استفاده از ارزهای محلی و روش‌های تهاتر را دوچندان می‌کند. صادرکنندگان گوهرسنگ ایران اکنون ترجیح می‌دهند با بازارهایی نظیر چین، هنگ‌کنگ و امارات که بیش از ۷۰ درصد واردات سنگ‌های تزیینی دنیا را در اختیار دارند، از طریق مکانیزم‌های توافقی وارد معامله شوند.⁴

بخشنامه ۲۸ دی ۱۴۰۴ سازمان توسعه تجارت درباره “اعمال افزایش پلکانی نرخ بازگشت ارز”، پاسخی به نوسانات ناشی از این فشارهای بین‌المللی است.²¹ صادرکنندگان باید توجه داشته باشند که ارزش‌گذاری دقیق در گمرکات استانی، مبنای اصلی تعهدات ارزی آن‌ها خواهد بود و هرگونه اختلاف قیمت با بازارهای جهانی می‌تواند منجر به جرایم سنگین در پایان سال مالی ۱۴۰۴ شود.²³

تحلیل اقتصادی و افق یک میلیارد دلاری تا سال ۱۴۱۰

تجارت جهانی گوهرسنگ‌ها با سهم ۱۰۰۰ میلیارد دلاری، یکی از پرسودترین تجارت‌های جهان محسوب می‌شود.¹⁴ ایران با داشتن پتانسیل‌های معدنی در ۲۰۰ منطقه و ۱۴ استان، سهمی کمتر از ۰.۰۵ درصد از این بازار را داراست.¹⁰ هدف‌گذاری سند راهبردی ۱۴۰۴-۱۴۱۰، ارتقای این سهم به حداقل یک میلیارد دلار در سال است.¹⁵

ارزش افزوده و اشتغال‌زایی

بخش مهمی از این هدف‌گذاری بر پایه فرآوری و تراش استوار است. ارزش افزوده حاصل از تراش سنگ‌های قیمتی در ایران بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ درصد برآورد می‌شود.¹⁴ به عنوان مثال، عقیق راف که با قیمت ناچیزی استخراج می‌شود، پس از تراش هنرمندانه و تبدیل به نگین زیورآلات، ارزشی چندین برابر پیدا می‌کند. توسعه این بخش می‌تواند تا سال ۱۴۰۵ برای حدود ۵۵۰ هزار نفر در قالب مشاغل خانگی و کارگاهی اشتغال ایجاد کند.¹⁴

نوع فعالیت	میزان ارزش افزوده	سرانه فضای مورد نیاز	اولویت سرمایه‌گذاری
استخراج سنگ خام	پایین (پایه)	معادن روباز/زیرزمینی	متوسط
تراش و فرآوری (گوهرتراشی)	۳۰۰ تا ۷۰۰ درصد	۴ تا ۵ متر مربع	بسیار بالا
طراحی و ساخت زیورآلات	۵۰۰ تا ۱۰۰۰ درصد	کارگاه‌های کوچک تخصصی	بسیار بالا
بازرگانی و برندینگ	نامحدود	دفاتر تجاری و مجازی	استراتژیک

تفویض اختیار به گمرکات اجرایی در خراسان رضوی و قم، در واقع حمایت از این زنجیره ارزش است تا صادرکننده بتواند محصول نهایی خود را با کمترین بروکراسی به بازارهای هدف نظیر آلمان، سوئیس و ژاپن صادر کند.¹⁰

چالش‌های نوین و راهکارهای ارتقای صنعت در بهمن ۱۴۰۴

علیرغم گشایش‌های قانونی، صنعت گوهرسنگ ایران با چالش‌های فنی عمیقی روبروست که در نشست‌های تخصصی اتاق بازرگانی مشهد در بهمن ۱۴۰۴ مورد بحث قرار گرفته است. یکی از اصلی‌ترین موانع، نبود تکنولوژی‌های مدرن اسکن و هوش مصنوعی در فرآیند تراش است.³

ضرورت نوسازی تجهیزات و استانداردهای آزمایشگاهی

در حالی که در دنیا تراش سنگ‌های قیمتی با استفاده از هوش مصنوعی و با کمترین میزان هدررفت (پرت) انجام می‌شود، تراشندگان ایرانی همچنان به صورت تجربی فعالیت می‌کنند.³ همچنین، برای اجرای دقیق بخشنامه تفویض اختیار، نیاز مبرمی به تقویت آزمایشگاه‌های استانی وجود دارد. اگر آزمایشگاه‌های خراسان رضوی و قم نتوانند تاییدیه‌های بین‌المللی برای سنگ‌های با ارزش بالا (مانند الماس و زمرد) صادر کنند، صادرکنندگان همچنان ناچار به ارسال کالا به آزمایشگاه‌های خارج از کشور یا تهران خواهند بود.²⁵

پیشنهاد تدوین “سند جامع استانداردسازی ارزش‌گذاری” که در بهمن ۱۴۰۴ از سوی بخش خصوصی مطرح شد، می‌تواند به یکپارچگی نظرات کارشناسی در کمیته‌های استانی کمک کند. این سند باید شامل لیستی از متون مرجع قیمت‌گذاری جهانی و آزمایشگاه‌های همکار باشد تا از هرگونه تضییع حقوق بازرگانان جلوگیری شود.²⁵

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز استراتژیک

بخشنامه‌های ۲۲ دی و بهمن ۱۴۰۴، فراتر از یک تغییر اداری ساده، نشان‌دهنده به رسمیت شناختن صنعت گوهرسنگ به عنوان یک پیشران اقتصادی در ایران است. تفویض اختیار ارزش‌گذاری به استان‌های پیشرو، حذف ممنوعیت واردات سنگ‌های راف و تشکیل کمیته‌های تخصصی با حضور سازمان نظام مهندسی، سه ضلع مثلثی هستند که می‌توانند قفل تجارت قانونی این کالای باارزش را باز کنند.

برای فعالان اقتصادی، اکنون زمان طلایی برای عبور از تجارت غیررسمی به سمت بازرگانی حرفه‌ای و شناسنامه‌دار است. بهره‌گیری از اولویت‌های ارزی جدید برای تأمین مواد اولیه کیفیت بالا و تمرکز بر طراحی‌های نوین زیورآلات، کلید تسخیر بازارهای منطقه و اروپا خواهد بود. با تداوم این سیاست‌های حمایتی و نوسازی زیرساخت‌های آزمایشگاهی، ایران می‌تواند در افق ۱۴۱۰ به یکی از پنج قطب اصلی تراش و تجارت گوهرسنگ در آسیا تبدیل شود.

منابع

1. تفویض ارزش‌گذاری سنگهای قیمتی به خراسان رضوی صادرات این بخش را ۵۰۰ درصد افزایش می دهد, accessed on February 7, 2026, https://www.irna.ir/news/85079063/%D8%AA%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%B6-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D8%A7
2. ارزش‌گذاری گمرکی مانع صادرات سنگهای قیمتی است – ایرنا, accessed on February 7, 2026, https://www.irna.ir/news/84044765/%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
3. سنگ‌های پیاپی، سد راه درآمدزایی از گوهرسنگ‌ها – قدس آنلاین, accessed on February 7, 2026, https://www.qudsonline.ir/news/1046953/%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%BE%DB%8C-%D8%B3%D8%AF-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7
4. مرجع تخصصی صادرات سنگهای قیمتی – کافه سیلور, accessed on February 7, 2026, https://www.cofesilver.com/fa/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C
5. رفع ممنوعیت واردات سنگ‌های قیمتی تراش نخورده به کشور – مهر, accessed on February 7, 2026, https://43478943.khabarban.com/
6. بخشنامه وزارت صنعت، معدن و تجارت در خصوص تفویض اختیار ارزش گ, accessed on February 7, 2026, https://amagestate.com/post/11260341234756000218
7. بخشنامه موضوع تفویض اختیار ارزش گذاری سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی – Dotic.ir, accessed on February 7, 2026, https://dotic.ir/news/19957
8. اختیار ارزش گذاری سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی به استان ها ابلاغ شد – خبرگزاری تسنیم, accessed on February 7, 2026, https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/10/22/3493028/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B4%D8%AF
9. تفویض اختیار ارزش‌گذاری سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی – سایت خبری …, accessed on February 7, 2026, https://news.mccima.com/65769/
10. صادرات سنگ قیمتی [ بهترین مقاصد، قوانین و مراحل ] – PSP Express, accessed on February 7, 2026, https://pspexpress.com/fa/mag/export-of-precious-stones/
11. اقتصادی | گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل, accessed on February 7, 2026, https://sobhesahel.com/category/Economy
12. مصوبه جدید درباره نحوه رسیدگی به ارزش کالاهای اساسی ابلاغ شد – مهر, accessed on February 7, 2026, https://44618712.khabarban.com/
13. واردات سنگهای قیمتی آزاد شد – روزنامه شرق, accessed on February 7, 2026, https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-12/966778-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF
14. سنگ‌های نیمه‌قیمتی، رشد صادرات و افزایش اشتغال – اتحادیه حفاران غیر نفتی, accessed on February 7, 2026, https://inodu.ir/2020/08/%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%8C-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%B2/
15. مراحل صادرات سنگ های قیمتی / هدف یک میلیارد دلاری صادرات گوهرسنگ ها تا سال 1410, accessed on February 7, 2026, https://goldnews.ir/news/trand-news/16777-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C/
16. روابط عمومی, نویسنده در سایت خبری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی – صفحه 7 از 204, accessed on February 7, 2026, https://news.mccima.com/author/esmaeilzadeh/page/7/
17. ضرورت به‌روزرسانی قوانین صادرات مصنوعات طلا و نقره – قدس آنلاین, accessed on February 7, 2026, https://39513837.khabarban.com/
18. آخرین فهرست مشمولین و کدتعرفه‌های مجاز به واردات از محل صادرات زنجیره فلزات اعلام شد, accessed on February 7, 2026, https://ixport.ir/the-latest-list-of-beneficiaries-and-tariff-codes-allowed-to-import-from-the-place-of-export-of-metals-chain-was-announced/
19. Addressing Threats to the United States by the Government of Iran – The White House, accessed on February 7, 2026, https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2026/02/modifying-duties-to-address-threats-to-the-united-states-by-the-government-of-the-russian-federation/
20. Sanctions to Combat Illicit Traders of Iranian Oil and the Shadow Fleet – State Department, accessed on February 7, 2026, https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/02/sanctions-to-combat-illicit-traders-of-iranian-oil-and-the-shadow-fleet
21. سازمان توسعه تجارت ایران(مرجع وضع), accessed on February 7, 2026, https://dotic.ir/p/legislativebranch/561
22. بخشنامه درخصوص ارسال فهرست به روز شده صادرات مواد معدنی 1401/09/06 – آیکسپورت, accessed on February 7, 2026, https://ixport.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%B5/
23. هشدار گمرک به صادرکنندگان: اصلاح ارزش اظهارنامه بیش از ۱۰ در|فلزات خاورمیانه, accessed on February 7, 2026, https://khabarpu.com/b.htm?u=%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%3A-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF_ZmVsZXphdGtoYXZhcm1pYW5laC5pci9mYS9uZXdzLzM5MjE2Ny8=_2YHZhNiy2KfYqiDYrtin2YjYsdmF24zYp9mG2Yc=
24. سهم ناچیز ایران از تجارت جهانی سنگ‌های قیمتی – اتاق ایران آنلاین, accessed on February 7, 2026, https://otaghiranonline.ir/news/12450/%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C
25. تاکید بر پیگیری تفویض مجدد ارزش‌گذاری گوهرسنگ‌ها به خراسان رضوی, accessed on February 7, 2026, https://news.mccima.com/46725/