مدیریت ریسک‌های مالی و امنیتی تجارت با افغانستان | تضمین وصول مطالبات و بیمه محموله

مقدمه

تجارت با کشور همسایه، افغانستان، همواره برای جمهوری اسلامی ایران از اهمیت ژئوپلیتیک و اقتصادی ویژه‌ای برخوردار بوده است. علیرغم ناپایداری‌های سیاسی منطقه‌ای، بازار افغانستان به دلیل نیاز مبرم به کالاهای وارداتی، به ویژه در بخش انرژی، مواد غذایی و مصالح ساختمانی ¹، همچنان یک فرصت استراتژیک برای توسعه صادرات غیرنفتی ایران محسوب می‌شود.

آمارها نشان‌دهنده پویایی این مبادلات هستند؛ به‌گونه‌ای که حجم تجارت در سال مالی ۱۴۰۲ نسبت به سال مالی ۱۴۰۱ حدود ۸.۲ درصد رشد داشته ³ و حجم مبادلات در سال‌های اخیر به بیش از ۳.۳ میلیارد دلار رسیده است.¹ تراز تجاری نیز به نفع ایران مثبت است، به‌طوری که صادرات ایران به افغانستان در ده ماهه اول سال ۱۴۰۳ به ۲ میلیارد و ۶۹۲ میلیون دلار بالغ شده است.⁴

اما تجارت در این محیط با چالش‌های ساختاری عمیقی روبرو است که عمدتاً ناشی از ضعف نظام بانکی افغانستان، ادامه تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، و ریسک‌های عملیاتی و امنیتی مسیرهای حمل‌ونقل است.² این گزارش تخصصی با هدف ارائه چارچوب‌های تحلیلی و راهکارهای اجرایی، به بررسی جامع ریسک‌های کلان در این بازار می‌پردازد و راهکارهای مدیریت ریسک تجارت با افغانستان از جمله تضمین وصول مطالبات و پوشش تخصصی بیمه محموله را برای بازرگانان تشریح می‌کند تا بتوانند با مدیریت دقیق و حرفه‌ای، امنیت مالی و لجستیکی عملیات خود را تضمین نمایند.

۱. تحلیل محیطی: شناخت ریسک‌های کلان در تجارت با افغانستان

تجارت با افغانستان در گرو درک صحیح و به‌روز از وضعیت سیاسی، امنیتی و اقتصادی این کشور است. ریسک‌های موجود در این بازار ماهیتی چندگانه دارند که نیازمند استراتژی‌های مدیریتی خاص هستند.

۱.۱. وضعیت اقتصادی و امنیتی جاری (فرصت‌ها و تهدیدها)

بررسی‌های انجام شده در سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهند که در داخل افغانستان، ثبات امنیتی توسط حکومت سرپرست مستقر تا حدی بهبود یافته است.⁵ این تثبیت مدیریت امنیتی توانسته گروه‌های مخالف داخلی مانند داعش و جبهه مقاومت را به تغییر تاکتیک‌های نظامی خود وادار سازد.⁵ ثبات نسبی داخلی، گرچه به معنای حذف کامل ریسک نیست، اما می‌تواند ریسک عملیاتی در مسیرهای زمینی و حمل‌ونقل کالا را نسبت به گذشته کمی قابل پیش‌بینی‌تر سازد.

با این حال، این آرامش نسبی نباید منجر به غفلت از ریسک‌های عملیاتی مرزی شود. ناامنی و نوسانات سیاسی همچنان از چالش‌های جدی تجارت با افغانستان محسوب می‌شوند. این نوسانات ممکن است باعث بسته شدن ناگهانی مرزها شده و توقف یا برگشت محموله‌ها را به همراه داشته باشد که زیان‌های مالی سنگینی را به صادرکننده تحمیل می‌کند.² علاوه بر این، در مناطق تولیدی و زراعتی افغانستان، حوادث طبیعی مانند سیلاب و رانش زمین نیز می‌تواند بر مسیرهای ترانزیتی و زیرساخت‌ها تأثیر بگذارد.⁶

۱.۲. تأثیر تحریم‌های بین‌المللی بر زیرساخت‌های مالی و بانکی

اصلی‌ترین چالش تجارت با افغانستان، ریشه در وضعیت ژئوپلیتیک و تحریم‌ها دارد. زیرساخت‌های بانکی در افغانستان به خودی خود ضعیف است و تحریم‌های بانکی بین‌المللی نیز همچنان پابرجاست.² این موضوع استفاده از ابزارهای متعارف مالی مانند اعتبار اسنادی (LC) را ناممکن ساخته و باعث شده است که عمده مبادلات مالی به‌صورت نقدی یا از طریق صرافی‌ها و واسطه‌ها انجام شود.²

تشدید تحریم‌های خارجی (مانند تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران) یک ریسک ساختاری است که فراتر از روابط دوجانبه عمل می‌کند. مسئولان وزارت اقتصاد افغانستان هشدار داده‌اند که این تحریم‌ها می‌توانند توافقات تجاری میان کابل و تهران را با چالش جدی مواجه کرده و تأثیرات منفی مستقیمی بر اقتصاد افغانستان داشته باشند.¹ این ریسک کلان، نه تنها روابط تجاری و ترانزیتی را تضعیف می‌کند، بلکه بر پروژه‌های مشترک و ترانزیت کالا از مسیرهای حیاتی مانند بندر چابهار نیز سایه می‌افکند.¹

۱.۳. ریسک‌های نوسانات ارزی و مقررات گمرکی

صادرکنندگان ایرانی به دلیل ضعف ساختار بانکی، با چالش‌های بزرگی در زمینه نوسانات ارزی و بازگشت ارز حاصل از صادرات مواجه هستند. ریسک بالای صادرات به افغانستان یکی از دغدغه‌های کلیدی صادرکنندگان بوده و تلاش‌هایی برای راه‌اندازی معاملات ریالی بین دو کشور صورت گرفته است؛ هرچند این موضوع به دلیل عدم موافقت بانک مرکزی (ایران) در سال‌های اخیر به کندی پیش رفته است.⁸

از سوی دیگر، در طرف مقصد، چالش‌های مربوط به استانداردهای وارداتی و مجوزها وجود دارد. نبود سیستم نظارتی واحد و استانداردهای صادراتی مشخص در افغانستان، احتمال بروز مشکلات در پذیرش کالا را افزایش می‌دهد.² نادیده گرفتن تغییرات لحظه‌ای مقررات و عدم تطابق بسته‌بندی محصولات با استانداردهای جدید کشور مقصد (مانند درج تاریخ تولید به زبان محلی یا اخذ مجوزهای بهداشت) می‌تواند منجر به توقیف محموله، متحمل شدن هزینه انبارداری و زیان مالی شود.² این امر بر لزوم بررسی مجدد اسناد و استانداردها توسط کارشناس خبره بازرگانی پیش از هرگونه ارسال تأکید می‌کند.

۲. مدیریت ریسک مالی: تضمین وصول مطالبات و ساماندهی نقل و انتقالات پولی

در غیاب اعتبارات اسنادی (Letter of Credit) و سایر تضامین بانکی بین‌المللی، صادرکنندگان باید به مکانیزم‌های جایگزین، که عمدتاً توسط دولت ایران یا شبکه‌های مالی غیررسمی حمایت می‌شوند، تکیه کنند.

۲.۱. ضعف‌های اساسی در سیستم بانکی و محدودیت‌های اعتبارات اسنادی

روش‌های استاندارد پرداخت بین‌المللی مانند اعتبارات اسنادی (LC) که ریسک عدم پرداخت خریدار را حذف کرده و تعهد مشروط بانک گشاینده را فراهم می‌آورند ⁹، به دلیل ساختار تحریمی و ضعف بانک‌های افغانستانی، عملاً قابل استفاده نیستند. در این شرایط، روش حواله‌ای (Full Advance Payment) مطلوب‌ترین روش برای صادرکننده است، زیرا وجه کالا قبل از ارسال دریافت می‌شود.⁹ اما این روش ریسک خریدار را به شدت افزایش می‌دهد و ممکن است خریدار با عدم ارسال به‌موقع کالا، کاهش کیفیت یا عدم ایفای تعهدات مواجه گردد.⁹ بنابراین، هدف مدیریت ریسک باید ایجاد توازن بین امنیت فروشنده و تسهیل پرداخت برای خریدار باشد.

۲.۲. راهکار رسمی: جزئیات مکانیزم حساب ارزی بانک صادرات و رفع تعهد ارزی

یکی از مهم‌ترین تحولات در ساماندهی تجارت با افغانستان، ایجاد یک مکانیزم رسمی توسط بانک مرکزی ایران برای تسهیل بازگشت ارز و رفع تعهد ارزی بوده است.¹⁰ این مکانیزم برای حل دغدغه همیشگی صادرکنندگان ایرانی که معضل بازگرداندن ارز به چرخه اقتصادی را داشتند، اتخاذ شد و از اوایل سال ۱۴۰۲ به مرحله اجرا گذاشته شد.

فرآیند عملیاتی و نرخ توافقی:

بر اساس این توافقات، صادرکنندگان به افغانستان باید نسبت به افتتاح حساب ارزی و ریالی نزد بانک صادرات ایران اقدام نمایند.10 ارز حاصل از صادرات باید در حساب ارزی دریافت شود و سپس صادرکننده با فروش ارز به بانک صادرات، نسبت به رفع تعهد ارزی خود اقدام می‌کند.11 نکته کلیدی در این مکانیزم، نرخ مبادله است. بانک صادرات ایران به نیابت از بانک مرکزی، خرید ارز حاصل از صادرات غیرنفتی را با نرخ توافقی و در چارچوب ضوابط بانک مرکزی انجام می‌دهد.11 این نرخ توافقی بر اساس نرخ بازار مبادله طلا و ارز تعیین می‌شود و هدف آن ایجاد مطلوبیت لازم برای صادرکننده است.11

این مکانیزم نه تنها یک تسهیل بانکی است، بلکه یک سیاست کلان برای مدیریت نقدینگی و تشویق صادرکنندگان به استفاده از کانال‌های رسمی به جای صرافی‌هاست. با پذیرش نرخ بازار مبادله‌ای، ریسک نقدینگی ناشی از تعهد ارزی به شدت کاهش می‌یابد و صادرکنندگان از نظر نرخ تبادل ارز به ریال منتفع می‌شوند.¹² این اقدام اطمینان و اعتماد لازم را برای توسعه تجارت بین دو کشور فراهم می‌آورد.¹²

۲.۳. روش‌های جایگزین برای انتقال پول و کاهش ریسک عدم پرداخت

در کنار مکانیزم رسمی بانک صادرات، دو روش دیگر نیز در تجارت با افغانستان به طور گسترده استفاده می‌شوند:

نقش صرافی‌های معتبر:

به دلیل محدودیت‌های بانکی، صرافی‌های بین‌المللی معتبر یا استفاده از حساب واسط در کشورهای ثالث (مانند ترکیه یا امارات) از رایج‌ترین و مطمئن‌ترین گزینه‌ها برای دریافت وجه صادراتی هستند.13 صرافی‌ها انعطاف‌پذیری و سرعت بالا در انتقال پول را فراهم می‌کنند و در برخی موارد، حتی امکان دریافت پول بدون حساب خارجی با همکاری شبکه‌ نمایندگان وجود دارد.13 با این حال، محدودیت‌های جدید (تحریم‌ها یا مقررات داخلی) انتقال پول از طریق صرافی‌ها در مسیرهای هند، پاکستان و ایران را نیز با محدودیت روبه‌رو ساخته است.7 این موضوع اهمیت انتخاب صرافی‌های با سابقه و شبکه گسترده را دوچندان می‌کند تا بتوانند در شرایط سخت مقرراتی، کانال‌های نقدینگی را حفظ کنند.

سازوکار معاملات تهاتری (Barter):

معاملات تهاتری، به ویژه در شرایط تحریم و محدودیت‌های مبادلات نقدی، یک راهکار مؤثر محسوب می‌شوند.14 تهاتر می‌تواند ریسک ارزی را به ریسک موجودی کالا تبدیل کند و برای معاملات بزرگ و استراتژیک کاربرد دارد. برای مثال، پیشنهاد راه‌اندازی معاملات ریالی/تهاتری به منظور افزایش حجم تجارت دوجانبه تا ۴ میلیارد دلار مطرح شده بود.8

در یک مقایسه اجمالی بین این روش‌ها، می‌توان گفت که:

• حواله بانکی (بانک صادرات) رسمی‌ترین کانال است که مزیت اصلی آن رفع تعهد ارزی قانونی و استفاده از نرخ توافقی ارز (بر اساس بازار مبادله طلا و ارز) است.¹²
• حواله صرافی معتبر سرعت و انعطاف‌پذیری بالایی دارد، اما ریسک کلاهبرداری و بلوکه شدن وجه در آن بالاست و اغلب برای معاملات خرد و متوسط استفاده می‌شود.¹³
• تهاتر کالا به کالا نیاز به تبادل ارز را حذف می‌کند و مناسب برای کالاهای حجیم یا استراتژیک است.¹⁴

۳. اعتبارسنجی و پوشش ریسک تجاری: استفاده از تضامین غیربانکی

در شرایطی که تعهدات بانکی بین‌المللی قابل دسترس نیستند، اعتبارسنجی دقیق خریدار و استفاده از تضامین دولتی ایران برای پوشش ریسک‌های تجاری و سیاسی، حیاتی است.

۳.۱. ضرورت اعتبارسنجی دقیق خریداران افغانستانی

ریسک عدم ایفای تعهدات از سوی خریدار (Commercial Risk) در بازاری مانند افغانستان که دارای سیستم نظارتی و حقوقی شکننده‌ای است، بسیار بالاست.² صادرکننده باید پیش از هرگونه تعهد، از اعتبار شریک تجاری خود اطمینان حاصل کند.

روش‌های استعلام رسمی:

1. رایزن بازرگانی ایران در افغانستان: رایزنان بازرگانی سازمان توسعه تجارت ایران که در کابل مستقر هستند، می‌توانند اولین مرجع برای استعلام اولیه و کسب اطلاعات موثق باشند.¹⁵ سازمان توسعه تجارت با اعزام هیئت‌های تجاری بزرگ (مانند اعزام ۲۰۰ تاجر ملی و بین‌المللی افغان در اکسپو ۲۰۲۵ تهران ¹⁶) به دنبال ایجاد بسترهای اعتبارسنجی رسمی است.
2. اتاق‌های بازرگانی مشترک و ICCIMA: اتاق‌های بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران (ICCIMA) و همچنین اتاق‌های مشترک (در صورت تأسیس و فعالیت) می‌توانند در فرآیند شناسایی شرکای معتبر و ارائه مشاوره تخصصی کمک کنند.¹⁷
3. بانک‌های اطلاعاتی تخصصی: استفاده از بانک‌های اطلاعاتی به‌روز شامل لیست تجار و بازرگانان فعال در بخش‌های کلیدی (مواد غذایی، مصالح ساختمانی، لوازم یدکی و…) می‌تواند در شناسایی اولیه شرکای تجاری فعال و دارای سابقه، مؤثر باشد.¹⁸

۳.۲. ابزارهای صندوق ضمانت صادرات ایران (EGFI)

صندوق ضمانت صادرات ایران (EGFI)، به‌عنوان یک نهاد دولتی وابسته به وزارت صمت، نقش جایگزین تعهدات بانکی بین‌المللی را ایفا می‌کند.¹⁹ مأموریت اصلی این صندوق، حمایت از صادرکنندگان در برابر ریسک عدم بازپرداخت وجوه کالا و خدمات صادراتی است.¹⁹

پوشش ریسک‌های سیاسی و تجاری:

EGFI ریسک‌هایی را پوشش می‌دهد که خارج از توان شرکت‌های بیمه تجاری خصوصی است، از جمله ریسک‌های سیاسی (مانند جنگ داخلی، مصادره، سلب مالکیت یا توقف پرداخت‌های ارزی دولت مقصد) و ریسک‌های تجاری (مانند ورشکستگی خریدار یا عدم پرداخت).19 در محیط پرنوسان افغانستان، این پوشش‌های سیاسی از اهمیت حیاتی برخوردارند، زیرا تجارت اعتباری با این کشور عملاً به یک ریسک سیاسی-اقتصادی تبدیل شده که نیازمند حمایت دولتی است.

سازوکار اعتبار خریدار (Buyer’s Credit):

این روش که بر فروش نسیه یا اقساطی استوار است، یک بانک ایرانی را به عنوان تأمین‌کننده مالی وارد جریان می‌کند.20 بانک وجه کالا یا خدمات را پس از انجام صادرات به فروشنده می‌پردازد و ریسک ناشی از خطرات خریدار، دولت خارجی یا بانک خارجی توسط صندوق ضمانت صادرات ایران پوشش داده می‌شود.20 این ابزار برای صادرات کالاهای سرمایه‌ای یا اجرای پروژه‌های فنی و مهندسی در افغانستان، امکان رقابت‌پذیری بالایی را فراهم می‌آورد.

پوشش ریسک منطقه‌ای:

اهمیت این ابزار تا حدی است که استانداری‌های مرزی نیز به دنبال استفاده از آن هستند. انعقاد تفاهم‌نامه‌هایی بین صندوق ضمانت صادرات ایران و استانداری‌هایی مانند خراسان جنوبی برای پوشش ریسک صادرات به افغانستان، پاکستان و عراق، نشان می‌دهد که این پوشش دولتی به عنوان یک ضرورت راهبردی در مناطق مرزی برای تضمین امنیت مالی مورد استفاده قرار می‌گیرد.21

۴. مدیریت ریسک لجستیکی: راهنمای تخصصی بیمه محموله و پوشش خطرات امنیتی

با توجه به ماهیت ترانزیتی و زمینی حمل‌ونقل کالا به افغانستان، مدیریت ریسک‌های لجستیکی و امنیتی از طریق بیمه‌نامه جامع، یک رکن اساسی در امنیت تجارت محسوب می‌شود.

۴.۱. الزامات بیمه‌نامه باربری صادراتی و ترانزیت زمینی به افغانستان

حمل‌ونقل کالا به افغانستان عمدتاً از طریق مسیرهای زمینی (ترانزیت جاده‌ای) صورت می‌گیرد ²³ که ذاتاً ریسک‌های عملیاتی بیشتری نسبت به حمل دریایی دارد.²⁴ بیمه‌نامه باربری صادراتی باید مطابق با ضوابط قانونی کشور مکتوب شده و مورد توافق طرفین (بیمه‌گر و بیمه‌گذار) قرار گیرد.²⁵ برای کالاهای صادراتی، اخذ پوشش بیمه‌ای برای تشریفات ترخیص گمرکی ضروری است، هرچند که ممکن است صرفاً پوشش Total Loss (تلف شدن کامل محموله) باشد.²⁶

۴.۲. انتخاب پوشش‌های استاندارد انستیتو بیمه‌گران لندن (ICC)

انتخاب کلوز بیمه‌نامه باید متناسب با ماهیت کالا و سطح ریسک‌پذیری صادرکننده باشد. استاندارد بین‌المللی، کلوزهای انستیتو بیمه‌گران لندن (ICC) است:

• کلوز C (محدودترین پوشش): این پوشش فقط خطرات بزرگ و فاجعه‌آمیز مانند آتش‌سوزی، انفجار، واژگون شدن یا خارج شدن وسیله حمل از راه، غرق شدن و تصادم کشتی با جسم خارجی (به غیر از آب) را پوشش می‌دهد. این کلوز به دلیل خطرات محدود، ارزان‌ترین نوع بیمه است.²⁶
• کلوز B (پوشش متوسط): علاوه بر خطرات کلوز C، حوادثی مانند زلزله، آتشفشان، صاعقه، ورود آب دریا، رودخانه یا باران به کشتی/کانتینر/انبار، و تلف شدن هر بسته کامل هنگام بارگیری/تخلیه را نیز در بر می‌گیرد.²⁶
• کلوز A (جامع‌ترین پوشش): این کلوز جامع‌ترین پوشش را ارائه می‌دهد و تمامی خطرات را به جز استثنائات مشخص شده در شرایط عمومی (مانند ریسک‌های جنگ و آشوب) تحت پوشش قرار می‌دهد. با توجه به ارزش محموله‌های صادراتی و ریسک مسیر زمینی، خرید کلوز A به عنوان پوشش پایه برای تجارت با افغانستان اکیداً توصیه می‌شود.

۴.۳. پوشش تخصصی ریسک جنگ، آشوب و اعتصاب (War, Strikes, Riots, and Civil Commotions)

مهم‌ترین نقطه ضعف در بیمه‌نامه‌های استاندارد باربری، عدم پوشش ریسک‌های سیاسی و امنیتی است. خطرات ناشی از جنگ (جنگ داخلی، انقلاب، شورش) و همچنین خسارات ناشی از اعتصاب، آشوب و اغتشاشات داخلی (SRCC) جزو استثنائات عمومی در تمام کلوزهای ICC (حتی کلوز A) محسوب می‌شوند.²⁷

ضرورت الحاقیه War & SRCC:

با توجه به سوابق ناامنی و ناپایداری سیاسی در افغانستان، که باعث می‌شود ریسک درگیری‌های مسلحانه محلی یا فعالیت گروه‌های شورشی در جاده‌ها بالا باشد، اخذ پوشش‌های اضافی حیاتی است:

1. War Risks (ریسک جنگ): پوشش خطرات ناشی از جنگ اعلام‌نشده، مین، اژدر و بمب‌های متروکه.²⁷ برخی از شرکت‌های بیمه بین‌المللی یا شرکت‌های فعال در افغانستان ²⁸ این پوشش‌ها را ارائه می‌دهند.
2. SRCC (Strike, Riots, Civil Commotions): این الحاقیه خساراتی را پوشش می‌دهد که ناشی از عمل اعتصاب‌کنندگان، آشوب‌ها یا اغتشاشات داخلی باشند.²⁷ در محیط‌های ناآرام، این ریسک‌ها جزء خطرات غالب محسوب می‌شوند.

نکات تخصصی پوشش:

پوشش ریسک جنگ و شورش معمولاً با پرداخت حق بیمه اضافی صورت می‌گیرد.29 صادرکنندگان باید اطمینان حاصل کنند که این پوشش‌ها به‌طور خاص برای حمل‌ونقل زمینی (Road Transit) خریداری شده باشند تا ریسک‌های جاده‌ای و امنیتی مختص این مسیر طولانی، تحت پوشش قرار گیرند. این پوشش‌ها، مدیریت ریسک را از یک ابزار فنی به یک الزام امنیتی در تجارت با افغانستان تبدیل می‌کنند.

۵. جمع‌بندی و توصیه‌های راهبردی

تجارت با افغانستان، در شرایط فعلی، تلاقی بزرگی از فرصت‌ها و ریسک‌های ساختاری است. ثبات نسبی امنیتی توسط حکومت سرپرست، گرچه تجارت را تسهیل کرده، اما ریسک‌های مالی و ژئوپلیتیک (تحریم‌های ثانویه) را کاهش نداده است. مدیریت موفق این تجارت نیازمند اتخاذ یک استراتژی دوگانه است که همزمان ریسک‌های مالی و لجستیکی را پوشش دهد.

۵.۱. توصیه‌های کلیدی برای تضمین وصول مطالبات

• اولویت‌دهی به کانال رسمی: صادرکنندگان باید مکانیزم رسمی بانک صادرات ایران را در اولویت قرار دهند. این روش با ارائه نرخ توافقی ارز بر اساس بازار مبادله طلا و ارز، نه تنها امکان دریافت بهینه وجه را فراهم می‌کند، بلکه تسهیلات قانونی لازم برای رفع تعهد ارزی را نیز تضمین می‌نماید، که خود یک مزیت رقابتی و امنیتی بزرگ است.¹²
• اعتبارسنجی قاطع: به دلیل ضعف ساختار حقوقی، اتکا به اعتبارسنجی‌های داخلی اتاق بازرگانی و رایزنان تجاری، به جای تکیه صرف به توان مالی خریدار افغانستانی، یک ضرورت است.
• استفاده از تضامین دولتی: برای قراردادهای اعتباری یا نسیه، مراجعه به صندوق ضمانت صادرات ایران (EGFI) برای خرید بیمه‌نامه‌های اعتباری (به ویژه سازوکار اعتبار خریدار) الزامی است. این اقدام ریسک عدم پرداخت تجاری و ریسک‌های سیاسی کلان را که توسط بیمه‌های عادی پوشش داده نمی‌شوند، بر عهده دولت می‌گذارد.¹⁹

۵.۲. توصیه‌های تخصصی برای بیمه محموله

• پوشش جامع (کلوز A): در ابتدا، جامع‌ترین پوشش ممکن (کلوز A) از انستیتو بیمه‌گران لندن برای پوشش حوادث فیزیکی مسیر زمینی باید خریداری شود.
• خرید الحاقیه‌های امنیتی: به دلیل ماهیت ژئوپلیتیک افغانستان، خرید الحاقیه‌های تخصصی War Risks (ریسک جنگ) و SRCC (شورش، اغتشاش و آشوب‌های مدنی) برای حمل‌ونقل زمینی، یک اقدام غیرقابل چشم‌پوشی است.²⁷ عدم خرید این الحاقیه‌ها، صادرکننده را در برابر محتمل‌ترین خطرات امنیتی در مسیر ترانزیت آسیب‌پذیر خواهد کرد.

با به‌کارگیری این چارچوب‌های تخصصی، صادرکنندگان می‌توانند ریسک‌های ذاتی تجارت با افغانستان را به درستی مدیریت کنند. مدیریت ریسک دقیق، در بازارهای پرریسک، دیگر یک هزینه نیست، بلکه یک سرمایه‌گذاری استراتژیک برای توسعه صادرات پایدار و مطمئن است.

Works cited

1. تحریم‌های جدید ایران؛ تهدیدی برای اقتصاد افغانستان – باشگاه خبرنگاران جوان, accessed on November 14, 2025, https://www.yjc.ir/fa/news/9007621/%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
2. تجارت با کشورهای همسایه؛ تحلیل فرصت‌ها و چالش‌های عراق، افغانستان، امارات و ترکیه, accessed on November 14, 2025, https://shahbaholding.com/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87/
3. افزایش ۸ درصدی حجم تجارت افغانستان در سال ۱۴۰۲ – ایراف, accessed on November 14, 2025, https://iraf.ir/12617/economy/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-8-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D9%85-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/
4. عمده‌ترین دستاوردها و چالش‌های اقتصادی افغانستان در سال ۱۴۰۳ – خبرگزاری صدای افغان(آوا), accessed on November 14, 2025, https://avapress.com/fa/interview/310630/%D8%B9%D9%85%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3
5. تحلیل تحولات افغانستان در سال 1402 – موسسه مطالعات راهبردی شرق, accessed on November 14, 2025, https://www.iess.ir/fa/analysis/3712/
6. جمهوری اسالمی افغانستان تجدید ماسترپالن سکتور ترانسپورت (۲۰۳۶ –۲۰۱۷) – Asian Development Bank, accessed on November 14, 2025, https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/235311/afg-transport-plan-update-2017-2036-prs_0.pdf
7. تحریم‌ها و محدودیت‌های بانکی، تجارت افغانستان را «فلج» کرده؛ بازرگانان چه می‌گویند؟, accessed on November 14, 2025, https://da.azadiradio.com/a/33460881.html
8. استاندار خراسان رضوی: اختیار توزیع و مدیریت درآمد مازاد ارزی استان باید به خود استان تفویض شود | شهرآرانیوز, accessed on November 14, 2025, https://shahraranews.ir/fa/news/357983/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C%C2%A0%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B9-%D9%88-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%B6-%D8%B4%D9%88%D8%AF
9. روش های پرداخت در تجارت بین الملل – شرکت بازرسی آستا, accessed on November 14, 2025, https://www.astaco.ir/commodity-inspection/international-payments/
10. تجارت و نقل و انتقالات پولی بین ایران و افغانستان تسهیل می‌شود – خبرگزاری صدای افغان(آوا), accessed on November 14, 2025, https://www.avapress.net/fa/news/265251/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF
11. ارز صادرات کالا به افغانستان چگونه برگردد؟ – فردای اقتصاد, accessed on November 14, 2025, https://www.fardayeeghtesad.com/news/14819/%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%AF
12. مساله رفع تعهد ارزی صادر کنندگان به افغانستان حل می شود – باشگاه خبرنگاران جوان, accessed on November 14, 2025, https://www.yjc.ir/fa/news/8359888/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF
13. روش های پرداخت بین المللی در صادرات در شرایط تحریم چگونه انجام می شود؟ | سال 1404, accessed on November 14, 2025, https://jafari.business/%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C/
14. تجارت تهاتری، راهکار مقابله با تحریم های ظالمانه – راهبرد ملی -|- nationalstrategy, accessed on November 14, 2025, https://www.nationalstrategy.ir/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C/
15. رایزن بازرگانی ایران در افغانستان – آیکسپورت : مرجع صادرات و واردات, accessed on November 14, 2025, https://ixport.ir/consultants-services/%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/
16. حضور هیات تجاری افغانستان در اکسپو ۲۰۲۵ تهران – ایرنا, accessed on November 14, 2025, https://www.irna.ir/news/85812123/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D9%88-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B5-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86
17. اتاق بازرگانی ایران – اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران, accessed on November 14, 2025, https://iccima.ir/
18. راهنمای صادرات | تجار و بازرگانان افغانی ✔️جدید| تجارت افغانستان – ابرفایل, accessed on November 14, 2025, https://abarfile.ir/home/course/1032/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C–%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
19. صندوق ضمانت صادرات ایران, accessed on November 14, 2025, https://ixport.ir/wp-content/uploads/2022/08/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%82-%D8%B6%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA.pdf
20. بیمه نامه (ضمانت نامه) اعتبار خریدار | صندوق ضمانت صادرات ایران, accessed on November 14, 2025, https://egfi.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1
21. انعقاد تفاهم نامه پوشش ریسک صادرات به افعانستان – باشگاه خبرنگاران جوان, accessed on November 14, 2025, https://www.yjc.ir/fa/news/8619454/%D8%A7%D9%86%D8%B9%D9%82%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B1%DB%8C%D8%B3%DA%A9-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
22. انعقاد تفاهم‌نامه پوشش ریسک‌ صادرات استان به افغانستان – روزنامه قدس, accessed on November 14, 2025, https://qudsdaily.com/Newspaper/item/77572
23. قانون موافقتنامه حمل و نقل بین المللی جاده ای کالا و مسافر بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت انتقالی اسلامی افغانستان – مرکز پژوهشها, accessed on November 14, 2025, https://rc.majlis.ir/fa/law/show/94098
24. حمل و نقل از چین به افغانستان – Dantful Logistics, accessed on November 14, 2025, https://fa.dantful.com/ship-by-region/middle-east/afghanistan/
25. اصول بیمه ای – باربری رضایی | حمل بار به افغانستان, accessed on November 14, 2025, https://barbarirezaei.com/osol_bime/
26. انواع بیمه باربری و حمل و نقل بر اساس پوشش, accessed on November 14, 2025, http://barnav.co/2020/08/01/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%BE%D9%88/
27. بیمه باربری کدام خسارت ها را پرداخت نمی کند, accessed on November 14, 2025, https://www.bimehsara.com/%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%86%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF/
28. Cargo insurance that includes War Risk, Stock, Carriers and much more, accessed on November 14, 2025, https://www.icaaf.com/services/cargo/
29. خرید بیمه جنگ، 5 میلیارد خسارت وسایل و بازسازی ساختمان | بیمه دات کام, accessed on November 14, 2025, https://bimeh.com/war