صادرات لوله و پروفیل فولادی به روسیه

راهنمای صادرات لوله و پروفیل به روسیه | استاندارد GOST، مسیر INSTC و تسویه ارزی روبلی

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۱ آبان ۱۴۰۴

فهرست مطالب

این گزارش توسط تحلیلگر گزارش‌های صنعتی متخصص در تجارت اوراسیا، فلزات/معادن و مکانیسم‌های مالی پیچیده، به منظور ارائه یک گزارش جامع و راهنمای صادرات لوله و پروفیل فولادی به روسیه تدوین شده است. تمرکز اصلی گزارش بر درک دینامیک بازار روسیه به عنوان بزرگ‌ترین عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) و تبیین الزامات انطباق فنی (EAC)، ملاحظات تعرفه‌ای، لجستیک کریدور شمال-جنوب (INSTC) و راه‌حل‌های تسویه حساب تحت شرایط تحریم است.

بخش اول: تحلیل استراتژیک بازار فولاد در روسیه و اتحادیه اوراسیا (EAEU)

۱.۱. ساختار تقاضا و چشم‌انداز مصرف محصولات فولادی در روسیه

بازار فولاد روسیه دارای ساختاری دوگانه است که به شدت به بخش انرژی و در درجه دوم به ساخت‌وساز عمومی وابسته است. لوله‌های فولادی در این بازار از اهمیت حیاتی برخوردارند؛ به‌طوری‌که صنعت نفت و گاز همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده لوله‌های فولادی در روسیه به شمار می‌آید و ۶۵ تا ۷۰ درصد از کل تولید سالانه لوله این کشور را به خود اختصاص می‌دهد.1 این وابستگی بالا به بخش انرژی، ناشی از نقش پررنگ آن در اقتصاد روسیه است، زیرا ۱۷ درصد از کل تولید ناخالص داخلی این کشور از طریق استخراج و فروش نفت و گاز طبیعی حاصل می‌شود.1

تقاضا برای لوله‌های با قطر بالا و گریدهای تخصصی در حال افزایش است. این افزایش تقاضا به دلیل روند جایگزینی تانکرهای حمل انرژی با خطوط لوله‌های فولادی، به ویژه در مسیرهای حمل کوتاه و متوسط، ایجاد شده است.1 این وضعیت نشان می‌دهد که تمرکز بر صادرات لوله‌های فولادی با استانداردهای سخت‌گیرانه (مانند گریدهای API مورد نیاز در خطوط انتقال انرژی) می‌تواند یک مزیت استراتژیک برای صادرکنندگان ایرانی فراهم کند.2

با این حال، در بخش فولاد عمومی، چشم‌انداز مصرف داخلی روسیه چندان امیدوارکننده به نظر نمی‌رسد و تقاضای داخلی رو به نزول است.3 این ضعف در تقاضای داخلی، تولیدکنندگان فولاد روسیه را وادار کرده است که به طور قابل‌توجهی سیاست افزایش صادرات فولاد نوردی خود را دنبال کنند و حتی پیشنهاد اصلاح استراتژی صادرات با هدف افزایش ۳۰ میلیون تنی صادرات در سال ۲۰۲۵ را مطرح کرده‌اند.3 این موضوع یک پدیده متناقض را در بازار EAEU ایجاد می‌کند: در حالی که تحریم‌ها فرصت ورود ایران را فراهم می‌سازند، افزایش عرضه مازاد روسیه به بازارهای خارجی (از جمله EAEU) منجر به افزایش رقابت قیمتی شدید در خصوص پروفیل‌های ساختمانی و محصولات استاندارد خواهد شد.

۱.۲. فرصت استراتژیک ایران در سایه تحریم‌ها و توافقات تجاری

صادرات لوله و پروفیل فولادی به روسیه

تحریم‌های شورای اروپا علیه روسیه، که بازارهای سنتی اروپا را به روی فولاد روسیه بسته‌اند، یک فرصت استثنایی برای بازار صادراتی ایران ایجاد کرده است.4 این فرصت در سطح ژئوپلیتیک و تجاری، زمینه مناسبی برای توسعه صادرات ایران به بازارهای اوراسیا فراهم می‌کند.4

این فرصت از طریق توافقات رسمی تقویت می‌شود. توافقنامه تجارت ترجیحی (PTA) بین ایران و EAEU که در سال ۲۰۱۹ اجرایی شد، حجم تجارت را به طور قابل‌توجهی افزایش داده است.6 با توجه به اینکه حدود ۸۰ درصد تجارت ایران با اتحادیه به روسیه مربوط می‌شود، نیاز به سازوکارهای مالی و تجاری جدید برای بهره‌برداری از این پتانسیل آشکار است.6 در حال حاضر، مذاکرات برای ارتقای PTA به توافقنامه تجارت آزاد (FTA) به مراحل پایانی رسیده است. این ارتقا، تعداد کالاهای مشمول کاهش تعرفه را از ۸۵۰ قلم به حداقل ۸۰۰۰ قلم افزایش خواهد داد.6

با این حال، برای بهره‌برداری کامل از این مزیت‌ها، لازم است سیاست‌گذاری‌های داخلی ایران نیز شفاف شوند. تحلیل‌ها نشان می‌دهند که عدم شفافیت در راهکارهای اجرایی تنظیم بازار داخلی و تداوم سیاست‌های دستوری، می‌تواند مانع از دستیابی به مزایای کامل این فرصت بزرگ صادراتی شود.4 موفقیت صادرات به EAEU نه تنها به تسهیلات خارجی (تحریم روسیه) بلکه به ثبات و شفافیت در قوانین داخلی (مانند دسترسی به مواد اولیه و تثبیت ضوابط صادراتی) نیز بستگی دارد.

بخش دوم: الزامات فنی، استانداردها، و انطباق محصول (EAC)

برای اطمینان از دسترسی آزاد و بدون محدودیت به بازارهای کشورهای عضو EAEU (روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان)، کلیه لوله‌ها و پروفیل‌های فولادی باید با مقررات فنی مشترک اتحادیه (TR EAEU) منطبق باشند و نشان EAC (Eurasian Conformity) را دریافت کنند.7

۲.۱. تفکیک الزامات فنی بر اساس کاربرد محصول

الزامات فنی بسته به نوع محصول و کاربرد نهایی آن متفاوت است:

الف) لوله‌های انتقال هیدروکربن (TR EAEU 049/2020)

لوله‌های فولادی مورد استفاده در صنایع نفت و گاز، که بزرگ‌ترین سهم مصرف را در روسیه دارند 1، تحت سخت‌گیرانه‌ترین مقررات فنی قرار می‌گیرند:

  • مقرره TR EAEU 049/2020: این مقرره الزامات فنی، ایمنی و محیط‌زیستی را برای طراحی، ساخت، نصب، بهره‌برداری و نگهداری خطوط لوله انتقال هیدروکربن‌های مایع و گازی تعیین می‌کند.9
  • دامنه شمول: این مقرره شامل خطوط لوله برای انتقال نفت خام، فرآورده‌های نفتی (مانند گازوئیل و بنزین)، گاز طبیعی، میعانات گازی و ترکیبات شیمیایی نفتی است.9
  • الزامات کلیدی: الزامات فنی بر روی تضمین مقاومت در برابر فشار بالا، مقاومت کامل در برابر خوردگی، انعطاف‌پذیری مطابق با استانداردها، و رعایت الزامات زیست‌محیطی (به حداقل رساندن نشت) متمرکز است.9 صادرکنندگان لوله‌های API باید توانایی ساخت لوله‌هایی با این مشخصات فنی دقیق را اثبات کنند.

ب) پروفیل‌ها و سازه‌های عمومی (HS 7216)

پروفیل‌های ساختمانی و صنعتی عمومی (مانند تیرآهن‌های H و I) 10 ممکن است تحت استانداردهای ملی روسیه (GOST) یا مقررات ایمنی تجهیزات مکانیکی قرار گیرند:

  • TR CU 010/2011 (ایمنی ماشین‌آلات و تجهیزات): اگرچه این مقرره مستقیماً لوله‌ها و پروفیل‌های خام را پوشش نمی‌دهد، اما برای ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی که این مواد در ساخت آن‌ها به کار رفته‌اند، اعمال می‌شود.12 در بسیاری از موارد، تولیدکننده نهایی در EAEU نیازمند اظهارنامه انطباق (EAC Declaration) برای مواد اولیه سازه‌ای خود است.

۲.۲. فرآیند اخذ تأییدیه EAC: گواهی در مقابل اظهارنامه

انطباق محصولات با مقررات فنی EAEU از دو طریق اصلی تأیید می‌شود:

  1. گواهی EAC (EAC Certificate): این گواهی برای محصولات با ریسک بالا و پیچیده، از جمله لوله‌های انتقال نفت و گاز تحت مقرره TR 049/2020، اجباری است.14 گواهی EAC تنها توسط یک نهاد صدور گواهی معتبر در EAEU صادر می‌شود. فرآیند آن شامل ارزیابی‌های آزمایشگاهی، بررسی‌های فنی دقیق، و اغلب شامل بازرسی محل تولید (Manufacturing Audit) است.7 این گواهی بر روی فرم رسمی و ضد جعل چاپ می‌شود و نیاز به نظارت گسترده مقامات دارد.
  2. اظهارنامه EAC (EAC Declaration): برای محصولات با ریسک پایین‌تر یا قطعات عمومی‌تر، اظهارنامه انطباق کفایت می‌کند. در این روش، تولیدکننده یا نماینده مجاز مسئولیت انطباق محصول با الزامات فنی را بر اساس شواهد خود (معمولاً گزارش‌های آزمایشگاهی تأیید شده) اعلام می‌کند.14

برای صادرکنندگان لوله‌های نفتی به روسیه، مسیر گواهی EAC (Certificate) طولانی‌تر و پیچیده‌تر است، اما برای ورود به بازار پرتقاضای انرژی حیاتی است. این امر مستلزم سرمایه‌گذاری در فرآیندهای مستندسازی کیفیت و احتمالاً همکاری با شرکت‌های بازرسی بین‌المللی مانند SGS یا Intertek است.8

جدول زیر مقررات فنی کلیدی برای محصولات فولادی را خلاصه می‌کند:

مقررات فنی کلیدی اتحادیه اوراسیا (TR EAEU) برای محصولات فولادی

محصول (HS Code مرتبط)کاربرد اصلیمقرره فنی مرتبط (TR EAEU)الزام انطباق رایجنکات کلیدی EAC
لوله‌های فولادی (۷۳۰۶)خطوط لوله انتقال هیدروکربن‌ها (نفت، گاز)TR EAEU 049/2020گواهی EAC (Certificate)سخت‌گیری در ایمنی، فشار، ضد خوردگی 9
پروفیل‌های ساختمانی (۷۲۱۶)سازه‌های ساختمانی، صنعتی، زیرساختیاستانداردهای ملی GOST / TR CU 010/2011 (به صورت مشروط)اظهارنامه EAC (Declaration)نیاز به تأییدیه کیفیت مواد اولیه و فرایند تولید 10

بخش سوم: امور گمرکی، تعرفه‌ها، و ضوابط منشأ کالا

صادرات لوله و پروفیل فولادی به روسیه مستلزم درک دقیق نظام تعرفه‌ای مشترک EAEU (CCT EAEU) و الزامات منشأ کالا برای بهره‌مندی از مزایای تجارت ترجیحی است.

۳.۱. طبقه‌بندی تعرفه‌ای (HS Code) و حقوق گمرکی

تعیین کد تعرفه (HS Code) صحیح برای محصولات فولادی، سنگ‌بنای محاسبه دقیق حقوق گمرکی، مالیات بر ارزش افزوده (VAT) و عوارض مربوطه است:

  • پروفیل‌ها: پروفیل‌ها و مقاطع (Angles, Shapes, and Sections) از آهن یا فولاد غیرممزوج در فصل ۷۲ و به طور خاص کد HS 7216 قرار می‌گیرند.15
  • لوله‌ها: لوله‌ها، تیوب‌ها و پروفیل‌های توخالی (Hollow Profiles) از آهن یا فولاد در فصل ۷۳ و به طور خاص کد HS 7306 قرار می‌گیرند.17

حقوق گمرکی مشترک EAEU (CCT EAEU) بسته به زیرشاخه‌های دقیق محصول متفاوت است. برای مثال، برای کد 7306 30 720 9 که شامل لوله‌های جوش داده شده با مقطع دایره‌ای و گالوانیزه است، حقوق واردات استاندارد ۱۰ درصد و مالیات بر ارزش افزوده (VAT) ۲۰ درصد تعیین شده است.17 این نرخ‌ها بدون استفاده از توافقات ترجیحی اعمال خواهند شد.

صادرات لوله و پروفیل فولادی به روسیه

۳.۲. ضوابط منشأ و بهره‌مندی از تعرفه‌های ترجیحی

با توجه به توافق PTA و ارتقای آتی آن به FTA بین ایران و EAEU 6، امکان برخورداری از تعرفه‌های کاهشی یا ترجیحی فراهم است. با این حال، استفاده از این مزایا به ارائه گواهی منشأ (Certificate of Origin) بستگی دارد که انطباق کالا با ضوابط منشأ را اثبات کند.18

بر اساس مقررات توافق PTA ایران و EAEU، کالا باید یکی از معیارهای زیر را احراز کند تا منشأ ایرانی تلقی شود:

  1. کالا به طور کامل در ایران به دست آمده یا تولید شده باشد.19
  2. کالا به طور کامل از مواد اولیه منشأ گرفته از یکی یا هر دو طرف (ایران و EAEU) تولید شده باشد.19
  3. کالا در ایران با استفاده از مواد غیرمنشأ (وارداتی) تولید شده باشد، مشروط بر آنکه ارزش افزوده (Value Added Content) ایجاد شده در ایران حداقل ۵۰ درصد قیمت EXW کالا باشد.19

برای یک تجارت با حجم بالا و سود متوسط مانند فولاد، عدم احراز منشأ و در نتیجه اعمال نرخ‌های کامل گمرکی (۳۰٪ مجموع عوارض و VAT در مثال ذکر شده) می‌تواند رقابت‌پذیری قیمتی را به شدت تضعیف کند. از این رو، رعایت دقیق ضابطه ۵۰٪ ارزش افزوده، به‌ویژه برای تولیدکنندگان لوله که ممکن است ورق‌های با کیفیت بالا (مانند ورق‌های API) را وارد کرده باشند 2، حیاتی است تا اطمینان حاصل شود که فرآیندهای تولید داخلی ارزش کافی را به محصول نهایی افزوده‌اند. لازم به ذکر است که برای محموله‌هایی که ارزش گمرکی آن‌ها کمتر از ۲۰۰ یورو باشد، گواهی منشأ برای اعمال تعرفه ترجیحی مورد نیاز نیست.19

بخش چهارم: لجستیک، کریدور INSTC، و انتخاب اینکوترمز ۲۰۲۰

کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) مهم‌ترین مسیر لجستیکی برای صادرات محصولات فولادی ایران به روسیه است و نقش کلیدی در اتصال اوراسیا به اقیانوس هند ایفا می‌کند.20

۴.۱. تحلیل INSTC و روش‌های حمل و نقل

INSTC فرصت استراتژیکی برای ایران فراهم می‌آورد تا نقش خود را به عنوان هاب ترانزیت منطقه‌ای بازیابی کند.20 صادرات لوله و پروفیل فولادی که محموله‌های سنگین و حجیم محسوب می‌شوند، از طریق ترکیبی از روش‌های زمینی (ریلی و جاده‌ای) و دریایی (دریای خزر) انجام می‌شود.22

مسیرهای زمینی اصلی به روسیه:

  1. مرز آستارا (گیلان): اصلی‌ترین مرز زمینی که از طریق آذربایجان به روسیه می‌رسد و معمولاً کوتاه‌ترین مسیر برای حمل جاده‌ای است.22
  2. مرز بیله‌سوار (اردبیل): مسیر دیگری که از طریق آذربایجان برای حمل بار استفاده می‌شود.22
  3. مرز نوردوز (آذربایجان شرقی): یک مسیر جایگزین که از طریق ارمنستان و سپس گرجستان به روسیه متصل می‌شود.22

مدت زمان مورد نیاز برای ارسال بار زمینی از ایران به روسیه (مانند مسیر آستارا) معمولاً بین ۷ تا ۱۴ روز تخمین زده می‌شود.22 طولانی بودن این زمان و عبور از کشورهای ترانزیتی مختلف، مدیریت ریسک را در قراردادهای تجاری به یک عامل حیاتی تبدیل می‌کند.

۴.۲. انتخاب استراتژیک اینکوترمز ۲۰۲۰

برای صادرات فولاد از طریق INSTC (که ذاتاً حمل‌ونقل چندوجهی است)، ترم‌های اینکوترمز ۲۰۲۰ که برای هر نوع حمل قابل اجرا هستند (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) 23 باید انتخاب شوند. مناسب‌ترین ترم‌ها برای مدیریت ریسک صادرکننده در این کریدور:

  • CPT (Carriage Paid To): فروشنده مسئولیت پرداخت کرایه حمل تا مقصد مشخص شده در روسیه را بر عهده دارد. نکته حیاتی در CPT این است که ریسک به محض تحویل کالا به اولین متصدی حمل (در مبدأ ایران) به خریدار روسی منتقل می‌شود.24
  • CIP (Carriage and Insurance Paid To): مشابه CPT، اما فروشنده موظف است علاوه بر کرایه حمل، پوشش بیمه‌ای محموله تا مقصد را نیز فراهم کند. در اینکوترمز ۲۰۲۰، سطح بیمه در CIP به Institute Cargo Clauses (A) ارتقا یافته است، که پوشش بیمه‌ای جامع‌تری را نسبت به حداقل سطح C (رایج در CIF) فراهم می‌کند. این پوشش قوی‌تر برای محموله‌های ارزشمند فولادی که در معرض ریسک‌های متعدد در مسیر طولانی INSTC هستند، بسیار مهم است.23
  • DAP (Delivered At Place): در این ترم، فروشنده مسئول هزینه‌ها و همچنین ریسک‌ها تا زمان رسیدن کالا به مقصد مشخص شده (مثلاً یک گمرک یا انبار در روسیه و پیش از تخلیه) است.24

با توجه به مدت زمان طولانی حمل (۷ تا ۱۴ روز) و ریسک‌های ناشی از عبور از چند منطقه ترانزیتی 21، استفاده از ترم‌هایی مانند DAP که ریسک را تا مقصد بر عهده صادرکننده می‌گذارد، می‌تواند برای صادرکننده ایرانی بسیار پرخطر باشد. بنابراین، توصیه استراتژیک این است که صادرکننده فولاد، برای محموله‌های INSTC، ترم‌های CPT یا CIP را انتخاب کند تا انتقال ریسک در مبدأ و در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام پذیرد.

مقایسه اینکوترمز پیشنهادی برای صادرات فولاد به روسیه (INSTC)

ترم اینکوترمزمسئولیت فروشنده (هزینه)انتقال ریسک به خریدارتوصیه استراتژیکاستناد
CPTتا مقصد مشخص شده (شامل کرایه حمل)تحویل به اولین متصدی حمل (زودترین زمان)مطلوب برای فروشنده در مسیرهای پرریسک INSTC، ریسک بار برعهده خریدار24
CIPتا مقصد (شامل کرایه حمل و بیمه سطح A)تحویل به اولین متصدی حمل (زودترین زمان)بهترین گزینه برای محموله‌های با ارزش فولادی (لوله‌های API) جهت پوشش ریسک قوی خریدار و مدیریت ریسک حمل چندوجهی23
DAPتا مقصد مشخص شده (قبل از تخلیه)در مقصد مشخص شده، پس از رسیدن محموله (دیرترین زمان)ریسک بالای حمل طولانی‌مدت بر عهده صادرکننده، جز در صورت لزوم خریدار24

بخش پنجم: نظام مالی، تسویه ارزی، و مدیریت ریسک تحریم

در پی تحریم‌های غرب که استفاده از سوئیفت (SWIFT) را برای ایران و روسیه عملاً ناممکن ساخته است 26، توسعه سازوکارهای مالی جایگزین، به محور اصلی تجارت دوجانبه تبدیل شده است.

۵.۱. سامانه‌های پیام‌رسان جایگزین: سپام و SPFS

برای تسهیل تراکنش‌های مالی، سامانه‌های پیام‌رسان مالی ایران (سپام: سامانه پیام‌رسان مالی بین‌بانکی بومی) و روسیه (SPFS: System for Transfer of Financial Messages) به یکدیگر متصل شده‌اند.26

  • مزایای اتصال: این اتصال امکان تبادل پیام‌های بانکی استاندارد بین همه بانک‌های ایرانی و همه بانک‌های روسی، و همچنین ۱۰۶ بانک خارجی متصل به SPFS در ۱۳ کشور را فراهم می‌کند.28 هدف از این اقدام، کنار گذاشتن سوئیفت و ارتقای مبادلات تجاری است.26
  • پیمان پولی و ارز ملی: پیمان پولی بین بانک‌های مرکزی ایران و روسیه نیز عملیاتی شده است و تسویه حساب‌ها بر اساس ارزهای ملی (روبل و ریال) و بر اساس نرخ توافقی بازار ارز تجاری صورت می‌گیرد.28 این تغییر در تسویه ارزی، تولیدکنندگان فولاد را که به عنوان تأمین‌کنندگان اصلی ارز صادراتی (روبل) در بازار ارز تجاری عمل خواهند کرد، مستقیماً تحت تأثیر قرار می‌دهد.28

۵.۲. چالش‌های عملیاتی و ریسک‌های تحریم ثانویه

با وجود پیشرفت‌های حاصل شده در اتصال سامانه‌های مالی، موانع عملیاتی و ریسک‌های خارجی قابل توجهی وجود دارد:

الف) ریسک تحریم‌های ثانویه (OFAC)

اداره کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC) به صراحت نسبت به خطرات تحریم‌های ثانویه برای مؤسسات مالی خارجی که به SPFS می‌پیوندند، هشدار داده است. OFAC پیوستن به SPFS را به عنوان یک “پرچم قرمز” تلقی می‌کند و هشدار داده است که مؤسسات مالی خارجی ممکن است بر اساس فرمان اجرایی ۱۴۰۲۴ هدف تحریم قرار گیرند.29

این هشدار باعث شده است که با وجود گستردگی SPFS، بانک‌های کشورهای عضو EAEU (غیر از روسیه) در پذیرش کامل پیام‌های مالی با ریسک بالا احتیاط کنند.

ب) محدودیت‌های کارکردی و تسویه حساب

SPFS عمدتاً به عنوان یک سیستم پیام‌رسان عمل می‌کند و شامل مکانیسم‌های کامل تهاتر و تسویه (Clearing and Settlement) بین‌المللی نیست.30 این بدان معناست که حتی اگر پیام‌ها منتقل شوند، چالش‌های مربوط به نقدینگی و تسویه نهایی بین بانک‌های کارگزار همچنان پابرجاست.31

به دلیل این موانع عملیاتی و ریسک‌های تحریم ثانویه، همچنان بخش قابل توجهی از شرکت‌های خصوصی ایرانی در معاملات خود با روس‌ها، تسویه حساب را به واسطه یک شرکت مستقر در کشور سوم (اغلب امارات) و با استفاده از ارزهایی مانند درهم انجام می‌دهند.27 این روش ضمن افزایش هزینه مبادله و وابستگی به نظامات مالی ثالث (درهم)، ریسک تحریم را نیز بالا می‌برد.31

ج) ریسک نرخ ارز ملی و نقدینگی

حذف دلار از مبادلات و استفاده از روبل، صادرکنندگان فولاد را در معرض ریسک نوسانات مستقیم نرخ روبل در مقابل ریال قرار می‌دهد.28 مدیریت دقیق نرخ تبدیل و اطمینان از نقدشوندگی حجم بالایی از روبل‌های دریافتی در بازار ارز تجاری ایران، برای حفظ سودآوری ضروری است.

بخش ششم: جمع‌بندی و نقشه راه اجرایی (چک لیست اقدامات)

تجارت لوله و پروفیل فولادی با اتحادیه اوراسیا یک فرصت استراتژیک است که به دلیل تحریم‌های روسیه و توافقات تجاری ایران تقویت شده است. با این حال، دستیابی به موفقیت پایدار مستلزم برنامه‌ریزی دقیق در سه حوزه فنی، لجستیکی و مالی است.

۶.۱. جمع‌بندی استراتژیک برای نفوذ در بازار روسیه

  1. تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالا: به جای رقابت قیمتی با فولادسازان روسی در مورد پروفیل‌های ساختمانی استاندارد (ناشی از مازاد تولید روسیه) 3، صادرکننده باید بر لوله‌های فولادی مورد نیاز در بخش انرژی تمرکز کند.1 این محصولات مستلزم بالاترین سطح انطباق فنی (TR EAEU 049/2020 و گواهی EAC) هستند که به عنوان یک مانع ورود برای رقبای فاقد صلاحیت عمل می‌کند.
  2. حفاظت از حاشیه سود با تعرفه: اطمینان از رعایت ضوابط منشأ (۵۰٪ ارزش افزوده EXW) برای استفاده از مزایای PTA/FTA ایران و EAEU، به منظور جلوگیری از اعمال نرخ‌های کامل تعرفه‌ای (مانند ۱۰٪ حقوق گمرکی و ۲۰٪ VAT) حیاتی است.17
  3. مدیریت ریسک حمل و نقل: با توجه به طولانی بودن و چندوجهی بودن کریدور INSTC، استفاده از ترم‌های CIP یا CPT در اینکوترمز ۲۰۲۰ توصیه می‌شود تا ریسک از دست رفتن یا آسیب محموله در طول مسیر طولانی (۷ تا ۱۴ روز) در مبدأ به خریدار منتقل شود و بیمه سطح بالا (Clause A) در CIP پوشش لازم را فراهم آورد.24

۶.۲. چک لیست اقدامات اجرایی پیش از صادرات

حوزهاقدام اجراییهدف
انطباق فنی (EAC)تعیین مقرره فنی مربوطه (TR 049/2020 برای لوله‌های انرژی) و شروع فوری فرآیند اخذ گواهی EAC (Certificate) از مراجع معتبر EAEU.7تضمین مجوز ورود و فروش در سراسر اتحادیه و مطابقت با استانداردهای فشار و ایمنی.
تعرفه‌ها و گمرکطبقه‌بندی دقیق HS Code (۷۲۱۶ یا ۷۳۰۶) و تهیه مستندات برای اثبات رعایت ضابطه ۵۰٪ ارزش افزوده برای دریافت گواهی منشأ و استفاده از تعرفه ترجیحی.15به حداقل رساندن هزینه‌های گمرکی (حقوق و VAT) در EAEU و حفظ رقابت‌پذیری قیمتی.
لجستیک و اسنادعقد قرارداد با ترم‌های CIP یا CPT و تهیه بارنامه (چندوجهی) و اسناد استاندارد (پروفرما، لیست بسته‌بندی).23انتقال ریسک در مبدأ به خریدار و تسهیل فرآیند ترخیص در گمرکات مرزی EAEU.
تسویه حساب مالیتوافق با خریدار روسی بر سر نرخ تسویه با ارز ملی (روبل) در بازار توافقی تجاری ایران و نظارت کامل بر معاملات غیررسمی برای مدیریت ریسک تحریم‌های ثانویه.28دور زدن سوئیفت و مدیریت ریسک نقدینگی و نرخ ارز در شرایط پیمان پولی.

۶.۳. پیشنهادات بلندمدت برای حفظ سهم بازار

برای حفظ و افزایش سهم بازار در روسیه، توصیه می‌شود که صادرکنندگان فراتر از تجارت صرف فکر کنند:

  1. سرمایه‌گذاری مشترک و بومی‌سازی: روسیه یک تولیدکننده بزرگ لوله است.2 برای حفظ رقابت‌پذیری، شرکت‌های ایرانی می‌توانند همکاری‌های مشترک برای تولید مواد اولیه کلیدی (مانند ورق‌های فولادی با کیفیت API-X60 و گریدهای بالاتر) را در داخل ایران یا روسیه بررسی کنند. این اقدام وابستگی به واردات مواد اولیه خارجی را کاهش می‌دهد و مزیت رقابتی در محصول نهایی (لوله‌های خطوط انرژی) ایجاد می‌کند.2
  2. توسعه زیرساخت INSTC: حمایت فعال از طرح‌های توسعه‌ای در کریدور INSTC، به ویژه در بخش‌های ریلی و بندری (مانند بندر چابهار که هند متعهد به سرمایه‌گذاری ۶۳۵ میلیون دلاری در آن است) 20، موجب کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و زمان ترانزیت خواهد شد، که در بلندمدت برای صادرات محصولات سنگین فولادی حیاتی است.
صادرات لوله و پروفیل فولادی به روسیه

منابع

  1. صنایع لوله‌سازی روسیه و شاهرگ‌های انتقال انرژی – دنیای اقتصاد, accessed on November 11, 2025, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-13/607034-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C
  2. واردات لوله های فولادی از روسیه خلاف سیاست های کلان اقتصاد مقاومتی – ایمنا, accessed on November 11, 2025, https://www.imna.ir/news/214613/%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C
  3. تقاضای داخلی روسیه رو به نزول/ سیاست افزایش ٣٠ میلیون تنی صادرات فولاد – sepehrfoolad, accessed on November 11, 2025, https://sepehrfoolad.com/blog/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/P46628-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%A3%D9%A0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF.html
  4. فرصت طلایی برای بازار صادرات فولاد ایران برای روسیه با توجه به تحریم اروپا – ورق گالوانیزه, accessed on November 11, 2025, https://fooladiran.com/a-golden-opportunity-for-the-iranian-steel-export-market-for-russia-due-to-the-european-sanctions
  5. صادرات فولاد به روسیه چه نتایجی دارد؟ / صادراتی همراه با تخفیف و تحریم – vista.ir, accessed on November 11, 2025, https://vista.ir/n/nabzebaazaar/vet0y
  6. همکاری بانکی ایران و روسیه: ظرفیت‌ها و محدودیت‌ها – ایراس, accessed on November 11, 2025, https://www.iras.ir/%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%88/
  7. تأییدیه های EAC – گروه صنعتی بازرگانی آینده, accessed on November 11, 2025, https://ayandehgroup.com/certificates/eac/
  8. مجوزهای صادراتی – سهاطوس, accessed on November 11, 2025, https://sohatoos.com/Export-licenses
  9. الزامات خطوط لوله برای حمل و نقل هیدروکربن‌های مایع و گازی – سهاطوس, accessed on November 11, 2025, https://www.sohatoos.com/TR-EAEU-049-2020
  10. 5 مورد از مهم‌ترین تفاوت های پروفیل صنعتی و ساختمانی, accessed on November 11, 2025, https://www.modiranahan.com/blog/industrial-profiles-vs-structural-profiles
  11. شرکت لوله و پروفیل ارومیه, accessed on November 11, 2025, https://urmiasteel.com/
  12. CU TR 010/2011 Safety of machinery – EAC certification and declaration – CCIS-Expertise, accessed on November 11, 2025, https://www.ccis-expertise.com/en/cu-tr-010-2011-safety-of-machinery
  13. TR CU 010/2011 On safety of machinery and equipment, accessed on November 11, 2025, https://schmidt-export.com/eac-certification/tr-cu-0102011-safety-machinery-and-equipment
  14. Frequently asked questions about EAC Certificates and EAC Declarations, accessed on November 11, 2025, https://schmidt-export.com/eac-certification/frequently-asked-questions-about-eac-certificates-and-declarations
  15. کد تعرفه (HS Code) 7216 – پروفیل (profile) از آهن یا از فولادهای غیرممزوج. – سایت Hi Export, accessed on November 11, 2025, https://hi-export.ir/tariff/7216
  16. HS Code 7216 – Tariff Classification of – Angles, shapes and sections of iron or nonalloy steel – Flexport, accessed on November 11, 2025, https://www.flexport.com/data/hs-code/7216-angles-shapes-and-sections-of-iron-or-nonalloy-steel/
  17. Code 7306307209 – EAEU HS – IFCG, accessed on November 11, 2025, https://www.ifcg.ru/en/kb/tnved/7306307209/
  18. Certificate of Origin (Used in Iranian Exports) – İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası, accessed on November 11, 2025, https://www.iskenderuntso.org.tr/en/certificate-of-origin-used-in-iranian-exports
  19. Interim Agreement leading to formation of a free trade area between the Eurasian Economic Union and its Member States, of the on, accessed on November 11, 2025, https://eec.eaeunion.org/upload/medialibrary/9eb/Rules-of-Origin_EAEU-_-Iran.pdf
  20. اهمیت(INSTC) مزایای آن برای هند، ایران و روسیه – مشرق نیوز, accessed on November 11, 2025, https://www.mashreghnews.ir/news/1530427/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-INSTC-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
  21. کریدور بین المللی حمل ونقل شمال–جنوب (INSTC): چالش ها، فرصتها و راهکارهای بهینه سازی برای ایران – سیویلیکا, accessed on November 11, 2025, https://civilica.com/note/13072/
  22. ارسال بار به روسیه | سریع و ارزان + بررسی مدارک مورد نیاز – باربری ترکیه, accessed on November 11, 2025, https://tehranbar-turkey.ir/post/71/shipping-to-russia
  23. اینکوترمز چیست؟ قوانین و اصطلاحات اینکوترمز 2020 – شرکت بازرگانی راهکار تجارت پایا, accessed on November 11, 2025, https://rahkartejarat.com/incoterms/
  24. CPT vs DAP: Differences Between CPT and DAP Incoterms – Eurosender.com, accessed on November 11, 2025, https://www.eurosender.com/en/incoterms/cpt-vs-dap
  25. INCOTERMS 2020: IN-DEPTH ANALYSIS OF 11 TERMS AND RISKS EVERY BUSINESS MUST UNDERSTAND, accessed on November 11, 2025, https://teampowervn.com/blogs/incoterms-2020-in-depth-analysis-of-11-terms-and-risks-every-business-must-understand-1
  26. بررسی جزئیات اتصال پیام‌رسان مالی میان ایران و روسیه – قدس آنلاین, accessed on November 11, 2025, https://www.qudsonline.ir/news/825373/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
  27. جزئیات جدید از سوئیفت محرمانه ایران و روسیه – نبض بورس, accessed on November 11, 2025, https://nabzebourse.com/fa/news/91819/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
  28. ویژگی‌های پیام رسان جدید مالی ایران و روسیه/روبل به تابلوی بازار تجاری می‌رود – نورنیوز, accessed on November 11, 2025, https://nournews.ir/fa/news/209023/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF
  29. OFAC Alert – Treasury, accessed on November 11, 2025, https://ofac.treasury.gov/media/933656/download?inline
  30. Infrastructural Geoeconomics (Chapter 20) – The Cambridge Global Handbook of Financial Infrastructure, accessed on November 11, 2025, https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-global-handbook-of-financial-infrastructure/infrastructural-geoeconomics/FAC323C4231EF4D3CE661349790A0A86
  31. تسویه ارزی تجارت با روسیه در نظام پرداخت رسمی؛ موانع و راهکارها – اندیشکده اقتصاد مقاومتی, accessed on November 11, 2025, https://mett.ir/11822/%D8%AA%D8%B3%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE/
  32. صادرات آهن و فولاد | شرکت بازرگانی جی تی جی, accessed on November 11, 2025, https://gtg.ir/iron-exports/