واردات کنجاله سویا یا دانه سویا

واردات کنجاله سویا یا دانه سویا؟ تحلیل سودآوری و فرآوری

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۱ آبان ۱۴۰۴

مقدمه: انتخاب استراتژیک در زنجیره تأمین سویا

سویا و مشتقات آن، به ویژه کنجاله سویا (منبع اصلی پروتئین در خوراک دام و طیور)، از حیاتی‌ترین نهاده‌ها در صنعت دامپروری و امنیت غذایی کشور محسوب می‌شوند. با توجه به وابستگی بالای ایران به واردات برای تأمین این مواد اولیه، تجار فعال در این حوزه همواره با یک دو راهی استراتژیک مواجه‌اند: مسیر اول، واردات مستقیم محصول نهایی یعنی کنجاله سویا (استراتژی “خرید”)، که جریان نقدینگی سریع‌تری را تضمین می‌کند؛ و مسیر دوم، واردات ماده خام، دانه سویا، و سپس فرآوری آن در داخل کشور برای تولید همزمان کنجاله و روغن خام (استراتژی “ساخت”).

این گزارش تخصصی با تکیه بر تحلیل بازارهای جهانی و در نظر گرفتن چالش‌های رگولاتوری و لجستیکی داخلی، به روش انتخاب واردات کنجاله سویا یا دانه سویا برای واردات می‌پردازد تا یک چارچوب تصمیم‌گیری جامع برای سرمایه‌گذاران فراهم آورد. درک دقیق نسبت قیمت‌ها، حاشیه سود خردایش جهانی، و ریسک‌های پنهان مرتبط با نرخ ارز و گمرکات ایران، برای بهینه‌سازی زنجیره تأمین، ضروری است.

بخش ۱: تحلیل کلان بازارهای جهانی و نیروی محرکه حاشیه سود

۱.۱. تعیین‌کننده‌های قیمت جهانی دانه سویا و کنجاله

واردات کنجاله سویا یا دانه سویا

تحلیل سودآوری واردات سویا نیازمند درک صحیح از ترازنامه‌های جهانی است که توسط منابعی نظیر وزارت کشاورزی ایالات متحده (USDA) به‌طور منظم منتشر می‌شود. بر اساس آخرین برآوردها، قیمت فصل-متوسط دانه سویا حدود ۱۰ دلار به ازای هر بوشل و قیمت کنجاله سویا حدود ۲۸۰ دلار به ازای هر شورت تٌن (Short Ton) پیش‌بینی شده است.1 این قیمت‌های مرجع جهانی، مبنای اصلی برای محاسبه هزینه‌های خرید بین‌المللی (FOB و CFR) هستند. به عنوان مثال، در شرایط فعلی، قیمت آتی دانه سویا در بورس کالا (مانند CME) نیز در محدوده ۱۱۲۰۰ دلار در هر واحد مورد معامله قرار می‌گیرد.3

یک عامل کلیدی که بر این نسبت قیمت تأثیر می‌گذارد، تقاضای فزاینده برای سوخت‌های زیستی در سطح جهانی است. رونق تولید سوخت‌های زیستی مبتنی بر زیست‌توده، به‌ویژه در ایالات متحده، تقاضای داخلی برای روغن سویا را به شدت افزایش داده است.4 این امر، سرمایه‌گذاری گسترده در ظرفیت‌های جدید روغن‌کشی (Crush Capacity) در آمریکای شمالی را تحریک کرده است.5

تحلیل ارزش خروجی نشان می‌دهد که سهم ارزش روغن سویا در کل درآمد حاصل از خردایش هر بوشل دانه، در حال افزایش بوده و به حدود ۴۳ درصد رسیده است.6 این روند به این معنی است که ارزش ذاتی دانه سویا (به دلیل تولید همزمان روغن) نسبت به گذشته تقویت شده است. در نتیجه، برای تجاری که به دنبال استراتژی “ساخت” در داخل هستند، این تحول جهانی یک برتری پنهان ایجاد می‌کند، زیرا قیمت‌گذاری محصول جانبی (روغن خام) در بازارهای هدف داخلی می‌تواند ارزش افزوده‌ای مضاعف ایجاد کند.

۱.۲. نوسانات فصلی، ریسک‌های ژئوپلیتیک و مدیریت ریسک

بازارهای آتی سویا دارای الگوهای فصلی مشخصی هستند که باید در زمان‌بندی سفارش‌ها مد نظر قرار گیرند. الگوهای تاریخی نشان می‌دهد که بازه زمانی اواخر ژوئن تا اوایل اکتبر، دوره‌ای پرریسک برای قیمت دانه سویا است و اغلب با بازدهی منفی همراه بوده است، که عمدتاً به دلیل نتایج برداشت موفق در ایالات متحده و رقابت بازار آمریکای جنوبی است.7 تجار می‌توانند با استفاده از ابزارهای پوشش ریسک در بورس‌های آتی، نوسانات قیمتی ناشی از این الگوهای فصلی را مدیریت کنند.

علاوه بر این، تغییرات ژئوپلیتیک و سیاست‌های تجاری جهانی بر منابع تأمین‌کننده دانه سویا اثر می‌گذارد. در حالی که آمریکا و برزیل همچنان بزرگترین تولیدکنندگان سویا هستند 9، چین به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده، سهم واردات خود از آمریکا را کاهش داده و منابع تأمین را متنوع کرده است.7 این تنوع‌بخشی فرصت‌هایی را برای ایران فراهم می‌کند تا از بازارهای نوظهور یا جایگزین مانند روسیه برای کنجاله سویا استفاده کند.10 در نهایت، تجار باید به خاطر داشته باشند که تضعیف ارزهایی مانند یوان در برابر دلار آمریکا می‌تواند واردات محصولات کشاورزی با قیمت دلاری را برای خریداران آسیایی گران‌تر کند و بر تعادل جهانی قیمت‌ها تأثیر بگذارد.7

بخش ۲: مدل اقتصادی فرآوری داخلی: واردات دانه سویا (استراتژی “ساخت”)

استراتژی “ساخت” شامل واردات دانه سویا (HS Code 1201) و فرآوری آن در کارخانه‌های روغن‌کشی داخلی برای تولید کنجاله (HS Code 2304) و روغن خام (HS Code 150710) است. سودآوری این مسیر به طور مستقیم با حاشیه سود خردایش مرتبط است.

۲.۱. چارچوب محاسبه حاشیه سود خردایش (Crush Margin Analysis)

موفقیت استراتژی “ساخت” مستلزم محاسبه دقیق Crush Margin یا حاشیه سود خردایش است. این معیار، تفاوت بین ارزش بازار محصولات خروجی (کنجاله و روغن) و هزینه ورودی دانه خام را نشان می‌دهد.12 طبق استاندارد، هر بوشل دانه سویا (معادل ۶۰ پوند) به طور تقریبی ۱۱ پوند روغن و ۴۴ پوند کنجاله با پروتئین ۴۸ درصد تولید می‌کند.13 این نسبت تقریباً معادل ۸۰ درصد کنجاله و ۱۸.۳ درصد روغن است.14

به عنوان مثال، در سطح قیمت‌های جهانی، اگر یک بوشل دانه سویا ۱۰.۲۳ دلار هزینه داشته باشد، می‌تواند در مجموع ۱۲.۸۱ دلار (۵.۴۸ دلار روغن و ۷.۳۳ دلار کنجاله) درآمدزایی کند، که حاشیه سود ناخالص خردایش ۲.۵۸ دلار به ازای هر بوشل ایجاد می‌کند.6 این حاشیه سود، بدون کسر هزینه‌های ثابت و متغیر کارخانه است.6

مزیت ساختاری ناشی از شکاف نرخ ارز در ایران:

مهم‌ترین عامل تقویت حاشیه سود خردایش در ایران، ساختار چند نرخی ارز است. در این مدل، دانه سویا (ورودی) معمولاً با نرخ‌های ارز دولتی یا نیمایی کنترل‌شده وارد می‌شود.15 در حالی که قیمت فروش محصولات نهایی (خروجی)، به ویژه روغن خام، تحت تأثیر نرخ‌های ارزی بازار یا نرخ‌های بالاتر برای تأمین هزینه‌های ارزی قرار می‌گیرد.16

تحقیقات اقتصادی نشان داده است که هرگونه افزایش در شکاف میان نرخ ارز آزاد و رسمی، به طور معنی‌داری تقاضا برای واردات نهاده‌هایی مانند کنجاله سویا را افزایش می‌دهد.18 این اختلاف نرخی، عملاً یک یارانه پنهان برای فرآوری داخلی ایجاد می‌کند و سود ناخالص خردایش را به شکلی مصنوعی فراتر از میانگین‌های جهانی تقویت می‌نماید. بنابراین، برای تجار، استراتژی “ساخت” به شدت وابسته به تداوم سیاست‌های ارزی حمایتی برای مواد اولیه است.

واردات کنجاله سویا یا دانه سویا

۲.۲. الزامات سرمایه‌گذاری و هزینه‌های عملیاتی (CAPEX & OPEX)

ورود به حوزه فرآوری، نیازمند تصمیمات سنگین سرمایه‌گذاری اولیه (CAPEX) است. احداث یک واحد روغن‌کشی در مقیاس صنعتی شامل تأمین زیرساخت‌هایی نظیر خرید زمین، ساخت سوله، و تهیه تجهیزات استخراج و تصفیه پیشرفته است که نیازمند سرمایه‌ای قابل توجه است.20 این مسیر برای تجاری مناسب است که به دنبال افق بازگشت سرمایه بلندمدت هستند و می‌خواهند کنترل کاملی بر کیفیت و زنجیره ارزش داشته باشند.20

علاوه بر هزینه‌های ثابت، هزینه‌های عملیاتی (OPEX) نیز باید مدیریت شوند. این هزینه‌ها شامل مصرف انرژی، تعمیر و نگهداری، دستمزد پرسنل، و هزینه‌های بسته‌بندی و حمل و نقل داخلی محصولات نهایی است.21 از آنجا که بخش قابل توجهی از قطعات یدکی و تجهیزات نگهداری باید از طریق واردات تأمین شود، نوسانات نرخ ارز داخلی می‌تواند به طور مستقیم هزینه‌های OPEX را افزایش دهد.

بخش ۳: مدل واردات مستقیم کنجاله سویا (استراتژی “خرید”)

استراتژی “خرید” شامل واردات مستقیم کنجاله سویا (HS Code 2304) به عنوان محصول نهایی برای عرضه مستقیم به بازار خوراک دام و طیور است.

۳.۱. مزایای جریان نقدی و انعطاف‌پذیری بازار

مهم‌ترین مزیت واردات مستقیم کنجاله، کوتاه بودن چرخه تجاری و افزایش سرعت جریان نقدینگی (Cash Flow) است.4 این استراتژی ریسک‌های عملیاتی مرتبط با فرآیند خردایش، نگهداری روغن خام و مدیریت ضایعات را به کلی حذف می‌کند. همچنین، واردات مستقیم کنجاله به تجار این امکان را می‌دهد که به سرعت به نیازهای فوری بازار پاسخ دهند. به عنوان مثال، در سه ماهه اول سال ۱۴۰۳، واردات کنجاله سویا در مقایسه با دوره مشابه سال قبل، افزایشی بیش از ۱۲۰۰ درصدی را تجربه کرده است 22، که نشان‌دهنده تقاضای بالای بازار برای این محصول نهایی است.

۳.۲. چالش‌های لجستیکی و ریسک پنهان دموراژ

مقایسه لجستیکی بین دو محصول، عامل تعیین‌کننده مهمی در ارزیابی ریسک است. دانه سویا معمولاً به صورت فله (Bulk) و با استفاده از کشتی‌های فله‌بر بزرگ (با ظرفیت بالا مانند ۵۴ تا ۷۰ هزار تن) حمل می‌شود.23 در مقابل، کنجاله سویا اغلب به صورت فله در کشتی‌های کوچک‌تر یا به صورت بسته‌بندی شده در کیسه‌های ۵۰ کیلوگرمی یا جامبوبگ، از طریق کانتینرهای ۲۰ یا ۴۰ فوتی حمل می‌شود.25

تهدید بزرگ دموراژ:

یکی از بزرگترین ریسک‌های پنهان در استراتژی “ساخت” (واردات دانه فله)، تحمیل جریمه‌های سنگین دموراژ در بنادر ایران است. به دلیل تحریم‌های بین‌المللی و چالش‌های مربوط به تأمین مالی و تسویه حساب‌های بانکی، کشتی‌های حامل نهاده‌های فله (از جمله دانه سویا و ذرت) در بنادر بزرگ مانند بندر امام خمینی و بندر عباس، اغلب با تأخیرهای طولانی در تخلیه مواجه می‌شوند. این تأخیرها می‌تواند منجر به تحمیل هزینه‌های دموراژ (جریمه عدم تخلیه در زمان مجاز) شود که گاه تا ۱۵۰۰۰ دلار در روز بالغ می‌گردد. این هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده، پتانسیل تخریب کامل حاشیه سود خردایش (Crush Margin) دانه سویا را دارند.

استراتژی “خرید” (واردات کنجاله) در مدیریت این ریسک برتری دارد. حمل و نقل کانتینری کنجاله، انعطاف‌پذیری بیشتری در عملیات تخلیه فراهم می‌کند و ساختار هزینه‌های آن متفاوت از جریمه‌های سنگین دموراژ کشتی‌های فله‌بر است.28 لذا، برای تجاری با تحمل ریسک لجستیکی کمتر، واردات مستقیم کنجاله ترجیح داده می‌شود.

بخش ۴: تحلیل حساسیت و ریسک‌های رگولاتوری ایران

تصمیم‌گیری نهایی بین واردات دانه یا کنجاله، بیش از قیمت جهانی، تحت تأثیر نوسانات مقررات داخلی و عوامل اقتصادی کلان ایران قرار دارد.

۴.۱. تأثیر نرخ ارز بر حجم واردات و تقاضا

در فضای تجاری ایران، شکاف نرخ ارز آزاد و نرخ‌های تخصیصی (دولتی یا نیمایی) یک عامل حیاتی است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که رابطه بین شکاف نرخ ارز آزاد و رسمی با حجم واردات نهاده‌های دامی مانند کنجاله سویا، مثبت و معنی‌دار است؛ به این معنا که با افزایش این شکاف، تقاضای واردکنندگان برای واردات نهاده‌ها (با نرخ‌های رسمی) افزایش می‌یابد.18

مدیریت فرآیند تخصیص ارز خود یک ریسک تجاری محسوب می‌شود. تخصیص ارز دولتی یا نیمایی به واردکنندگان نهاده‌های استراتژیک، بر اساس شاخص‌هایی نظیر سابقه واردکننده، موجود بودن کالا در بندر (برای تسریع ترخیص) و داشتن ثبت سفارش معتبر صورت می‌گیرد.29 این فرآیند که توسط مراجع نظارتی و انجمن واردکنندگان نهاده‌های دامی کنترل می‌شود، می‌تواند زمان‌بر باشد و یک عنصر ریسک زمانی را به تصمیم‌گیری واردات اضافه کند. این عدم قطعیت در فرآیند تخصیص ارز، در کوتاه‌مدت، جذابیت استراتژی “خرید” کنجاله را که نیاز به سرعت عمل بیشتری دارد، افزایش می‌دهد.

۴.۲. الزامات گمرکی، تعرفه و مالیات بر ارزش افزوده

دقت در طبقه‌بندی کالایی (HS Code) در گمرک برای جلوگیری از جریمه‌ها حیاتی است.31 کنجاله سویا تحت فصل ۲۳ (باقیمانده‌ها و ضایعات صنایع غذایی) و با کد HS2304 دسته‌بندی می‌شود.31 در مقابل، دانه سویا دارای کد مستقل است و روغن خام سویا (محصول جانبی استراتژی ساخت) در فصل ۱۵ طبقه‌بندی می‌شود.

یکی از نااطمینانی‌های مهم رگولاتوری، تغییرات ناگهانی در مالیات بر ارزش افزوده (VAT) است. با اینکه نهاده‌های دامی معمولاً معاف از این مالیات در نظر گرفته می‌شوند 33، هرگونه تفسیر یا تغییر در قوانین مالیاتی می‌تواند مستقیماً بر هزینه‌های ورودی تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، در بخش روغن خوراکی، مالیات بر ارزش افزوده در گمرکات و بازار عرضه از ۱ درصد به ۱۰ درصد افزایش یافته است.16

این افزایش مالیاتی، که مستقیماً بر ارزش محصول جانبی تولیدشده از دانه سویا تأثیر می‌گذارد، ریسک مالی استراتژی “ساخت” را بالا می‌برد. واردکنندگان دانه سویا باید نوسانات رگولاتوری بر دو محصول خروجی (کنجاله و روغن) را مدیریت کنند. در حالی که استراتژی “خرید” (واردات کنجاله) در برابر نااطمینانی‌های مرتبط با محصول ثانویه (روغن) آسیب‌پذیری کمتری دارد.

نتیجه‌گیری و پیشنهاد اقدام استراتژیک

انتخاب بین واردات دانه سویا و کنجاله سویا، در نهایت یک توازن میان ریسک و بازده در محیط تجاری ایران است.

استراتژی “ساخت” (واردات دانه سویا):

این مسیر پتانسیل سودآوری بسیار بالاتری را به دلیل امکان بهره‌برداری از شکاف نرخ ارز و تقویت حاشیه سود خردایش ایجاد می‌کند. این استراتژی به سرمایه‌گذاران با افق بلندمدت، توان مالی برای تأمین هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه (CAPEX) و تحمل ریسک‌های عملیاتی و لجستیکی بسیار بالا توصیه می‌شود. اما مهم‌ترین ریسک در این مسیر، هزینه‌های سنگین دموراژ کشتی‌های فله‌بر در بنادر ایران است که می‌تواند سودآوری تئوریک حاصل از اختلاف نرخ ارز را به‌طور کامل از بین ببرد.

استراتژی “خرید” (واردات کنجاله سویا):

این گزینه برای تجاری که به دنبال مدیریت ریسک لجستیکی و سرعت بخشیدن به چرخه نقدینگی هستند، ارجح است. واردات مستقیم کنجاله، ریسک ناشی از تأخیرهای بندری و جریمه‌های دموراژ را کاهش می‌دهد و همچنین واردکننده را از مدیریت پیچیدگی‌های فرآوری داخلی و ریسک‌های رگولاتوری مرتبط با محصولات جانبی (مانند مالیات بر ارزش افزوده روغن خام) معاف می‌سازد. این مسیر برای پاسخ فوری به کمبودهای بازار نهاده‌ها، انتخاب بهینه‌ای است.

پیشنهاد اقدام تخصصی:

توصیه می‌شود تجار در کوتاه‌مدت، تمرکز خود را بر استراتژی “خرید” کنجاله سویا قرار دهند تا ضمن حفظ انعطاف‌پذیری مالی و عملیاتی، از ریسک بالای دموراژ اجتناب شود. اما در بلندمدت، مطالعه امکان‌سنجی جامع برای سرمایه‌گذاری در فرآوری داخلی (استراتژی “ساخت”) ضروری است. این مطالعه باید با لحاظ کردن دقیق هزینه‌های پنهان لجستیکی (مانند دموراژ برآوردی)، مدل قیمت‌گذاری دو محصول خروجی و نوسانات نرخ ارز تخصیصی، سودآوری واقعی پروژه را محاسبه کند.

منابع

  1. Soybeans and Oil Crops – Market Outlook | Economic Research Service – ERS.USDA.gov, accessed on November 12, 2025, https://www.ers.usda.gov/topics/crops/soybeans-and-oil-crops/market-outlook
  2. World Agricultural Supply and Demand Estimates – USDA, accessed on November 12, 2025, https://www.usda.gov/oce/commodity/wasde/wasde0825.pdf
  3. Soybeans – Price – Chart – Historical Data – News – Trading Economics, accessed on November 12, 2025, https://tradingeconomics.com/commodity/soybeans
  4. Soybeans and Oil Crops – Oil Crops Sector at a Glance | Economic Research Service, accessed on November 12, 2025, https://www.ers.usda.gov/topics/crops/soybeans-and-oil-crops/oil-crops-sector-at-a-glance
  5. Soybean Crush Expansion, 2025 Update, accessed on November 12, 2025, https://soygrowers.com/news-releases/soybean-crush-expansion-2025-update/
  6. The Soybean Industry Response to the Renewable Diesel Boom, Part 3: the Value of Soybean Oil in the Soybean Crush – farmdoc daily, accessed on November 12, 2025, https://farmdocdaily.illinois.edu/2025/10/the-soybean-industry-response-to-the-renewable-diesel-boom-part-3-the-value-of-soybean-oil-in-the-soybean-crush.html
  7. Soybean Slide: Will China & US Tensions Enhance the Seasonal Slump? – Seasonax, accessed on November 12, 2025, https://www.seasonax.com/soybean-seasonality-us-china-trade-pressure/
  8. Seasonality in the Corn and Soybean Markets – Trilateral Inc, accessed on November 12, 2025, https://www.trilatinc.com/seasonality-in-the-corn-and-soybean-markets/
  9. بزرگترین تولیدکنندگان سویا در جهان کدامند؟ – کجارو, accessed on November 12, 2025, https://www.kojaro.com/var/121740-biggest-soybean-production-countries/
  10. واردات کنجاله سویا روسیه | بازرگانی حبوبات و غلات مهر, accessed on November 12, 2025, https://mehrgrains.com/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
  11. آخرین میزان صادرات دانه سویا در جهان – مجموعه شرکت های نوربیزینس, accessed on November 12, 2025, https://www.noorbusiness.com/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/
  12. accessed on November 12, 2025, https://www.stonex.com/en/financial-glossary/soybean-crush/#:~:text=Combine%20meal%20and%20oil%20value,the%20crush%20margin%20or%20spread.
  13. The Soybean Industry Response to the Renewable Diesel Boom, Part 1: The Long-Run Evolution of Oilseed Crushing – Successful Farming, accessed on November 12, 2025, https://www.agriculture.com/partners-the-soybean-industry-response-to-the-renewable-diesel-boom-part-1-the-long-run-evolution-of-oilseed-crushing-11797457
  14. Crush spread – Wikipedia, accessed on November 12, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Crush_spread
  15. سقف جدید نرخ ارز نهاده‌های دام و طیور اعلام شد + جزئیات – اقتصادنیوز, accessed on November 12, 2025, https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-40/753430-%D8%B3%D9%82%D9%81-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B7%DB%8C%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA
  16. قیمت نهاده‌های دامی و روغن خام برای واردات تعیین شد/ افزایش مالیات بر ارزش افزوده روغن خوراکی, accessed on November 12, 2025, https://ana.ir/fa/amp/news/1005240
  17. Iran’s Crude Soybean Oil Market Report 2025 – Prices, Size …, accessed on November 12, 2025, https://www.indexbox.io/store/iran-crude-soybean-oil-market-analysis-forecast-size-trends-and-insights/
  18. بررسی اثر شکاف نرخ ارز آزاد و رسمی بر واردات نهاده‌های دامی: مطالعه موردی کنجاله سویا، ذرت و جو, accessed on November 12, 2025, http://aead.agri-peri.ac.ir/article_131376.html
  19. بررسی اثر شکاف نرخ ارز آزاد و رسمی بر واردات نهاده‌های دامی: مطالعه موردی کنجاله سویا، ذرت و جو, accessed on November 12, 2025, https://agris.fao.org/search/en/providers/122436/records/6798b58bd6a63682f044e2b3
  20. هزینه احداث کارخانه و کارگاه روغن کشی + قیمت تجهیزات – شرکت بازرگانی نیاوران, accessed on November 12, 2025, https://niavaran-co.com/cost-of-building-oil-mill/
  21. هزینه احداث کارخانه روغن کشی قیمت دستگاههای روغن کشی – سنگ سارگن, accessed on November 12, 2025, https://sargonstone.com/2020/04/27/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%BA%D9%86-%DA%A9%D8%B4%DB%8C/
  22. رشد ۱۲۰۰ درصدی واردات کنجاله سویا در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۳ – فودپرس, accessed on November 12, 2025, https://www.foodpress.ir/news/55034/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%DB%B1%DB%B2%DB%B0%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3
  23. Sea Freight : CAPESIZE 4 TC AVG – GrainsPrices.com, accessed on November 12, 2025, https://grainsprices.com/freight
  24. Ocean freight rates for grain shipping fluctuate in 2024, outlook stable for 2025, accessed on November 12, 2025, https://www.feedandgrain.com/grain-supply-chain/transportation/news/15736477/ocean-freight-rates-for-grain-shipping-fluctuate-in-2024-outlook-stable-for-2025
  25. Soybean Meal Non Gmo Exports Bulk – Babaash USA, accessed on November 12, 2025, https://babaash.com/shop/soybean-meal-non-gmo/
  26. Transportation Cost Modeling of International Containerized Soybean Exports in United States – Rutgers CAIT, accessed on November 12, 2025, https://cait.rutgers.edu/wp-content/uploads/2018/03/usda-report-final_transportation-cost-modeling-of-international-containerized-soybean.pdf
  27. Ships with one million tonnes of grain stuck outside Iran’s ports – Al Jazeera, accessed on November 12, 2025, https://www.aljazeera.com/economy/2019/10/2/ships-with-one-million-tonnes-of-grain-stuck-outside-irans-ports
  28. Detention vs Demurrage: What You Need to Know – AXSMarine, accessed on November 12, 2025, https://public.axsmarine.com/blog/detention-vs-demurrage
  29. راهنمای واردات نهاده های دامی – آکادمی زومین بازار, accessed on November 12, 2025, https://zoominbazar.com/how-to-import-livestock-inputs/
  30. شرایط انتخاب تجار برای تخصیص ارز واردات نهاده‌های دامی – ITPNews, accessed on November 12, 2025, https://itpnews.com/home/show/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7+%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8+%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1+%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%AA%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%B5+%D8%A7%D8%B1%D8%B2+%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA+%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%8C/35389
  31. Importing Food & Beverages? Know HS Code Chapters 16 to 24, accessed on November 12, 2025, https://www.cargo365.ir/ar/blog/hs-code-chapters-16-to-24-food-beverages
  32. Soybean Meal in Iran Trade | The Observatory of Economic Complexity, accessed on November 12, 2025, https://oec.world/en/profile/bilateral-product/soybean-meal/reporter/irn
  33. واردات خوراک دام و طیور از مالیات بر ارزش افزوده معاف شود – خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان, accessed on November 12, 2025, https://www.mehrnews.com/news/5388415/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%B7%DB%8C%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%81-%D8%B4%D9%88%D8%AF