صادرات مصالح ساختمانی به آسیای میانه در ۲۰۲۶

صادرات مصالح ساختمانی به آسیای میانه در ۲۰۲۶ | راهنمای کامل گمرک، لجستیک و تحلیل بازار

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۱۱ خرداد ۱۴۰۵

فهرست مطالب

رشد شتابان توسعه شهری و بازسازی زیرساخت‌های کلان در کشورهای آسیای میانه، این منطقه را به یکی از جذاب‌ترین بازارهای هدف برای صادرات مصالح ساختمانی ایران تبدیل کرده است.1 موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد ایران به عنوان پل ارتباطی اوراسیا، در کنار دسترسی به منابع غنی معدنی و انرژی ارزان، مزیتی رقابتی بی‌نظیری را برای تولیدکنندگان ایرانی در صنایعی چون سیمان، فولاد، کاشی و سرامیک فراهم آورده است.3 با این حال، نفوذ پایدار در این بازارها مستلزم درک عمیق مقررات گمرکی، استانداردهای فنی اوراسیا، سازوکارهای نوین ترانزیتی و روش‌های امن تسویه حساب ارزی در شرایط تحریم است.1 این گزارش تخصصی، نقشه راه جامع و کاربردی صادرات مصالح ساختمانی به آسیای میانه را از منظر بازرگانی بین‌المللی واکاوی می‌کند.

تحلیل ژئوپلیتیک بازار ساخت‌وساز در آسیای میانه در سال ۲۰۲۶

تحولات ژئوپلیتیک و امنیتی خاورمیانه در سال ۲۰۲۶، زنجیره‌های تامین سنتی جهان را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.7 مسدود شدن نسبی بنادر خلیج فارس و ناامنی مسیرهای دریایی، هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی را به شدت افزایش داده و منجر به اختلال در عرضه مصالح ساختمانی انرژی‌بر مانند فولاد، سیمان و آلومینیوم شده است.7 در این فضا، کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه به منظور کاهش وابستگی به بنادر جنوبی، بیش از پیش به توسعه کریدورهای زمینی و ریلی با جمهوری اسلامی ایران روی آورده‌اند.9

افزایش قیمت نفت به بالای ۹۰ دلار در هر بشکه و صعود نرخ گاز جهانی، هزینه تولید مصالح ساختمانی را در کشورهای رقیب بالا برده است.8 ایران به دلیل برخورداری از منابع عظیم گچ، آهک و سنگ‌های ساختمانی و همچنین دسترسی به سوخت ارزان، توانسته است علی‌رغم فشارهای بین‌المللی، مزیت قیمتی خود را در بازارهای منطقه حفظ کند.3 تقاضای روزافزون برای مسکن ملی، انبوه‌سازی‌های تجاری و زیرساخت‌های جاده‌ای در قزاقستان و ازبکستان، بستری پایدار برای صادرات حجم بالایی از محصولات سیمانی و مقاطع فولادی ایران ایجاد کرده است.1

ارزیابی بازار هدف به تفکیک کشورهای کلیدی آسیای میانه

هر یک از کشورهای آسیای میانه دارای ویژگی‌های اقتصادی، سیستم‌های تعرفه‌ای و الزامات نظارتی متفاوتی هستند که آگاهی از آن‌ها جهت ورود موفق به بازار حیاتی است.1

ازبکستان؛ بزرگ‌ترین بازار مصرف نوظهور

ازبکستان به عنوان یکی از ۱۵ کشور هدف صادراتی ایران، در سال‌های اخیر به حجم مبادلات تجاری بیش از ۵۰۰ میلیون دلار با ایران دست یافته است.5 صنایع ساختمانی ایران شامل سیمان، کاشی و سرامیک، شیرآلات و تاسیسات عمرانی سهم بزرگی از این مبادلات دارند.5 ایران رتبه سوم صادرات میلگرد به ازبکستان را در سال ۲۰۲۲ با ارزشی بالغ بر ۱۵ میلیون دلار به خود اختصاص داده است.5 با این حال، تعرفه‌های گمرکی در ازبکستان به شدت نوسان دارد و برای برخی کالاهای وارداتی عوارض حمایتی سنگینی تا ۱۰۰ الی ۱۵۰ درصد ارزش محصول اعمال می‌شود تا از تولیدات داخلی حمایت شود.12 با وجود این، کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) از عوارض ورودی معاف هستند.12

شاخص مالی و گمرکی ازبکستانمقدار / درصدتوضیحات کلیدی
میانگین تعرفه گمرکی واردات۲۰٪بسته به نوع کالا از صفر تا بیش از ۱۰۰ درصد متغیر است 12
مالیات بر ارزش افزوده (VAT)۱۵٪بر تمامی کالاهای وارداتی مصالح ساختمانی اعمال می‌شود 12
هزینه ترخیص گمرکی۰.۲٪بر اساس ارزش گمرکی اظهار شده کالا محاسبه می‌شود 12
حجم مبادلات تجاری با ایران (۲۰۲۳)۵۰۰+ میلیون دلارنشان‌دهنده پتانسیل بالای رشد و تعامل اقتصادی دوجانبه است 5

برای ثبت قراردادهای بزرگ صادراتی، به ویژه مواردی که بودجه آن‌ها از طرح‌های دولتی یا وام‌های تضمین‌شده توسط جمهوری ازبکستان تامین می‌شود، تایید وزارت روابط اقتصادی خارجی، سرمایه‌گذاری و تجارت ازبکستان (MFERIT) الزامی است.12

قزاقستان؛ استاندارد اتحادیه اوراسیا و رقابت کیفی

قزاقستان به عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه، به دلیل پروژه‌های عظیم مسکونی و تجاری در کلان‌شهرهایی چون آستانه و آلماتی، نیازمند حجم بالایی از مصالح نوین ساختمانی است.1 صادرات سنگ، سرامیک، سیمان، گچ و آهک ایران به این کشور رونق بسزایی دارد.1 چالش اصلی در قزاقستان، رعایت الزامات فنی اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) و دریافت استاندارد انطباق اوراسیا (EAC) است.1 کلیه کالاها باید به زبان‌های روسی و قزاقی برچسب‌گذاری شوند و مشخصات فنی، تاریخ تولید و دستورالعمل استفاده روی بسته درج گردد.1

رقابت در بازار کاشی و سرامیک قزاقستان بسیار فشرده است و برندهای معتبر اروپایی مانند ایتالیا سهم بزرگی از بخش لوکس بازار را در دست دارند.14 علاوه بر این، صادرکنندگان ایرانی با چالش‌های ترابری و لجستیک نظیر محدودیت‌های وزنی در مسیرهای زمینی، هزینه‌های بالای حمل دریایی از خزر و فقدان سیستم‌های بانکی مشترک مواجه هستند.14

بخش‌های کلیدی بازار قزاقستاننیازمندی‌ها و چالش‌هاراهکارهای تجاری
قوانین گمرکی و استانداردهالزوم دریافت گواهی EAC و انطباق با قوانین WTO و EAEU 1همکارهای فنی با شرکت‌های بازرسی بین‌المللی 1
برچسب‌گذاری محصولدرج اطلاعات به دو زبان روسی و قزاقی روی بسته‌ها 1چاپ مستقیم مشخصات فنی بر روی کارتن‌ها در کارخانه مبدا 1
لجستیک دریایی و زمینیمسافت طولانی، خطر شکستگی بار کاشی و سرامیک 14بهره‌گیری از ناوگان مدرن و بسته‌بندی پالتایز استاندارد 14
تعرفه گمرکی عمومیمیانگین ۱۲ درصد برای کشورهای غیر عضو در EAEU 13ایجاد دفاتر مشترک تجاری برای برخورداری از تخفیف‌ها 1

ترکمنستان، تاجیکستان و قرقیزستان؛ بازارهای مکمل

ترکمنستان به عنوان همسایه مرزی ایران، یکی از دروازه‌های اصلی ترانزیت ریلی و جاده‌ای مصالح به شمار می‌رود.15 سیمان و مقاطع آهنی ایران همواره از مرز سرخس به این کشور ارسال می‌شوند، هرچند تغییر ناگهانی قوانین گمرکی ترکمنستان همواره یک ریسک تجاری به شمار می‌رود.15 تاجیکستان به دلیل قرابت زبانی و فرهنگی، تمایل زیادی به واردات کاشی، سرامیک و شیرآلات ساختمانی ایرانی نشان داده است.15 قرقیزستان نیز به عنوان مقصدی دورتر، تقاضای مناسبی برای سنگ‌های ساختمانی و شیشه دارد که عمدتاً از طریق خطوط ریلی اینچه‌برون تامین می‌گردد.16

راهنمای عملی و گام‌به‌گام مراحل صادرات مصالح ساختمانی از ایران

فرآیند صادرات مصالح ساختمانی به دلیل تاثیر مستقیم این محصولات بر ایمنی سازه‌ها و جان انسان‌ها، با سخت‌گیری‌های فنی و قانونی متعددی همراه است.18 صادرکننده باید مراحل زیر را به ترتیب طی نماید.5

۱. ثبت قانونی و اخذ مجوزهای پایه در ایران

در گام نخست، صادرکننده باید دارای یک شرکت بازرگانی ثبت‌شده و کارت بازرگانی معتبر باشد.5 پس از آن، ثبت تمامی اقلام صادراتی در سامانه جامع تجارت ایران (ntsw.ir) به منظور احراز صلاحیت قانونی خروج کالا الزامی است.18 اخذ مجوزهای استاندارد ملی، تاییدیه‌های بهداشتی و محیط‌زیستی بر حسب نوع مصالح (مانند گواهی عدم آلایندگی مواد پلیمری یا سنگ‌ها) در این مرحله انجام می‌شود.18

۲. بازاریابی و انعقاد قرارداد بین‌المللی

شناسایی کارفرمایان و واسطه‌های معتبر در آسیای میانه از طریق مشارکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی ساختمانی تاشکند و آستانه یا بازاریابی دیجیتال در شبکه لینکدین صورت می‌گیرد.18 استخدام کارشناسان بازرگانی مسلط به زبان روسی جهت پیشبرد مذاکرات از عوامل تعیین‌کننده است.14 پس از توافق، صادرکننده پیش‌فاکتور (Proforma) را برای مشتری ارسال کرده و قرارداد رسمی صادراتی که در آن متغیرهایی نظیر قیمت، شرایط تحویل (Incoterms) و تعهدات خریدار ثبت شده است را نهایی می‌کند.14

۳. آماده‌سازی، بسته‌بندی و صدور اسناد گمرکی

بسته‌بندی کالاها باید متناسب با شیوه حمل‌ونقل انتخاب شود تا از آسیب‌دیدگی مصالح شکننده مانند کاشی، سرامیک و شیشه جلوگیری کند.14 در این مرحله، فاکتور تجاری باید به زبان‌های انگلیسی و روسی صادر شده و سایر اسناد مانند گواهی مبدا کالا، پکینگ لیست و بیمه‌نامه بین‌المللی آماده شوند.5

۴. تعیین کد تعرفه (HS Code) و ترخیص از گمرک مبدا

شناسایی دقیق کد سیستم هماهنگ‌شده کالا (HS Code) جهت تعیین هزینه‌های گمرکی و جلوگیری از جریمه‌های ناشی از اظهار اشتباه ضروری است.19

نوع مصالح ساختمانیکد تعرفه گمرکی (HS Code)الزامات و مستندات ترخیص گمرکی
بلوک‌های سیمانی و بتنیردیف ۶۸۰۸ارزیابی مقاومت فشاری و گواهی انطباق استاندارد ساختمانی 19
گچ ساختمانی و اندودهاردیف ۲۵۲۰برگه آنالیز شیمیایی و تاییدیه خلوص سنگ گچ 19
ماسه طبیعی و سیلیسیردیف ۲۵۰۵مجوزهای محیط‌زیستی و گواهی عدم وجود مواد آلی مضر 19
بتن آماده و شن مخلوطردیف ۲۵۱۷گواهی دانه‌بندی فنی و تایید مراجع زمین‌شناسی 19
صادرات مصالح ساختمانی به آسیای میانه در ۲۰۲۶

تحلیل زنجیره لجستیک و مسیرهای ترانزیتی به آسیای میانه

کاهش حاشیه سود مصالح ساختمانی به دلیل وزن بالا و ارزش نسبی پایین، اهمیت لجستیک را دوچندان می‌کند.8 در سال ۲۰۲۶، شبکه ترانزیتی ایران دستخوش تحولات ساختاری مهمی شده است.9

کریدورهای ریلی و جاده‌ای؛ شریان‌های حیاتی سرخس و اینچه‌برون

بخش عمده‌ای از مصالح سنگین مانند سیمان و کلینکر، فولاد نورد شده و سنگ‌های اسلب از طریق راه‌آهن ایران به آسیای میانه صادر می‌شود.16 گمرک مرزی سرخس در استان خراسان رضوی و گمرک ریلی اینچه‌برون در استان گلستان، اصلی‌ترین نقاط اتصال ریلی با راه‌آهن ترکمنستان و شبکه ریلی کل منطقه CIS هستند.10 ترانزیت ریلی کم‌هزینه‌ترین روش برای جابجایی حجم‌های بالای خشک‌بار و مصالح فله است.16

در حوزه حمل‌ونقل جاده‌ای، کامیون‌های ترانزیتی با عبور از مرزهای زمینی نسبت به توزیع مویرگی مصالح در شهرهای بزرگ مانند سمرقند، بخارا و تاشکند اقدام می‌کنند.17

کریدور ترانزیتی نوین؛ پیوند چابهار و شبکه ریلی چین-پاکستان (CPEC)

یکی از مهم‌ترین تحولات ترانزیتی اخیر، راه‌اندازی مسیرهای جدیدی است که کالاها را از طریق شبکه ریلی پاکستان به ایران هدایت کرده و از آنجا با کامیون یا قطار به مقاصدی چون تاشکند در ازبکستان می‌رسانند.9 این کریدور جدید به پروژه عظیم ۶۰ میلیارد دلاری چین-پاکستان متصل است و نقش ایران را به عنوان یک هاب لجستیکی راهبردی میان شرق و غرب آسیا تثبیت می‌کند.9 با فعال شدن این مسیر، نیاز تجار به بنادر واسطه در امارات به شدت کاهش یافته و فرآیند انتقال کالا با سرعت بیشتر و هزینه پایین‌تر انجام می‌شود.9

کریدور ترانزیتی به آسیای میانهمسیر اصلی حرکت کالانوع بار مناسب و مزیت رقابتی
کریدور شمال – جنوب (NSTC)بندرعباس ➔ تهران ➔ بندر انزلی / آکتائو 10محصولات پتروشیمی، کاشی و سرامیک صادراتی 10
کریدور شرق – غرب (جاده ابریشم جدید)مرز سرخس ➔ مشهد ➔ تهران ➔ مرز بازرگان 10مصالح ساختمانی فله، سیمان و تجهیزات سنگین 10
کریدور نوین چابهار – آسیای میانهچابهار ➔ میلک ➔ کابل ➔ مرز ترمز ازبکستان 10دسترسی جاده‌ای سریع کشورهای محصور در خشکی به اقیانوس هند 10
اتصال به پروژه چین – پاکستان (CPEC)بنادر پاکستان ➔ خاک ایران ➔ تاشکند 9کاهش نیاز به بنادر امارات، سرعت بالای ترانزیت زمینی 9

روش‌های پرداخت، تسویه مالی و انتقال پول تحت شرایط تحریم

تحریم‌های مالی اعمال شده بر شبکه بانکی ایران، بهره‌گیری از مکانیسم‌های سنتی مانند سوئیفت (SWIFT) یا اعتبار اسنادی (L/C) را برای صادرکنندگان غیرممکن ساخته است.6 تجار باسابقه برای تداوم جریان نقدینگی خود از روش‌های جایگزین و ابتکاری بهره می‌برند.6

حواله تلگرافی (T/T) و سیستم‌های برات وصولی

در معاملات متوسط، استفاده از حواله نقدی تلگرافی (T/T) از طریق صرافی‌های معتبر در کشورهای ثالث متداول است.6 همچنین روش «برات وصولی اسنادی» به دلیل هزینه پایین‌تر و امنیت نسبی برای طرفین مورد توجه قرار دارد که در آن بانک واسط گمرک مقصد، تا زمان قبولی‌نویسی و واریز وجه توسط خریدار، اسناد مالکیت کالا را آزاد نمی‌کند.6

استفاده از حساب‌های کشور سوم و واسطه‌های ارزی

بسیاری از صادرکنندگان ایرانی با ثبت شرکت یا افتتاح حساب ارزی در کشورهای واسط مانند امارات متحده عربی، ترکیه یا عمان، وجوه صادراتی را از خریداران ازبک یا قزاق دریافت کرده و سپس از طریق صرافی‌های معتبر داخلی به ریال تبدیل می‌کنند.6 بهره‌گیری از کارت‌های اعتباری بین‌المللی و صرافی‌های تخصصی که قابلیت نقد کردن پی‌پال یا انتقال بانکی را دارند، راهکار دیگری در مبالغ خرد و متوسط است.21

استفاده از بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال

در سال‌های اخیر، انتقال پول از طریق شبکه‌های بلاک‌چین و رمزارزهای باثبات (مانند تتر بر بستر شبکه‌های سریع گازی) به یکی از امن‌ترین و سریع‌ترین شیوه‌ها برای دور زدن محدودیت‌های بانکی تبدیل شده است.21 این روش به دلیل کارمزد بسیار پایین و سرعت ترخیص تراکنش به صورت آنی، مورد توجه هلدینگ‌های بزرگ صادراتی قرار گرفته است.21

پیامدهای بحران‌های بین‌المللی بر زنجیره تامین مصالح ساختمانی

رویدادهای نظامی و تنش‌های ژئوپلیتیک اوایل سال ۲۰۲۶ اثرات مستقیمی بر ساختار هزینه‌ای مصالح ساختمانی بر جای گذاشته است.7 حملات هوایی و محدودیت‌های بندری در حوضه خلیج فارس، تامین مواد اولیه ساختمانی در کل قاره آسیا را با چالش مواجه کرده است.7

یکی از بارزترین نمونه‌ها، توقف تقریبی صادرات متانول ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهان به دلیل حملات به زیرساخت‌های گازی کشور بوده است.22 این امر زنجیره تامین صنایع پایین‌دستی مانند ساخت چسب‌های صنعتی، عایق‌ها، پوشش‌های ضدآب و رزین‌های ساختمانی را با کمبود شدید و جهش قیمت مواجه کرده است.7

همچنین قیمت قیر از فوریه ۲۰۲۶ تاکنون بیش از ۵۰ درصد رشد داشته و هزینه‌های ترانزیت کانتینری به دلیل دور زدن مسیرهای دریایی با جهش شدیدی روبرو شده است.7 این وضعیت، جایگاه صادراتی ایران از مسیرهای زمینی به آسیای میانه را تقویت کرده است؛ زیرا کشورهای خریدار ترجیح می‌دهند مصالح مورد نیاز خود را به صورت زمینی و بدون ریسک‌های ترانزیت دریایی خلیج فارس تامین نمایند.7

توصیه‌های راهبردی برای بازرگانان

صادرات مصالح ساختمانی به آسیای میانه در سال ۲۰۲۶، فراتر از یک فعالیت تجاری ساده، ابزاری راهبردی برای مقابله با محدودیت‌های اقتصادی داخلی و بهره‌گیری از فرصت‌های ژئوپلیتیک منطقه است.9 موفقیت در بازارهای ازبکستان و قزاقستان مستلزم گذار از روش‌های سنتی به سمت مدل‌های علمی تجارت بین‌الملل است.1

صادرکنندگان باید با ارتقای کیفیت محصولات خود به سطح استانداردهای فنی اتحادیه اوراسیا (EAC)، سرمایه‌گذاری بر روی بسته‌بندی‌های مقاوم جهت حمل‌ونقل ریلی طولانی، و بهره‌گیری از کریدورهای جدید ترانزیتی مانند پیوند با CPEC، حاشیه سود خود را تضمین نمایند.1 اکنون زمان آن فرا رسیده است که شرکت‌های تولیدی و بازرگانی ایران با استفاده از مشاوران باتجربه و حضور میدانی فعال در مناقصات ساختمانی این کشورها، سهم بازار شایسته‌ای را برای برندهای ایرانی به ارمغان آورند.1

صادرات مصالح ساختمانی به آسیای میانه در ۲۰۲۶

منابع

  1. تجارت با قزاقستان: راهنمای صادرات موفق به این کشور, accessed on June 1, 2026, https://zoominbazar.com/export-to-kazakhstan/
  2. صادرات کالا به آسیای میانه – بازرگانی دیده بان تجارت, accessed on June 1, 2026, https://didehbantejarat.com/export-goods-middle-asia/
  3. صادرات مصالح ساختمانی – شرکت بین المللی بازرگانی میعاد پژوهان دادآفرین, accessed on June 1, 2026, https://miadpazhuhan.com/export_products/export-of-construction-materials/
  4. صادرات سیمان [کشورهای خریدار سیمان از ایران], accessed on June 1, 2026, https://exportsmartchain.com/blog/export-of-cement
  5. صادرات به ازبکستان [لیست 10+ کالا صادراتی], accessed on June 1, 2026, https://pspexpress.com/fa/mag/export-uzbekistan/
  6. نقل و انتقالات ارزی و روش‌های انتقال پول در صادرات – سولوتیس, accessed on June 1, 2026, https://solotis.ir/blog/currency-transfers-in-exports/
  7. Shaping Asia’s Infrastructure: How the Iran Conflict is Reshaping Construction Risk Across Asia | Freshfields, accessed on June 1, 2026, https://www.freshfields.com/en/our-thinking/blogs/risk-and-compliance/shaping-asias-infrastructure-how-the-iran-conflict-is-reshaping-construction-ri-102mvre
  8. How to Import Building Materials from Asia During Middle East Conflict? – GCC, accessed on June 1, 2026, https://gccoverseas.com/import-building-materials-middle-east-conflict/
  9. تغییر مسیر ترانزیت کالا به کشورهای آسیای میانه / کالاها از پاکستان به ایران می رسد و با کامیون به مقصد می رود – خبرآنلاین, accessed on June 1, 2026, https://www.khabaronline.ir/news/2226933/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B2%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
  10. مسیرهای اصلی ترانزیتی ایران ؛ کریدورهای حیاتی شمال – جنوب و شرق – غرب – تین نیوز, accessed on June 1, 2026, https://www.tinn.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-254/127383-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B2%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%BA%D8%B1%D8%A8
  11. صادرات به ازبکستان، فرصت ها و ظرفیت های خالی – گروه صادرکننده های جتصا, accessed on June 1, 2026, https://jetsa.net/export-to-uzbekistan/
  12. فرصت‌های طلایی صادرات به ازبکستان برای ایرانی‌ها – آکادمی زومین بازار, accessed on June 1, 2026, https://zoominbazar.com/export-to-uzbekistan/
  13. صادرات به قزاقستان | آشنایی وضعیت تجاری ایران و قزاقستان و نکات مهم آن – بازرگانی الین, accessed on June 1, 2026, https://elintradeco.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/
  14. صادرات کاشی و سرامیک به قزاقستان | ( 08 خرداد ) – ایران سرام, accessed on June 1, 2026, https://www.iranceramco.com/category/821-export-ceramic-tiles-kazakhstan
  15. صادرات کاشی و سرامیک – مروارید ترکمن, accessed on June 1, 2026, https://www.morvaridturkmen.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9/
  16. راهنمای عملی برای ترانزیت ریلی از ایران به آسیای میانه و خاورمیانه – Arta Rail -, accessed on June 1, 2026, https://artarail.com/fa/guid-transportation-railway-iran/
  17. حمل و نقل بین المللی از کشورهای آسیای میانه – barman tarabar, accessed on June 1, 2026, https://barmantarabar.com/fa/%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87/
  18. صادرات مصالح ساختمانی، همه‌ شرایط و قوانین | مانامستر, accessed on June 1, 2026, https://manamaster.com/mag/export-of-building-materials/
  19. مهمترین کالاها برای صادرات مصالح ساختمانی + شرایط و مراحل, accessed on June 1, 2026, https://pspexpress.com/fa/mag/export-of-construction-materials/
  20. حمل و نقل آسیای میانه – Ayrin, accessed on June 1, 2026, https://ayrin.co/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87/
  21. دریافت پول صادرات به سراسر دنیا | روش‌های ساده و امن – مای صراف, accessed on June 1, 2026, https://mysaraf.com/receive-export-money/
  22. Commentary: Methanol, pistachios and cement – other Iranian exports choked by the war, accessed on June 1, 2026, https://www.channelnewsasia.com/commentary/iran-war-supply-chain-disruption-hormuz-cement-pistachio-methanol-6149396
  23. اتاق مشترک بازرگانی ایران و افغانستان: صفحه اصلی, accessed on June 1, 2026, https://iaccim.com/