فرصت‌های صادرات مواد شیمیایی و پلیمری به ترکیه

فرصت‌های صادرات مواد اولیه شیمیایی و پلیمری به ترکیه | تحلیل تعرفه‌های جدید ۲۰۲۴

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۶ آذر ۱۴۰۴

فهرست مطالب

مقدمه: دروازه استراتژیک ترکیه در تجارت پتروشیمی منطقه

ترکیه، به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد در چهارراه آسیا و اروپا، همواره یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری و دروازه‌ای کلیدی برای صادرات محصولات پتروشیمی به شمار می‌رود. ظرفیت بالای صنعت پلاستیک و فرآوری در ترکیه، که تولید سالانه آن از ۱۰.۵ میلیون تن فراتر می‌رود، یک بازار بزرگ و تشنه برای واردات مواد اولیه پلیمری ایجاد کرده است.1 حجم کلی واردات پلیمر ترکیه در سال ۲۰۲۳ به رقم بی‌سابقه ۶.۳ میلیون تن رسید 2، که نشان‌دهنده وابستگی ساختاری و شدید این کشور به مواد خام وارداتی است. بر اساس آمارها، ترکیه برای تأمین مواد پلیمری خود حدود ۸۶ درصد و برای برخی گریدهای خاص نظیر LLDPE (پلی‌اتیلن سبک خطی) تقریباً صد درصد به واردات متکی است.1

با وجود این تقاضای پایدار، محیط تجاری ترکیه در حال پیچیده‌تر شدن است. وضع تعرفه‌های نظارتی جدید و سنگین (مانند عوارض ۳۰۰ دلاری بر کامپاندها) توسط دولت ترکیه و همچنین اتخاذ استراتژی‌های تهاجمی از سوی رقبای منطقه‌ای، به ویژه روسیه، بازار ترکیه را به میدانی برای رقابت قیمتی و فنی تبدیل کرده است.3 برای فعالان صنعت پتروشیمی، تحلیل دقیق این چالش‌های جدید و بازنگری فوری در مدل‌های تجاری، برای حفظ و توسعه سهم ایران در این بازار حیاتی منطقه، ضروری به نظر می‌رسد. این گزارش تحلیلی عمیقی از فرصت‌های صادرات مواد شیمیایی و پلیمری به ترکیه، ساختار رقابتی و راهکارهای عملیاتی برای مدیریت ریسک‌های نظارتی و لجستیکی جدید ارائه می‌دهد.

چشم‌انداز بازار بزرگ پلیمر ترکیه: حجم تقاضا و صنایع مصرف‌کننده کلیدی

بازار ترکیه نه تنها به دلیل حجم بالای واردات، بلکه به واسطه پویایی صنایع پایین‌دستی و نقش این کشور به عنوان یک صادرکننده بزرگ محصولات پلاستیکی (با ۹.۵ میلیارد دلار صادرات در سال ۲۰۲۴) 5، برای تأمین‌کنندگان مواد اولیه حائز اهمیت است.

تحلیل آماری واردات پلیمر ترکیه (۲۰۲۳-۲۰۲۴): رکوردها و روندهای جدید

بازار پلیمر ترکیه در سال ۲۰۲۳ با ثبت رکوردهایی در حجم واردات، سال پر رونقی را پشت سر گذاشت. مجموع واردات پلیمرها به ۶.۳ میلیون تن بالغ شد.2 در زنجیره پلی‌اتیلن، واردات در سال ۲۰۲۳ با رشدی ۱۰ درصدی نسبت به سال قبل به رکورد ۲.۳ میلیون تن رسید که نشان‌دهنده بالاترین میزان واردات در تاریخ ترکیه است.6

با این حال، داده‌های سال ۲۰۲۴ میلادی حاکی از تغییر در روند است. پس از پنج سال رشد متوالی، واردات کلی پلیمر ترکیه با کاهش مواجه شده است.7 به طور مشخص، واردات مجموع پلی‌پروپیلن (Homo-PP و کوپلیمر) در سال ۲۰۲۴ با کاهشی ۳.۵ درصدی نسبت به سال قبل همراه بوده است.7 همچنین، واردات کلی پلی‌اتیلن نیز حدود ۵ درصد کاهش یافت، و مجموع ارزش واردات این محصول از ۲.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ به ۲.۵ میلیارد دلار رسید.7 یکی از شدیدترین کاهش‌ها در زنجیره پی‌وی‌سی (PVC) مشاهده شد که واردات آن بیش از ۱۰ درصد نسبت به سال قبل افت کرد.7

این کاهش در سال ۲۰۲۴، به ویژه در گریدهایی مانند PVC، می‌تواند نشانه‌ای از رکود در بخش‌های کلیدی اقتصاد ترکیه، نظیر صنعت ساخت‌وساز که مصرف‌کننده اصلی PVC است، یا فشار ناشی از نوسانات شدید ارزی و تورم باشد.7 با وجود این کاهش‌ها، پلیمرهای اتیلن (PE) با ارزش وارداتی ۲.۸ میلیارد دلار و پلیمرهای پروپیلن (PP) با ۲.۹ میلیارد دلار، همچنان حیاتی‌ترین کالاهای وارداتی برای صنعت ترکیه محسوب می‌شوند.9 این آمار، لزوم حفظ تمرکز ایران بر تأمین گریدهای پایه در این دو زنجیره را تأیید می‌کند.

فرصت‌های صادرات مواد شیمیایی و پلیمری به ترکیه

کانون‌های تقاضا: گریدهای پلیمری پرمصرف در کارخانه‌های ترکیه‌ای

تقاضا در ترکیه به طور عمده توسط صنایع قدرتمند پایین‌دستی این کشور هدایت می‌شود. صنایع بسته‌بندی، خودروسازی، الکترونیک و ساختمانی از بزرگترین مصرف‌کنندگان هستند.10

  • پلی‌پروپیلن (PP): این ماده به دلیل وزن سبک، مقاومت شیمیایی بالا و نقطه ذوب نسبتاً زیاد، یکی از سریع‌ترین رزین‌های ترموپلاستیک تجاری در حال رشد در جهان است.11 گریدهای PP (به ویژه Homo-PP) بزرگترین سهم را از نظر ارزش واردات در سال ۲۰۲۳ به خود اختصاص داده‌اند.12 گریدهای تخصصی PP نساجی و PP شیمیایی از جمله اقلام مورد نیاز کارخانه‌های ترکیه‌ای هستند.13 همچنین، صنعت خودروسازی ترکیه به طور فزاینده‌ای از PP برای کاهش وزن خودرو و بهبود بهره‌وری سوخت استفاده می‌کند.11
  • پلی‌اتیلن (PE): تقاضا برای HDPE و LLDPE بسیار قوی است. HDPE (پلی‌اتیلن سنگین) به دلیل دوام و مقاومت در برابر خوردگی، در پروژه‌های زیرساختی مانند شبکه‌های آبرسانی و همچنین بسته‌بندی مواد غذایی بسیار مورد نیاز است.1 LLDPE (پلی‌اتیلن سبک خطی) نیز عمدتاً برای تولید فیلم‌های بسته‌بندی استفاده می‌شود و ترکیه وابستگی ۱۰۰ درصدی به واردات این گرید دارد.1
  • پلی‌استایرن و کامپاندها: پلی استایرن (PS)، پلی استایرن انبساطی (EPS)، پلیمر PET و کامپاند ABS نیز در میان محصولات پرتقاضای بازار ترکیه قرار دارند.13

توجه به این نکته ضروری است که پویایی‌های اقتصادی داخلی ترکیه، به ویژه نوسانات لیر در مقابل دلار، مستقیماً بر رفتار خرید واردکنندگان تأثیر می‌گذارد. در مقاطعی که ارزش لیر تقویت می‌شود، قدرت خرید واردکنندگان ترک افزایش می‌یابد و این امر می‌تواند فشار افزایش قیمت‌های دلاری پلیمر را خنثی سازد.8 اما در سوی دیگر، تقویت لیر می‌تواند هزینه‌های تولید محلی برای تولیدکنندگان صادرکننده ترک را افزایش دهد و تقاضای آنها برای مواد اولیه را تحت‌الشعاع قرار دهد. بنابراین، صادرکنندگان باید نوسانات ارزی را به عنوان یک عامل تعیین‌کننده در مذاکرات قیمتی در نظر بگیرند.

میدان رقابت: سهم بازار ایران و استراتژی تامین‌کنندگان اصلی

بازار پلیمر ترکیه محیطی به شدت رقابتی است که بازیگران اصلی آن از نقاط مختلف جهان، به ویژه خاورمیانه، آسیا و آمریکا، وارد می‌شوند. ایران برای حفظ موقعیت خود باید استراتژی‌های این رقبا را به دقت بررسی کند.

موقعیت ایران در بازار پلیمر ترکیه: تمرکز بر زنجیره پلی‌اتیلن

ایران به دلیل نزدیکی جغرافیایی و ظرفیت تولید عظیم، یکی از چهار تامین‌کننده اصلی پلیمر ترکیه محسوب می‌شود. بر اساس آمار واردات پلیمر در فوریه ۲۰۲۴، ایران با ۳۸,۸۱۲ تن در میان پنج صادرکننده برتر قرار گرفت که پس از آمریکا، عربستان و روسیه قرار دارد.17

نقطه قوت اصلی ایران در زنجیره پلی‌اتیلن است. در طول پنج سال گذشته، ایران به طور متوسط سالانه ۳۲۲ میلیون دلار و ۳۰۷ هزار تن پلی‌اتیلن به ترکیه صادر کرده است.9 این حجم، ایران را به سومین تامین‌کننده بزرگ پلی‌اتیلن ترکیه، پس از عربستان سعودی و ایالات متحده، تبدیل کرده است.9 گریدهای HDPE و LLDPE فیلم، از پرطرفدارترین محصولات ایرانی در ترکیه هستند.15

تجزیه و تحلیل‌های موجود نشان می‌دهد که ترکیه صرفاً یک مسیر ترانزیت برای محصولات ایرانی نیست، بلکه یک بازار مصرفی فعال است. رشد سهم ترکیه از خرید کالاهای غیرنفتی ایران (از ۴ درصد به ۱۸ درصد در یک دوره مشخص) این ادعا را تأیید می‌کند.18 از آنجایی که ترکیه خود یک قدرت بزرگ تولیدی است که ۳۰.۸ میلیارد دلار صادرات شیمیایی در سال ۲۰۲۴ انجام داده 5، تقاضای این کشور عمدتاً بر مواد اولیه با حجم بالا (رزین‌های پایه) و قیمت رقابتی متمرکز است که نقش خوراک برای صنایع صادراتی خود ترکیه را ایفا کنند. با این حال، باید پذیرفت که عدم تطابق محصولات صادراتی ایران با نیازهای متغیر بازار ترکیه و همچنین تمرکز بر بازارهای جدیدتر، در مقاطعی منجر به کاهش کلی تجارت بین دو کشور شده است.19

شوک رقابتی روسیه: استراتژی فروش لیری و انبارداری (مطالعه موردی سیبور)

بزرگترین تهدید رقابتی جدید، ناشی از استراتژی تهاجمی شرکت‌های روسی، به ویژه سیبور، است که به دلیل تحریم‌های غرب، بازار ترکیه را به عنوان یک مقصد کلیدی انتخاب کرده‌اند.4

استراتژی محوری روسیه بر فروش محصولات در مقصد با واحد پول لیر (TL) متمرکز شده است. سیبور محصولات پلیمری خود را در انبارهای محلی ترکیه ذخیره کرده و آنها را مستقیماً با لیر به سه شرکت بزرگ تجاری ترک عرضه می‌کند.4 این مدل تجاری، ریسک‌های مربوط به انتقال پول دلاری را برای خریداران ترک از بین می‌برد و برای تجار بزرگ انگیزه بالایی ایجاد می‌کند. نتیجه این استراتژی، قیمت‌شکنی در بازار ترکیه بوده است؛ به طوری که برخی از گریدهای پلی‌پروپیلن فایبر، پلی‌اتیلن بادی و پلی‌اتیلن سبک روسیه با قیمتی معادل حدود ۷۶۰ دلار در هر تن به صورت بسکت در اختیار این شرکت‌ها قرار می‌گیرد که توان رقابتی را از پتروشیمی‌های ایرانی سلب کرده است.4

ضعف عمده ایران در مواجهه با این استراتژی، روش توزیع غیرمتمرکز است. فروش محصولات به تعداد زیادی از افراد غیرحرفه‌ای و تجار تازه‌کار، منجر به ایجاد رقابت منفی و اخلال در قیمت (Market Dumping) شده است.4 برای مقابله با این موضوع، ایران باید از مدل خرده‌فروشی پرهیز کرده و مانند روسیه، بر فروش متمرکز به مصرف‌کنندگان نهایی بزرگ یا کانال‌های توزیع انحصاری حرفه‌ای تمرکز کند تا بتواند کنترل بازار و ثبات قیمت‌گذاری را در دست بگیرد.

علاوه بر روسیه، آمریکا نیز یک رقیب قدرتمند در زنجیره پلی‌اتیلن است. محموله‌های HDPE و LLDPE گرید فیلم آمریکایی با اختلاف ۶۰ تا ۷۵ دلار در هر تن پایین‌تر از عرضه‌کنندگان خاورمیانه‌ای در ترکیه معامله می‌شوند.20

قدرت‌نمایی عربستان سعودی و خاورمیانه در بازار پلی‌پروپیلن

عربستان سعودی جایگاه خود را به عنوان تامین‌کننده اصلی پلیمر ترکیه تثبیت کرده است.16 در سال ۲۰۲۳، عربستان با تأمین ۸۰۳,۶۷۳ تن، بزرگترین صادرکننده هومو پلی‌پروپیلن (Homo-PP) به ترکیه بود که سهم قابل توجهی از بازار را در اختیار داشت.2 این کشور همچنین تامین‌کننده اصلی کوپلیمر PP ترکیه محسوب می‌شود.2 سایر کشورهای خاورمیانه مانند مصر و عمان نیز در میان ۱۰ تامین‌کننده برتر پلیمر ترکیه قرار دارند.12

قیمت‌های پلی‌پروپیلن صادراتی ایران و عربستان در بازار ترکیه بسیار حساس و رقابتی است. به عنوان مثال، قیمت‌های PP تزریقی عربستان در محدوده ۱۶۰۰ تا ۱۶۲۰ دلار در هر تن (CFR ترکیه) اعلام شده است که نشان‌دهنده لزوم حفظ مزیت قیمتی برای تولیدکنندگان ایرانی است.21

موانع تجاری نوین: تحلیل تعرفه‌های ۳۰۰ دلاری و راهکارهای دور زدن ریسک

مهم‌ترین تحول نظارتی در سال‌های اخیر، وضع عوارض اضافی بر واردات کامپاندها است که مستقیماً بر توان رقابتی محصولات با ارزش افزوده بالاتر ایرانی تأثیر می‌گذارد.

جزئیات عوارض اضافی ۳۰۰ دلار بر هر تن کامپاند پلیمری (۲۰۲۴)

وزارت تجارت ترکیه با هدف حمایت از تولیدکنندگان داخلی و محدود کردن واردات محصولات پلیمری نیمه‌ساخته، قانون جدیدی را وضع کرده است.22 این قانون تعهدات مالی اضافی را بر واردات از کشورهای غیر عضو سازمان تجارت جهانی (WTO) تحمیل می‌کند.3

ایران در فهرست کشورهایی قرار دارد که مشمول این عوارض می‌شوند (به استثنای آذربایجان که معاف شده است).3 نرخ این عوارض اضافی، حدود ۳۰۰ دلار آمریکا به ازای هر تن مواد کامپاند پتروشیمی تعیین شده است.22 محصولات هدف شامل LDPE Compound، HDPE Compound، EPS و PS هستند.3

این تعرفه سنگین، صادرات کامپاندهای پلیمری با ارزش افزوده از ایران را عملاً غیراقتصادی می‌کند. ترکیه با این اقدام به صادرکنندگان سیگنال می‌دهد که ترجیح می‌دهد مواد اولیه خام (رزین) را وارد کند تا زنجیره تأمین خوراک صنایع تبدیلی خود را که صادراتی هستند، تقویت نماید.3

فرصت‌های صادرات مواد شیمیایی و پلیمری به ترکیه

استراتژی هوشمند برای مقابله با تعرفه‌ها: صادرات گرید خالص و مدیریت درصد کامپاند

صادرکنندگان ایرانی برای حفظ سهم بازار خود و اجتناب از این عوارض سنگین، باید مدل تجاری خود را بازنگری کنند:

۱. تمرکز بر رزین خالص: راهکار اصلی، تمرکز کامل بر صادرات پلیمرهای اولیه و خام (رزین) است که مشمول تعرفه اضافی ۳۰۰ دلاری نمی‌شوند.22

۲. تطابق با کدهای تعرفه GTIP: صادرکنندگان باید به دقت کدهای تعرفه گمرکی (GTIP) محصولات خود را بررسی کنند و اطمینان حاصل نمایند که کالاها در طبقه‌بندی مواد اولیه خالص (بخش ۳۹) قرار می‌گیرند و نه کامپاندهای مشمول عوارض.3

۳. مدیریت محتوای مواد معدنی: ترکیه در پی وضع این قانون، نظارت خود را بر میزان مواد معدنی موجود در محموله‌ها افزایش داده است. پیش از این، صادرکنندگان تلاش می‌کردند با افزودن درصد کمی از مواد معدنی، محصول را به عنوان کامپاند صادر کنند، اما اکنون ترکیه سقف مواد معدنی برای کامپاند را ۱۰ درصد تعیین کرده و محموله‌های با درصد پایین‌تر (۵ تا ۷ درصد) نیز در مرز ریجکت یا مصادره می‌شوند.22 لذا، اطمینان از خلوص کامل گرید رزین صادراتی و عدم تلاش برای دور زدن قانون با افزودن درصد ناچیز مواد، یک ضرورت قطعی است.

اهمیت تطابق با استانداردهای کیفی ترکیه (TSE) و الزامات قانونی واردات

تطابق با استانداردها، سنگ بنای تجارت موفق در بازار ترکیه است. محصولات پلیمری و شیمیایی وارداتی باید با استانداردهای بین‌المللی و به ویژه استانداردهای ترکیه (TSE) مطابقت داشته باشند.10 این امر در صنایعی که هدف صادرات به اروپا را دارند (مانند خودروسازی و بسته‌بندی) اهمیت مضاعف پیدا می‌کند.

همچنین، باید توجه داشت که واردکننده (خریدار ترک) مسئول پرداخت مالیات بر ارزش افزوده (VAT) است.23 این مالیات بر اساس قیمت CIF (هزینه، بیمه و کرایه حمل) به علاوه نرخ عوارض گمرکی و سایر هزینه‌های مربوط به ترخیص کالا محاسبه می‌شود.23 آگاهی از این محاسبات برای تعیین قیمت نهایی رقابتی (Delivered Price) ضروری است. علاوه بر این، ترکیه برای واردات مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای که توسط تولیدکنندگان صادرکننده استفاده می‌شوند، معافیت‌های تعرفه‌ای و مالیاتی (Suspension List) در نظر گرفته است که می‌تواند یک مزیت مذاکراتی برای صادرکننده ایرانی باشد.23

تاکتیک‌های لجستیکی و مالی برای تجارت کارآمد با ترکیه

صادرات موفق پتروشیمی به ترکیه، نیازمند به حداکثر رساندن مزیت‌های جغرافیایی ایران از طریق بهینه‌سازی لجستیک و انعطاف‌پذیری در شرایط پرداخت است.

ارزیابی مسیرهای حمل و نقل: مزایای حمل زمینی (ریلی و جاده‌ای)

بهترین مسیر برای صادرات حجم‌های بزرگ مواد اولیه پلیمری و شیمیایی به ترکیه، حمل و نقل زمینی است.24 نزدیکی مرزها باعث کاهش چشمگیر هزینه‌های حمل و نقل می‌شود.25

  • حمل ریلی: حمل و نقل ریلی یکی از اقتصادی‌ترین روش‌ها برای انتقال بارهای سنگین و حجیم پتروشیمی در مسافت‌های طولانی به شمار می‌رود.27 این روش ایمنی بیشتری را در برابر خطرات ناشی از حمل مواد شیمیایی فراهم کرده و به عنوان مکملی قوی در حمل و نقل ترکیبی (Multi-modal) شناخته می‌شود.27 ترکیه از جمله مقاصد حمل و نقل ریلی بین‌المللی از ایران است.28
  • حمل جاده‌ای: استفاده از کامیون‌های ترانزیتی مجهز، رایج‌ترین روش برای صادرات مواد شیمیایی به ترکیه است.24
  • مرزهای کلیدی: گمرکات بازرگان، سهلان و جلفا مرزهای ترجیحی برای تبادلات زمینی با ترکیه هستند.29

استفاده بهینه از مزیت لجستیکی حمل زمینی، یک ابزار رقابتی قدرتمند برای صادرکنندگان ایرانی در مواجهه با رقبایی مانند آمریکا و عربستان است که عمدتاً به حمل دریایی متکی هستند. صادرکنندگان ایرانی باید با ارائه قیمت‌های رقابتی CFR (هزینه و کرایه حمل) یا DAP (تحویل در محل)، مزیت نزدیکی جغرافیایی را مستقیماً در قیمت نهایی به مشتری ترک منتقل کنند. این امر به ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که رقابت قیمتی در مبدأ (Ex-Works) شدید باشد.30 البته نباید فراموش کرد که چالش‌های لجستیکی و موانع گمرکی همچنان وجود دارد و نیازمند پیگیری‌های جدی برای تسهیل تجارت است.31

اینکوترمزهای پرکاربرد در معاملات پلیمری (CFR, DAP, DDP)

انتخاب اینکوترمز (Incoterms) مناسب، ریسک‌ها و مسئولیت‌های هر دو طرف را مشخص می‌کند و برای موفقیت در مذاکره حیاتی است.30

  • CFR (Cost and Freight): اگرچه بیشتر در حمل دریایی کاربرد دارد، اما هنوز برای محموله‌های صادراتی از طریق بنادر ایران یا خلیج فارس به بنادر ترکیه، مورد استفاده قرار می‌گیرد.30
  • DAP (Delivered at Place): اینکوترمز DAP به شدت برای تسهیل کار خریداران ترک توصیه می‌شود. در این روش، فروشنده ایرانی مسئولیت تحویل کالا به محل تعیین‌شده توسط خریدار در ترکیه (مثلاً انبار) را بر عهده می‌گیرد. خریدار تنها مسئول تخلیه و پرداخت عوارض گمرکی است.30 این روش اعتماد خریدار را افزایش داده و ریسک حمل و نقل را برای وی کاهش می‌دهد.
  • DDP (Delivered Duty Paid): این پیچیده‌ترین اینکوترمز است که در آن فروشنده تمامی هزینه‌ها، از جمله عوارض گمرکی و تحویل درب انبار، را متقبل می‌شود.30 اگرچه این روش در معاملات حجم بالای پتروشیمی کمتر رایج است، اما می‌تواند به عنوان یک ابزار قدرتمند برای بازارسازی و نفوذ به بازارهای جدید، مشابه استراتژی روسیه، به کار رود.30

همچنین، مذاکره بر سر ارز معاملات بسیار مهم است. با وجود تمایل غالب در ترکیه به استفاده از یورو در تجارت 29، صادرکنندگان ایرانی باید با انعطاف‌پذیری در شرایط پرداخت، آمادگی پذیرش مکانیسم‌های مالی مشابه با مدل روسیه (مانند فروش با لیر در ازای تثبیت سهم بازار) را داشته باشند.4

اهمیت قراردادهای بلندمدت و مذاکرات تجاری موفق

تجارت با بازرگانان ترک، فراتر از یک معامله، نیازمند ایجاد روابط مبتنی بر اعتماد است. حفظ تماس چشمی در جلسات و رعایت آداب رسمی برای نشان دادن صداقت و ایجاد یک رابطه قابل‌اعتماد حیاتی است.32 ترک‌ها معتقدند که نقطه قوت اصلی یک توافق در تعهد شرکا نهفته است.

با این حال، تنظیم یک قرارداد کتبی رسمی و دقیق ضروری است.32 این قرارداد باید محل و نحوه انجام تعهدات و نحوه حل اختلاف را به روشنی ذکر کند.33 توصیه می‌شود پیش از امضای نهایی، یک کارشناس حقوقی محلی قرارداد را به دقت بررسی کند.32 حفظ صبر و انعطاف‌پذیری در طول مذاکرات، کلید موفقیت در تقویت روابط تجاری بلندمدت است.32

نتیجه‌گیری

بازار مواد شیمیایی و پلیمری ترکیه همچنان یک فرصت عظیم و استراتژیک برای صنعت پتروشیمی ایران است که بر اساس آمار، در سال ۲۰۲۳ رکورد واردات ۶.۳ میلیون تنی را به ثبت رسانده است. تقاضای ساختاری عمیق کارخانه‌های ترکیه‌ای، به ویژه برای گریدهای پایه پلی‌اتیلن (HDPE و LLDPE) و پلی‌پروپیلن، پایدار است.

با این حال، محیط تجاری با دو چالش حیاتی روبروست: نخست، موانع نظارتی جدید نظیر عوارض ۳۰۰ دلاری بر هر تن کامپاند پلیمری که صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر را از ایران ناممکن می‌سازد. دوم، رقابت تهاجمی، به‌ویژه از سوی روسیه که با مدل فروش لیری، انبارداری محلی و قیمت‌شکنی، در حال به حاشیه راندن صادرکنندگان ایرانی است.

برای تضمین بقا و رشد در این بازار، اقدامات زیر به عنوان یک برنامه راهبردی ضروری است:

۱. تغییر تمرکز محصول: بازنگری فوری در سبد صادراتی و تمرکز کامل بر صادرات رزین‌های پلیمری خالص (مانند گریدهای فیلم PE) برای عبور از موانع تعرفه‌ای جدید و مدیریت دقیق درصد مواد معدنی برای جلوگیری از ریجکت شدن محموله‌ها در مرز.

2. حرفه‌ای‌سازی کانال توزیع: پرهیز از اتکا به مدل‌های فروش خرد و متمرکز ساختن صادرات از طریق شرکت‌های بزرگ و رجیستر شده پتروشیمی و انعقاد قراردادهای بلندمدت با مصرف‌کنندگان نهایی بزرگ ترکیه برای مقابله با استراتژی متمرکز رقبا.

3. بهره‌گیری از مزیت لجستیکی: به حداکثر رساندن مزیت حمل و نقل زمینی (ریلی و جاده‌ای) و ارائه قیمت‌های تحویلی جذاب (مانند اینکوترمز DAP) برای رقابت موثر با رقبای دریایی.

4. انعطاف‌پذیری مالی: آماده‌سازی برای پذیرش مکانیسم‌های مالی منعطف (شامل فروش به لیر ترکیه) در مذاکرات تجاری، به منظور خنثی کردن مزیت رقابتی روسیه در حوزه فاینانس.

تنها با اتخاذ این راهبردهای تخصصی و حرفه‌ای، صادرکنندگان ایرانی قادر خواهند بود تا سهم بازار خود را در ترکیه حفظ کرده و این کشور را به یک مرکز سودآوری پایدار تبدیل نمایند.

فرصت‌های صادرات مواد شیمیایی و پلیمری به ترکیه

منابع

  1. Export Polyethylene to Turkey – Shobeir Shimi, accessed on November 14, 2025, https://shobeirshimi.com/export-polyethylene-to-turkey/
  2. Türkiye’s 2023 imports set a new record at 6.3 million tons; PE, PVC and ABS shine out, accessed on November 14, 2025, https://www.chemorbis.com/en/plastics-news/Turkiye-s-2023-imports-set-a-new-record-at-6-3-million-tons-PE-PVC-and-ABS-shine-out-/2024/02/05/892843&isflashhaber=true
  3. تغییرات در مقررات واردات کامپاند مواد پتروشیمی ترکیه + نامه – ویکی پلاست, accessed on November 14, 2025, https://wikiplast.ir/news/21111/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87
  4. سیبور» روسیه؛ سلطان بی چون و چرای بازار پلیمر ترکیه, accessed on November 14, 2025, http://pvc-asso.ir/news/6086/%C2%AB%D8%B3%DB%8C%D8%A8%D9%88%D8%B1%C2%BB-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87%D8%9B-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C-%DA%86%D9%88%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87′
  5. Turkey’s Plastic Sector Export Hits 9.5 Billion Dollars in 2024 – plasfed, accessed on November 14, 2025, https://www.plasfed.org.tr/en/news/turkey-s-plastic-sector-export-hits-9-5-billion-dollars-in-2024
  6. Turkey’s(pe) 2023 imports set a new record at 6.3 million tons; PE, PVC and ABS shine out(ChemOrbis Stats Wizard PRO) – AminPlast, accessed on November 14, 2025, https://amin-plast.com/turkey-pe-pvc-abs-turkeys-news-aminplast/
  7. Stats: Türkiye’s overall polymer imports snap five-year growth in 2024 | ChemOrbis, accessed on November 14, 2025, https://www.chemorbis.com/en/plastics-news/Stats-Turkiye-s-overall-polymer-imports-snap-five-year-growth-in-2024-/2025/02/04/924509&isflashhaber=true
  8. بازار پلیمر ترکیه – بازندگان و برندگان – بازرگانی افشین کرمی – مواد اولیه پلاستیک, accessed on November 14, 2025, https://irplastics.com/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86/
  9. Iran’s Polyethylene and the Turkish Market: Regional Competition Amid Golden Opportunities and Hidden Challenges – شرکت مشاوره مدیریت TCH, accessed on November 14, 2025, https://tchfirm.com/en/blog/market-analysis-en/irans-polyethylene-and-the-turkish-market-regional-competition-amid-golden-opportunities-and-hidden-challenges/
  10. واردات پلیمر از ترکیه – شرکت بازرگانی شاهان, accessed on November 14, 2025, https://biz.shaahan.com/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87/
  11. COMPETITIVE ANALYSIS OF TURKEY’S POLYPROPYLENE IMPORT MARKET – Utisgad Journal, accessed on November 14, 2025, https://utisgad.org/wp-content/uploads/2022/07/UTISGAD-2022-2-1-101.pdf
  12. Turkey | Imports and Exports | World | Polymers of propylene or of other olefins, in primary forms – TrendEconomy.com, accessed on November 14, 2025, https://trendeconomy.com/data/h2/Turkey/3902
  13. صادرات مستقیم کامپاند به ترکیه شش ماهه 1403 – کارینا پلیمر, accessed on November 14, 2025, https://karinapolymer.com/2024/09/15/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87/
  14. بالاترین قیمت محموله های پلی پروپیلن در چهار ماه اخیر برای بازار ترکیه – ویکی پلاست, accessed on November 14, 2025, https://wikiplast.ir/news/3459/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%BE%DB%8C%D9%84%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87
  15. بیشترین صادرکننده های پلیمر به ترکیه در نوامبر 2022 کدام کشورها بودند؟ – ویکی پلاست, accessed on November 14, 2025, https://wikiplast.ir/news/14955/%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-2022-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF%D8%9F
  16. حجم واردات پلی‌اتیلن ترکیه در سال 2022 رکورد شکست، و پی‌وی‌سی جهش کرد؛ اما واردات پلی‌پروپیلن کاهش یافت, accessed on November 14, 2025, https://yeskangaroo.com/en/news/%D8%AD%D8%AC%D9%85-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%84%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-2022-%D8%B1%DA%A9%D9%88/
  17. Türkiye’s Feb polymer(robust) imports up on month, year(2024) – AminPlast, accessed on November 14, 2025, https://amin-plast.com/polymer-turkey-amin-plast-news-news-turkey-in-page/
  18. اعلام ۲ خریدار اصلی محصولات پتروشیمی ایران – ویکی پلاست, accessed on November 14, 2025, https://wikiplast.ir/news/4173/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%DB%B2-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
  19. روند تغییرات تجارت ایران با ترکیه, accessed on November 14, 2025, https://inpia.ir/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87/
  20. فشار ناشی از قیمت‌های رقابتی پلی اتیلن خاورمیانه و آمریکا دربازار ترکیه – همکو, accessed on November 14, 2025, https://hamco.ir/fa/news/3284/%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%AA%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%84%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87
  21. قیمت پلی پروپیلن ایران در ترکیه – بازرگانی افشین کرمی – مواد اولیه پلاستیک, accessed on November 14, 2025, https://irplastics.com/%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%BE%DB%8C%D9%84%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87/
  22. وضع مالیات سنگین روی واردات محصولات پلیمری به ترکیه؛ راهکار صادرکنندگان چیست؟, accessed on November 14, 2025, https://petrobourse.com/blog/tax-on-the-import-of-polymer-products-to-turkyey/
  23. Turkey – Import Tariffs – International Trade Administration, accessed on November 14, 2025, https://www.trade.gov/country-commercial-guides/turkey-import-tariffs
  24. واردات و صادرات مواد شیمیایی | بهترین روش حمل بین المللی مواد شیمیایی – سامان اکسپرس, accessed on November 14, 2025, https://samanexp.com/%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C/
  25. شرایط صادرات کالا از ایران به کشورهای همسایه | شهر صادرات, accessed on November 14, 2025, https://shahresaderat.com/export/
  26. مراحل صادرات کالا به ترکیه از ایران – اسپیدکس, accessed on November 14, 2025, https://speedexco.com/blog/steps-to-export-goods-to-turkiye-from-iran/
  27. خدمات حمل و نقل زمینی بین المللی و داخلی | هانزا – شرکت هنزا ناو دریا, accessed on November 14, 2025, https://www.hansanav.com/services/transit/
  28. صادرات و واردات مواد شیمیایی | بهترین روش حمل‌و‌نقل بین‌المللی مواد شیمیایی | هانزا, accessed on November 14, 2025, https://www.hansanav.com/categuryindustry/detail/chemical-products/
  29. واردات از ترکیه Import from Turkey with MT Royal – ام تی رویال, accessed on November 14, 2025, https://mtroyal.com.tr/fa/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87/
  30. اینکوترمز اختصاصی نفت و گاز و پتروشیمی برای اولین بار توسط هانی محمودی : چرا باید تمام تاجران و بروکر ها این را بدانند؟, accessed on November 14, 2025, https://hanimahmoodi.com/blog/a0007-oil-and-gas-podcast
  31. «موانع گمرکی و لجستیکی» چالش‌های اصلی تجارت کشاورزی ایران و ترکیه – اقتصاد آنلاین, accessed on November 14, 2025, https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2030964/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D9%84%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87
  32. آداب و رسوم تجارت با ترکیه (+14 نکته حیاتی در جلسات کاری) – سپاهان همراه, accessed on November 14, 2025, https://sepahanhamrah.com/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87/
  33. قرارداد خرید و فروش بین المللی, accessed on November 14, 2025, https://lahegroup.com/international-sales-contract/