ری‌اکسپورت از جبل علی

ری‌اکسپورت از جبل علی (JAFZA)

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۷ مهر ۱۴۰۴

فهرست مطالب

بخش ۱: جایگاه استراتژیک جبل علی: هاب اصلی تجارت جهانی

JAFZA: دروازه جهانی تجارت و لجستیک

منطقه آزاد جبل علی (JAFZA)، به عنوان بزرگترین منطقه آزاد تجاری در دبی، نقش حیاتی را در اقتصاد امارات متحده عربی و به عنوان یک مرکز جامع ارائه‌دهنده راهکارهای کسب‌وکار در خاورمیانه ایفا می‌کند.1 موفقیت JAFZA ریشه در موقعیت استراتژیک بی‌همتای آن دارد: این منطقه در مجاورت بندر جبل علی، که یکی از بزرگترین بنادر جهان و بزرگترین بندر خاورمیانه است، قرار دارد.3

علاوه بر دسترسی دریایی گسترده، JAFZA مستقیماً به فرودگاه بین‌المللی آل مکتوم متصل است. این پیوند چندوجهی (Multimodal Hub) قابلیت حمل‌ونقل هوایی سریع و کارآمد را در کنار خدمات لجستیک دریایی عظیم فراهم می‌کند و فرصت‌های بسیار بزرگی را برای کسب‌وکارهایی که در زمینه واردات، صادرات و توزیع فعال هستند، ایجاد می‌نماید.2 ری‌اکسپورت از جبل علی یکی از فرصت‌های جذاب این بندر است.

JAFZA با گردهم‌آوردن تمامی منابع مورد نیاز در یک مکان واحد، به یک قطب اصلی برای تجارت جهانی و یک موتور محرک اقتصادی تبدیل شده است.1 زیرساخت‌های این منطقه شامل انبارهای وسیع، مراکز دپو، و تسهیلات نگهداری کالا، از جمله انبارهای کانتینری سرد و یخچال‌دار است که آن را برای نگهداری و ترخیص کالاهای حساس و فاسدشدنی به مکانی ایده‌آل تبدیل می‌کند.6

این بندر همچنین از سیستم‌های اتوماسیون پیشرفته برای عملیات بارگیری و تخلیه بهره می‌برد که کارایی عملیات را به شدت افزایش می‌دهد.8 تحلیل‌ها نشان می‌دهد که مناطق آزاد امارات، به ویژه JAFZA، ستون‌های قوی اقتصاد این کشور بوده‌اند و بیش از نیمی از صادرات غیرنفتی و تقریباً ۸۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی امارات را پشتیبانی می‌کنند.9

نقش محوری در ری‌اکسپورت

مدل تجاری ری‌اکسپورت از جبل علی و دبی، یک استراتژی هوشمند برای کسب‌وکارهای بین‌المللی است.11 صادرات مجدد به معنای واردات کالا به امارات بدون فروش یا استفاده آن‌ها در داخل کشور، و سپس صادرات آن‌ها به یک کشور ثالث است.11 دبی به دلیل موقعیت جغرافیایی و اتصال به بیش از ۱۵۰ کشور از طریق دریا و هوا، به پایتخت جهانی صادرات مجدد تبدیل شده است.11 اهمیت این بخش در آمارهای تجاری دبی مشهود است؛ در سال ۲۰۲۴، ری‌اکسپورت به تنهایی بیش از ۶۳۱ میلیارد درهم به حجم تجارت خارجی دبی کمک کرده است.11

این منطقه به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد که صرفاً به عنوان یک واسطه لجستیکی کارآمد عمل کنند، بدون اینکه نیازی به سرمایه‌گذاری در تولید یا ساخت محصول داشته باشند.11 با توجه به حجم انبارهای عظیم و تسهیلات بندری پیشرفته در JAFZA، این منطقه نه تنها یک پایگاه تجاری، بلکه یک مرکز عملیات تجارت بین‌المللی است که بر فعالیت‌های توزیع، انبارداری و ری‌اکسپورت کالاهای اساسی متمرکز شده است.

مزیت بنیادین مناطق آزاد امارات

مناطق آزاد دبی (Free Zones) از طریق ارائه مزایای قانونی و مالی منحصر به فرد، به عنوان موتور محرک جذب سرمایه‌گذاری خارجی عمل می‌کنند.2 مناطق آزاد تحت قوانین مستقل خود فعالیت می‌کنند و از بسیاری از قوانین تجاری سرزمین اصلی (Mainland) امارات مستثنی هستند.5

دو مزیت اصلی که ری‌اکسپورت از جبل علی (JAFZA) را بسیار جذاب می‌سازد، عبارتند از:

۱. مالکیت ۱۰۰ درصد خارجی: برخلاف سال‌های گذشته که شرکت‌ها در سرزمین اصلی ملزم به داشتن شریک محلی بودند، در مناطق آزاد مانند JAFZA، سرمایه‌گذاران خارجی می‌توانند ۱۰۰ درصد مالکیت شرکت خود را بدون نیاز به کفیل یا شریک محلی داشته باشند.4 این امتیاز کنترل کامل عملیات را به صاحبان خارجی اعطا می‌کند.

۲. معافیت از تعرفه‌های گمرکی: شرکت‌هایی که در مناطق آزاد فعالیت می‌کنند، از مالیات و عوارض واردات و صادرات برای کالاهایی که با هدف ری‌اکسپورت وارد می‌شوند، معاف هستند. این مزیت اقتصادی در کاهش هزینه‌های گمرکی و تسریع فرآیندهای تجاری بسیار مهم است.5

بخش ۲: چارچوب حقوقی و انواع شرکت‌ها در JAFZA

ساختارهای حقوقی در JAFZA

JAFZA اکوسیستمی انعطاف‌پذیر را فراهم کرده است که به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد تا ساختار حقوقی شرکت خود را متناسب با اهداف تجاری‌شان انتخاب کنند.15 مهم‌ترین ساختارهای حقوقی در JAFZA عبارتند از:

  • شرکت منطقه آزاد (Free Zone Company – FZCO): این نوع شرکت ماهیت مسئولیت محدود دارد، به این معنی که مسئولیت سهامداران محدود به سرمایه پرداخت شده شرکت است.16 FZCO می‌تواند دو یا چند سهامدار داشته باشد و یک شخصیت حقوقی متمایز از سهامداران خود محسوب می‌شود.16
  • شرکت سهامی عام منطقه آزاد (Jafza PLC): این ساختار مناسب شرکت‌های بزرگ و پروژه‌های سرمایه‌بر است و می‌تواند سهام خود را مطابق با قوانین بازار در بورس فهرست کند.14
  • شرکت برون مرزی (Offshore Company): این ساختار برای سرمایه‌گذارانی که هدفشان مدیریت دارایی، نگهداری سهام و تجارت بین‌المللی در خارج از قلمرو امارات است، طراحی شده است.17 شرکت‌های Offshore از ۰ درصد مالیات شرکتی و درآمدی بهره‌مند هستند و نیازی به دفتر فیزیکی ندارند.17 با این حال، باید توجه داشت که شرکت‌های Offshore مجاز به تجارت مستقیم در سرزمین اصلی دبی نیستند.17 انتخاب این ساختار برای شرکت‌هایی که صرفاً به دنبال ری‌اکسپورت کالا به بازارهای ثالث (غیر امارات) و حفظ محرمانگی مالی هستند، بهینه خواهد بود.

مقررات ثبت شرکت خارجی (شعبه یا نمایندگی)

برای اشخاص حقوقی خارجی که قصد دارند در JAFZA شعبه یا نمایندگی تأسیس کنند، مقررات سختگیرانه‌ای برای اطمینان از صحت و تطابق مدارک وجود دارد.18 طبق ماده (۸) آیین‌نامه مربوط به قوانین مناطق آزاد، اظهارنامه ثبت علاوه بر تاریخ و امضا، باید شامل مشخصات کامل شرکت یا مؤسسه به زبان فارسی و علائم اختصاری، نوع شرکت، مرکز اصلی و اقامتگاه خارج از ایران، تابعیت، میزان سرمایه، آخرین بیلان مالی، و مرجع ثبت در کشور متبوع باشد.18

نکته حائز اهمیت برای تجار ایرانی این است که اسناد و مدارک موضوع ثبت شعبه یا نمایندگی اشخاص حقوقی خارجی، باید به صورت رسمی به زبان فارسی نیز تسلیم شود.18 علاوه بر این، تهیه و ارائه اصل اختیارنامه نمایندگی و مجوز تأسیس شعبه، که شرایط تنظیم و صدور آن‌ها مطابق قوانین کشور متبوع رعایت شده و به تصدیق نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در آن کشور رسیده باشد، ضرورت دارد.18 این الزام، یک فرآیند دو مرحله‌ای را برای تجار ایرانی که قصد دارند فعالیت خود در JAFZA را از طریق ساختار رسمی شعبه یا نمایندگی در ایران توسعه دهند، ضروری می‌سازد و اهمیت تطابق با قوانین هر دو حوزه قضایی را برجسته می‌کند.

انواع لایسنس‌های تجاری و الزامات

JAFZA طیف وسیعی از فعالیت‌ها را پوشش می‌دهد و برای هرکدام لایسنس‌های تجاری متفاوتی صادر می‌کند.19 لایسنس‌های اصلی شامل موارد زیر هستند:

  • لایسنس تجارت عمومی (General Trading): این لایسنس برای شرکت‌هایی که قصد دارند در فعالیت‌های گسترده واردات، صادرات و ری‌اکسپورت انواع کالاها فعالیت کنند، ایده‌آل است.19
  • لایسنس صنعتی (Industrial License): برای شرکت‌هایی که فعالیت‌های تولیدی، مونتاژ یا پردازش کالا انجام می‌دهند.
  • لایسنس خدماتی (Service License): برای شرکت‌های مشاوره‌ای، مدیریتی و خدماتی.
  • لایسنس لجستیک (Logistics License): برای شرکت‌های حمل‌ونقل و انبارداری.

لازم به ذکر است که صدور پروانه صنعتی مستلزم اجاره تأسیسات تولیدی و انبار فیزیکی در JAFZA و رعایت سختگیرانه الزامات بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) است.19 این امر نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در بخش تولیدی نیازمند تعهدات زیرساختی و نظارتی بیشتری نسبت به یک عملیات صرفاً تجاری (General Trading) است.

بخش ۳: معافیت‌های مالیاتی و انطباق با قوانین جدید شرکتی ۲۰۲۵

مقدمه‌ای بر مالیات شرکتی امارات و مناطق آزاد

امارات متحده عربی با هدف هماهنگی با استانداردهای مالیاتی جهانی، قانون مالیات بر درآمد شرکت‌ها (CIT) را با نرخ اصلی ۹ درصد برای سودهای مشمول مالیات بالای ۳۷۵,۰۰۰ درهم معرفی کرد که از سال ۲۰۲۳ اجرایی شد.20 با این حال، یکی از مهم‌ترین مشوق‌های اقتصادی امارات، حفظ نرخ ۰ درصد مالیات شرکتی برای شرکت‌های فعال در مناطق آزاد (Free Zones) است.21 این معافیت مشروط، امتیاز ویژه‌ای برای JAFZA محسوب می‌شود و عامل اصلی جذابیت برای شرکت‌های بین‌المللی است.

برای بهره‌مندی از نرخ صفر درصد، شرکت منطقه آزاد باید به عنوان “شخص منطقه آزاد واجد شرایط” (Qualifying Free Zone Person – QFZP) شناخته شود و تنها درآمد حاصل از “فعالیت‌های واجد شرایط” (Qualifying Income – QI) را کسب کند.21

شرایط احراز “شخص منطقه آزاد واجد شرایط” (QFZP)

مقررات مالیاتی مناطق آزاد با انتشار تصمیمات وزارتی جدید (به ویژه MD 229 و MD 230 در سال ۲۰۲۵) دچار شفافیت و در عین حال سختگیری بیشتری شده‌اند. این تصمیمات، که عطف به ماسبق از ۱ ژوئن ۲۰۲۳ لازم‌الاجرا هستند، دامنه فعالیت‌های واجد شرایط را مشخص کرده‌اند.23

فعالیت‌های واجد شرایط (Qualifying Activities) مرتبط با ری‌اکسپورت:

  1. خدمات لجستیک: این فعالیت شامل انبارداری، حمل‌ونقل، و مدیریت موجودی است.21
  2. توزیع کالاها یا مواد در یا از یک منطقه تعیین شده (Designated Zone Distribution): این فعالیت در صورتی واجد شرایط است که کالاها یا مواد از طریق همان منطقه تعیین شده (مانند JAFZA) وارد امارات شده و به مشتریان واجد شرایط تأمین شوند.21
  3. تجارت کالاهای واجد شرایط (Qualifying Commodities Trading): دامنه این کالاها گسترش یافته و علاوه بر فلزات، مواد معدنی، انرژی و محصولات کشاورزی، شامل مواد شیمیایی صنعتی، محصولات جانبی مرتبط و کالاهای زیست‌محیطی (مانند اعتبارات کربن) نیز می‌شود.25 شرط اساسی برای این فعالیت، وجود قیمت مظنه (Quoted Price) برای کالای مورد نظر است که باید از طریق آژانس‌های گزارش‌دهی قیمت شناخته شده (RPRA) که در تصمیم وزارتی MD 230 فهرست شده‌اند، تأیید شود.25

تفکیک فعالیت برای لجستیک‌کاران بزرگ:

یک نکته حیاتی که در مقررات ۲۰۲۵ معرفی شده، مرتبط با شرکت‌های بزرگ لجستیک است. طبق MD 229، اگر درآمد یک QFZP از خدمات توزیع، انبارداری، لجستیک یا مدیریت موجودی از ۵۱ درصد کل درآمد آن در دوره مالی مربوطه فراتر رود، شرکت نمی‌تواند برای معافیت مالیاتی بر اساس فعالیت “تجارت کالاهای واجد شرایط” تکیه کند.24

این مقررات نشان می‌دهد که قانونگذار به دنبال تفکیک دقیق بین تجارت کالا و ارائه خدمات لجستیکی است. بنابراین، شرکت‌های فعال در JAFZA که عمدتاً بر خدمات انبارداری و مدیریت موجودی تمرکز دارند، باید اطمینان حاصل کنند که درآمد معاف از مالیات آن‌ها به‌درستی تحت عنوان “خدمات لجستیک” یا “توزیع در منطقه تعیین شده” طبقه‌بندی می‌شود، نه صرفاً تجارت. این امر نیاز به ساختارهای حسابداری پیچیده و مستندسازی دقیق دارد تا نرخ صفر درصد حفظ شود.

قانون “De Minimis” و ریسک معاملات با سرزمین اصلی:

مهم‌ترین شرط حفظ نرخ ۰ درصد، رعایت قانون “De Minimis” است.27 طبق این قانون، درآمد غیر واجد شرایط (Non-Qualifying Revenue)، از جمله درآمد حاصل از معاملات با سرزمین اصلی (Mainland) یا درآمدی که در لیست فعالیت‌های واجد شرایط نیست، نباید از ۵ درصد کل درآمد شرکت یا ۵ میلیون درهم (هرکدام که کمتر است) تجاوز کند.27

این قانون یک ریسک مالیاتی بزرگ را برای شرکت‌های JAFZA ایجاد می‌کند. هرگونه درآمد حاصل از معاملات خارج از دامنه فعالیت‌های واجد شرایط، مشمول ۹ درصد مالیات شرکتی خواهد بود.21 مهم‌تر از آن، اگر درآمد غیر واجد شرایط از آستانه ۵ درصد فراتر رود، شرکت به‌طور کلی وضعیت QFZP خود را از دست داده و کل سود آن مشمول نرخ ۹ درصد خواهد شد.21 عدم رعایت این معیار در سال اول می‌تواند منجر به سلب امتیاز معافیت مالیاتی برای چهار سال بعدی شود.21 بنابراین، شرکت‌های JAFZA باید تمام معاملات با سرزمین اصلی و فعالیت‌های جانبی خود را به شدت کنترل کرده و اطمینان حاصل کنند که آن‌ها زیر حد مجاز “De Minimis” باقی می‌مانند.

عدم وجود مالیات بر درآمد شخصی و مالیات بر ارزش افزوده (VAT)

علاوه بر معافیت‌های شرکتی، امارات متحده عربی همچنان مالیات بر درآمد شخصی را اعمال نمی‌کند، که یک مزیت بزرگ برای کارآفرینان و مدیران خارجی محسوب می‌شود.28

در خصوص مالیات بر ارزش افزوده (VAT)، شرکت‌های JAFZA به طور کلی از مالیات واردات و صادرات معاف هستند.5 در عملیات ری‌اکسپورت، کالاها بدون پرداخت عوارض گمرکی و مالیات در دبی وارد، نگهداری و سپس به کشورهای دیگر ارسال می‌شوند.29 با این حال، اگر کالا از منطقه آزاد JAFZA به سرزمین اصلی دبی فروخته شود، مشمول نرخ استاندارد ۵٪ VAT خواهد بود.21

بخش ۴: فرآیند و مزایای تخصصی ری‌اکسپورت کالا

ری‌اکسپورت از جبل علی

ری‌اکسپورت (صادرات مجدد) چیست و چرا JAFZA مرکز آن است؟

ری‌اکسپورت یک مدل تجاری لجستیکی است که بر اساس آن کالاها از یک کشور مبدأ به JAFZA وارد شده و از آنجا به یک بازار مقصد نهایی ارسال می‌شوند.11 JAFZA به دلیل موقعیت جغرافیایی و تسهیلات لجستیکی، از جمله نزدیکی مستقیم به بندر جبل علی، به یکی از بهترین مراکز برای نگهداری و توزیع کالاهای بین‌المللی تبدیل شده است.4

مزیت اصلی ری‌اکسپورت از طریق JAFZA، معافیت کامل از پرداخت عوارض گمرکی است.6 از آنجا که JAFZA یک منطقه آزاد تعیین شده است، کالاها می‌توانند وارد این منطقه شوند، در انبارها دپو شوند و سپس بدون تعلق گرفتن مالیات یا عوارض گمرکی در امارات، مجدداً صادر گردند.29 این معافیت هزینه نهایی کالا را برای بازارهای مقصد به شدت کاهش می‌دهد.

رویه گمرکی FZ Transit Out و حذف ضمانت‌نامه‌ها

برای انجام عملیات ری‌اکسپورت از JAFZA، شرکت‌ها باید رویه گمرکی “FZ Transit Out” را دنبال کنند. این رویه برای خروج کالا از منطقه آزاد به مقصدی خارج از اتحادیه گمرکی کشورهای حاشیه خلیج فارس (GCC) اعمال می‌شود.30

مزیت بزرگ حذف ضمانت‌نامه‌ها:

در یک تسهیلات مهم تجاری (Customs Notice 3 of 2016)، گمرک دبی الزام شرکت‌ها را برای ارائه تضمین نقدی یا بانکی معادل حقوق گمرکی (که معمولاً ۵٪ ارزش CIF کالا است) در هنگام صادرات کالا از مناطق آزاد اصلی، از جمله JAFZA، حذف کرد.31 این تصمیم یک مزیت مالی قابل توجه برای شرکت‌های بازرگانی بزرگ ایجاد کرد، زیرا بخش قابل توجهی از سرمایه در گردش آن‌ها را که در غیر این صورت برای ماه‌ها بلوکه می‌شد، آزاد ساخت.31 این امر JAFZA را از نظر نقدینگی و مدیریت هزینه مالیاتی، بسیار رقابتی‌تر از بسیاری از هاب‌های منطقه‌ای می‌کند.

مراحل اصلی FZ Transit Out:

  1. کد کسب‌وکار گمرکی: ابتدا شرکت باید یک کد کسب‌وکار گمرکی (Customs Business Code) از گمرک دبی دریافت کند.32
  2. اظهارنامه: اظهارنامه گمرکی FZ Transit Out باید پردازش شود.30
  3. محدودیت زمانی: کالا باید ظرف ۳۰ روز از تاریخ ثبت اظهارنامه، بازصادر شود.30
  4. تسویه حساب: برای تسویه رویه گمرکی و اثبات صادرات، اظهاریه FZ Transit Out به همراه گواهی خروج/ورود (Certificate of Exit/Entry) که توسط مرجع ذی‌صلاح مهر و امضا شده است، به گمرک ارائه می‌شود.30

اهمیت مدیریت موجودی:

با وجود حذف ضمانت‌نامه‌ها، گمرک دبی نظارت دقیقی بر ورود و خروج کالاها از JAFZA دارد. مقررات نظارتی تاکید دارند که شرکت‌ها باید سوابق موجودی را به صورت دقیق نگهداری کنند.33 موقعیت فیزیکی کالا، وزن و کمیت وارد شده به JAFZA باید دقیقاً با وزن و کمیت کالای خارج شده تطبیق داده شود.33 این الزام باعث می‌شود شرکت‌های لجستیک سرمایه‌گذاری قابل توجهی در سیستم‌های مدیریت انبار دقیق و شفاف داشته باشند تا از عدم تطابق‌های گمرکی و جریمه‌های احتمالی جلوگیری کنند.

کراس استافینگ (Cross-Stuffing)

یکی از روش‌های تسهیل شده برای ری‌اکسپورت از دبی، روش کراس استافینگ است.34 در این روش، کالا در اماکن گمرکی امارات از یک وسیله حمل‌ونقل تخلیه شده و بلافاصله و بدون نیاز به پرداخت عوارض گمرکی، در وسیله حمل‌ونقل دیگری بارگیری می‌شود.34 این روش به ویژه برای کالاهایی که نیاز به تغییر مسیر یا نوع حمل‌ونقل دارند (مثلاً برای انتقال از کشتی‌های بزرگ کانتینری به کشتی‌های فیدر کوچک‌تر برای بازارهای منطقه‌ای) بسیار کاربردی است و می‌تواند در JAFZA با ارائه مجوزهای لازم به گمرک انجام شود.34

مدارک لازم برای ترخیص و ری‌اکسپورت

برای اطمینان از ترخیص سریع و موفقیت‌آمیز کالاها از JAFZA، ارائه مدارک دقیق و کامل به گمرک دبی ضروری است.35 این مدارک شامل:

  • بارنامه اصلی (Master Airway Bill یا Master Bill of Lading).30
  • فاکتور تجاری (Commercial Invoice) و پروفرما (Proforma Invoice).30
  • گواهی مبدأ (Certificate of Origin).30
  • قبض انبار، بیمه‌نامه و کارت بازرگانی.6
  • مدارک خرید کالا از فروشنده.6
  • مجوزهای لازم از مقامات محدودکننده (Restricted Authorities) برای کالاهای خاص.32

بخش ۵: انطباق‌پذیری (Compliance) و مدیریت ریسک در JAFZA

حفظ اعتبار و جلوگیری از جرایم مالی و مجازات‌ها، نیازمند پایبندی سختگیرانه به الزامات قانونی در JAFZA است.36 سازمان JAFZA از طریق حسابرسی و مانیتورینگ مستمر، در جهت حفظ محیط کسب‌وکار امن و پیشگیری از ریسک‌های نظارتی عمل می‌کند.36

الزامات مالک نهایی ذی‌نفع (UBO)

الزامات شفافیت مالیاتی و ضد پولشویی امارات، ثبت و نگهداری اطلاعات مربوط به مالک نهایی ذی‌نفع (Ultimate Beneficial Owner – UBO) را اجباری کرده است. UBO فرد یا نهادی است که در نهایت شرکت را کنترل می‌کند یا حداقل ۲۵ درصد از سرمایه، حق رأی یا سود شرکت را در اختیار دارد.37

تکالیف قانونی در JAFZA:

  • ثبت اجباری: تمامی شرکت‌های ثبت شده در JAFZA (اعم از Onshore و Offshore) موظفند فرم UBO KYC (شناخت مشتری) را هنگام شروع کسب‌وکار و همچنین به صورت دوره‌ای تکمیل و از طریق پلتفرم Dubai Trade ارسال کنند.37
  • دفتر ثبت UBO: شرکت‌ها باید یک “دفتر ثبت UBO” را نگهداری کنند که شامل جزئیات، نام‌ها، اسناد تأیید هویت و هرگونه تغییر در ساختار مالکیت یا کنترل است.37 به‌روزرسانی اطلاعات در هرگونه تغییر مالکیتی یا مدیریتی الزامی است تا از جریمه‌ها جلوگیری شود.39

قوانین ضد پولشویی و تأمین مالی تروریسم (AML/CFT)

امارات با اجرای قانون فدرال شماره ۲۰ مصوب ۲۰۱۸ و تصمیمات کابینه، استانداردهای نظارتی خود را برای مقابله با پولشویی (AML) و تأمین مالی تروریسم (CFT) افزایش داده است.40 این قوانین فراتر از مؤسسات مالی، بر “مشاغل و حرفه‌های غیرمالی تعیین‌شده” (DNFBPs)، از جمله شرکت‌های تجاری و لجستیکی فعال در مناطق آزاد مانند JAFZA، نیز اعمال می‌شود.41

الزامات اصلی انطباق AML/CFT:

  1. رویکرد مبتنی بر ریسک: شرکت‌ها باید یک ارزیابی ریسک کلان سازمانی (EWRA) انجام داده و سیاست‌ها و کنترل‌های داخلی قوی را برای پیشگیری از فعالیت‌های غیرقانونی ایجاد و نگهداری کنند.42
  2. KYC و Due Diligence: انجام تحقیقات کامل برای شناسایی و تأیید دقیق مشتری (Customer Due Diligence) و هویت مالک نهایی (UBO) ضروری است.40 این کار برای کشف ساختارهای مالکیتی پنهان و جلوگیری از سوء استفاده از عملیات مشروع انجام می‌شود.40
  3. گزارش تراکنش‌های مشکوک (STR): شرکت‌ها موظفند تراکنش‌های مشکوک را از طریق سیستم goAML، که ابزاری برای مبارزه با جرایم مالی است، به مراجع ذی‌صلاح گزارش دهند.40
  4. حسابرسی و مستندسازی: شرکت‌ها موظفند سیاست‌نامه AML/CFT خود، گزارش‌های مربوط به مسئول تطبیق (MLRO) و فرآیندهای مدیریت ریسک را حفظ کرده و همچنین حسابرسی مستقل AML را به صورت دوره‌ای انجام دهند.42

این سختگیری‌های نظارتی، هزینه‌ای اجتناب‌ناپذیر برای کسب‌وکارها در JAFZA ایجاد می‌کند، اما در عین حال، اعتبار این منطقه را به عنوان یک مرکز تجاری امن در سطح جهانی تقویت می‌کند.36 شرکت‌هایی که در حوزه ری‌اکسپورت کالاهای حساس یا با ارزش بالا فعالیت می‌کنند، به دلیل ریسک بالاتر پولشویی، باید کنترل‌های داخلی و مستندسازی منبع و مقصد کالا را در اولویت قرار دهند تا از جریمه‌های سنگین و ریسک‌های شهرت که می‌توانند به اعتبار تجارت بین‌المللی آن‌ها آسیب بزنند، دوری کنند.44

بخش ۶: تحلیل رقابتی و چشم‌انداز آینده

JAFZA در برابر رقبای منطقه‌ای: مقایسه با مناطق آزاد عمان

JAFZA مدت‌هاست که به عنوان هاب بلامنازع ری‌اکسپورت خاورمیانه شناخته می‌شود، اما با تغییرات ژئوپلیتیک و اقتصادی، رقبای منطقه‌ای، به‌ویژه عمان، در حال ظهور هستند.45 عمان، با داشتن مناطق آزاد در صحار، صلاله و منطقه ویژه اقتصادی دقم، به دلیل داشتن روابط سیاسی مطلوب با ایران و تلاش برای تبدیل شدن به یک هاب تجاری، به عنوان یک پایگاه جایگزین برای صادرات مجدد کالاهای ایرانی مطرح شده است.45

مزایای جدید عمان شامل تصویب قانون مناطق ویژه اقتصادی و آزاد در سال ۲۰۲۵ است که معافیت ۱۰ ساله از مالیات بر درآمد (قابل تمدید) را برای شرکت‌های واجد شرایط فراهم می‌کند.46 آمارها نشان می‌دهد که ایران در هفت ماهه اول سال ۲۰۲۵، دومین مقصد صادرات مجدد عمان بوده و حجم تجارت دوجانبه در حال افزایش است.47

مزیت‌های رقابتی تثبیت شده جبل علی:

با وجود این، JAFZA به دلایل زیر همچنان برتری عملیاتی و مقیاس خود را حفظ می‌کند:

  1. مقیاس و زیرساخت: JAFZA دارای بزرگترین مقیاس عملیاتی، ظرفیت انبارداری چند میلیون متر مربعی و پیشرفته‌ترین ماشین‌آلات بارگیری در خاورمیانه است.3 توسعه زیرساخت در بنادر رقیب (مانند دقم عمان) همچنان نیازمند سرمایه‌گذاری‌های عظیم (مانند ۱۰.۷ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری چین) است تا به سطح فعلی JAFZA برسد.45
  2. اتصال لجستیکی هوایی-دریایی: اتصال مستقیم JAFZA به بندر و فرودگاه آل مکتوم، یک مزیت لجستیکی منحصربه‌فرد است که امکان جابجایی سریع محموله‌های حساس را بین حمل‌ونقل دریایی و هوایی (Air-Sea Cargo) فراهم می‌آورد.4
  3. تسهیلات گمرکی اثبات شده: حذف تضمین‌های نقدی گمرکی برای رویه FZ Transit Out در JAFZA، یک مزیت عملیاتی و کاهش هزینه سرمایه در گردش است که سال‌هاست اجرایی شده و فرآیندهای آن کاملاً مکانیزه و تثبیت شده است.31

در نتیجه، در حالی که عمان یک مسیر استراتژیک برای تنوع بخشیدن به مبدأ صادرات مجدد برای تجار ایرانی فراهم می‌آورد 45، JAFZA به دلیل کارایی، مقیاس عملیاتی بی‌نظیر و زیرساخت‌های پیشرفته لجستیکی در سطح جهانی، همچنان گزینه اصلی برای شرکت‌هایی است که به دنبال حجم بالا و عملیات سریع هستند.

توصیه‌های استراتژیک برای حفظ مزایای ری‌اکسپورت

برای کسب‌وکارهایی که از JAFZA برای ری‌اکسپورت استفاده می‌کنند، تحلیل‌های حقوقی و مالی منجر به توصیه‌های استراتژیک زیر می‌شود:

  • اولویت‌بندی انطباق مالیاتی: با توجه به مقررات جدید مالیات شرکتی (MD 229/230)، شرکت‌ها باید به جای اتکا به مفهوم کلی “منطقه آزاد”، بر مستندسازی دقیق فعالیت‌های واجد شرایط تمرکز کنند. باید تضمین شود که درآمد غیر واجد شرایط تحت هیچ شرایطی از حد ۵ درصد (قانون De Minimis) فراتر نرود، زیرا عدم انطباق منجر به محرومیت مالیاتی چهارساله می‌شود.
  • بهینه‌سازی عملیات گمرکی: حداکثر استفاده از تسهیلات FZ Transit Out برای کاهش هزینه‌های مالی ناشی از ضمانت‌نامه‌ها و بهره‌گیری از کراس استافینگ برای بهینه‌سازی مسیرهای حمل‌ونقل کالا.
  • تقویت انطباق‌پذیری AML/UBO: سرمایه‌گذاری در سیستم‌های داخلی برای مدیریت دفتر ثبت UBO و رعایت پروتکل‌های دقیق KYC/CDD. عدم رعایت این موارد منجر به جریمه‌های سنگین و به خطر افتادن روابط بانکی و تجاری بین‌المللی خواهد شد.

نتیجه‌گیری: JAFZA؛ انتخابی استراتژیک در پازل تجارت جهانی

منطقه آزاد جبل علی (JAFZA) با ارائه مالکیت ۱۰۰ درصد خارجی، زیرساخت‌های لجستیکی در سطح جهانی و امکان حفظ نرخ صفر درصد مالیات شرکتی برای فعالیت‌های واجد شرایط (به ویژه در حوزه لجستیک و توزیع)، همچنان یک انتخاب استراتژیک و حیاتی برای شرکت‌های بین‌المللی فعال در ری‌اکسپورت کالا به خاورمیانه، آفریقا و شبه قاره هند باقی می‌ماند. تسهیلات گمرکی مهم، به ویژه حذف الزام ارائه ضمانت‌نامه‌های گمرکی برای صادرات مجدد (FZ Transit Out)، یک مزیت عملیاتی و مالی قابل توجه برای جریان نقدینگی شرکت‌ها فراهم می‌آورد.

با این حال، فضای کسب‌وکار در JAFZA در سال ۲۰۲۵ با افزایش الزامات انطباق‌پذیری (Compliance) همراه است. موفقیت بلندمدت دیگر تنها به مزایای اولیه وابسته نیست، بلکه به مدیریت دقیق و مستمر ریسک‌های مالیاتی (قانون De Minimis و MD 229/230)، و پایبندی کامل به مقررات ضد پولشویی و ثبت مالک نهایی (AML/UBO) بستگی دارد. در نهایت، JAFZA زیرساخت‌های لازم برای تبدیل شدن به کارآمدترین هاب ری‌اکسپورت را فراهم می‌کند، اما شرکت‌ها باید استراتژی‌های عملیاتی خود را با دقت حول محور الزامات حقوقی و مالی جدید طراحی نمایند تا از این مزایا به طور کامل بهره‌مند شوند.

منابع

  1. منطقه آزاد جبل علی – ثبت شرکت و اقامت دبی, accessed on October 19, 2025, https://www.ferdos98.ir/cr/jafza/
  2. مناطق آزاد تجاری دبی – همراه استیت, accessed on October 19, 2025, https://hamrahestate.com/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A8%DB%8C/
  3. بندر جبل علی ، شاهراه بزرگ تجارت جهانی | پرتال حمل و نقل iranway, accessed on October 19, 2025, https://portalhamlonaghl.ir/fa/108359
  4. هزینه ثبت شرکت در دبی و جبل علی برای ایرانیان در 2025 – درنای آبی, accessed on October 19, 2025, https://dornayeabi.net/post-company-registration-fee-in-dubai/
  5. مناطق آزاد دبی – آشنایی با مناطق فری فولد دبی و قوانین آن – محمد قتالی, accessed on October 19, 2025, https://qattali.com/blog/dubai-free-zones/
  6. ترخیص کالا از گمرک بندر جبل علی – بازرگانی نوید, accessed on October 19, 2025, https://www.bazarganinavid.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D9%84%DB%8C/
  7. بندر جبل علی؛ معرفی امکانات تجاری جبل علی برای حمل‌ونقل بین‌المللی | هانزا, accessed on October 19, 2025, https://www.hansanav.com/articles/detail/jebel-ali-port/
  8. بندر جبل علی کجاست؟ ویژگی ها و جاذبه های مهم این منطقه – تریپ تودی, accessed on October 19, 2025, https://www.triptoday.ir/where-is-jebel-ali-port/
  9. Free Zones in the UAE – PKF International, accessed on October 19, 2025, https://www.pkf.com/media/nzko5ybh/uae-free-zones-guide.pdf
  10. Special Economic Zones in the OIC Region: Learning from Experience – COMCEC, accessed on October 19, 2025, https://www.comcec.org/wp-content/uploads/2021/07/10-TRD-AN.pdf
  11. Re-Export From Dubai – Procedure and Business Opportunities, accessed on October 19, 2025, https://www.coftt.com/article/re-export-from-dubai-procedure-and-business-opportunities
  12. عامل موفقیت مناطق آزاد تجاری در امارات چیست؟ / جبل علی چگونه به قطب مناطق آزاد جهان تبدیل شد؟, accessed on October 19, 2025, https://freena.ir/detail/53403
  13. ثبت شرکت در دبی + شرایط 2025 – ثبت شرکت فکر برتر, accessed on October 19, 2025, https://companyregister.ir/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D8%AB%D8%A8%D8%AA/333-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%DB%8C.html
  14. چگونه در سال 2025 در دبی شرکت ثبت کنیم؟ – مجله تخصصی ثبتتو, accessed on October 19, 2025, https://sabteto.com/company-registration-articles/register-company-in-dubai/
  15. Business set up in Dubai’s first free trade zone | Jafza | UAE, accessed on October 19, 2025, https://www.jafza.ae/business-setup/
  16. Company formation in Dubai with Jafza | FZE, FZCO, Offshore …, accessed on October 19, 2025, https://www.jafza.ae/business-setup/company-formation/
  17. Jafza Offshore Company Formation: 9 Questions You Must Ask – Business Link UAE, accessed on October 19, 2025, https://www.businesslinkuae.com/jafza-offshore-company-formation/
  18. ضوابط ثبت شرکتها و مالکیتهای صنعتی و معنوی در مناطق آزاد تجاری – صنعتی جمهوری اسلامی ایران با اصلاحات و الحاقات بعدی – سامانه ملی قوانین و مقررات, accessed on October 19, 2025, https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=3266209780095030106
  19. ثبت شرکت در دبی – جبل علی | ثبتداک, accessed on October 19, 2025, https://sabtdoc.com/pro/company-registration-in-the-dubai/
  20. UAE announces Domestic Minimum Top-up Tax effective 1 January 2025 alongside new tax incentives | DLA Piper, accessed on October 19, 2025, https://www.dlapiper.com/en/insights/publications/gulf-tax-insights/2024/gulf-tax-insights-december-2024/uae-announces-domestic-minimum-top-up-tax-effective-1-january-2025
  21. UAE clarifies new corporate tax rules for free zones: What …, accessed on October 19, 2025, https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/uae-clarifies-new-corporate-tax-rules-for-free-zones-what-businesses-need-to-know-now/articleshow/123691767.cms
  22. UAE Corporate Tax: Are UAE Free Zone Companies Tax-Free? – Nomad Capitalist, accessed on October 19, 2025, https://nomadcapitalist.com/finance/are-uae-free-zone-companies-still-tax-free/
  23. UAE CT​: New Ministerial Decisions No. 229 and No. 230 of regarding Qualifying Free Zone Persons Regime – PwC, accessed on October 19, 2025, https://www.pwc.com/m1/en/services/tax/me-tax-legal-news/2025/new-ministerial-decisions-no-229-and-no-230-of-regarding-qualifying-free-zone-persons-regime.html
  24. Ministry of Finance issues third generation Free Zone Tax Regulations September 2025, accessed on October 19, 2025, https://www.dlapiper.com/en/insights/publications/gulf-tax-insights/2025/gulf-tax-insights-september-2025/ministry-of-finance-issues-third-generation-free-zone-tax-regulations-september-2025
  25. New Decisions regarding Qualifying Activities and Excluded Activities for Qualifying Free Zone Persons – Deloitte, accessed on October 19, 2025, https://www.deloitte.com/middle-east/en/services/tax/perspectives/new-decisions-regarding-qualifying-activities-and-excluded-activities-for-qualifying-free-zone-persons.html
  26. Updated rules for Qualifying Free Zone Persons – KPMG International, accessed on October 19, 2025, https://kpmg.com/ae/en/insights/tax-insights/updated-rules-for-qualifying-free-zone-persons.html
  27. Ministerial Decision No. 229 of 2025 Regarding Qualifying Activities and Excluded Activities for the Purposes of Federal Decree-Law No, accessed on October 19, 2025, https://mof.gov.ae/wp-content/uploads/2025/09/EN-Ministerial-Decision-No.-229-of-2025-Regarding-Qualifying-Activities-and-Excluded-Activities.pdf
  28. همه‌چیز درباره مالیات شرکت‌ها در دبی | راهنمای کامل برای ایرانیان در سال ۲۰۲۵ – ایرنا بازار, accessed on October 19, 2025, https://bazar.irna.ir/news/85849415/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86
  29. ترخیص کالا از دبی | مدارک و مراحل ترخیص از امارات – شرکت بازرگانی ایمن تجارت کارآمد, accessed on October 19, 2025, https://irclearance.com/blog/clearance-dubai/
  30. Customer Guide, accessed on October 19, 2025, https://www.dubaicustoms.gov.ae/en/OpenData/Publications/Customer_Guide_Booklet_EN.pdf
  31. Dubai Customs eliminates the guarantees required to export goods from the main cargo free zones as of 1 June 2016 – PwC, accessed on October 19, 2025, https://www.pwc.com/m1/en/tax/documents/2016/uae-customs-elimantes-guarantees-requirements-may-2016.pdf
  32. Frequently Asked Questions, accessed on October 19, 2025, https://www.dubaicustoms.gov.ae/en/mobile/pages/faq.aspx
  33. Dubai Expectations from Companies Doing Business in Jebel Ali Free Zone, accessed on October 19, 2025, https://tax.thomsonreuters.com/blog/dubai-expectations-from-companies-doing-business-in-jebel-ali-free-zone/
  34. ترخیص کالا از دبی و امارات [10 اصل که باید بدانید!] – PSP Express, accessed on October 19, 2025, https://pspexpress.com/fa/customs-clearance-of-dubai/
  35. ترخیص کالا از گمرک دبی در کوتاه ترین و سریع ترین زمان – ترخیص سنتر, accessed on October 19, 2025, https://tarkhiscenter.com/clearance-from-dubai/
  36. Compliance in Jafza: towards a secure business environment, accessed on October 19, 2025, https://www.jafza.ae/resource-centre/insight/compliance-in-jafza-towards-a-secure-business-environment/
  37. All you need to know about Ultimate Beneficial Owners and Intermediate Beneficial Owners – Jafza, accessed on October 19, 2025, https://www.jafza.ae/resource-centre/guides/all-you-need-to-know-about-ultimate-beneficial-owners-and-intermediate-beneficial-owners/
  38. Important Update: Ultimate Beneficial Owner (UBO) Submission and Validation – Dubai Trade, accessed on October 19, 2025, https://www.dubaitrade.ae/en/news-announcements/jafza/important-update-ultimate-beneficial-owner-ubo-submission-and-validation
  39. How to Ensure Compliance with UBO Filing Requirements in the UAE?, accessed on October 19, 2025, https://jcauaeaudit.com/how-to-ensure-compliance-with-ubo-filing-requirements-in-the-uae/
  40. How UAE Regulations Are Redefining AML/CFT Compliance for DNFBPs, accessed on October 19, 2025, https://elevateauditing.com/how-uae-regulations-are-redefining-aml-cft-compliance-for-dnfbps/
  41. AML/CFT Compliance: Non-Financial Services Vigilance – DIFC, accessed on October 19, 2025, https://www.difc.com/business/aml-cft
  42. AML/CFT Compliance Services in JAFZA, accessed on October 19, 2025, https://hlbjafza.com/aml-cft-compliance-services-in-jafza/
  43. The Ultimate Checklist for GoAML Registration: Avoid Costly Mistakes – AMCA, accessed on October 19, 2025, https://amca.ae/The-ultimate-checklist-for-goaml-registration-avoid-costly-mistakes
  44. JAFZA Accounting, Audit & Tax Compliance Guide – Gupta Group International, accessed on October 19, 2025, https://www.guptagroupinternational.com/blog/jafza-accounting-audit-tax-compliance-dubai
  45. آیا امارات شریک مطمئنی برای ۱۳ میلیارد دلار صادرات مجدد است؟ – مسیر اقتصاد, accessed on October 19, 2025, https://masireqtesad.ir/122026/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B7%D9%85%D8%A6%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-13-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF/
  46. Oman issues law on special economic zones and free zones – EY Tax News, accessed on October 19, 2025, https://taxnews.ey.com/news/2025-0998-oman-issues-law-on-special-economic-zones-and-free-zones
  47. Iran’s export to Oman stands at $390m in 7 months – Tehran Times, accessed on October 19, 2025, http://www.tehrantimes.com/news/519203/Iran-s-export-to-Oman-stands-at-390m-in-7-months