واردات دارو به ایران در سال ۱۴۰۴: راهنمای جامع قوانین، ارز و الزامات نظارتی

صنعت دارو در جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از راهبردی‌ترین بخش‌های نظام سلامت، تحت نظارت دقیق و همه‌جانبه سازمان غذا و دارو (IFDA) قرار دارد. واردات محصولات دارویی، فرآیندی چندوجهی است که تلاقی‌گاه دانش داروسازی، حقوق بین‌الملل، مدیریت زنجیره تأمین و بازرگانی خارجی محسوب می‌شود.¹

با توجه به حساسیت بالای این کالاها که مستقیماً با حیات و سلامت انسان‌ها در ارتباط هستند، حاکمیت مجموعه‌ای از استانداردهای سخت‌گیرانه را تدوین نموده است تا از بدو تولید در کشور مبدأ تا لحظه مصرف توسط بیمار، کیفیت، ایمنی و اثربخشی دارو تضمین گردد.³ گزارش « واردات دارو به ایران سال ۱۴۰۴» در پی آن است که با نگاهی تخصصی و با تکیه بر آخرین دستورالعمل‌های سال ۱۴۰۳ و پیش‌بینی‌های بودجه‌ای سال ۱۴۰۴، نقشه راه کاملی را برای فعالان این حوزه ترسیم نماید.

مبانی قانونی و ساختار نهادی نظارت بر واردات دارو

نظام دارویی ایران بر پایه “فهرست رسمی دارویی ایران” (IDL) استوار است. بر اساس قوانین موضوعه، از جمله قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی مصوب سال ۱۳۳۴ و اصلاحات بعدی آن، ورود هرگونه دارو به کشور مستلزم تایید صلاحیت واردکننده و ثبت علمی محصول در مراجع ذی‌صلاح است.⁵ سازمان غذا و دارو به عنوان متولی اصلی، مسئولیت صدور پروانه‌های ثبت، نظارت بر قیمت‌گذاری و کنترل کیفی محموله‌های ورودی را بر عهده دارد.¹

در این ساختار، کمیسیون قانونی تشخیص (موضوع ماده ۲۰) عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در خصوص موافقت با ورود دارو به فهرست رسمی و صدور پروانه‌های تولید و واردات است.⁷ هر شرکتی که قصد فعالیت در این حوزه را دارد، باید ابتدا صلاحیت خود را در این کمیسیون به اثبات برساند و سپس مراحل فنی را ذیل نظارت ادارات کل تخصصی (نظیر اداره کل دارو و مواد تحت کنترل) پیگیری نماید.⁷

الزامات زیرساختی و بازرگانی شرکت‌های واردکننده

ورود به بازار دارویی ایران مستلزم برخورداری از زیرساخت‌های حقوقی و بازرگانی مشخصی است که هویت و اهلیت بازرگان را برای نهادهای نظارتی احراز نماید.

ثبت شرکت و اخذ کارت بازرگانی

متقاضی واردات دارو باید در قالب یک شخصیت حقوقی (شرکت) به ثبت رسیده باشد و در موضوع فعالیت اساسنامه آن، عبارت “واردات دارو و فرآورده‌های سلامت‌محور” به صراحت ذکر شده باشد.⁹ پس از ثبت شرکت، اخذ کارت بازرگانی از اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران اولین گام رسمی برای ورود به عرصه تجارت خارجی است.⁹ این کارت به عنوان کلید ورود به سامانه‌های حاکمیتی عمل می‌کند.

عضویت در سامانه‌های الکترونیکی یکپارچه

در راستای شفاف‌سازی تجارت و مبارزه با بروکراسی کاغذی، دولت ایران زنجیره‌ای از سامانه‌های الکترونیکی را پیاده‌سازی نموده است که هر واردکننده ملزم به فعالیت در آن‌هاست:

۱. سامانه جامع تجارت (NTSW): این سامانه درگاه اصلی برای ثبت سفارش کالا، مدیریت عملیات ارزی و هماهنگی با گمرک است.11

۲. سامانه تی‌تک (TTAC): تخصصی‌ترین سامانه سازمان غذا و دارو است که فرآیندهای ثبت دارو، اخذ کد IRC، معرفی مسئول فنی و ردیابی اصالت کالا در آن انجام می‌شود.10

۳. سامانه جامع ارزی: جهت ثبت درخواست تخصیص ارز و پیگیری حواله‌های بانکی تحت نظارت بانک مرکزی استفاده می‌شود.14

فرآیند ثبت محصول و اخذ کد شناسایی ملی دارو (IRC)

کد IRC یا همان “ایران رجیستریشن کد”، شناسه‌ای ۱۶ رقمی است که به هر قلم داروی وارداتی اختصاص می‌یابد و بدون آن، کالا هویت قانونی در داخل کشور نخواهد داشت.¹⁶

مراحل اخذ پروانه ورود دارو

فرآیند ثبت با ارائه درخواست رسمی شرکت به سازمان غذا و دارو آغاز می‌شود. این درخواست باید حاوی دلایل ضرورت واردات دارو (مانند عدم تولید داخلی یا نیاز فوری بازار) باشد.¹ پس از موافقت اولیه کمیسیون ماده ۲۰، شرکت موظف است پرونده علمی دارو را ارائه دهد.

مدارک لازم برای ثبت دارو (ثبت منبع)

مدارک مورد نیاز برای ثبت منبع و محصول در سامانه تی‌تک بسیار مفصل بوده و شامل موارد زیر است:

• نامه نمایندگی انحصاری (LOA): باید از سوی تولیدکننده اصلی صادر و توسط سفارت ایران در کشور مبدأ تایید (لگالایز) شده باشد.⁷
• گواهی محصول دارویی (CPP): این گواهی که طبق فرمت سازمان جهانی بهداشت (WHO) صادر می‌شود، نشان‌دهنده تایید دارو در کشور مبدأ و فروش آن در بازارهای بین‌المللی است.¹
• پرونده اصلی دارو (DMF): حاوی جزئیات فنی مواد اولیه، فرمولاسیون و مشخصات ساخت محصول است.¹
• گواهی کیفیت (COA): برگه‌های آنالیز آزمایشگاهی که انطباق محصول با استانداردهای فارماکوپه را اثبات می‌کند.⁴

نوع مدرک	مرجع صادرکننده	هدف از ارائه	وضعیت در پرونده
LOA	تولیدکننده خارجی	اثبات حق انحصاری فروش در ایران	اجباری
CPP	وزارت بهداشت کشور مبدأ	تایید ایمنی و مجوز فروش جهانی	اجباری
GMP	نهاد نظارتی مبدأ	تایید شرایط خوب تولید در کارخانه	اجباری
CTD	واحد R&D تولیدکننده	ارائه مستندات علمی و بالینی	اجباری
DMF	تامین‌کننده ماده اولیه	بررسی جزئیات فرمولاسیون	ترجیحی/اجباری

ساختار پرونده فنی دارو (CTD) و استانداردهای علمی

سازمان غذا و دارو ایران برای بررسی علمی داروها از فرمت بین‌المللی “سند فنی مشترک” یا CTD استفاده می‌کند که شامل ۵ بخش یا ماژول اصلی است.²⁰

تشریح ماژول‌های پنج‌گانه

• ماژول ۱ (اطلاعات اداری): شامل فرم‌های درخواست، اطلاعات مربوط به برچسب‌گذاری (Labeling) به زبان فارسی و مشخصات شرکت متقاضی است.²⁰
• ماژول ۲ (خلاصه‌ها): این بخش حاوی دیدگاه‌های کلی و خلاصه‌ای از اطلاعات ارائه شده در ماژول‌های ۳ تا ۵ است که توسط متخصصان داروسازی و سم‌شناسی تدوین می‌شود.²⁰
• ماژول ۳ (کیفیت): حیاتی‌ترین بخش برای کنترل کیفیت است که شامل داده‌های مربوط به شیمی، ساخت و کنترل محصول (CMC)، مطالعات پایداری و متدهای آنالیز است.²¹
• ماژول ۴ (مطالعات غیربالینی): گزارش‌های مربوط به تست‌های حیوانی، سم‌شناسی و فارماکودینامیک محصول را در بر می‌گیرد.²⁰
• ماژول ۵ (مطالعات بالینی): گزارش‌های مربوط به کارآزمایی‌های بالینی انسانی را شامل می‌شود که اثربخشی و ایمنی دارو را در جمعیت هدف اثبات می‌نماید.²⁰

تکمیل دقیق این پرونده و ارائه آن به زبان انگلیسی (به جز ماژول ۱) پیش‌شرط ورود به مراحل کارشناسی علمی است. نقص در هر یک از این بخش‌ها می‌تواند منجر به توقف فرآیند ثبت و رد درخواست شود.²⁴

نقش استراتژیک مسئول فنی در شرکت‌های واردکننده

مسئول فنی، داروسازی است که به عنوان نماینده علمی شرکت در سازمان غذا و دارو معرفی می‌شود و وظیفه صیانت از استانداردهای بهداشتی را بر عهده دارد.²⁵

وظایف و مسئولیت‌های قانونی

مسئول فنی موظف است بر تمامی فرآیندهای واردات، از بررسی مدارک فنی تولیدکننده تا نظارت بر شرایط انبارش و توزیع، اشراف کامل داشته باشد.²⁶ از جمله وظایف کلیدی وی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تایید محموله‌های ورودی بر اساس اسناد ثبت شده در پرونده CTD.²⁷
• نظارت بر عملیات برچسب‌گذاری اصالت و ردیابی کالا در سامانه تی‌تک.²⁶
• مدیریت فرآیند ریکال (فراخوانی) دارو در صورت بروز هرگونه مشکل کیفی یا ایمنی.²⁶
• نظارت بر رعایت زنجیره سرد و شرایط مطلوب انبارداری (GSP).²⁶

حضور فعال مسئول فنی در محل شرکت و انبار الزامی است و هرگونه تغییر در این جایگاه باید بلافاصله به سازمان غذا و دارو گزارش شود.²⁵

اقتصاد واردات دارو: ارز، قیمت‌گذاری و سیاست‌های سال ۱۴۰۴

واردات دارو در ایران وابستگی شدیدی به سیاست‌های ارزی دولت دارد. با توجه به نوسانات اقتصادی، دولت همواره سعی نموده است با تخصیص ارز ترجیحی، قیمت دارو را برای مصرف‌کننده نهایی کنترل نماید.³⁰

تغییرات ارزی در بودجه سال ۱۴۰۴

در حالی که در سال ۱۴۰۳ نرخ ارز ترجیحی برای دارو ۲۸۵۰۰ تومان (موسوم به ارز فرزین) بود، لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ تغییرات مهمی را پیش‌بینی کرده است. بر اساس این لایحه، نرخ ارز تامین کالاهای اساسی و دارو به ۳۸۵۰۰ تومان افزایش یافته است که این به معنای رشد حدود ۳۵ درصدی در پایه هزینه‌های ارزی است.³² دولت قصد دارد با این اقدام، فاصله نرخ ارز ترجیحی و آزاد را کاهش داده و از قاچاق معکوس دارو جلوگیری کند.³³

بودجه ارزی و ابزارهای مالی

دولت برای سال ۱۴۰۴ مبلغ ۱۱ میلیارد یورو جهت واردات دارو و کالاهای اساسی اختصاص داده است.³⁴ همچنین برای حل مشکل نقدینگی شرکت‌های دارویی، بخشنامه‌ای صادر شده است که بر اساس آن، امکان تامین ارز در قبال پذیرش “اوراق گام” (گواهی اعتبار مولد) تا سقف ۲۵۰ میلیون دلار فراهم شده است.³⁶ این ابزار به شرکت‌ها اجازه می‌دهد بدون نیاز به نقدینگی آنی زیاد، عملیات واردات خود را پیش ببرند.

شاخص اقتصادی	وضعیت در سال ۱۴۰۳	پیش‌بینی سال ۱۴۰۴	تاثیر بر بازار
نرخ ارز ترجیحی دارو	۲۸,۵۰۰ تومان	۳۸,۵۰۰ تومان	افزایش هزینه تمام شده
سقف ارز سلامت	۱.۲۵ میلیارد دلار ماهانه	۱۱ میلیارد یورو سالانه	پایداری در تأمین ذخایر
حقوق گمرکی دارو	۱ درصد	۱ درصد	ثبات در هزینه‌های ورودی
نرخ ارز محاسباتی گمرک	۲۸,۵۰۰ تومان	۳۸,۵۰۰ تومان	افزایش هزینه‌های ترخیص

نظام ردیابی، رهگیری و کنترل اصالت (سامانه تی‌تک)

یکی از پیشرفته‌ترین بخش‌های نظام دارویی ایران، سیستم کنترل اصالت فرآورده‌های سلامت‌محور است که شفافیت کامل در زنجیره تأمین را تضمین می‌کند.³

اجزای برچسب اصالت و سریال‌سازی

تمامی داروهای وارداتی باید دارای برچسب اصالت باشند. این برچسب حاوی اطلاعاتی است که به صورت منحصر‌به‌فرد برای هر واحد محصول صادر می‌شود ¹³:

• GTIN: شماره جهانی قلم کالا که نوع دارو و شرکت سازنده را مشخص می‌کند.
• UID: شناسه رهگیری ۲۰ رقمی که به هر “واحد” کالا (مثلاً هر جعبه قرص) اختصاص دارد.
• Lot/Batch Number: شماره سری ساخت محصول.
• Expiry Date: تاریخ انقضا.
• کد اصالت ۱۶ رقمی: کدی که زیر لایه پوشاننده (اسکرچ) قرار دارد و مصرف‌کننده با استعلام آن از اصالت دارو مطمئن می‌شود.

شرکت‌های واردکننده موظفند عملیات “تجمیع” (Aggregation) را نیز انجام دهند؛ به این معنا که ارتباط بین شناسه‌های بسته‌های کوچک، کارتن‌ها و پالت‌ها را در سامانه ثبت کنند تا امکان ردیابی کل محموله در هر مرحله فراهم باشد.¹³

لجستیک، انبارداری (GSP) و توزیع (GDP)

دارو به دلیل ماهیت شیمیایی و بیولوژیکی خود، نیازمند شرایط نگهداری بسیار خاصی است که تحت عنوان “روش‌های بهینه انبارداری” یا GSP شناخته می‌شود.²⁸

الزامات فیزیکی انبارها

انبار نگهداری دارو باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:

• کنترل دما و رطوبت: اکثر داروها در دمای ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد و داروهای یخچال‌دار در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد نگهداری می‌شوند.³⁹
• عایق‌بندی و بهداشت: دیوارها و سقف باید در برابر انتقال حرارت عایق باشند و کف انبار باید از بتن سخت و قابل شستشو ساخته شود.³⁹
• سیستم HVAC: وجود سیستم تهویه مطبوع استاندارد برای تضمین گردش هوای مناسب و جلوگیری از نقاط کور دمایی الزامی است.³⁸

مدیریت توزیع بر اساس اصل FEFO

در انبارداری دارویی، خروج کالا باید بر اساس اصل “First Expiry, First Out” یا همان “اولین انقضا، اولین خروج” انجام شود تا از اتلاف سرمایه‌ها و توزیع داروهای تاریخ‌گذشته جلوگیری شود.³⁸ توزیع محموله‌ها نیز تنها توسط شرکت‌های پخش دارای مجوز و با استفاده از خودروهای مجهز به سیستم‌های پایش آنلاین دما (Data Loggers) مجاز است.³⁹

مسیرهای استثنایی: واردات موازی و داروهای فوریتی

در شرایط خاص، مانند کمبودهای کشوری یا نیاز بیماران خاص به داروهای خارج از فهرست، مسیرهای ویژه‌ای برای تأمین دارو پیش‌بینی شده است.⁴²

واردات موازی (Parallel Import)

واردات موازی فرآیندی است که در آن، سازمان غذا و دارو به منظور شکستن انحصار قیمتی یا جبران کمبود، به شرکت‌های دیگر اجازه می‌دهد دارویی را که قبلاً توسط نماینده رسمی ثبت شده، از بازارهای معتبر دیگر خریداری و وارد کنند.⁴³ این کار با هدف کاهش ۳۵۰ میلیون دلاری هزینه‌های ارزی در سنوات گذشته با موفقیت تجربه شده است.⁴³

داروهای فوریتی و تک‌نسخه‌ای

• داروهای فوریتی: شامل اقلامی از فهرست رسمی کشور هستند که به دلیل بروز بحران در تولید یا واردات عادی، تامین آن‌ها دچار مشکل شده است. این داروها توسط “شرکت‌های فوریتی” و با تشریفات اداری سریع‌تر وارد می‌شوند.⁴²
• داروهای تک‌نسخه‌ای: داروهایی هستند که در فهرست رسمی ایران ثبت نشده‌اند، اما بنا به تشخیص پزشک معالج برای درمان یک بیمار خاص حیاتی هستند. ورود این داروها پس از تایید کمیته‌های تخصصی سازمان غذا و دارو و با مسئولیت مستقیم پزشک تجویزکننده انجام می‌شود.⁴⁵

فرآیند ترخیص از گمرک و تشریفات نهایی

پس از ورود محموله به اماکن گمرکی (معمولاً گمرک فرودگاه امام خمینی یا گمرکات دریایی)، مرحله حساس ترخیص آغاز می‌شود.⁴

صدور مجوز ترخیص

واردکننده باید مدارک حمل و آنالیزهای سری ساخت را در سامانه تی‌تک بارگذاری کند. کارشناسان سازمان غذا و دارو پس از بررسی مدارک و در صورت نیاز، نمونه‌برداری آزمایشگاهی، “مجوز ترخیص” را صادر می‌کنند.⁴ بر اساس بخشنامه‌های جدید سال ۱۴۰۴، کالاهایی که پیش از این سال وارد اماکن گمرکی شده باشند، از افزایش حقوق ورودی احتمالی معاف خواهند بود تا سرعت خروج کالا از گمرک افزایش یابد.⁴⁷

حقوق ورودی و عوارض

با هدف حمایت از بیماران، حقوق ورودی دارو و مواد اولیه دارویی در سال ۱۴۰۴ همچنان معادل ۱ درصد تعیین شده است.⁴⁸ این مبلغ شامل حقوق گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده می‌شود. همچنین عوارض هلال‌احمر (۱ درصد ارزش گمرکی) نیز به هزینه‌ها افزوده خواهد شد.⁵⁰

چالش‌های پیش‌رو و افق بازار در سال ۱۴۰۴

بازار دارویی ایران در سال ۱۴۰۴ با پارادوکس “تأمین پایدار” و “افزایش هزینه‌ها” روبرو است. از یک سو، افزایش نرخ ارز ترجیحی به ۳۸۵۰۰ تومان می‌تواند نقدینگی شرکت‌ها را تحت فشار قرار دهد و از سوی دیگر، اصرار سازمان‌های بیمه‌گر بر عدم افزایش قیمت پوشش‌های بیمه‌ای، ممکن است حاشیه سود واردکنندگان را تهدید کند.³²

کارشناسان معتقدند شفاف‌سازی سیاست‌های تجاری وزارت صمت و سازمان غذا و دارو، در کنار استفاده از ابزارهای نوین پرداخت نظیر اوراق گام، می‌تواند از رکود در این صنعت جلوگیری کند.³⁶ همچنین ورود پلتفرم‌های دیجیتال به حوزه توزیع اینترنتی دارو از سال ۱۴۰۴، فرصت‌های جدیدی را برای شرکت‌های پخش ایجاد خواهد کرد تا با نظارت کامل سازمان غذا و دارو، دسترسی بیماران به داروهای ضروری را تسهیل نمایند.⁵⁴

جمع‌بندی و توصیه‌های راهبردی

واردات دارو در ایران، تجارتی است که پاداش اقتصادی آن در گرو رعایت دقیق الزامات قانونی و اخلاقی است. شرکت‌های متقاضی باید پیش از هرگونه اقدام، از وجود دارو در فهرست رسمی (IDL) اطمینان حاصل کرده و با تیمی متشکل از متخصصان بازرگانی و داروسازان مجرب، نسبت به تهیه پرونده‌های فنی (CTD) اقدام نمایند.¹ با توجه به تغییرات ارزی در بودجه ۱۴۰۴، مدیریت دقیق جریان نقدی و پیش‌بینی هزینه‌های ترخیص با نرخ‌های جدید، شرط بقا در این بازار رقابتی است. تمرکز بر واردات داروهای با فناوری بالا (High-Tech) و داروهایی که در داخل کشور تولید نمی‌شوند، نه تنها سودآوری بیشتری دارد، بلکه به عنوان یک مسئولیت ملی در راستای ارتقای سلامت عمومی جامعه تلقی می‌گردد.

منابع

1. واردات دارو | مراحل ارسال دارو به ایران + مدارک لازم | بازرگانی راهکار, accessed on December 30, 2025, https://rahkartejarat.com/importation/import-of-medicine/
2. صدور رأی شماره‌های 1057 ـ 1056 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
   موضوع: ابطال ماده 9 دستورالعمل اجرایی نظام ردیابی، رهگیری و کنترل اصالت فرآورده‌های سلامت مصوب 1394/7/15 رئیس سازمان غذا و دارو – پایگاه اطلاع رسانی قوانین و مقررات کشور, accessed on December 29, 2025, https://dotic.ir/news/892/%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A3%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-1057-%D9%80-1056-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-br-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%8C-%D8%B1%D9%87%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8-1394-7-15-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88
3. دستورالعمل نظام ردیابی و رهگیری و کنترل اصالت فرآورده های سلامت محور را اعلام کرد – فودپرس, accessed on December 29, 2025, https://www.foodpress.ir/news/f3872ae43eb24af58e9d2141cec9b0b3/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%87%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA
4. راهنمای جامع واردات دارو | نکات، مراحل و الزامات قانونی, accessed on December 30, 2025, https://arianajam.com/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88/
5. ﺿﺎﺑﻄﻪ ﻗﯿﻤﺖ ﮔﺬﺍﺭﯼ ﻓﺮﺁﻭﺭﺩﻩ ﻫﺎﯼ ﻣﮑﻤﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪﯼ, accessed on December 29, 2025, http://idsms.org/userfiles/form/tolidi/%D8%B6%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7%20%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%20%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AE%2014011214.pdf
6. ضابطه قیمت گذاری ویرایش فروردین 1400 | PDF – Scribd, accessed on December 29, 2025, https://www.scribd.com/document/525433418/%D8%B6%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-1400
7. هزینه ثبت و شرایط صدور پروانه داروی وارداتی, accessed on December 30, 2025, https://sabtebazargan.com/license-for-imported-medicine/
8. دستورالعمل ها و ضابطه ها و بخشنامه ها ی مربوط به واردات – معاونت غذا و دارو, accessed on December 30, 2025, https://fdo.iums.ac.ir/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B6%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7-%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA
9. مجوز های لازم برای صادرات و واردات کالا به ایران در سال 1404 – بازرگانی جولایی, accessed on December 29, 2025, https://joolaei.com/import-license-to-iran/
10. همه آنچه که باید درباره سامانه تی تک (TTAC) بدانید – مبنا, accessed on December 29, 2025, https://mabna.net/articles/everything-you-need-to-know-about-the-ttac-system/
11. آموزش قدم به قدم نحوه ثبت سفارش کالا در سامانه جامع تجارت ایران | هانزا – شرکت هنزا ناو دریا, accessed on December 29, 2025, https://www.hansanav.com/articles/detail/product-registration-training/
12. آموزش ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت, accessed on December 29, 2025, https://jafari.business/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%86/
13. سامانه تیتک (TTAC) چیست؟ راهنمای کامل کنترل اصالت دارو و تجهیزات …, accessed on December 29, 2025, https://damirco.com/blog/1656/ttac-drug-authentication-system
14. مراحل دریافت ارز گمرکی | تخصیص ارز فوری | شرکت بازرگانی و واردات | آریانا جم, accessed on December 29, 2025, https://arianajam.com/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C/
15. درخواست تخصیص ارز – سامانه ثبت – تمدید و پیگیری – مشاوره حقوقی دینا, accessed on December 29, 2025, https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/5392/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%B5-%D8%A7%D8%B1%D8%B2.html
16. کد irc چیست – شرایط – مدارک – نحوه دریافت, accessed on December 29, 2025, https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/3146/%DA%A9%D8%AF-irc-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA.html
17. راهنمای کامل دریافت کد IRC | آزمایشگاه همکار نیکوفارمد, accessed on December 29, 2025, https://nikoopharmed.com/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%DA%A9%D8%AF-irc/
18. کد 16 رقمی IRC سازمان غذا و دارو (آشنایی، مراحل، مدارک) + نکات – دایان ترخیص, accessed on December 29, 2025, https://dayantarkhis.com/irc/
19. قوانین ترخیص دارو از گمرک ایران | برسی 0 تا 100 تمامی قوانین, accessed on December 29, 2025, https://farasantarkhis.com/customs-clearance-rules/
20. دستورالعمل ها – آرنا بهین تشخیص, accessed on December 29, 2025, https://arenalab.ir/guidance/
21. CTD دارو بیولوژیک | مطالعات بالینی | تریتا پدیده صنعت | ماژول | CMC اطلاعات, accessed on December 29, 2025, https://tpsadvisor.com/fa/ctd/
22. اطلاعات بیشتر درباره CTD و DFM – تدبیر سینا, accessed on December 29, 2025, https://tadbirsina.ir/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-ctd-%D9%88-dfm/
23. پرونده جامع دارویی یا CTD – ویرگول, accessed on December 29, 2025, https://virgool.io/@fatemehraji/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-ctd-wpkt4ysxdmir
24. ctd دارویی چیست؟ | آموزش نحوه ساخت – سیب سبز سلامت, accessed on December 29, 2025, https://ghapple.com/blog/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/P1282-ctd-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA.html
25. شرح وظایف مسئول فنی + بررسی درآمد و حقوق | بلاگ ایران استخدام, accessed on December 29, 2025, https://iranestekhdam.ir/blog/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84-%D9%81%D9%86%DB%8C/
26. مسئول فنی غذا و دارو کیست – پلتفرم مباشر, accessed on December 29, 2025, https://mymobasher.com/who-is-the-technical-officer-for-food-and-drugs/
27. وظایف مسئول فنی واردات مواد غذایی،آرایشی و بهداشتی – علم فود, accessed on December 29, 2025, https://elmfood.com/duties-of-the-import-technical-officer/
28. حداقل ضوابط فنی و بهداشتی انبارهای نگهداری فرآورده های غذایی و آشامیدنی – سازمان غذا و دارو, accessed on December 30, 2025, https://fdo.tums.ac.ir/uploads/282/2023/Aug/27/%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D9%82%D9%84-%D8%B6%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%81%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D8%B4%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C.pdf
29. مسئول فنی – معاونت غذا و دارو – – دانشگاه علوم پزشکی گلستان, accessed on December 29, 2025, https://www.goums.ac.ir/find.php?item=14.9967.17347.fa
30. چالش قیمت‌گذاری دارو از توقف تولید تا واردات چندبرابری | معاونت غذا و دارو, accessed on December 29, 2025, https://fda.ajums.ac.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%86%D9%86%D8%AF%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C
31. هزینه ۳۰ همتی حذف ارز دارو با کیست، دولت یا مردم؟ – سیاست روز, accessed on December 30, 2025, https://www.siasatrooz.ir/fa/report/131522/%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%DB%B3%DB%B0-%D9%87%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85
32. هشدار شوک قیمتی کالاها در ۱۴۰۴؛ سازمان برنامه تجدیدنظر کند – اقتصاد معاصر, accessed on December 30, 2025, https://eghtesademoaser.ir/fa/news/7651/%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%B8%D8%B1-%DA%A9%D9%86%D8%AF
33. جهش دلار فرزین به ۳۸۵۰۰ تومان/برنامه دولت پزشکیان برای افزایش ۳۵ درصدی قیمت کالا‌های اساسی و دارو – Tabnak, accessed on December 30, 2025, https://www.tabnak.ir/fa/news/1270924/%D8%AC%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%B3%DB%B8%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%B3%DB%B5-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88
34. نرخ ارز محاسبات گمرکی برای سال ۱۴۰۴ اعلام شد – خبرگزاری مهر, accessed on December 30, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6427478/%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF
35. سخنگوی کمیسیون اقتصادی تشریح کرد: بررسی میزان هزینه کرد ارز ترجیحی تخصیص داده شده در بودجه ۱۴۰۴ برای دارو و کالاهای اساسی – شفقنا, accessed on December 30, 2025, https://fa.shafaqna.com/news/2172681/
36. تسهیلات ارزی جدید برای شرکت‌های دارویی در سال ۱۴۰۴ با اوراق گام – اقتصاد آنلاین, accessed on December 30, 2025, https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2053830/%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%82-%DA%AF%D8%A7%D9%85
37. الزامات سازمان غذا و دارو برای اصالت | راهنمای کامل سامانه تیتک – دمیرکو, accessed on December 29, 2025, https://damirco.com/blog/1666/fda-iran-authenticity-system-requirements
38. اصول انبارداری دارویی – شرکت توسعه کیفیت, accessed on December 30, 2025, https://nhiso.com/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C/
39. روش های بهینه انبارداری (GSP) درانبارهای دارویی | اوژن | قفسه انبار و بایگانی اسناد, accessed on December 30, 2025, https://www.ozhanco.com/%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C/
40. ( GSP ﻫﺎﻱ ﺩﺭﺍﻧﺒﺎﺭ ﺷﺮﻛﺖ ) ﺭﻭﺷﻬﺎﻱ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺍﻧﺒﺎﺭﺩﺍﺭﻱ ﺗﻮﺯﻳ – معاونت غذا و دارو, accessed on December 30, 2025, https://fdo.sums.ac.ir/uploads/172/2023/Oct/31/raveshhay%20behine%20anbardare%20daroee.pdf
41. حداقل ضوابط فنی و بهداشتی انبارهای نگهداری فرآورده های غذایی و آشامیدنی – معاونت غذا و دارو, accessed on December 30, 2025, https://vcfd.medilam.ac.ir/Portals/214/1403/vahedghaza/140329/1/zavabet%20fani%20behdashtie%20anbarhaye%20faravardeghazai.pdf
42. ضوابط فعالیت مراکز فوریت‌های دارویی در کشور ابلاغ شد – خبرگزاری مهر, accessed on December 30, 2025, https://www.mehrnews.com/news/549644/%D8%B6%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B4%D8%AF
43. تشریح وضعیت بازار دارویی کشور/ واردات دارو مشمول دو تعرفه – سازمان تدارکات پزشکی, accessed on December 29, 2025, https://www.mpo-helal.org/fa/news/1844/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D9%85%D8%B4%D9%85%D9%88%D9%84-%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87
44. واردات موازی و مقررات سازمان جهانی تجارت – پژوهش حقوق عمومی, accessed on December 30, 2025, https://qjpl.atu.ac.ir/article_2346.html
45. مسیر پُر پیچ‌وخم داروهای تک نسخه‌ای – ایرنا, accessed on December 29, 2025, https://www.irna.ir/news/85854784/%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%DA%86-%D9%88%D8%AE%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C
46. تامین داروی بیماران |جزئیات معضل داروهای تک نسخه ای – خیریه قطره, accessed on December 29, 2025, https://ghatre-charity.com/Blog-Detail?id=3
47. خبر خوش دولت برای واردکننده‌ها – تابناک | TABNAK, accessed on December 30, 2025, https://www.tabnak.ir/fa/news/1303836/%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7
48. حقوق گمرکی واردات دارو و مواد اولیه دارو در ۱۴۰۴ یک درصد تعیین شد – فانا, accessed on December 30, 2025, https://www.daroovasalamat.ir/news/56170/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86
49. لیست داروهای وارداتی مشمول «حقوق گمرکی و مالیات ارزش افزوده یک درصدی» ابلاغ شد, accessed on December 30, 2025, https://www.intamedia.ir/news/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D9%85%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B4%D8%AF
50. تعرفه های گمرکی سال 1403 – آیکسپورت : مرجع صادرات و واردات, accessed on December 30, 2025, https://ixport.ir/customs-tariffs-of-1403/
51. واردات مواد غذایی در سال ۱۴۰۴؛ حاشیه سود بالا در بازار ایران – شرکت بازرگانی GTG, accessed on December 30, 2025, https://gtg.ir/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C/
52. افزایش شدید قیمت داروهای وارداتی در پی حذف ارز ترجیحی – تجارت نیوز, accessed on December 30, 2025, https://tejaratnews.com/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C
53. افت ۳۸درصدی تولید لوازم خانگی, accessed on December 30, 2025, https://www.shahrekhabar.com/news/176700996031282
54. فروش اینترنتی دارو از سال ۱۴۰۴ با ضوابط جدید انجام می‌شود – زومیت, accessed on December 30, 2025, https://www.zoomit.ir/tech-iran/436095-online-drug-sales-new-regulations/