داروهای ممنوعه برای صادرات و آخرین بخشنامه سازمان غذا و دارو در ۱۴۰۴ | راهنمای جامع بازرگانان

صنعت داروسازی ایران در سال‌های اخیر با چالش‌ها و فرصت‌های متعددی در حوزه تجارت بین‌الملل روبه‌رو بوده است. با تغییرات گسترده در سیاست‌های ارزی و حذف تدریجی ارز ترجیحی، سازمان غذا و دارو (IFDA) به عنوان نهاد ناظر، بخشنامه‌های جدیدی را جهت تنظیم بازار داخلی و حمایت از صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا ابلاغ کرده است. آگاهی از لیست داروهای ممنوعه برای صادرات نه تنها برای جلوگیری از جریمه‌های سنگین تعزیراتی و قضایی ضروری است، بلکه به بازرگانان کمک می‌کند تا استراتژی‌های خود را با اولویت‌های استراتژیک نظام سلامت هماهنگ کنند.

در شرایطی که دولت به دنبال تأمین ۳۰ درصد از نیاز ارزی حوزه بهداشت از طریق صادرات دارو و تجهیزات پزشکی است، درک دقیق محدودیت‌های قانونی، فرآیندهای سیستمی در سامانه تی‌تک (TTAC) و الزامات کیفی برای ورود به بازارهای جهانی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. گزارش «داروهای ممنوعه برای صادرات در ۱۴۰۴» به واکاوی دقیق آخرین مقررات، ممنوعیت‌های دائم و موقت و نقش ابزارهای دیجیتال در شفافیت تجارت دارویی ایران می‌پردازد.

مبانی قانونی و تاریخچه نظارت بر تجارت دارو در ایران

نظارت بر امور دارویی در ایران ریشه در قوانین محکمی دارد که حتی با گذشت دهه‌ها، همچنان ستون فقرات نظام سلامت کشور محسوب می‌شوند. اصلی‌ترین سند قانونی در این حوزه، “قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی” مصوب سال ۱۳۳۴ است.¹ این قانون با وجود اصلاحات متعدد در سال‌های ۱۳۶۷، ۱۴۰۰ و اخیراً در سال ۱۴۰۳، همچنان مرجع نهایی برای تعیین صلاحیت‌ها و مجازات‌هاست. بر اساس ماده ۲۰ این قانون، کمیسیون قانونی تشخیص صلاحیت ساخت و ورود دارو، مسئولیت بررسی صلاحیت متقاضیان و صدور پروانه‌های لازم را بر عهده دارد.²

در سال ۱۴۰۴، با ابلاغیه جدید هیئت وزیران، مبالغ جریمه‌های مندرج در این قانون به طور چشمگیری تعدیل شده است تا خاصیت بازدارندگی خود را حفظ کند. به عنوان مثال، جزای نقدی برای تخلفات موضوع مواد ۶، ۷ و ۸ که پیش از این مبالغ ناچیزی بود، اکنون به بازه ۱۴۸ میلیون تا ۱.۴۸ میلیارد ریال افزایش یافته است.¹ این تغییرات نشان‌دهنده عزم جدی حاکمیت برای مقابله با خروج غیرقانونی دارو و نظارت بر فعالیت‌های فنی در داروخانه‌ها و واحدهای تولیدی است.

ساختار نظارتی سازمان غذا و دارو به گونه‌ای طراحی شده است که هرگونه صادرات فرآورده‌های دارویی، بیولوژیک و حتی گیاهان دارویی تحت کنترل مستقیم قرار گیرد. طبق بند (ج) ماده ۷ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور، تبلیغ کالاها و خدمات آسیب‌رسان به سلامت که لیست آن‌ها سالانه توسط سازمان غذا و دارو منتشر می‌شود، ممنوع است.³ اگرچه هیچ دارویی در لیست کالاهای آسیب‌رسان سال ۱۴۰۴ برای ممنوعیت تبلیغاتی پیشنهاد نشده است، اما صادرات داروهایی که با ارز دولتی تولید شده‌اند یا در بازار داخلی با کمبود مواجه هستند، همچنان در صدر ممنوعیت‌های مطلق و مشروط قرار دارد.³

تحلیل سیاست‌های ارزی و تأثیر آن بر لیست ممنوعیت‌های صادراتی

سیاست‌های ارزی محرک اصلی تعیین لیست داروهای ممنوعه برای صادرات است. در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، ایران شاهد گذار از ارز ۴۲۰۰ تومانی به سمت نرخ‌های بالاتر بوده است. بر اساس اظهارات رئیس سازمان غذا و دارو، نرخ ارز تخصیصی برای دارو و تجهیزات پزشکی در سال ۱۴۰۴ معادل ۲۸,۵۰۰ تومان تعیین شده است.⁵ این در حالی است که وزیر بهداشت از حذف تدریجی ارز ترجیحی و حرکت به سمت تک‌نرخی شدن ارز در این حوزه خبر داده است.⁶

قانون نانوشته اما بسیار سخت‌گیرانه‌ای در گمرکات ایران حاکم است: “هر دارویی که ارز یارانه‌ای (ترجیحی) دریافت کرده باشد، صادرات آن به طور کامل ممنوع است”.⁴ منطق این ممنوعیت ساده است؛ دولت یارانه‌ای را جهت ارزان ماندن دارو برای شهروندان ایرانی پرداخت می‌کند و خروج این دارو به معنای انتقال یارانه از جیب مردم ایران به مصرف‌کنندگان خارجی است. بنابراین، صادرکنندگان باید پیش از اقدام به صادرات، نوع ارز مصرفی در زنجیره تولید را شفاف‌سازی کنند.

مقایسه نرخ‌های ارز و تأثیر بر هزینه‌های بازرگانی

در جدول زیر، تأثیر تغییرات ارزی بر پارامترهای مختلف تجارت دارو در سال ۱۴۰۴ مشاهده می‌شود:

پارامتر	نرخ ارز ترجیحی سابق	نرخ ارز دارو در سال ۱۴۰۴	ارز نیمایی / مرکز مبادله
مبلغ (ریال)	۴۲,۰۰۰	۲۸۵,۰۰۰	~۴۵۰,۰۰۰ – ۵۰۰,۰۰۰
وضعیت صادرات	ممنوع مطلق	مشروط (با تسویه مابه‌التفاوت)	مجاز (پس از اخذ مجوز سازمان)
اولویت تخصیص	حذف شده (جز موارد خاص)	بالا (برای داروهای اساسی)	متوسط (برای مکمل‌ها و مواد جانبی)
هدف سیاست‌گذاری	کنترل تورم سلامت	حمایت از تولید و کاهش رانت	تک‌نرخی شدن و حذف فساد

تغییر نرخ ارز از ۴۲۰۰ تومان به ۲۸,۵۰۰ تومان باعث جهش قیمتی در برخی اقلام دارویی شده است، اما همزمان راه را برای صادرات قانونی بسیاری از محصولات که پیش از این به دلیل ابهام در نرخ ارز ممنوع بودند، باز کرده است.⁷ بازرگانان باید توجه داشته باشند که مابه‌التفاوت نرخ ارز دریافتی باید در صورت تقاضای صادرات، به دولت بازگردانده شود.

دسته‌بندی داروهای ممنوعه برای صادرات براساس بخشنامه‌های ۱۴۰۴

سازمان غذا و دارو داروها را از منظر محدودیت صادراتی به چهار دسته اصلی تقسیم می‌کند. این دسته‌بندی بر اساس نیاز بازار، تعهدات بین‌المللی و حمایت‌های مالی دولت انجام شده است.

۱. داروهای ممنوعه مطلق (مواد تحت کنترل)

این گروه شامل داروهای مخدر، روان‌گردان و پیش‌سازهایی است که تحت کنوانسیون‌های بین‌المللی ۱۹۶۱، ۱۹۷۱ و ۱۹۸۸ سازمان ملل متحد قرار دارند.² صادرات این اقلام تنها توسط دولت یا شرکت‌های دارای مجوزهای فوق‌امنیتی و تحت نظارت دقیق “اداره مواد تحت کنترل” امکان‌پذیر است. آمپول آلفنتانیل و پچ‌های فنتانیل (در دوزهای ۷۵ و ۱۰۰ میکروگرم) از جمله اقلامی هستند که در بخشنامه‌های اخیر به عنوان مواد نیازمند مجوزهای خاص صادراتی از آن‌ها یاد شده است.⁹

۲. داروهای دارای کمبود بحرانی و ذخیره استراتژیک

سازمان غذا و دارو لیستی شامل ۴۷۰ مولکول دارویی را تهیه کرده است که به عنوان “ذخیره استراتژیک شش ماهه” کشور شناخته می‌شوند.⁵ این لیست شامل داروهای ضد سرطان، داروهای بیماران خاص و برخی آنتی‌بیوتیک‌های کلیدی است. تا زمانی که ذخیره این داروها در انبارهای شرکت‌های پخش به سطح اطمینان‌بخش نرسد، صادرات آن‌ها ممنوع باقی خواهد ماند.¹⁰ مدیران بازرگانی باید به صورت هفتگی “لیست کمبودهای دارویی” را پایش کنند، زیرا اضافه شدن یک دارو به این لیست، بلافاصله منجر به تعلیق مجوزهای صادراتی آن در سامانه گمرک می‌شود.

۳. داروهای مشمول ارز ترجیحی و حمایتی

داروهایی که مواد اولیه آن‌ها با ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی تأمین شده است، بدون طی کردن فرآیند “رفع تعهد ارزی و تسویه مابه‌التفاوت” اجازه صادرات ندارند.⁴ این موضوع حتی شامل ارسال دارو برای مصرف شخصی نیز می‌شود؛ خروج هرگونه دارو که نشانه‌هایی از توزیع یارانه‌ای (مانند عبارات “غیر قابل فروش” یا قیمت‌های بسیار پایین درج شده روی بسته) داشته باشد، توسط گمرک پستی و مرزی توقیف خواهد شد.⁴

۴. گیاهان دارویی و ذخایر زیستی ممنوعه

برخی اقلام در حوزه فرآورده‌های طبیعی به دلیل حفظ تنوع زیستی کشور در لیست ممنوعه قرار دارند. صادرات پیاز زعفران به طور کامل ممنوع است.⁹ همچنین صادرات ۹۵ قلم از گیاهان دارویی، صنعتی و عطری نیازمند اخذ مجوز از “سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری” و تایید نهایی سازمان توسعه تجارت است.⁹ با این حال، صادرات فرآورده‌های فرآوری شده از این گیاهان مانند اسانس و پودر، با محدودیت کمتری مواجه است.

فرآیند سیستمی و مراحل اداری صادرات دارو در سال ۱۴۰۴

دیجیتالی شدن فرآیندها در سازمان غذا و دارو، دوران مجوزهای کاغذی را به پایان رسانده است. صادرکنندگان باید با سه سامانه کلیدی FMS، TTAC و EPL تعامل داشته باشند.¹¹

گام اول: ثبت درخواست در سامانه و بررسی موجودی

شرکت‌های متقاضی (تولیدی یا بازرگانی) باید ابتدا درخواست خود را به همراه پروفرما در سامانه سازمان غذا و دارو ثبت کنند. اداره کل امور دارو پس از بررسی میزان موجودی دارو در بازار داخلی و اطمینان از عدم وجود کمبود بحرانی، مجوزی برای یک دوره سه ماهه صادر می‌کند.¹³

گام دوم: نقش حیاتی مسئول فنی در فرآیند صادرات

هر واحد صادرکننده باید دارای یک مسئول فنی واجد شرایط باشد. شرایط صلاحیت مسئول فنی شامل داشتن دانشنامه دکترای داروسازی، عدم سوءپیشینه کیفری و تایید صلاحیت توسط کمیسیون قانونی ماده ۲۰ است.¹ مسئول فنی موظف است کیفیت محموله صادراتی را مطابق با استانداردهای اعلام شده (GMP) تایید کند. بدون تاییدیه سیستمی مسئول فنی در سامانه تی‌تک، کالا در گمرک قفل خواهد شد.¹²

گام سوم: اظهار در سامانه EPL و اخذ شماره کوتاژ

پس از تایید سازمان، کالا باید در سامانه جامع امور گمرکی (EPL) اظهار شود. در این مرحله، هماهنگی با کارشناس ارزیابی گمرک برای ارسال فایل به سازمان غذا و دارو الزامی است. بازرگانان باید کد گمرک و شماره کوتاژ را به نمایندگان معرفی شده در بخشنامه‌ها (مانند آقای محمدرضا صفارها یا سایر نمایندگان وقت) اعلام کنند تا مجوز سیستمی نهایی در گمرک فعال شود.¹³

اطلاعات تماس و پیگیری مجوزهای سیستمی

براساس آخرین بخشنامه‌ها، صادرکنندگان برای تسریع در تایید مجوزهای سیستمی خود در سامانه گمرک، می‌توانند با شماره‌های معرفی شده توسط اداره کل دارو در تماس باشند ¹³:

واحد مربوطه	مسئولیت	نحوه ارتباط / شماره تماس
اداره کل امور دارو	تایید مجوزهای صادراتی	سامانه سیستمی TTAC
نماینده فنی گمرک	صدور مجوزهای سیستمی	پیامک به ۰۹۰۵۷۶۹۵۰۸۱ 13
میز پیشخوان	ثبت و پاسخگویی شکایات	تارنمای سازمان غذا و دارو 16
پلیس فتا	نظارت بر فروش آنلاین غیرمجاز	سامانه رصد و اظهارنظر 17

الزامات کیفی و استانداردهای بین‌المللی برای صادرات دارو

صادر کردن دارو تنها به معنای خروج کالا از مرز نیست، بلکه به معنای پذیرش مسئولیت کیفیت آن در بازار مقصد است. سازمان غذا و دارو گواهی‌های متعددی را برای تسهیل این فرآیند صادر می‌کند.

گواهی فروش آزاد (FSC) و گواهی محصول دارویی (CPP)

گواهی FSC (Free Sale Certificate) تنها برای داروهایی صادر می‌شود که دارای پروانه ثبت معتبر در داخل کشور باشند و توزیع آن‌ها در داروخانه‌های ایران مجاز باشد.¹⁸ برای صادرات به کشورهای با رگولاتوری سخت‌گیرانه، گواهی CPP (Certificate of a Pharmaceutical Product) مورد نیاز است که اطلاعات دقیقی از فرمولاسیون و شرایط GMP تولیدکننده ارائه می‌دهد.² اعتبار این پروانه‌ها برای داروهای موجود در فهرست رسمی ایران ۲ سال و برای اقلام خارج از فهرست ۱ سال است.¹⁸

رعایت اصول GMP و استانداردهای بسته‌بندی

خطوط تولیدی صادرکننده باید دارای گواهی GMP (Good Manufacturing Practice) معتبر باشند. در سال ۱۴۰۴، داروسازی‌هایی که موفق به اخذ گواهی‌های صادراتی شده‌اند (مانند داروسازی اسوه)، در اولویت تخصیص ارز و تسهیلات بازرگانی قرار دارند.¹⁹ بسته‌بندی داروهای صادراتی باید مطابق با قوانین کشور مقصد باشد؛ درج اطلاعات به زبان انگلیسی و زبان محلی کشور هدف، تاریخ انقضا و سری ساخت به شکلی که غیرقابل پاک شدن باشد، از الزامات بدیهی است.²⁰

لجستیک و زنجیره سرد

بسیاری از داروهای بیولوژیک، واکسن‌ها و انسولین‌ها نیازمند زنجیره سرد (Cold Chain) هستند.⁴ صادرکنندگان باید از شرکت‌های حمل و نقل بین‌المللی استفاده کنند که دارای تجهیزات مانیتورینگ دما در تمام طول مسیر باشند. هرگونه نوسان دما که منجر به تغییر در خواص فیزیکی یا شیمیایی دارو شود، نه تنها منجر به برگشت محموله می‌شود، بلکه خسارات جبران‌ناپذیری به اعتبار برند دارویی ایران در بازارهای جهانی وارد می‌کند.²²

نظارت هوشمند و نقش سامانه تی‌تک (TTAC) در مبارزه با قاچاق

سامانه تی‌تک (TTAC) فراتر از یک ابزار اداری، به عنوان یک سامانه ضد قاچاق عمل می‌کند. این سامانه با استفاده از شناسه ردیابی و رهگیری (UID)، امکان رصد دارو را از کارخانه تا مصرف‌کننده نهایی (حتی در خارج از مرزها) فراهم می‌آورد.¹⁶

در سال‌های اخیر، کشف محموله‌های دارو در کشورهای همسایه (مانند عراق) چالش‌هایی را ایجاد کرده بود. سامانه تی‌تک ثابت کرد که بسیاری از این داروها ایرانی نبوده و تنها از مسیر ایران ترانزیت شده‌اند، یا اینکه با شناسایی کدهای UID، منشأ دقیق تخلف در داخل کشور پیدا شد.²³ برای صادرکنندگان، این به معنای آن است که هرگونه نشت دارو از زنجیره صادراتی به بازار سیاه، به سرعت به نام شرکت صادرکننده و مسئول فنی آن ثبت خواهد شد.

قابلیت‌های سامانه تی‌تک برای بازرگانان و مردم:

• استعلام اصالت: با اسکن کد QR یا ارسال کد ۱۶ رقمی به شماره ۲۰۰۰۸۸۲۲، می‌توان از اصالت دارو مطمئن شد.¹⁶
• استعلام قیمت: ملاک رسمی قیمت دارو، اطلاعات ثبت شده در تی‌تک است، نه قیمت مندرج روی جعبه (که ممکن است به دلیل تغییرات ارزی قدیمی باشد).²⁴
• رصد کمبودها: بازرگانان می‌توانند با بررسی آمارهای سامانه، از داروهای دارای “ذخیره بحرانی” مطلع شده و برای صادرات آن‌ها برنامه‌ریزی نکنند.¹⁰

جرایم، مجازات‌ها و ریسک‌های صادرات غیرقانونی دارو

عبور از خط قرمزهای سازمان غذا و دارو در حوزه صادرات، پیامدهای حقوقی سنگینی دارد. بر اساس قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و قانون مقررات امور پزشکی، هرگونه صادرات بدون مجوز “قاچاق” تلقی می‌شود.⁴

مجازات‌های پیش‌بینی شده در سال ۱۴۰۴:

1. جریمه نقدی: پرداخت تا چندین برابر ارزش ریالی دارو در بازار آزاد.⁴
2. ضبط کالا و وسایل حمل و نقل: تمامی محموله و در مواردی خودرو یا کانتینر حامل کالا به نفع دولت ضبط می‌شود.⁴
3. ابطال کارت بازرگانی: شرکت صادرکننده برای مدت طولانی یا دائم از فعالیت‌های تجاری محروم می‌شود.²⁶
4. حبس و محرومیت شغلی: برای مسئول فنی و مدیرعامل شرکت، در صورت عمدی بودن تخلف یا خروج داروهای تحت کنترل (مخدر)، مجازات حبس در نظر گرفته شده است.⁴

بازرگانان باید توجه داشته باشند که “عدم آگاهی از بخشنامه” مسموع نیست. با توجه به اینکه بخشنامه‌های صادراتی به صورت سیستمی ابلاغ می‌شوند، ثبت کوتاژ گمرکی به منزله پذیرش تمامی قوانین روز است.²⁷

فرصت‌ها و مشوق‌های صادراتی در قانون بودجه ۱۴۰۴

با وجود محدودیت‌ها، دولت ایران به شدت به دنبال افزایش ارزآوری از طریق داروهای با تکنولوژی بالاست. در بخش اول قانون بودجه سال ۱۴۰۴، تسهیلات ویژه‌ای برای صادرکنندگان دارو در نظر گرفته شده است.²⁹

مشوق‌های مالی و گمرکی:

• نرخ صفر مالیاتی: درآمدهای حاصل از صادرات دارو و محصولات دانش‌بنیان، در صورت بازگشت ارز به چرخه اقتصادی، مشمول نرخ صفر مالیاتی هستند.³⁰
• تسهیلات تمدید ضمانت‌نامه‌ها: واحدهای تولیدی صادرکننده می‌توانند از تسهیلات تمدید سه ماهه ضمانت‌نامه‌های بانکی گمرکی بدون پرداخت جریمه استفاده کنند.³¹
• اولویت در واردات: شرکت‌هایی که صادرات موفقی داشته باشند، در اولویت تخصیص ارز برای واردات مواد اولیه و ماشین‌آلات (ارز از محل صادرات خود) قرار می‌گیرند.³²
• حمایت در توافقنامه‌های بین‌المللی: صادرات دارو به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا با تعرفه‌های ترجیحی و در برخی موارد تعرفه صفر در سال ۱۴۰۴ تسهیل شده است.³³

این مشوق‌ها نشان می‌دهد که هدف دولت نه ممنوعیت صادرات، بلکه “صادرات هوشمندانه” داروهایی است که منجر به ارزش افزوده بالا و تأمین نیازهای ارزی کشور می‌شوند.

نتیجه‌گیری و توصیه‌های راهبردی برای فعالان بازرگانی دارو

در سال ۱۴۰۴، صادرات دارو در ایران از یک فعالیت تجاری ساده به یک فرآیند پیچیده و کاملاً دیجیتالی تبدیل شده است. لیست داروهای ممنوعه برای صادرات، که توسط سازمان غذا و دارو ابلاغ می‌شود، تابعی از سه فاکتور “نرخ ارز”، “میزان ذخیره استراتژیک” و “تعهدات بین‌المللی” است. بازرگانان حرفه‌ای باید بدانند که دوران صادرات داروهای یارانه‌ای به پایان رسیده و تمرکز باید بر محصولات بیوتکنولوژی، نانوداروها و فرآورده‌های دارویی باشد که بر پایه توان علمی داخلی تولید می‌شوند.

رعایت دقیق بخشنامه‌های سازمان غذا و دارو، پایش لحظه‌ای سامانه تی‌تک و انتخاب بازارهای هدف در مناطقی مانند اوراسیا و کشورهای همسایه، کلید موفقیت در این صنعت پرریسک اما پرسود است. فراموش نکنید که شفافیت در زنجیره تأمین و همکاری نزدیک با مسئولین فنی واجد شرایط، بهترین تضمین برای جلوگیری از بروز مشکلات قانونی و گمرکی است. اکنون زمان آن است که با نگاهی بلندمدت و با بهره‌گیری از مشوق‌های بودجه ۱۴۰۴، برند دارویی ایران را در سطح جهانی ارتقا دهید.

منابع

1. قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی – پایگاه خبری اختبار, accessed on February 4, 2026, https://www.ekhtebar.ir/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88/
2. ایین نامه صادرات دارو | PDF – Scribd, accessed on February 4, 2026, https://www.scribd.com/document/836781413/%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-1-1
3. فهرست کالاها و خدمات آسیب رسان به سلامت در سال ۱۴۰۴ – وکلاپرس, accessed on February 4, 2026, https://vokalapress.ir/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA/
4. چرا نمی‌توان از ایران به خارج دارو ارسال کرد؟ | بررسی کامل قوانین و محدودیت‌ها – آنی بار, accessed on February 4, 2026, https://anibar-transport.com/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC/
5. دارو و تجهیزات | پایگاه خبری پزشکان و قانون – پالنا, accessed on February 4, 2026, https://www.pezeshkanoghanoon.ir/%D8%B3%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D9%88-%D8%AA%D8%AC%D9%87%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AA?page=13
6. وزیر بهداشت ایران: ارز ترجیحی دارو از سال ۱۴۰۴ حذف می‌شود – رادیو فردا, accessed on February 4, 2026, https://www.radiofarda.com/a/the-critical-situation-of-medicine-and-the-elimination-of-currency-mohamadreza-zafarghandi/33220686.html
7. نرخ ارز تجهیزات پزشکی از ۴۲۰۰ تومان به ۲۸هزار و ۵۰۰ تومان تغییر یافته است – روزنامه شرق, accessed on February 4, 2026, https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-12/1051086-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AA%D8%AC%D9%87%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
8. کاهش ۲ میلیارد دلاری تامین ارز کشور؛ اثرات مکانیسم ماشه؟ | سایت ملیون ایران, accessed on February 4, 2026, https://melliun.org/iran/507984
9. صادرات و واردات دارویی ایران – سایت شرکت فراز فارمد, accessed on February 4, 2026, https://farazpharmed.ir/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/
10. لیست‌ها کمبود دارو – دوشنبه های دارویی, accessed on February 4, 2026, https://doshanbehayedarouei.ir/tag/%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88/
11. معاونت غذا و دارو | دستورالعمل و آئین نامه – دانشگاه علوم پزشکی شیراز, accessed on February 4, 2026, https://fdo.sums.ac.ir/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-
12. دستورالعمل اجرایی موضوع معرفی نماینده سازمان غذا و دارو – ایران ایمپکس, accessed on February 4, 2026, https://iranimpex.com/law/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF/
13. دستورالعمل صادرات دارو – سندیکای صاحبان صنایع داروهای انسانی ایران, accessed on February 4, 2026, https://syndipharma.org/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88/
14. مقررات مربوط به ساخت و واردات دارو در ایران – موسسه حقوقی لیبرالا, accessed on February 4, 2026, https://libralaw.ir/%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/
15. بخشنامه درخصوص ابلاغ نامه معرفی نماینده سازمان غذا و دارو جهت صدور مجوزهای سیستمی صادرات دارو و مواد اولیه دارویی – راوی حساب, accessed on February 4, 2026, https://www.ravihesab.com/1400-741104
16. مکمل های تبلیغی در ماهواره و شبکه های مجازی غیرمجازند – مهر, accessed on February 4, 2026, https://40489061.khabarban.com/
17. ۵۰۰۰ سایت غیر مجاز فروش دارو و مکمل مسدود شد – اقتصاد آنلاین, accessed on February 4, 2026, https://www.eghtesadonline.com/fa/news/543912/%DB%B5%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D9%88-%D9%85%DA%A9%D9%85%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF
18. ضابطه صدور پروانه تولید به منظور صادرات داروهای شیمیایی و فرآورده …, accessed on February 4, 2026, https://syndipharma.org/wp-content/uploads/2023/01/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3.pdf
19. الزام سازمان غذا و دارو به لغو فوری ممنوعیت همکاری با پلتفرم‌ها – دنیای اقتصاد, accessed on February 4, 2026, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-19/4185356-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%84%D8%BA%D9%88-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D9%84%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%85-%D9%87%D8%A7
20. مراحل صادرات دارو + لیست داروهای صادراتی ایران, accessed on February 4, 2026, https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88/
21. مهم ترین قوانین گمرک عمان 2026 | ترخیص در بنادر کشور عمان – شرکت رویال, accessed on February 4, 2026, https://rowyal.com/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-oman-customs-rules/
22. ضوابط جدید سازمان غذا و دارو برای مجوزهای صادرات مواد غذایی | گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل, accessed on February 4, 2026, https://sobhesahel.com/news/149632/%D8%B6%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C
23. ترانزیت یا قاچاق دارو – روزنامه تعادل, accessed on February 4, 2026, https://www.taadolnewspaper.ir/fa/news/172138/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B2%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%DA%86%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88
24. قیمت دارو را از سامانه تیتک استعلام کنید نه از روی جلد – قدس آنلاین – خبر فارسی, accessed on February 4, 2026, https://khabarfarsi.com/u/237490057
25. مردم قیمت داروها را از سامانه تی‌ تک استعلام کنند – تین نیوز, accessed on February 4, 2026, https://www.tinn.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-3/300590-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF
26. آیین نامه اجرایی مقررات صادرات و واردات به همراه اصلاحات بعدی – آیکسپورت, accessed on February 4, 2026, https://ixport.ir/bylaw-import-export-iran/
27. آخرین بخشنامه های مالیاتی ۱۴۰۴ [جدیدترین + مهمترین ها] – راوی حساب, accessed on February 4, 2026, https://www.ravihesab.com/circular
28. واردات خودرو صفر و کارکرده ( گزارش لحظه ای + قوانین و شرایط ), accessed on February 4, 2026, https://bazarkhodro.ir/blog/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88-%D8%B5%D9%81%D8%B1-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%84%D8%AD%D8%B8%D9%87-%D8%A7%DB%8C
29. قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور (بخش اول) – مرکز پژوهشها, accessed on February 4, 2026, https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1828222
30. مهلت ارسال اظهارنامه مالیاتی +آخرین بخشنامه های مالیاتی سال 1404 – رایان محاسبان, accessed on February 4, 2026, https://rayanmohaseban.com/deadline-submitting-tax-return/
31. بخشنامه های گمرک – راوی حساب, accessed on February 4, 2026, https://www.ravihesab.com/circular/customs-directives
32. فهرست جدید کد تعرفه‌های مشمول ارز حاصل از صادرات خود و دیگران – آیکسپورت, accessed on February 4, 2026, https://ixport.ir/the-new-list-of-tariff-codes-included-in-the-currency-obtained-from-your-own-and-others-exports/
33. توافق‌نامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا؛ گامی موثر در جهت رشد صادرات کشور – ایسنا, accessed on February 4, 2026, https://www.isna.ir/news/1404013016735/%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%DA%AF%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA
34. بخشنامه‌ها و مصوبه های اقتصادی صنایع غذایی و کشاورزی – فودنا, accessed on February 4, 2026, https://www.foodna.com/fa/industry/tendernews1026-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D9%87