مقدمه
دسترسی به بازار گسترده و پرتقاضای فدراسیون روسیه برای محصولات غذایی، مستلزم عبور از یک مسیر پیچیده و سختگیرانه قانونگذاری است که در سطح اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) یکپارچه شده است.1 این اتحادیه، که شامل روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان، و قرقیزستان است، مجموعهای از مقررات فنی واحد (Technical Regulations) را برای تضمین ایمنی و کیفیت مواد غذایی به اجرا درآورده است.2
صادرکنندگانی که قصد صادرات مواد غذایی به روسیه را دارند، باید نه تنها از انطباق محصولات خود با استانداردهای عمومی (مانند EAC)، بلکه از اخذ گواهیهای تخصصی (مانند SGR و مدارک بهداشتی مرزی) و رعایت دقیق جزئیات برچسبگذاری اطمینان حاصل کنند. این گزارش تخصصی، به منظور ارائه یک دیدگاه اجرایی و بهروز، مسیرهای الزامی و داوطلبانه گواهیدهی و انطباق را تشریح میکند.

۱. چارچوب قانونگذاری اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) برای ایمنی غذا
سیستم قانونگذاری غذایی در روسیه بر مبنای قوانین ملی نیست، بلکه به طور کامل بر مقررات فنی فراملی EAEU تکیه دارد. درک این ساختار برای هر صادرکننده خارجی حیاتی است.
۱.۱. پایههای قانونی: مقررات فنی (TR CU/TR EAEU)
الزامات ایمنی مواد غذایی در قلمرو EAEU توسط مجموعهای از مقررات فنی (TR) تعریف شدهاند که پس از پیادهسازی، بر قوانین داخلی کشورهای عضو اولویت دارند.3 قلب این چارچوب قانونی، مقررات فنی اتحادیه گمرکی با عنوان «ایمنی محصولات غذایی» (TR CU 021/2011) است که الزامات عمومی ایمنی شامل معیارهای میکروبیولوژیکی، آلایندهها، و بهداشت کلی تولید را تعیین میکند.4
علاوه بر این مقررات پایه، صادرکنندگان باید به مقررات تخصصی (Sector-Specific TRs) متناسب با نوع محصول نیز توجه داشته باشند. برای مثال، محصولات لبنی تابع TR CU 033/2013 3، گوشت و فرآوردههای گوشتی تابع TR CU 034/2013 5، و ماهی و محصولات دریایی تابع TR EAEU 040/2016 هستند.3 برای غلات، مقررات TR CU 015/2011 اعمال میشود و برای افزودنیهای غذایی، مقررات TR CU 029/2012 دارای اعتبار است.4
پیروی از این الزامات فراملی EAEU، به صادرکنندگان این امکان را میدهد که پس از تأیید انطباق، به طور آزادانه محصولات خود را در تمام پنج کشور عضو اتحادیه (روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان، و قرقیزستان) به گردش درآورند، امری که پتانسیل بازار را به طرز چشمگیری افزایش میدهد.1
۱.۲. سیستمهای انطباق (EAC Certification/Declaration)
اثبات انطباق با مقررات فنی EAEU از طریق دو سند اصلی انجام میشود که به طور کلی به EAC (Eurasian Conformity) شناخته میشوند: اعلامیه انطباق (EAC Declaration of Conformity) و گواهی انطباق (EAC Certificate of Conformity).6
اکثر محصولات غذایی در روسیه و EAEU مشمول فرآیند سادهتر و مسئولیتمحور اعلامیه انطباق EAC هستند.4 این اعلامیه توسط تولیدکننده یا نماینده مجاز او تنظیم و ثبت میشود و مسئولیت قانونی مستقیم ایمنی محصول را بر عهده متقاضی میگذارد.5 در مقابل، گواهی انطباق EAC که فرآیندی سختگیرانهتر دارد، معمولاً برای محصولات غیرغذایی یا تجهیزات با ریسک بالاتر در نظر گرفته شده و نیازمند بازرسی تولید و آزمایشهای تخصصیتر در مراکز معتبر است.8
با این حال، برای هر دو نوع انطباق، پس از تأیید موفقیتآمیز، محصول باید با نشان EAC برچسبگذاری شود.10 این علامت، تأیید بصری برای مقامات گمرکی و نظارتی است که تمامی مراحل ارزیابی انطباق تکمیل شدهاند و کالا مجاز به ورود و گردش در بازار EAEU است.11
۲. گامهای حیاتی برای اخذ مدارک انطباق اجباری (EAC و SGR)
برای صادرکنندگان خارج از EAEU، مهمترین چالش، پیروی از پروتکلهای دقیق EAC و SGR است که پیشنیاز هرگونه ترخیص گمرکی موفق در روسیه به شمار میروند.
۲.۱. ضرورت تعیین نماینده مجاز (Authorized Representative)
بر اساس قوانین EAEU، یک شرکت خارجی نمیتواند مستقیماً به عنوان متقاضی یا صاحب مدرک انطباق EAC یا SGR شناخته شود.12 بنابراین، مهمترین اقدام اولیه، تعیین یک نهاد حقوقی ثبتشده در قلمرو EAEU (مانند یک شرکت روسی) به عنوان نماینده مجاز (Authorized Representative – AR) است.13
نماینده مجاز نقش حیاتی در کل زنجیره تأمین ایفا میکند. این نهاد به عنوان متقاضی در اعلامیه یا گواهی EAC ثبت شده و مسئولیت کامل قانونی انطباق با استانداردهای کیفیت و ایمنی را در برابر مقامات نظارتی EAEU بر عهده میگیرد.12 همچنین، نماینده مجاز تنها طرفی است که میتواند مجوزهای لازم را برای ترخیص کالا جهت گردش آزاد در EAEU به واردکننده اعطا کند. این نهاد موظف است پرونده فنی (Technical File) محصول را در آدرس ثبتشده خود نگهداری کرده و در صورت درخواست مقامات نظارتی در اسرع وقت ارائه دهد.12
انتخاب یک نماینده مجاز با سابقه و قابل اعتماد نه تنها یک الزام قانونی است، بلکه یک استراتژی مدیریت ریسک است؛ زیرا عدم ارائه مستندات صحیح یا مشکلات انطباق توسط AR میتواند منجر به عدم ترخیص، تحمیل هزینههای سنگین (Demurrage) یا حتی دستور برگشت یا انهدام محموله در موارد حاد شود.12
۲.۲. فرآیند اخذ اعلامیه انطباق EAC (Declaration)
فرآیند اجرایی برای کسب اعلامیه انطباق EAC شامل مراحل زیر است 14:
- شناسایی دقیق مقررات: تعیین اینکه کدام یک از مقررات فنی (مانند TR CU 021/2011 یا TR CU 034/2013 برای گوشت) بر محصول اعمال میشود.6
- تهیه مستندات فنی: تدوین پرونده فنی شامل مشخصات محصول، روشهای تولید، و اطلاعات کامل برچسبگذاری.5
- آزمایش محصول: ارسال نمونههای محصول به یک آزمایشگاه معتبر در EAEU. این آزمایشگاهها باید پروتکلهای تست (Test Reports) را صادر کنند که نشاندهنده انطباق محصول با الزامات ایمنی فنی است.5
- ثبت نهایی: پس از تأیید نتایج آزمایش و مستندات، نماینده مجاز (AR) اعلامیه انطباق را تنظیم و آن را در رجیستری واحد اتحادیه اقتصادی اوراسیا ثبت میکند.2 این اعلامیه بسته به طرح انتخابی، میتواند بین یک تا پنج سال اعتبار داشته باشد.8
۲.۳. گواهی ثبت دولتی (State Registration Certificate – SGR) برای محصولات تخصصی
برای دستهای محدود اما حیاتی از محصولات غذایی که به طور ویژه بر سلامت انسان تأثیر میگذارند، صرفاً اعلامیه EAC کفایت نمیکند و باید گواهی ثبت دولتی (SGR) از طریق نهاد نظارتی مربوطه (Rospotrebnadzor) اخذ شود.4 SGR، که جایگزین گواهیهای بهداشتی و اپیدمیولوژیک قدیمی شده است، برای محصولات تخصصی تحت پوشش TR CU 021/2011 و TR CU 027/2012 الزامی است.15
محصولات اصلی نیازمند SGR عبارتند از:
- غذای کودک و نوزاد در تمام سنین.5
- آب معدنی، نوشیدنیهای انرژیزا و الکلی.17
- محصولات رژیمی و غذای پیشگیرانه (Therapeutic and Preventive Dietary Food).
- مکملهای رژیمی و غذایی (BAA).18
- مواد غذایی تولید شده با استفاده از موجودات تراریخته (GMO).17
- مواد خام اولیه برای افزودنیهای غذایی.17
- محصولات در تماس با مواد غذایی (به جز ظروف و تجهیزات آشپزخانه صنعتی).17
فرآیند SGR، بر خلاف گواهی EAC، بر اساس طرحهای انطباق عمل نمیکند و فرآیند آن برای همه محصولات یکسان است؛ این فرآیند بر تستهای دقیق و اجباری در آزمایشگاههای دولتی متمرکز است و شامل ممیزی یا بازرسی از کارخانه تولید نمیشود.15 SGR پس از صدور در هر یک از کشورهای EAEU، دارای اعتبار نامحدود بوده و در کل اتحادیه قابل استفاده است.15
تغییرات کلیدی در مقررات مکملهای رژیمی (BAA) تا سال ۲۰۲۵
باید به تغییرات جدید قانونگذاری که به طور خاص مکملهای رژیمی را هدف قرار داده است، توجه ویژهای داشت. قانون فدرال شماره ۱۵۰-FZ که اجرای آن از سپتامبر ۲۰۲۵ آغاز میشود، با هدف تنظیم دقیقتر بازار BAA به مرحله اجرا در میآید.18 پیش از این، مقررات EAEU عمدتاً بر ایمنی BAA متمرکز بود؛ اما قانون جدید، وزارت بهداشت روسیه را موظف میکند تا با همکاری Rospotrebnadzor، یک فهرست ویژه از BAAهای مجاز را بر اساس معیارهای کیفیت و اثربخشی (Quality and Efficacy) تعریف کند.18
این اقدام نشاندهنده افزایش سطح سختگیریهای نظارتی است، به طوری که صادرکنندگان مکملها باید علاوه بر دادههای ایمنی، برای ارائه مدارک بیشتری در زمینه کارایی و کیفیت محصولات خود آماده باشند. این رویکرد، فرآیند ثبت دولتی (SGR) را برای این دسته محصولات پیچیدهتر و زمانبرتر خواهد ساخت.
۳. گواهیهای بهداشتی و قرنطینهای برای ترخیص گمرکی (SPS Measures)
علاوه بر الزامات EAC/SGR که تضمینکننده ایمنی محصول در بازار هستند، ترخیص فیزیکی کالا در مرز نیازمند اخذ مدارک بهداشتی و قرنطینهای (SPS Measures) است که توسط سرویس فدرال نظارت دامپزشکی و قرنطینه گیاهی روسیه (Rosselkhoznadzor یا VPSS) کنترل میشود.19
۳.۱. گواهیهای دامپزشکی (Veterinary Certificates)
این گواهیها برای تمام محصولات حیوانی یا محصولات حاوی مشتقات حیوانی، مانند گوشت، محصولات لبنی، ماهی، و برخی خوراکهای دام و طیور اجباری هستند.20 گواهی دامپزشکی باید انطباق محصول را با رویههای یکنواخت کنترل دامپزشکی EAEU تأیید کند و برای حفاظت از سلامت عمومی و حیوانی در مرزهای خارجی اتحادیه حیاتی است.19
یک نکته لجستیکی فوقالعاده مهم، تأکید مقامات روسیه بر درج دقیق شماره کانتینر حملونقل در متن گواهیهای صادراتی است.21 این اطلاعات باید حتماً در بخش “Means of Transport” گواهی قید شوند. عدم درج این شماره یا وجود هرگونه خطای تایپی در اطلاعات گواهی (مانند شماره کانتینر اشتباه یا شماره تأسیس نادرست) به طور مکرر توسط گمرک به عنوان دلیل توقیف محموله در نظر گرفته شده و منجر به هزینههای سنگین خواب کالا (Demurrage Costs) میشود.22
۳.۲. گواهیهای قرنطینه گیاهی (Phytosanitary Certificates)

این مدارک برای صادرات محصولات با منشأ گیاهی که در فهرست محصولات تحت کنترل قرنطینه قرار دارند، ضروری است.22 Rosselkhoznadzor با استفاده از گواهی فیتوسانیتاری که توسط مرجع ذیصلاح کشور صادرکننده ارائه میشود، تضمین میکند که محصول عاری از آفات قرنطینهای است و محیط زیست را به خطر نمیاندازد.22
از نظر تجاری، یک هشدار جدی در مورد مدارک قرنطینه گیاهی وجود دارد: روسیه به شدت از پذیرش گواهیهای “به جای” (In-lieu-of certificates) خودداری میکند.22 این بدان معناست که اگر محمولهای در مسیر تغییر مقصد دهد و گواهی جدیدی برای روسیه صادر شود (به جای گواهی اصلی که برای مقصد اولیه صادر شده بود)، محموله در معرض توقیف قرار میگیرد. صادرکنندگانی که چنین گواهیهایی را برای تغییر مسیر محموله صادر میکنند، مسئولیت کامل ریسک ناشی از آن را بر عهده دارند.22
۳.۳. استانداردهای آلایندهها، افزودنیها و MRLs
ایمنی مواد غذایی در EAEU به شدت بر اساس کنترل آلایندهها، فلزات سنگین، باقیمانده آفتکشها (Pesticide Residues) و مواد فارماکولوژیک فعال بنا شده است.11 مقررات فنی (به ویژه TR CU 021/2011) حاوی ضمائم دقیقی است که حداکثر مجاز آلایندهها (MRLs) را تعریف میکند.11
از نظر افزودنیهای غذایی، روسیه مقررات سختگیرانهای دارد. هرگونه افزودنی غذایی که در فهرست ضمیمه قوانین بهداشتی روسیه (Sanitary Rules and Norms – SanPiN) درج نشده باشد، مجاز به تولید، واردات، یا فروش در قلمرو فدراسیون روسیه نیست.23
همگامسازی استانداردهای ایمنی EAEU با روندهای بینالمللی یک امر جاری است. برای مثال، تصمیمات اخیر نهادهایی مانند کمیته کدکس مواد غذایی (Codex Alimentarius Commission) در مورد تعیین حداکثر مجاز سرب در ادویهجات و گیاهان دارویی، نشاندهنده تمرکز فزاینده بر کنترل دقیق آلایندههای سمی برای حفظ سلامت عمومی است.24 صادرکنندگان باید به طور مستمر استانداردهای خود را فراتر از الزامات پایه TR CU، و بر اساس استانداردهای جهانی (مانند Codex) ارزیابی کنند تا انطباق طولانیمدت تضمین شود.24
۴. الزامات برچسبگذاری (Labeling) و فرآیند ترخیص کالا در گمرک روسیه
رعایت دقیق الزامات برچسبگذاری و مستندات تجاری برای اتمام فرآیند ترخیص گمرکی ضروری است.
۴.۱. الزامات اجباری برچسبگذاری طبق TR CU 022/2011
مقررات فنی TR CU 022/2011 الزامات یکپارچه برچسبگذاری مواد غذایی را در سراسر EAEU تعیین میکند. هدف از این مقررات، محافظت از مصرفکنندگان و جلوگیری از ارائه اطلاعات گمراهکننده است.25
مهمترین الزام، درج تمامی اطلاعات مصرفکننده به زبان روسی یا زبان رسمی یکی از کشورهای عضو EAEU است.10
اطلاعات اجباری که باید روی برچسبها درج شوند عبارتند از:
- نام دقیق و مشخصات محصول.
- نام و آدرس کامل تولیدکننده، واردکننده، یا نماینده مجاز ثبتشده.10
- ترکیبات محصول.
- ارزش غذایی، وزن خالص، و محتوای کالری.10
- تاریخ تولید، تاریخ انقضا، و شرایط خاص نگهداری.10
- توصیهها یا محدودیتهای مصرف (در صورت لزوم).25
- اطلاعات مربوط به وجود موجودات تراریخته (GMO).25
- نشان واحد EAC: این نشان باید به صورت واضح و غیرقابل حذف بر روی بستهبندی مصرفکننده درج شود.10
۴.۲. مدارک ترخیص گمرکی (Customs Clearance)
برای ترخیص کالا از گمرک روسیه و صدور اجازه گردش آزاد، واردکننده باید یک پرونده کامل از مدارک تجاری و انطباق را ارائه دهد.29
فهرست مدارک اصلی مورد نیاز در گمرک:
- مدارک انطباق اجباری: اصل یا کپی تأییدشده اعلامیه EAC، گواهی EAC، یا گواهی ثبت دولتی (SGR).7
- مدارک بهداشتی مرزی: گواهی دامپزشکی (برای محصولات حیوانی) یا گواهی فیتوسانیتاری (برای محصولات گیاهی).27
- مدارک تجاری و لجستیکی: فاکتور تجاری (Commercial Invoice)، لیست بستهبندی (Packing List)، سند حملونقل (Bill of Lading)، و قرارداد خرید بین صادرکننده و واردکننده.27
- گواهی مبدأ (Certificate of Origin): این سند برای تعیین تعرفههای وارداتی و تأیید کشور مبدأ به منظور انطباق با محدودیتهای تجاری و تحریمها حیاتی است.22
- مجوز واردات: (در صورت لزوم برای برخی کالاها).27
گواهی مبدأ نقش حیاتی در مدیریت ریسک سیاسی ایفا میکند. با توجه به تحریمهای متقابل روسیه علیه برخی کشورها، مقامات گمرکی از این سند برای اطمینان از اینکه کالا مشمول محدودیتهای وارداتی غیربهداشتی (Non-SPS) نیست، استفاده میکنند.22 اگرچه تحریمهای آمریکا و غرب معمولاً تجارت محصولات کشاورزی و غذایی با روسیه را منع نکرده است 30، فهرست تحریمهای متقابل روسیه همچنان معتبر است.21 بنابراین، هرگونه ابهام در مورد منشأ کالا در گواهی مبدأ، میتواند مستقیماً منجر به رد ترخیص شود.
۵. استاندارد حلال (Halal): فرصتی داوطلبانه برای بازار روسیه
استاندارد حلال در فدراسیون روسیه یک الزام قانونی اجباری برای واردات نیست، بلکه یک فرآیند داوطلبانه است که به هیچ وجه جایگزین EAC یا SGR نمیشود.31 با این وجود، اهمیت استراتژیک آن در حال افزایش سریع است.
۵.۱. وضعیت قانونی و اهمیت استراتژیک حلال
اخذ گواهی حلال (Halal Certificate)، سندی رسمی است که تأیید میکند محصولات یا خدمات با قوانین شرع اسلام انطباق دارند و مصرف یا استفاده از آنها برای مسلمانان مجاز است (مانند عدم وجود الکل، خون، یا گوشت حیوانات ذبح شده بدون نام خداوند).31
اهمیت این استاندارد در روسیه نه تنها به دلیل جمعیت قابل توجه مسلمان داخلی است، بلکه به دلیل جاهطلبیهای بزرگ روسیه در بازار صادرات حلال است. روسیه قصد دارد صادرات حلال خود را تا سال ۲۰۳۰ به ۷۰۰ میلیون دلار برساند.32 این تمرکز دولتی بر رشد بخش حلال، به طور غیرمستقیم، تقاضا برای محصولات حلال با کیفیت در بازار داخلی را نیز افزایش میدهد و مزیت رقابتی قابل توجهی برای صادرکنندگان فراهم میکند.
۵.۲. نهادهای صدور گواهی و استانداردسازی
برای اطمینان از اعتبار گواهیهای حلال، روسیه اقدام به استانداردسازی و اعتباربخشی نهادهای داخلی کرده است. سازمان کیفیت روسیه (Roskachestvo)، که نهاد نظارتی فدرال است، مرکز صدور گواهی Roskachestvo-Halal را در سال ۲۰۲۳ تأسیس کرد.32
این سازمان توانسته است اعتبار بینالمللی از مراجع معتبری مانند مرکز اعتباربخشی شورای همکاری خلیج فارس (GCC Accreditation Center) کسب کند.34 این پیشرفت در حوزه حلال یک مزیت سطح سوم را برای صادرکنندگان خارجی ایجاد میکند: اخذ گواهی حلال از یک نهاد روسی معتبر بینالمللی (مانند RusQuality-Halal) نه تنها فروش در روسیه را تسهیل میکند، بلکه به طور قابل توجهی فرآیند تجارت مجدد (Re-export) به بازارهای صادراتی کلیدی مسلماننشین (مانند کشورهای حاشیه خلیج فارس، ازبکستان یا الجزایر) را سادهسازی میکند، زیرا نیاز به گواهی مجدد پرهزینه را در این مقاصد از بین میبرد.35
۶. نتیجهگیری
ورود موفقیتآمیز به بازار مواد غذایی روسیه مستلزم یک رویکرد جامع است که در آن رعایت دقیق مقررات فراملی EAEU اولویت دارد. چالش اصلی برای صادرکنندگان خارجی نه در کیفیت محصول، بلکه در جزئیات اداری و مستندات قانونی نهفته است.
خلاصه توصیههای کلیدی:
- حصول EAC و SGR: صادرکنندگان باید بلافاصله نوع انطباق اجباری محصول خود (اعلامیه EAC یا ثبت دولتی SGR) را مشخص و فرآیند آزمایشهای آزمایشگاهی در EAEU را آغاز کنند. برای مکملهای غذایی، آمادگی برای مقررات سختگیرانهتر کیفیت و اثربخشی پس از سال ۲۰۲۵ ضروری است.
- انتخاب نماینده مجاز: انتخاب یک نماینده مجاز (AR) قابل اعتماد و ثبتشده در EAEU نه یک گزینه، بلکه شرط قطعی قانونی برای ترخیص گمرکی و مدیریت ریسکهای حقوقی پس از ورود به بازار است.
- دقت لجستیکی اسناد: عدم دقت در اطلاعات گواهیهای بهداشتی مرزی (دامپزشکی و فیتوسانیتاری)، به ویژه در درج شماره کانتینر، شایعترین علت توقیف محموله است. تأمینکنندگان باید اطمینان حاصل کنند که گواهیهای مبدأ به طور صحیح صادر شده و هرگونه ریسک مرتبط با تحریمهای متقابل روسیه را مرتفع میسازد.
- برچسبگذاری به زبان روسی: رعایت دقیق مقررات TR CU 022/2011 و درج تمامی اطلاعات اجباری به زبان روسی، از پیشنیازهای بازرسی گمرکی است.
برای تضمین انطباق کامل و کاهش تأخیرهای گمرکی، توصیه میشود که صادرکنندگان در مراحل اولیه، با متخصصان انطباق EAEU همکاری کنند تا فرآیند گواهیدهی پیش از حمل و نقل تکمیل شود.

منابع
- Analysis of the dynamics of food security in the countries of the Eurasian Economic Union, accessed on November 14, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/sustainable-food-systems/articles/10.3389/fsufs.2023.1114469/full
- EAC certification: Declaration of Conformity of TR CU – WorldWideBridge, accessed on November 14, 2025, https://wwbridge-cert.com/blog/posts/eac-certification-declaration-of-conformity-of-tr-cu
- SPS requirements for exporting to the Russian Federation – Food Safety – European Union, accessed on November 14, 2025, https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/international-affairs/eu-russia-sps-issues/sps-requirements-export_en
- EAC and Gost R food product certification, accessed on November 14, 2025, https://globexpert.ru/en/services/industires/food-product/
- Certification of Food Products in the EAEU, accessed on November 14, 2025, https://mastcert.com/certification-of-food-products-in-the-eaeu/
- EAC Mark Food Beverage Russia – ENGAL Services, accessed on November 14, 2025, https://www.engalservices.com/en/eac-certification-food-beverages-russia
- Certification of Products for Exports to Russia and the Customs Union – Intertek, accessed on November 14, 2025, https://www.intertek.com/government/product-conformity/certificate-of-conformity-for-exports-to-russia/
- TR CU Declaration of Conformity EAC certificate in USA – gost expert, accessed on November 14, 2025, https://www.gost-expert.com/declaration-of-conformity-tr-cu/
- EAC Certification procedure, accessed on November 14, 2025, https://schmidt-export.com/eac-certification/eac-certification-procedure
- EAC Certification of food and beverages, accessed on November 14, 2025, https://schmidt-export.com/eac-certification/eac-certification-of-food
- Comparative analysis of certain requirements of food legislation in the European Union and the Customs Union of Russia, Belarus, and Kazakhstan – Documents & Reports, accessed on November 14, 2025, https://documents1.worldbank.org/curated/en/906471468189569571/pdf/98140-REPLACEMENT-WP-PUBLIC-Box385193B.pdf
- Authorized representative for Russia and EAEU for EAC Certification, accessed on November 14, 2025, https://schmidt-export.com/eac-certification/authorized-representative-russia-and-eaeu-eac-certification
- Procedure for EAC Certification – AC Inorms, accessed on November 14, 2025, https://ac-inorms.com/en/blog-eac-certification/procedure-for-eac-certification
- EAC Certification for Russia and Eurasian Union – CCIS-Expertise, accessed on November 14, 2025, https://www.ccis-expertise.com/en/eac-certification-for-the-eurasian-union
- Certificate of State Registration (SGR) | Gost Standard International, accessed on November 14, 2025, https://gost-standard.com/eac-marking/certificate-of-state-registration/
- Customs Union Technical Regulation on Milk and Dairy Products Russian Federation – USDA Foreign Agricultural Service, accessed on November 14, 2025, https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/report/downloadreportbyfilename?filename=Customs%20Union%20Technical%20Regulation%20on%20Milk%20and%20Dairy%20Products_Moscow_Russian%20Federation_11-18-2013.pdf
- Sanitary Expert Report and State Registration of the Eaurasian Union (ex Customs union) – EAC SGR – CCIS-Expertise, accessed on November 14, 2025, https://www.ccis-expertise.com/en/sanitary-expert-report-state-registration
- Regulation Of Dietary Supplements Circulation in The Russian Federation: Overview of Changes Coming into Force on September 1, 2025, accessed on November 14, 2025, https://www.lidings.com/media/legalupdates/dietary_supplements/
- Food and Agricultural Import Regulations and Standards Export Certificate Report, accessed on November 14, 2025, https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Food%20and%20Agricultural%20Import%20Regulations%20and%20Standards%20Export%20Certificate%20Report_Moscow_Russian%20Federation_06-30-2021.pdf
- Russian Federation Food and Agricultural Import Regulations and Standards Report FAIRS Export Certificate Report – APEDA Agri Exchange, accessed on November 14, 2025, https://agriexchange.apeda.gov.in/ImportRegulations/FoodandAgriculturalImportRegulationsandStandardsReportMoscowRussianFederation12172018.pdf
- Export Animal Products to Russian Federation | Animal and Plant Health Inspection Service, accessed on November 14, 2025, https://www.aphis.usda.gov/animal-product-export/export-animal-products-russian-federation
- Russian Federation Food and Agricultural Import Regulations and Standards – Certification FAIRS Export Certificate Report, accessed on November 14, 2025, https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Food+and+Agricultural+Import+Regulations+and+Standards+-+Certification_Moscow_Russian+Federation_29.09.2009.pdf
- GAIN Report – USDA Foreign Agricultural Service, accessed on November 14, 2025, https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Sanitary+and+Epidemiological+Norms+and+Regulations-SanPin+2.3.2.1078-01_Moscow_Russian+Federation_09-11-2002.pdf
- FAO-WHO 48th Session of the Codex Alimentarius Commission adopts new standards, accessed on November 14, 2025, https://www.fao.org/newsroom/detail/fao-who-48th-session-of-the-codex-alimentarius-commission-adopts-new-standards/en
- TR CU 022/2011 On food products in terms of their marking – Sercons, accessed on November 14, 2025, https://serconsrus.com/tr-cu-022-food-marking/
- TR CU 022/2011 Food products in terms of their labeling Foreword 1. This technical regulation of the Customs Union is developed, accessed on November 14, 2025, http://www.veterinarstvo.hr/UserDocsImages/veteInspekcija/FRANE/TR%20CU%20022_2011_%20Food%20products%20labeling.pdf
- International Affairs Resources for the Russian Federation | TTB: Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau, accessed on November 14, 2025, https://www.ttb.gov/import-export/itd/international-affairs-resources-for-the-russian-federation
- Product and packaging marking as a part of the Technical Regulation in the EAEU, accessed on November 14, 2025, https://schmidt-export.com/eac-certification/product-and-packaging-marking
- Customs Clearance for Exports to Russia – A Complete Guide – HAPCO, accessed on November 14, 2025, https://hapcointernational.com/customs-clearance-for-exports-to-russia-a-complete-guide/
- OFAC Food Security Fact Sheet: Russia Sanctions and Agricultural Trade, accessed on November 14, 2025, https://ofac.treasury.gov/media/924341/download?inline
- Complete Guide to Halal Certification in Russia in 2025: Requirements, Process & Benefits, accessed on November 14, 2025, https://certru.ru/en/complete-guide-to-halal-certification-in-russia-2025/
- Russia Streamlines Procedures for Halal Certification, accessed on November 14, 2025, https://www.halaltimes.com/russia-streamlines-procedures-for-halal-certification/
- Russia to triple halal supplies to Persian Gulf states and Egypt — up to $700 million, accessed on November 14, 2025, https://realnoevremya.com/articles/7908-russia-to-triple-halal-supplies-to-persian-gulf-states-and-egypt
- RusQuality Halal Export Certification – Роскачество, accessed on November 14, 2025, https://roskachestvo.gov.ru/about/competence/halal/certification-export/en/
- Halal Exports from Russia Rise as Certification Demand Grows in Uzbekistan, accessed on November 14, 2025, https://www.halaltimes.com/halal-exports-from-russia-rise-as-certification-demand-grows-in-uzbekistan/








