پیمان‌های تجاری ایران و روسیه

سرمایه‌گذاری مشترک و پیمان‌های تجاری ایران و روسیه

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۹ مهر ۱۴۰۴

فهرست مطالب

مقدمه: آغاز فصل نوین همکاری‌های اقتصادی در فضای ژئوپلیتیک نوین

روابط اقتصادی و پیمان‌های تجاری ایران و روسیه طی سال‌های اخیر، به ویژه در پی تغییرات عمده ژئوپلیتیکی و اعمال تحریم‌های گسترده، از یک رابطه تجاری سنتی فراتر رفته و به یک شراکت استراتژیک در حوزه‌های تولید، مالی و زیرساخت تبدیل شده است. این تحولات نه تنها برای بقا در فضای تحریمی، بلکه برای توسعه ظرفیت‌های منطقه‌ای دو کشور حیاتی تلقی می‌شوند. آخرین آمارها نشان‌دهنده پویایی مثبت در این مسیر است؛ به طوری که در سال ۲۰۲۴ میلادی، حجم مبادلات تجاری دو کشور با رشد ۱۶.۲ درصدی به ۴.۸ میلیارد دلار رسیده است.1

این رقم، هرچند که نشان‌دهنده رشد است، اما در مقایسه با ظرفیت تجارت تخمینی حدود ۲۰ میلیارد دلار که مطالعات برای ایران و اوراسیا برآورد کرده‌اند 3، همچنان فاصله زیادی تا تحقق پتانسیل واقعی دارد. این شکاف بزرگ، فرصتی طلایی برای کسب‌وکارهای تولیدی ایجاد می‌کند تا با تمرکز بر سرمایه‌گذاری مشترک، تولید کالاهای با ارزش افزوده بالا، و بهره‌گیری از زیرساخت‌های نوین، سهم خود را از این بازار عظیم افزایش دهند. تحلیل زیر، نقشه‌راهی جامع برای تولیدکنندگان ایرانی جهت عملیاتی کردن این فرصت‌ها ارائه می‌دهد.

زیرساخت‌های راهبردی: مزیت‌های حقوقی و تجاری برای تولیدکنندگان

تولیدکنندگان صادرات‌محور برای موفقیت بلندمدت نیازمند یک چارچوب حقوقی و تجاری باثبات هستند. همکاری‌های ایران و روسیه در سال‌های اخیر این بستر را در قالب دو سند کلیدی فراهم کرده است: موافقت‌نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) و معاهده مشارکت جامع راهبردی ۲۰ ساله.

موافقت‌نامه تجارت آزاد جامع با اتحادیه اوراسیا (EAEU): فرصت‌های تعرفه‌ای بی‌نظیر

اجرای موافقت‌نامه تجارت آزاد جامع میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا (شامل روسیه، قزاقستان، بلاروس، قرقیزستان، و ارمنستان) که در اوایل سال ۲۰۲۵ به مرحله اجرا رسید، مهم‌ترین مزیت تجاری حال حاضر برای تولیدکنندگان محسوب می‌شود.4 این توافق جایگزین توافق موقت سال ۲۰۱۹ شده است و دامنه محصولات تحت پوشش را به‌شدت گسترش داده است و یکی از مهم‌ترین پیمان‌های تجاری ایران و روسیه ایران و روسیه است.

بر اساس این موافقت‌نامه، تعرفه‌های گمرکی بر ۸۷ درصد از اقلام تجاری مبادله‌ای میان ایران و ۵ کشور عضو اتحادیه، عملاً به صفر کاهش یافته است.4 این کاهش تعرفه در گستره‌ای شامل ۴۷۰۰ تا ۷۰۰۰ ردیف تعرفه‌ای اعمال شده و موجب افزایش چشمگیر رقابت‌پذیری محصولات ایرانی در بازارهای اوراسیا خواهد شد.4 علاوه بر این، میانگین نرخ عوارض گمرکی واردات کالا به ایران از کشورهای عضو EAEU نیز از ۲۰ درصد به ۴.۵ درصد کاهش یافته است.4 این کاهش عوارض برای تأمین‌کنندگان اتحادیه می‌تواند منجر به صرفه‌جویی سالانه ۳۸۰ میلیون دلاری در عوارض گمرکی شود.4

استراتژی تولید صادرات‌محور: حذف یا کاهش شدید تعرفه‌ها، به تولیدکننده ایرانی فرصت می‌دهد تا در قیمت‌گذاری محصولات صنعتی و فرآوری‌شده خود، مزیت رقابتی قابل توجهی نسبت به سایر رقبا (که مشمول تعرفه‌های کامل هستند) کسب کند. این مزیت قیمتی باید به سمت تولید کالاهای با پیچیدگی بالا و ارزش افزوده بیشتر هدایت شود، نه صرفاً تمرکز بر صادرات کالاهای خام. این تحول، نیازمند تغییر رویکرد از «صادرات کالای مازاد» به «سرمایه‌گذاری هدفمند برای تولید کالای صادراتی و رقابت‌پذیر» است.5 هدف نهایی اجرای موفق این توافق، افزایش گردش مالی مبادلات تجاری ایران و EAEU به ۱۲ میلیارد دلار در میان‌مدت تعیین شده است.4

معاهده مشارکت جامع راهبردی ۲۰ ساله: بستری برای سرمایه‌گذاری مشترک

معاهده مشارکت جامع راهبردی بین ایران و روسیه، که یک سند بلندمدت مشتمل بر ۴۷ ماده است، صرفا جزو پیمان‌های تجاری ایران و روسیه محسوب نمی‌شود.7 این معاهده در پی تقویت روابط دوجانبه، تسهیل روابط بانکی، و ایجاد یک کریدور تسهیل شده گمرکی است.8

تسهیل سرمایه‌گذاری مشترک (JV): ماده ۱۸ این معاهده به‌طور صریح بر لزوم توسعه همکاری‌های تجاری، اقتصادی و صنعتی از طریق ایجاد مزیت‌های متقابل، به‌ویژه از طریق سرمایه‌گذاری‌های مشترک و تأمین مالی زیرساخت‌ها، تأکید می‌کند.8 این چارچوب حقوقی بلندمدت، ریسک‌های سیاسی سرمایه‌گذاری مستقیم را کاهش داده و اطمینان بیشتری به شرکای تولیدی می‌بخشد.

تقویت همکاری‌های استانی و منطقه‌ای: یکی از ابعاد مهم این معاهده، تمرکز بر توسعه همکاری‌های مستقیم بین استانی است (ماده ۱۶).8 این رویکرد عملیاتی، تولیدکنندگان را تشویق می‌کند تا به جای تمرکز انحصاری بر پایتخت‌ها و شهرهای بزرگ روسیه (مانند مسکو و سن‌پترزبورگ که بازارهای اشباع‌تری دارند)، به دنبال ایجاد شرکت‌های مشترک در استان‌های هدف باشند.

به عنوان مثال، استان فارس آمادگی خود را برای همکاری در صنایع نفت، فولاد، کشاورزی و گردشگری با استان پرم روسیه اعلام کرده است.9 همچنین، استان مرکزی برای تکمیل زنجیره ارزش در تولید قطعات و واگن‌های ریلی با استان تور روسیه، پیشنهاد همکاری مشترک داده است.10 این استراتژی منطقه‌ای، امکان سفارشی‌سازی تولید بر اساس نیازهای محلی روسیه و کاهش چشمگیر هزینه‌های لجستیک داخلی را فراهم می‌آورد.

معماری مالی بدون دلار: ابزارهای پرداخت و تسهیلات بانکی

استقلال از زیرساخت‌های مالی تحت سلطه غرب، ستون فقرات همکاری‌های تولیدی بلندمدت است. ایران و روسیه با عملیاتی کردن پیمان‌های پولی و توسعه سامانه‌های پیام‌رسان بومی، بستری امن برای تراکنش‌های تولیدکنندگان فراهم کرده‌اند.

عملیاتی‌سازی تسویه حساب با ریال و روبل: کاهش ریسک ارزی

تلاش‌های مشترک ایران و روسیه در حوزه مالی به ثمر نشسته و بخش عمده‌ای از مبادلات تجاری اکنون با استفاده از پول‌های ملی انجام می‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که بیش از ۸۰ درصد حجم تبادلات تجاری بین دو کشور با ریال و روبل تسویه می‌گردد.11 این میزان بالای تسویه با ارزهای ملی، گام بزرگی در جهت استقلال مالی و کاهش وابستگی به ارزهای ثالث و در نتیجه کنترل ریسک‌های ناشی از نوسانات بازار جهانی است.

بانک مرکزی دو کشور توافق کرده‌اند که تسویه حساب‌ها بر اساس نرخ توافقی بازار ارز تجاری (و نه صرفاً نرخ‌های رسمی) انجام شود.12 این مکانیزم شفافیت بیشتری را برای تجار فراهم می‌کند. همچنین، برای تسهیل عملیات صادرات و واردات، شعب و دفاتر نمایندگی بانک‌های روسی مانند V.T.B و میربیزینس در ایران فعال شده‌اند.12 فراتر از ارزهای فیزیکی، دو کشور در حال نهایی کردن اجرای پول دیجیتال مشترک برای مبادلات تجاری هستند که پس از اتمام دوره آزمایشی در کیش، فعال خواهد شد.12

جایگزین‌های سوئیفت و تسهیلات سرمایه‌گذاری

برای مقابله با خطر قطع دسترسی به سیستم سوئیفت، دو کشور تلاش‌های خود را برای ایجاد یک شبکه مالی محرمانه متمرکز کرده‌اند.13 سند اقدام مشترک میان بانک‌های مرکزی شامل امکان اتصال پیام‌رسان‌های بانکی بومی دو کشور موسوم به سپام (ایران) و SPFS (روسیه) است.12 سیستم انتقال پیام‌های مالی (SPFS) روسیه که از سال ۲۰۱۸ عملیاتی شده و بیش از ۴۰۰ مؤسسه از آن استفاده می‌کنند، در حال گسترش بین‌المللی است و به عنوان یک جایگزین قابل اعتماد در مبادلات دوجانبه عمل می‌کند.14

مشوق‌های مالیاتی و منطقه‌ای: تولیدکنندگان می‌توانند از فرصت‌های سرمایه‌گذاری در مناطق آزاد تجاری روسیه بهره ببرند. به عنوان مثال، منطقه آزاد آستراخان شرایط جذابی را برای تولیدکنندگان ایرانی فراهم کرده است تا به عنوان شریک در تولید مشترک فعالیت کنند و از مشوق‌های مالی و مالیاتی برای ورود به بازار روسیه استفاده نمایند.15 استقرار تولید مشترک در این مناطق، نه تنها دسترسی ترجیحی به بازار روسیه را فراهم می‌آورد، بلکه می‌تواند به عنوان یک پایگاه برای صادرات مجدد (Re-export) محصولات با لیبل تولید روسیه به سایر کشورهای عضو EAEU عمل کند.

کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC): پاشنه آشیل لجستیک

کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) نیز از مهم‌ترین زیرساخت‌های اجرای پیمان‌های تجاری ایران و روسیه برای تحقق پتانسیل تجاری و تولید مشترک محسوب می‌شود. این کریدور برای حمل کالا از هند به سن‌پترزبورگ، مسیر متداول از کانال سوئز را (۱۴,۵۰۰ کیلومتر) به تنها ۷,۲۰۰ کیلومتر کاهش می‌دهد.17 این کوتاه‌سازی مسیر، منجر به صرفه‌جویی ۴۰ درصدی در زمان ترانزیت و ۳۰ درصدی در هزینه‌های حمل و نقل می‌شود.17

چشم‌انداز ۲۰۳۰ و توسعه شاخه‌های INSTC

توسعه کریدور شمال-جنوب به طور جدی در دستور کار قرار دارد. ایران، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان نقشه راه توسعه مسیر شرقی INSTC را برای سال‌های ۲۰۲۴-۲۰۲۵ امضا کرده‌اند.17 اجرای این سند برای افزایش توان عملیاتی کریدور به ۱۵ میلیون تن در سال تا ۲۰۲۷ و ۲۰ میلیون تن تا ۲۰۳۰ برنامه‌ریزی شده است.17

مهم‌ترین بخش مفقوده این کریدور، خط ریلی رشت-آستارا است که توافق قبلی ایران و روسیه برای تکمیل آن با استاندارد بین‌المللی، در حال اجرا است.17 تکمیل این مسیر ریلی، اتصال ریلی مستقیم را بین بنادر جنوبی ایران تا روسیه فراهم خواهد کرد.

موانع عملیاتی و راهکارهای حمل‌ونقل کالاهای تولیدی

علیرغم پیشرفت‌های حقوقی، زیرساخت‌های لجستیکی همچنان یک چالش عملیاتی بزرگ برای تولیدکنندگان ایرانی محسوب می‌شوند. نوسانات نرخ ارز و عدم ثبات قوانین داخلی از موانع کلان تجارت هستند، اما در حوزه عملیاتی، ناکافی بودن امکانات زیرساختی و کمبود ناوگان حمل کانتینرهای یخچالی (ریفر)، به ویژه برای محصولات کشاورزی که بخش عمده صادرات ایران به روسیه را تشکیل می‌دهند، یک گلوگاه جدی است.19 هزینه‌های بالای حمل‌ونقل نیز رقابت‌پذیری محصولات را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.20

فرصت سرمایه‌گذاری در لجستیک: تولیدکنندگانی که به دنبال بهره‌مندی کامل از مزایای تعرفه صفر هستند، باید بدانند که عدم مدیریت زنجیره تأمین سرد و حمل‌ونقل قابل اطمینان، می‌تواند مزیت تعرفه‌ای را بی‌اثر سازد. بنابراین، فرصت بزرگی برای سرمایه‌گذاری مشترک در تأسیس شرکت‌های لجستیکی تخصصی و ناوگان ریفری وجود دارد تا تولیدکنندگان ایرانی بتوانند مالکیت و کنترل زنجیره تأمین خود از تولید تا مقصد نهایی در روسیه را در دست گیرند و ریسک فساد کالا و تأخیر را به حداقل برسانند.

فرصت‌های ساخت و تولید: بخش‌هایی با تقاضای بالای روسیه

خروج گسترده شرکت‌های غربی از بازار روسیه، یک خلاء تولیدی بزرگ ایجاد کرده است که می‌تواند توسط تولیدکنندگان ایرانی پر شود، به شرطی که استانداردها و نیازهای بازار روسیه را هدف قرار دهند.

صنایع قطعه‌سازی و ماشین‌آلات: تقاضای ۲۲۰ قلم کالای ضروری

صنعت قطعه‌سازی ایران در حال تبدیل شدن به یکی از موفق‌ترین حوزه‌های صادراتی به روسیه است. صادرات قطعات خودرو تولیدی از ۱۳ میلیون دلار در سال ۱۴۰۱ به بیش از ۶۶ میلیون دلار در سال ۱۴۰۲ افزایش یافت.21 این رشد در سه ماهه اول ۱۴۰۳ با جهش ۱۰۰ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل، شتاب بیشتری گرفته است.22

تقاضای استراتژیک: مهم‌تر از رشد حجم، اعلام نیاز رسمی طرف روسی به ۲۲۰ قلم کالای ضروری و مورد نیاز صنعت خودرو و قطعه‌سازی روسیه است.22 این لیست، نقشه راه دقیقی برای سرمایه‌گذاری مشترک در تولید قطعات حیاتی فراهم می‌کند. تولیدکنندگان ایرانی باید شرکت‌های مشترک خود را با هدف تولید این اقلام با استاندارد مورد قبول روسیه تأسیس کنند تا جایگزین قطعات اروپایی شوند. در کنار قطعه‌سازی خودرو، حوزه‌های زیرساختی دیگر نیز پتانسیل بالایی دارند:

  1. صنایع ریلی: استان مرکزی آمادگی تولید مشترک واگن‌های لبه بلند، لوکوموتیو و تولید ریل را اعلام کرده است.10
  2. نوسازی شهری: دولت روسیه یک برنامه نوسازی گسترده برای احداث یا نوسازی ۵ میلیون دستگاه آسانسور در ساختمان‌های ۵ تا ۱۵ طبقه دارد و از توان فنی شرکت‌های ایرانی استقبال کرده است.1
  3. خدمات فنی و مهندسی: صدور خدمات فنی و مهندسی در پروژه‌های راه‌سازی، نیروگاه‌ها و پالایشگاه‌ها، به ویژه در استان‌هایی که قابلیت ساخت صفر تا صد این پروژه‌ها در ایران وجود دارد، یک بستر آماده برای گسترش فعالیت شرکت‌های ایرانی است.1

تولید مواد ساختمانی، شیمیایی و کشاورزی با کیفیت

ساختمان و مواد خام صنعتی: رونق صنعت ساختمان در روسیه، تقاضای فزاینده‌ای برای مصالح ساختمانی با کیفیت ایرانی مانند سنگ، سرامیک و کاشی ایجاد کرده است.23 همچنین، در صنایع شیمیایی و پتروشیمی، موادی مانند پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن در لیست کالاهای صادراتی ایران به روسیه قرار دارند و فرصت همکاری در صنایع نفت و فولاد (مانند آمادگی استان فارس) وجود دارد.9

کشاورزی با تمرکز بر کشت فراسرزمینی: با توجه به مزیت اقلیمی ایران در تولید محصولات کشاورزی (خشکبار، میوه، زعفران، چای) 23، روسیه به دنبال بهره‌گیری از دستاوردهای دانش‌بنیان ایران و همچنین سرمایه‌گذاری مشترک برای توسعه کشت فراسرزمینی است.1 این استراتژی به تولیدکنندگان ایرانی اجازه می‌دهد تا در داخل روسیه یا در کشورهای ثالث، محصولات مورد نیاز بازار روس را با تضمین کیفیت و استانداردسازی تولید کنند و ریسک‌های حمل‌ونقل طولانی‌مدت را کاهش دهند. خشکبار، پسته، زعفران و چای به دلیل تقاضای بالا، جزو اقلام پرسود صادراتی محسوب می‌شوند.25

الزامات کیفیت و استاندارد: گذرنامه GOST-R و EAC برای تولید موفق

کاهش تعرفه توسط EAEU، تنها نیمی از مسیر است. نیمی دیگر، به رعایت الزامات کیفیت و استانداردهای سختگیرانه روسیه مربوط می‌شود. تولیدکننده ایرانی برای تثبیت موقعیت خود در بازار روسیه باید از سد موانع غیرتعرفه‌ای (Non-Tariff Barriers) عبور کند.

اخذ گواهینامه‌های GOST-R و TR CU: گامی اجباری

اهمیت استاندارد GOST-R: گواهینامه GOST-R نشان‌دهنده تطابق محصولات با استانداردهای ملی روسیه است و برای ورود انواع محصولات صنعتی و مصرفی، از جمله مواد غذایی و ماشین‌آلات، به بازار روسیه الزامی است.27 روسیه در حال حرکت به سوی تطبیق استانداردهای داخلی خود با الزامات سازمان تجارت جهانی و اتحادیه اروپا است، بنابراین تولیدکنندگان باید کیفیت خود را به سطح بالایی برسانند.29

چارچوب اوراسیا و EAC: برای دسترسی به بازار بزرگتر EAEU، تولیدکنندگان به گواهی انطباق با مقررات فنی اتحادیه گمرکی (TR CU)، که به نام گواهینامه EAC نیز شناخته می‌شود، نیاز دارند.30 این گواهینامه تضمین می‌کند که کالاها در تمامی پنج کشور عضو اتحادیه پذیرفته می‌شوند.

فرآیند تطبیق و تولید مشترک: برای جلوگیری از برگشت خوردن محموله‌ها (مانند آنچه در مورد برخی محصولات کشاورزی به دلیل عدم اطلاع از سموم مجاز رخ داد 19)، تولیدکنندگان باید فرآیند تطبیق محصول را با دقت طی کنند. این فرآیند شامل مطالعه مشخصات فنی 28، انجام آزمایشات فنی و سم‌شناسی در آزمایشگاه‌های معتبر 30 و ارزیابی جنبه‌های ایمنی و بهداشتی است.28 سرمایه‌گذاری مشترک باید هدفمندانه به ارتقاء فرآیندهای تولیدی و کسب گواهینامه EAC اختصاص یابد تا حضور درازمدت و قابل اعتماد در بازار اوراسیا تضمین شود.

پیمان‌های تجاری ایران و روسیه

اقدامات عملیاتی: راهنمای گام‌به‌گام برای ورود موفق به بازار تولید روسیه

برای تبدیل توافقات راهبردی به سودآوری عملیاتی، تولیدکنندگان باید استراتژی‌های اجرایی دقیقی را در پیش بگیرند.

استراتژی بازاریابی، توزیع و انتخاب شریک تجاری

شناخت بازار و سلیقه روس: نخستین گام، کنار گذاشتن دیدگاه‌های سنتی صادراتی و انجام تحقیقات بازار عمیق برای درک دقیق سلیقه و سطح کیفیت مورد انتظار مشتریان روس است.5 عدم شناخت دقیق سلیقه مشتریان روس یکی از موانع اصلی جذب مشتری بیشتر در این بازار است.

استفاده از شرکای محلی: همکاری نزدیک با شرکای محلی در روسیه برای تسهیل امور گمرکی، بازاریابی، توزیع و استفاده از منابع بومی امری بسیار حیاتی است.31 شرکای محلی می‌توانند به تولیدکننده کمک کنند تا کانال‌های توزیع قوی‌تری را در استان‌های هدف ایجاد نماید.

حضور مستمر و هدفمند: شرکت در نمایشگاه‌های تخصصی روسیه (مانند نمایشگاه اتومبیلیتی مسکو) نقش مستقیمی در افزایش آمار صادرات داشته و فرصت‌های حیاتی برای جلسات رو در رو با شرکت‌های نیازمند قطعه و تولید فراهم می‌کند.21

مدیریت ریسک از طریق تهاتر: در مواجهه با نوسانات احتمالی قوانین و نرخ ارز، استفاده از مکانیسم‌های تهاتر می‌تواند راهکار موثری برای مدیریت ریسک باشد. مبادلات تهاتری، مانند ترانزیت غلات و چوب روسیه به کشورهای ثالث (عراق و افغانستان)، می‌تواند بخشی از ریسک مالی تجارت با این کشور را کاهش دهد.20

ساختار حقوقی و مالی سرمایه‌گذاری مشترک

ساختاردهی حقوقی شرکت مشترک: تأسیس یک Joint Venture (JV) به شکل شرکت با مسئولیت محدود یا سهامی مشترک در روسیه، بهترین راهکار برای استفاده از مشوق‌های مالیاتی و تضمین‌های معاهده ۲۰ ساله است.8 در این ساختار، تولیدکننده باید هدف خود را تکمیل زنجیره ارزش (و نه صرفاً مونتاژ) در صنایع کلیدی قرار دهد.

توجه به الزامات حقوقی و دولتی: تولیدکنندگان باید در نظر داشته باشند که اقتصاد ایران دارای شرکت‌های خصوصی زیادی است، اما دولت نیز نقش مهمی دارد. پیشنهاد می‌شود تفاهم‌نامه‌های همکاری ابتدا در سطح دولتی (استانداری‌ها و وزارتخانه‌ها) برای تعیین سرفصل‌ها و محورهای کلی منعقد شود و جزئیات اجرایی در قالب تفاهم‌نامه‌های بخش خصوصی (اتاق‌های بازرگانی) پیگیری شود.10 همچنین، آگاهی از قوانین و موافقتنامه‌های معاضدت در پرونده‌های مدنی و جزایی میان دو کشور برای کاهش ریسک‌های حقوقی احتمالی ضروری است.32

نتیجه‌گیری: از پیمان راهبردی تا سودآوری عملیاتی برای تولیدکنندگان

فضای کنونی همکاری‌های ایران و روسیه یک فرصت گذرا نیست، بلکه یک ساختار اقتصادی در حال ادغام است که بر اساس معافیت‌های تعرفه‌ای گسترده (صفر شدن تعرفه ۸۷ درصد کالاها در EAEU)، ثبات مالی نسبی (تسویه ۸۰ درصدی با روبل و ریال و اتصال SPFS/سپام) و بهبود قابل توجه در زیرساخت‌های لجستیکی (توسعه INSTC تا ۲۰۳۰) بنا نهاده شده است.

برای کسب‌وکارهای تولیدی، دوران انتقال از تجارت صرف به مشارکت تولیدی-استراتژیک فرا رسیده است. موفقیت در این بازار برای تولیدکنندگانی محقق خواهد شد که: ۱. به جای صادرات مازاد، بر تولید هدفمند اقلام با ارزش افزوده بالا (مانند ۲۲۰ قلم قطعه مورد نیاز خودرو) تمرکز کنند. ۲. با ایجاد شرکت‌های مشترک، به طور همزمان در حوزه‌های لجستیک تخصصی (ناوگان ریفری) و تولید، سرمایه‌گذاری کنند. ۳. اخذ استانداردهای GOST-R و EAC را به عنوان یک سرمایه‌گذاری استراتژیک برای تضمین کیفیت و پذیرش کالا در کل بلوک اوراسیا در نظر بگیرند. این اقدامات، سهم تولیدکنندگان ایرانی را از پتانسیل تجاری منطقه‌ای به شکلی پایدار و عملیاتی تضمین خواهد کرد.

پیمان‌های تجاری ایران و روسیه

منابع

  1. مبادلات تجاری ایران و روسیه ۱۶.۲ درصد افزایش یافت – تولیدیار, accessed on October 21, 2025, https://towlidyar.com/%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B6-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D9%81/
  2. مسکو: حجم مبادلات تجاری ایران و روسیه ۱۶.۲ درصد افزایش یافت – ایرنا, accessed on October 21, 2025, https://www.irna.ir/news/85813507/%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D9%85-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B6-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA
  3. مزایای تجارت آزاد ایران و اتحادیه اوراسیا – انجمن مدیران صنایع, accessed on October 21, 2025, http://www.amsiran.com/53309/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7/
  4. تجارت آزاد با اوراسیا – وطن امروز, accessed on October 21, 2025, https://vatanemrooz.ir/fa/news/406398/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7
  5. جزئیاتی از موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا – دنیای اقتصاد, accessed on October 21, 2025, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4182410-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7
  6. معافیت 80 درصد کالاها از عوارض گمرکی در منطقه آزاد تجاری اوراسیا و ایران | وستی پرس, accessed on October 21, 2025, https://www.vastipress.ir/fa/news/4023
  7. هفت‌ویژگی سند جامع همکاری ایران و روسیه – ایرنا, accessed on October 21, 2025, https://www.irna.ir/news/85722564/%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
  8. جزئیات اقتصادی معاهده ایران و روسیه؛ از توسعه سرمایه‌گذاری تا رونق …, accessed on October 21, 2025, https://www.amsiran.com/62421/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87%D8%9B-%D8%A7/
  9. فارس آماده همکاری ‌با پرم روسیه در زمینه صنایع نفت، فولاد و گردشگری است – ایسنا, accessed on October 21, 2025, https://www.isna.ir/news/1404072918859/%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C
  10. سرمایه‌گذاری مشترک ایران و روسیه زنجیره ارزش تولید را تکمیل می‌کند – خبرگزاری برنا, accessed on October 21, 2025, https://borna.news/fa/news/1476622/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%D9%85%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF
  11. رئیس شورای تجاری روسیه–ایران: 80 درصد تجارت دو کشور با ریال و روبل انجام می‌شود, accessed on October 21, 2025, https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-80-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF/3721766
  12. ارزهای ملی ایران و روسیه مبنای تجارت قرار می‌گیرد – روزنامه آرمان امروز, accessed on October 21, 2025, https://armandaily.ir/%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%82%D8%B1/
  13. ایران و روسیه بر روی جایگزینی برای سوئیفت کار می‌کنند/ بلندپروازی تهران و مسکو نتیجه‌بخش خواهد بود؟ – اقتصاد ۲۴, accessed on October 21, 2025, https://43256584.khabarban.com/
  14. جایگزین سوئیفت برای ایران و روسیه چیست؟/نصف شدن سهم آمریکا از کیک اقتصاد دنیا, accessed on October 21, 2025, https://www.mashreghnews.ir/news/1347046/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D9%81-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D8%B2
  15. مشوق‌های روسیه برای سرمایه‌گذاران ایرانی در منطقه آزاد آستراخان, accessed on October 21, 2025, https://vista.ir/n/eghtesademoaser-dafe7
  16. مشوقهای مالیاتی و عملکرد مناطق آزاد در ایران, accessed on October 21, 2025, http://taxresearch.ir/files/site1/files/%D9%85%D8%B4%D9%88%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%88_%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86(1).pdf
  17. امضای نقشه راه توسعه مسیر کریدور شمال – جنوب میان ایران ، روسیه …, accessed on October 21, 2025, https://nournews.ir/fa/news/182254/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84—%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87%D8%8C-%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
  18. ایران در توسعه مسیر شرقی کریدور شمال جنوب نقش کلیدی دارد, accessed on October 21, 2025, https://www.hejrat.com/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86/
  19. 10 مانع داخلی در مسیر توسعه روابط تجاری ایران و روسیه, accessed on October 21, 2025, https://otaghiranonline.ir/news/44484/10-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
  20. موانع توسعه تجارت میان ایران و روسیه – پیشخوان روزنامه ها, accessed on October 21, 2025, https://www.pishkhan.com/news/294570
  21. صادرات قطعات به روسیه رشد داشت – پایگاه اطلاع رسانی عصر خودرو, accessed on October 21, 2025, http://www.asrekhodro.com/Mobile/News/251685/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA
  22. صادرات قطعات به روسیه رشد داشت – صنعت ماشین, accessed on October 21, 2025, https://sanatemashin.com/fa/news/63313/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA
  23. مزایای بازار روسیه برای شرکت‌های ایرانی | مجله خبری ایکسب, accessed on October 21, 2025, https://mag.ecasb.com/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/
  24. لیست کالاهای صادراتی ایران به روسیه مشخص شد! – مجیکا مقدم, accessed on October 21, 2025, https://magicamoghaddam.com/iran-export-products-to-russia/
  25. بهترین کالا برای صادرات به روسیه (لیست بهترین اقلام پر سود) – ایرانیان تجارت, accessed on October 21, 2025, https://iraniantejarat.com/blog/best-product-for-export-to-russia/
  26. مراحل صادرات کالا به روسیه + بهترین کالاها برای صادرات – شرکت بازرگانی ایمن تجارت کارآمد, accessed on October 21, 2025, https://irclearance.com/blog/exporting-goods-russia/
  27. استاندارد و گواهینامه صادرات به روسیه – بازرگانی آرشان, accessed on October 21, 2025, https://arshanco.com/service?id=export-standard-and-certificates
  28. مراحل اخذ گواهینامه Gost-r جهت صادرات به روسیه – نماکالا, accessed on October 21, 2025, https://www.namakala.com/key/13025/page-11/cat-404/580308
  29. 1639477409_7848.docx, accessed on October 21, 2025, https://irantypist.com/media/new_research/samplefile/1639477409_7848.docx
  30. دریافت مجوزات و گواهینامه های بازار روسیهGOST و EAC, accessed on October 21, 2025, https://ihitrussia.ir/obtaining-permits-and-certificates/
  31. بازاریابی برای صادرات به روسیه – روسیار, accessed on October 21, 2025, https://russiar.net/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C/
  32. قانون موافقتنامه بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت فدراسیون روسیه جهت معاضدت در پرونده های مدنی و جزایی – مرکز پژوهش های مجلس, accessed on October 21, 2025, https://rc.majlis.ir/fa/law/show/99672