واردات شمش فولادی ۱۴۰۴

واردات شمش فولادی (بیلت و بلوم) در سال ۱۴۰۴

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۱۶ آبان ۱۴۰۴

فهرست مطالب

بخش اول: چشم‌انداز کلان واردات شمش فولادی (بیلت و بلوم) در سال ۱۴۰۴

۱.۱. تعریف شمش فولادی (بیلت و بلوم) و جایگاه آن در زنجیره ارزش ایران

واردات شمش فولادی ۱۴۰۴

شمش فولادی، که به عنوان محصول میانی فولاد (فولاد میانی) شناخته می‌شود، شامل مقاطعی نظیر بیلت (Billet)، بلوم (Bloom) و اسلب (Slab) است. بیلت و بلوم، که اغلب به دلیل شباهت‌های کاربردی در یک گروه طبقه‌بندی می‌شوند، مواد اولیه اصلی برای تولید محصولات طویل فولادی هستند.1

بیلت‌ها دارای سطح مقطع مربعی یا دایره‌ای با ابعاد معمولاً کمتر از ۲۳۰ سانتی‌متر مربع هستند و چگالی بیشتری نسبت به سایر شمش‌های فولادی دارند.1 این محصولات به طور گسترده‌ای در ساخت میلگرد، مفتول، نبشی و ناودانی به کار می‌روند. بلوم نیز نوعی شمش است که سطح مقطع بزرگ‌تری نسبت به بیلت دارد و سطح مقطع آن اغلب مربعی شکل است.1 اگر شمش فولادی به صورت مستقیم از دستگاه ریخته‌گری پیوسته (CCM) به مصرف نورد برسد، از لحاظ فنی به آن بیلت می‌گویند.1

از دیدگاه اقتصاد کلان، شمش فولادی یکی از محورهای استراتژیک صنعت ایران است. کشور در این بخش نه تنها به خودکفایی بالایی رسیده، بلکه به یکی از صادرکنندگان بزرگ جهانی تبدیل شده است. بخش قابل توجهی از درآمد صنایع فولاد کشور از صادرات شمش فولادی تأمین می‌شود.1 بر اساس سند چشم‌انداز ۱۴۰۴، ایران هدف‌گذاری کرده است تا به ظرفیت تولید ۵۵ میلیون تن فولاد دست یابد و جایگاه خود را در میان هفت کشور برتر تولیدکننده فولاد تثبیت کند.3 در چنین شرایطی، واردات شمش‌های عمومی، یک استثنا و نه یک قاعده محسوب می‌شود.

۱.۲. خلاصه اجرایی از روند واردات و مهم‌ترین بخشنامه‌های ابلاغی در ۱۴۰۴

تحلیل روند واردات شمش فولادی (بیلت و بلوم) در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که واردات در حجم کلی بسیار پایین باقی مانده است، اما در مقایسه با سال‌های پایه، رشد درصدی چشمگیری را تجربه کرده که عمدتاً ناشی از نیازهای مقطعی بوده است. این واقعیت که ایران یک صادرکننده خالص شمش است، واردات را به سمت تأمین گریدهای خاصی سوق می‌دهد که امکان تولید یا تأمین پایدار آن‌ها در داخل وجود ندارد.3

بخشنامه‌های کلیدی که واردات شمش در سال ۱۴۰۴ را تنظیم می‌کنند، شامل موارد زیر هستند:

  1. مقررات ارزی سختگیرانه: بر اساس بخشنامه‌های ابلاغی، تخصیص ارز بانکی (ارز مبادله‌ای) برای واردات شمش فولادی و میلگرد کلاف ممنوع بوده و ثبت سفارش صرفاً از محل ارز متقاضی امکان‌پذیر است.6 این بند، بزرگترین بازدارنده واردات شمش‌های عمومی است، زیرا ریسک نوسانات دلار را به طور کامل به واردکننده منتقل می‌کند.
  2. حقوق ورودی پایین اما مشروط: کد تعرفه اصلی شمش فولادی دارای حقوق ورودی پایین (۴ درصد) است، اما وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) نقش کلیدی در تأییدیه ثبت سفارش ایفا می‌کند. همچنین، قوانینی وجود دارد که بر اساس تشخیص وزارت صمت مبنی بر عدم امکان تأمین داخلی، حقوق ورودی برخی محصولات فولادی را به ۵ درصد تعیین می‌کند.7
  3. مدیریت توزیع داخلی: در بازار داخلی، بورس کالای ایران برای کنترل توزیع و جلوگیری از احتکار، بخشنامه‌هایی را برای تعیین حداکثر سقف ثبت سفارش برای هر مشتری شمش بلوم ابلاغ کرده است.9

بخش دوم: آمار تفصیلی و روندهای واردات شمش بیلت و بلوم در ۱۴۰۴

۲.۱. تحلیل حجم واردات شمش میانی (بیلت و بلوم) بر اساس آمار انجمن فولاد

آمار واردات شمش فولادی در سال ۱۴۰۴ تصویری متناقض را به نمایش می‌گذارد: رشد چشمگیر درصدی در کنار حجم پایین مطلق واردات. این آمارها که توسط انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران منتشر می‌شود، نشان‌دهنده یک جریان غیرساختاری است که به نوسانات عرضه داخلی واکنش نشان می‌دهد.

در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۴، مجموع واردات شمش فولادی ۱۰۰۰ تن ثبت شده است که این میزان، تماماً مربوط به بیلت و بلوم بوده و واردات اسلب صفر بوده است.5 این حجم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته (۱۰۰۰ تن)، تغییر محسوسی نداشته است.5 با این حال، گزارش‌های دیگر انجمن فولاد ایران نشان می‌دهد که در چهار ماهه نخست ۱۴۰۴، فولاد میانی (شامل اسلب، بیلت و بلوم) رشد چشمگیر واردات را تجربه کرده است.10

اگرچه حجم واردات شمش‌های میانی به کشور نسبت به مجموع واردات فولادی صفر یا نزدیک به صفر درصد تغییر داشته است، در بخش بیلت و بلوم، آمارها روندهای افزایشی را نشان می‌دهند. برای مثال، در یک مقایسه آماری ۱۰ ماهه، واردات بیلت و بلوم از ۲۰۰۰ تن به ۵۰۰۰ تن (در یک دوره مشابه) رسیده که معادل ۱۵۰ درصد افزایش است.11

همچنین، در آمار ۱۰ ماهه دیگری، واردات شمش فولادی (بیلت و بلوم) رشد ۱۰۰ درصدی را نسبت به سال قبل نشان داده و به رقم ۴۰۰۰ تن رسیده است.3 این افزایش‌ها عمدتاً ناشی از رشد از یک پایه آماری بسیار کوچک است و حجم کلی آن در مقایسه با تولید داخلی (با ظرفیت ۳۰ میلیون تنی) ناچیز است.

جدول ۱: خلاصه‌ای از آمار واردات شمش فولادی (بیلت و بلوم) در دوره‌های منتخب

دوره زمانیمنبع دادهحجم واردات (تن)درصد تغییر (سال به سال)ملاحظات (تمرکز بر بیلت/بلوم)
چهار ماهه نخست ۱۴۰۴انجمن فولادN/A (رشد چشمگیر)رشد چشمگیررشد در واردات فولاد میانی (شامل بیلت و بلوم) 10
شش ماهه نخست ۱۴۰۴انجمن فولاد۱,۰۰۰ تنصفرتمام حجم واردات، بیلت و بلوم بوده و واردات اسلب صفر است.5
۱۰ ماهه (مقایسه روند)انجمن فولاد۵,۰۰۰ تن (مجموع شمش)+۱۵۰٪واردات بیلت و بلوم از ۲۰۰۰ تن به ۵۰۰۰ تن رسیده است.11

۲.۲. تحلیل دلایل تغییرات آماری و ارتباط با ناترازی انرژی

رشد واردات بیلت و بلوم، هرچند در حجم کم، در شرایطی رخ می‌دهد که ایران با مازاد تولید شمش مواجه است و سالانه حدود ۱۲ میلیون تن مازاد صادراتی در محصولات فولادی دارد.12 این وضعیت نشان می‌دهد که افزایش واردات به ندرت به دلیل کمبود کلی تولید شمش است، بلکه بیشتر به دلیل شکاف‌های عرضه موقتی یا نیاز به تأمین گریدهای خاص که در داخل به صورت فراگیر تولید نمی‌شوند، رخ می‌دهد. وزارت صمت تأکید دارد که واردات عمدتاً مختص فولادهای مخصوص است و ۹۵ تا ۹۸ درصد نیاز داخلی تأمین می‌شود.3

مهم‌ترین عامل غیربازاری که در سال ۱۴۰۴ بر بازار داخلی و در نتیجه تقاضای واردات تأثیر گذاشته، ناترازی انرژی (برق و گاز) است. محدودیت‌های مکرر در تأمین انرژی که به خصوص در بهار و تابستان شدت یافت، ضربه سنگینی به زنجیره فولاد کشور وارد کرد.13 این محدودیت‌ها در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۴ به قدری شدید بود که تولیدکنندگان را غافلگیر کرد.14 تولیدکنندگان بزرگ بالادستی شمش، مانند فولاد خوزستان یا فولاد کاوه جنوب کیش 15، به دلیل قطعی‌های برنامه‌ریزی نشده، در انجام تعهدات خود یا تولید مداوم گریدهای مورد نیاز نوردکاران (پایین‌دست) دچار مشکل شدند.

تحلیل این شرایط نشان می‌دهد که افزایش واردات بیلت و بلوم، واکنشی مستقیم به این شوک‌های عرضه داخلی است. نوردکاران برای فعال نگه داشتن خطوط تولید خود در مواجهه با کمبود موقتی شمش داخلی یا عدم دسترسی به گریدهای خاص، مجبور به واردات از منابع خارجی، هرچند با قیمت تمام‌شده بالاتر (به دلیل استفاده از ارز متقاضی)، می‌شوند. این واردات اضطراری به عنوان یک سوپاپ اطمینان برای حفظ پویایی در بخش نورد عمل می‌کند.

۲.۳. مقایسه با ظرفیت تولید داخلی و اهداف سند ۱۴۰۴

ایران همچنان یکی از قدرت‌های فولادی جهان است و بازیگرانی نظیر شرکت معدنی و صنعتی چادرملو با سهم ۱۸ درصدی، به عنوان بزرگترین تأمین کننده شمش در بازار داخلی در ۵ ماهه ابتدایی ۱۴۰۴ شناخته می‌شوند.16 این نشان می‌دهد که بنیان تأمین داخلی قوی است. در هفت ماهه سال ۱۴۰۴، صادرات شمش آهن و فولاد غیرممزوج به ۱.۱۸۳ میلیارد دلار رسیده که ۳۴.۸۸ درصد افزایش داشته است.17

این مازاد تولید و فشار برای صادرات، باعث شده که سیاست‌گذاران از ابزارهای مقرراتی پیچیده‌تری برای مدیریت واردات استفاده کنند. در شرایطی که تعرفه واردات شمش نسبتاً پایین است، دولت به جای افزایش تعرفه که ممکن است تعهدات تجاری را نقض کند، از اهرم سیاست ارزی استفاده می‌کند. الزام واردکنندگان به استفاده از ارز متقاضی، عملاً هزینه تمام شده واردات شمش‌های عمومی را بالاتر از قیمت‌های کنترل‌شده یا کشف شده در بورس کالا قرار می‌دهد.6 این مکانیزم تضمین می‌کند که واردات تنها زمانی توجیه‌پذیر باشد که قیمت جهانی پایین یا قیمت داخلی به دلیل کمبود (ناشی از ناترازی انرژی یا تولید گرید خاص) به شدت بالا رود و بازار به واردات اضطراری نیاز داشته باشد.

بخش سوم: چارچوب رگولاتوری و بخشنامه‌های گمرکی واردات در ۱۴۰۴

۳.۱. کد تعرفه گمرکی و ساختار حقوق ورودی در سال ۱۴۰۴

شناخت کد تعرفه گمرکی (HS Code) برای واردات شمش فولادی بیلت و بلوم ضروری است. این محصولات تحت فصل ۷۲ (چدن، آهن و فولاد) و کد تعرفه اصلی ۷۲۰۶۱۰۰۰ طبقه‌بندی می‌شوند که شامل شمش، شمس فولادی، شمش آهن، شمش آهنی، شمش بیلت، شمش بلوم و شمش فولادی ۴ گوش است.8

جزئیات عوارض گمرکی انواع کالا در سال ۱۴۰۴ توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی ابلاغ شده است.19 بر اساس آخرین مقررات گمرکی سال ۱۴۰۴، ساختار حقوق ورودی برای کد تعرفه ۷۲۰۶۱۰۰۰ به شرح زیر است: حقوق گمرکی ۴ درصد و سود بازرگانی ۰ درصد، که در مجموع حقوق ورودی به ۴ درصد می‌رسد.8 این نرخ نسبتاً پایین، نشان‌دهنده نبود موانع تعرفه‌ای بالا برای واردات است، اما همانطور که در بخش ۴ توضیح داده خواهد شد، محدودیت‌های ارزی مانع اصلی محسوب می‌شوند.

جدول ۲: ساختار حقوق ورودی و تعرفه گمرکی شمش فولادی (HS Code 72061000) در سال ۱۴۰۴

کد تعرفه (HS Code)شرح کالاوضعیت تعرفهحقوق گمرکی (درصد)سود بازرگانی (درصد)حقوق ورودی جمعی (درصد)
72061000شمش، بیلت و بلوم (آهن و فولاد غیرممزوج)مجاز۴٪۰٪۴٪ 8
72043000قراضه و ضایعات چدن، آهن یا فولادمجاز۴٪N/A۴٪ 7

۳.۲. شرایط خاص اعمال حقوق ورودی ۵ درصدی (ابزار حمایتی وزارت صمت)

قوانین تجاری ایران، اختیارات ویژه‌ای به وزارت صمت برای مدیریت حقوق ورودی محصولات فولادی می‌دهد. بر اساس بخشنامه‌های موجود، حقوق ورودی برخی محصولات فولادی (تحت ردیف‌های مختلف فصول ۷۲ و ۷۳)، مشروط به تشخیص وزارت صمت در صورت عدم امکان تولید و تأمین از داخل، می‌تواند ۵ درصد تعیین شود.7

اگرچه نرخ پایه برای شمش (۷۲۰۶۱۰۰۰) ۴ درصد است، این ضابطه نشان می‌دهد که حتی در شرایط تعرفه پایین، دولت تلاش می‌کند تا زنجیره واردات را تحت نظارت شدید وزارت صمت قرار دهد تا اطمینان حاصل شود واردات تنها برای گریدهای خاصی که تولید داخلی آن‌ها میسر نیست، انجام شود. این امر به ویژه برای فولادهای آلیاژی و مخصوص مصداق دارد که واردات آن‌ها مورد تأیید وزارت صمت قرار می‌گیرد تا خلأ تکنولوژی پر شود.

۳.۳. مقررات ترخیص کالا و الزامات استاندارد

فرآیند ترخیص شمش فولادی از گمرک یک فرآیند استاندارد مشابه سایر کالاهای وارداتی است که نیازمند رعایت قوانین و مقررات کلیدی نظیر قانون مقررات صادرات و واردات و آیین‌نامه اجرایی آن است.22

واردکنندگان باید مدارک و مستندات لازم شامل فاکتور فروش، گواهی مبدأ، و مهم‌تر از همه، گواهی کیفیت و انطباق با استانداردهای ملی و بین‌المللی را ارائه دهند.22 برای واردات شمش، اخذ مجوز استاندارد الزامی است.7 شمش‌های وارداتی اغلب در گریدهای مشخصی مانند Sp4، Sp5، St37 یا انواع بیلت CCM با ابعاد دقیق مورد نیاز صنایع نورد داخلی (مانند ۱۲۵×۱۲۵ یا ۱۵۰×۱۵۰ میلی‌متر) وارد می‌شوند.7 هرگونه اقدام بازرگانی باید با پایش دقیق بخشنامه‌های گمرک برای جلوگیری از تغییرات احتمالی حقوق ورودی و الزامات جدید ثبت سفارش صورت پذیرد.8

بخش چهارم: مقررات ارزی و ثبت سفارش واردات (وزارت صمت و بانک مرکزی)

۴.۱. بخشنامه‌های ارزی مؤثر بر واردات شمش (ممنوعیت ارز مبادله‌ای)

مهم‌ترین عامل تنظیمی که واردات شمش فولادی در سال ۱۴۰۴ را محدود می‌کند، سیاست ارزی دولت است. بر اساس بخشنامه‌های ابلاغی (که در سال‌های اخیر تثبیت شده‌اند و در ۱۴۰۴/۰۲/۲۳ آخرین به‌روزرسانی آن ثبت شده است)، اختصاص ارز مبادله‌ای (ارز تخصیصی با نرخ دولتی/نیمایی) جهت واردات شمش فولادی و میلگرد کلاف ممنوع است.6

نتیجه این بخشنامه آن است که ثبت سفارش شمش فولادی صرفاً از محل ارز متقاضی امکان‌پذیر خواهد بود.6 این الزام به معنای آن است که واردکننده باید ارز مورد نیاز را از بازار آزاد یا از محل ارز حاصل از صادرات خود تأمین کند. این سیاست به عنوان یک ابزار قوی‌تر از تعرفه پایین (۴٪) عمل کرده و به طور غیرمستقیم، حاشیه سود واردات شمش‌های غیرضروری را از بین می‌برد.

با اجبار به استفاده از نرخ ارز متقاضی، ریسک نوسانات نرخ دلار در سال ۱۴۰۴ مستقیماً به هزینه تمام شده واردات منتقل می‌شود.23 در نتیجه، واردات شمش فولادی فقط در صورت وقوع کمبود حاد داخلی (مانند کمبود ناشی از ناترازی انرژی) یا برای تأمین گریدهای بسیار خاص، که توجیه اقتصادی آن‌ها ناشی از ارزش افزوده بالاست، توجیه‌پذیر خواهد بود.

۴.۲. فرآیند ثبت سفارش و مجوزهای لازم

فرایند ثبت سفارش تابع آیین‌نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات است.22 واردکننده موظف است پس از اخذ مجوزهای لازم (مانند مجوز استاندارد)، نسبت به ثبت سفارش در سامانه مربوطه اقدام کند. هرگونه عدم رعایت مقررات، به خصوص در بخش تخصیص ارز، می‌تواند منجر به ابطال ثبت سفارش‌هایی شود که موفق به دریافت گواهی تخصیص ارز بانکی نشده‌اند و آن‌ها را مشمول واردات از محل ارز متقاضی سازد.6

در سطح کلان، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران از چالش‌های مدیریتی در زنجیره فولاد انتقاد کرده و اظهار داشته است که نبود یک متولی واحد در وزارت صمت که زنجیره را یکپارچه مدیریت کند، منجر به سیاست‌های متناقض و تحمیل مقرراتی نظیر قیمت‌گذاری دستوری و الزامات عرضه در بورس می‌شود که امنیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری را تضعیف می‌کند.12

واردات شمش فولادی ۱۴۰۴

۴.۳. بخشنامه‌های داخلی بورس کالا (کنترل توزیع داخلی)

علاوه بر مقررات ارزی و تعرفه‌ای، بازار داخلی شمش فولادی تحت نظارت بورس کالای ایران قرار دارد. بورس کالا به منظور مدیریت عرضه و تقاضا، به ویژه در شرایط ناترازی تولید داخلی، بخشنامه‌هایی را برای تعیین سقف ثبت سفارش ابلاغ می‌کند.

برای مثال، بورس کالای ایران نامه‌ای به کارگزاری‌ها ارسال کرده و میزان حداکثر ثبت سفارش شمش بلوم را برای هر مشتری مشخص کرده است.9 این محدودیت‌های حجمی (سقف ثبت سفارش)، ابزاری حیاتی برای جلوگیری از تمرکز خرید و احتکار شمش در دست چند واسطه و تضمین توزیع عادلانه آن به نوردکاران پایین‌دست است. این محدودیت‌ها در زمان‌هایی که عرضه داخلی شمش به دلیل محدودیت‌های انرژی کاهش می‌یابد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

جدول ۳: خلاصه سیاست‌های ارزی و مقررات ثبت سفارش واردات شمش فولادی (۱۴۰۴)

موضوع سیاستوضعیت و محدودیت در ۱۴۰۴پیامد اقتصادیمرجع ناظر
تخصیص ارز بانکی (مبادله‌ای)ممنوعیت تخصیص.6افزایش شدید هزینه تمام‌شده واردات.بانک مرکزی / وزارت صمت
محل تأمین ارزصرفاً ارز متقاضی.6انتقال ریسک نوسانات ارزی به واردکننده.وزارت صمت
سقف ثبت سفارش بورستعیین حداکثر سقف حجمی برای هر مشتری.9کنترل توزیع داخلی و جلوگیری از انحصار.بورس کالای ایران

بخش پنجم: تحلیل بازار داخلی و عوامل تعیین‌کننده قیمت واردات در ۱۴۰۴

۵.۱. تحلیل تأثیر ناترازی انرژی در ۱۴۰۴ بر نیاز به واردات

صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۳ با چالش‌های بزرگی نظیر ناترازی انرژی، کاهش تولید و افت صادرات مواجه شد.13 این مشکلات در سال ۱۴۰۴ نیز تداوم یافت و به ویژه در فصول گرم، محدودیت‌های شدیدی بر فولادسازان اعمال شد.14 اگرچه تولید شمش فولاد کشور در نخستین ماه ۱۴۰۴ با رشد ۴.۶ درصدی (۳.۳۱۲ میلیون تن) همراه بود 25، محدودیت‌های برق و گاز در ماه‌های بعدی، این روند را دچار اختلال کرد.

محدودیت‌های تولید داخلی، چه در حوزه حجم کلی و چه در حوزه تأمین گریدهای خاص، مستقیماً تقاضای واردات بیلت و بلوم را تحریک می‌کند. افزایش ۱۰۰ تا ۱۵۰ درصدی حجم واردات شمش (که از پایه کم شروع می‌شود)، در واقع پاسخی فوری و انعطاف‌پذیر از سوی بازار به شوک‌های ناشی از کمبود عرضه داخلی است. این حجم کم واردات برای نوردکاران حیاتی است تا بتوانند در شرایط ناپایداری تولید داخلی، خطوط تولید خود را فعال نگه دارند.

۵.۲. تأثیر سیاست‌های قیمت‌گذاری و مداخلات دولتی

بازار داخلی شمش فولاد ایران به شدت تحت تأثیر سیاست‌های تنظیمی و مداخلات دولت است. تعیین قیمت پایه دستوری و اجبار به عرضه محصولات در بورس کالا، مورد انتقاد جدی انجمن تولیدکنندگان فولاد قرار گرفته است.12 این مداخلات باعث می‌شود که کشف واقعی قیمت در بورس کالا به درستی انجام نشود و عملاً رقابتی به وجود نیاید.12

این سیاست‌گذاری دوگانه، بر واردات شمش تأثیر می‌گذارد: از یک سو، قیمت‌گذاری دستوری در داخل، حاشیه سود واردات شمش‌های عمومی را از بین می‌برد و تنها گریدهای خاص می‌توانند از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشند. از سوی دیگر، همین مداخلات و مقررات غیرشفاف، انگیزه سرمایه‌گذاری برای رفع ناترازی‌های ساختاری در زنجیره را کاهش می‌دهد و در بلندمدت می‌تواند کمبودهای بیشتری ایجاد کند که بازار را مجدداً به سمت واردات اضطراری سوق دهد.

۵.۳. تحلیل حساسیت واردات شمش به نرخ ارز و قیمت‌های جهانی

قیمت شمش فولادی در داخل کشور تابعی از قیمت‌های جهانی (مانند قیمت FOB خلیج فارس که حدود ۴۴۰ دلار بر تن و در بازه ۴۲۰ تا ۴۹۵ دلار بر تن است) 26 و نرخ ارز داخلی است.23

با توجه به الزام واردات از محل ارز متقاضی 6، حساسیت واردات به نوسانات نرخ ارز بسیار بالا است. در شرایطی که تورم و نرخ ارز در سال ۱۴۰۴ با نوسانات مواجه بوده 28، استفاده اجباری از نرخ ارز متقاضی، هزینه تمام‌شده واردات را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد. این افزایش هزینه، تنها در صورتی برای واردکننده جبران می‌شود که قیمت داخلی شمش به دلیل کمبود شدید (مثلاً ناشی از ناترازی انرژی) افزایش یابد و شکاف قیمتی قابل قبولی ایجاد کند.24 در نتیجه، می‌توان گفت سیاست ارزی، نقش تعیین‌کننده‌تری در تنظیم حجم واردات شمش در سال ۱۴۰۴ نسبت به تعرفه پایین ۴ درصدی ایفا می‌کند.

بخش ششم: نتیجه‌گیری و توصیه‌های استراتژیک (افق ۱۴۰۵)

۶.۱. جمع‌بندی چالش‌های واردات در سال ۱۴۰۴

واردات شمش فولادی (بیلت و بلوم) در سال ۱۴۰۴ تحت الشعاع دو متغیر اصلی قرار گرفت: نیاز مقطعی ناشی از ناترازی انرژی داخلی و محدودیت‌های ارزی شدید. در حالی که ایران در تولید شمش خودکفا بوده و مازاد صادراتی دارد، شوک‌های عرضه فصلی باعث شد که حجم واردات (از یک پایه بسیار کم) رشد درصدی بالایی را تجربه کند. اصلی‌ترین مانع نه تعرفه پایین ۴ درصدی (HS Code 72061000)، بلکه الزام به استفاده از ارز متقاضی بوده است که واردات شمش‌های عمومی را از توجیه اقتصادی خارج می‌کند. پیچیدگی و تعدد بخشنامه‌های صمت و بورس کالا نیز ریسک تجاری فعالان اقتصادی را افزایش داده است.

۶.۲. پیش‌بینی روند واردات شمش بیلت و بلوم در نیمه دوم ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

انتظار می‌رود با ورود به نیمه دوم سال ۱۴۰۴ و رفع نسبی محدودیت‌های فصلی برق و گاز، تولیدکنندگان داخلی مجدداً با ظرفیت بالاتری به فعالیت بپردازند. این امر به نوبه خود، کسری‌های مقطعی در عرضه شمش را کاهش داده و تقاضا برای واردات شمش‌های عمومی بیلت و بلوم را به حداقل (نزدیک به صفر) باز می‌گرداند.14

با این حال، واردات در حجم پایین (حدود ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ تن سالانه) برای تأمین فولادهای آلیاژی و گریدهای مخصوص که تولید داخلی آن‌ها مقرون به صرفه نیست یا تکنولوژی آن به طور کامل توسعه نیافته است، ادامه خواهد یافت.3 اگر زیرساخت‌های انرژی در سال ۱۴۰۵ به طور ساختاری تقویت نشوند، واردات بیلت و بلوم به عنوان یک مکانیزم اجباری برای نوردکاران پایین‌دست، به خصوص در فصول گرم و اوج مصرف انرژی، همچنان ضروری خواهد بود، حتی با وجود هزینه بالای ناشی از تأمین ارز متقاضی.

۶.۳. توصیه‌های استراتژیک برای فعالان اقتصادی

  1. تمرکز بر گریدهای تخصصی و کسب تأییدیه: واردکنندگان باید فعالیت‌های خود را منحصراً به سمت واردات فولادهای آلیاژی و گریدهای مخصوص هدایت کنند. توصیه می‌شود پیش از ثبت سفارش، تأییدیه کتبی وزارت صمت مبنی بر عدم امکان تأمین داخلی را دریافت کنند تا از ضوابط ترجیحی حقوق ورودی بهره‌مند شده و ریسک رد شدن کالا در گمرک را کاهش دهند.7
  2. مدیریت ریسک نرخ ارز: با توجه به الزام استفاده از ارز متقاضی 6، واردکنندگان باید راهکارهای پیشرفته مدیریت ریسک ارزی، مانند استفاده از ابزارهای پوشش ریسک یا قراردادهای بلندمدت تأمین ارز از محل صادرات، را برای خنثی‌سازی نوسانات قیمت دلار در سال ۱۴۰۴ به کار گیرند.24
  3. پایش بورس کالا و ذخیره‌سازی: نوردکاران داخلی باید با توجه به پیش‌بینی محدودیت‌های انرژی در فصول آتی، برنامه‌ریزی دقیقی برای ذخیره‌سازی شمش (بیلت و بلوم) در فصول سرد (با قیمت داخلی رقابتی‌تر) داشته باشند تا وابستگی خود به واردات گران‌قیمت اضطراری در فصول گرم کاهش یابد.
  4. بررسی مستمر مقررات: فعالان اقتصادی باید پیش از هر اقدام بازرگانی، آخرین بخشنامه‌های گمرک در خصوص کد تعرفه ۷۲۰۶۱۰۰۰ و به‌روزرسانی‌های فصلی وزارت صمت و بورس کالا را به دقت بررسی کنند تا از هرگونه تغییر در حقوق ورودی (فراتر از نرخ ۴٪) یا الزامات جدید توزیع آگاه شوند.8
  5. ارزیابی اقتصادی براساس قیمت جهانی: رصد دقیق و مداوم قیمت‌های FOB شمش در بازارهای جهانی (به ویژه CIS و خلیج فارس) برای انجام محاسبات اقتصادی دقیق و سنجش توجیه واردات با احتساب نرخ ارز متقاضی، امری حیاتی است.26
واردات شمش فولادی ۱۴۰۴

منابع

  1. انواع شمش فولادی؛ بیلت، بلوم و اسلب چیست؟ (عکس + جدول) – مواد اولیه ریخته گری, accessed on November 7, 2025, https://metafo.org/article/types-of-steel-ingots/
  2. انواع شمش فولادی[بیلت،بلوم،اسلب]+معرفی و مقایسه 3 ویژگی مهم – آهن جم, accessed on November 7, 2025, https://ahanjam.com/types-steel-ingots/
  3. رشد ۶۷ درصدی واردات شمش فولادی – پایگاه اطلاع رسانی کالاخبر, accessed on November 7, 2025, https://www.imereport.ir/news/49712/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%DB%B6%DB%B7-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C
  4. آمار تولید، صادرات، واردات و مصرف فولاد کشور در ۶ ماهه سال 1403 – آهن آنلاین, accessed on November 7, 2025, https://ahanonline.com/211834/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-1403/
  5. چه میزان از نیاز کشور به فولاد از خارج تامین شد؟ – خبرگزاری ایسنا, accessed on November 7, 2025, https://www.isna.ir/news/1402080100063/%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF
  6. واردات شمش فولادی ومیلگرد کلاف, accessed on November 7, 2025, https://www.ravihesab.com/109394-93-104860-86166-113-73-254
  7. ترخیص شـمش آهن (بیلت) از گمرک – شرکت بازرگانی ایمن تجارت کارآمد, accessed on November 7, 2025, https://irclearance.com/blog/tarkhise-shemshe-aahan/
  8. کد تعرفه گمرکی 72061000 – کارگو 365, accessed on November 7, 2025, https://www.cargo365.ir/fa/hscode/72061000/%D9%80-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D8%A7%D9%87%D9%86-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D9%88%D8%B1%D9%82-%DA%AF%D8%B2%DA%A9-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A8-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D8%A2%D9%87%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%84%D8%AA-%D9%88%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%87%D9%86-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4%DA%AF%D9%88%D8%B4-%D8%A7%D9%87%D9%86-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%84%D8%AA
  9. حداکثر ثبت سفارش شمش بلوم ابلاغ شد, accessed on November 7, 2025, https://felezatkhavarmianeh.ir/fa/news/262944/%D8%AD%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%AB%D8%B1-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B4%D8%AF
  10. افت 36 درصدی واردات فولاد در چهار ماه نخست 1404 – آهن آنلاین | خبر فارسی, accessed on November 7, 2025, https://khabarfarsi.com/u/224972830
  11. نگاهی به واردات اقلام فولادی طی ۱۰ ماهه امسال, accessed on November 7, 2025, https://felezatkhavarmianeh.ir/fa/news/293468/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%DB%8C-%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84
  12. متولی زنجیره فولاد در وزارت صمت تعیین شود – فردای اقتصاد, accessed on November 7, 2025, https://www.fardayeeghtesad.com/news/39982/%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B5%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF
  13. نتایج بی‌برقی صنایع از راه رسیدند/ افت تولید و صادرات فولاد در فروردین ۱۴۰۴ – تجارت نیوز, accessed on November 7, 2025, https://tejaratnews.com/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%A8%DB%8C%D8%A8%D8%B1%D9%82%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%AA
  14. افزایش ۳.۲ درصدی تولید فولاد در نیمه نخست ۱۴۰۴ – خبرگزاری مهر, accessed on November 7, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6614437/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%B3-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4
  15. طی نیمه نخست 1404 انجام شد؛ تولید بیش از 300 هزار تن شمش آلومینیوم – خبر فارسی, accessed on November 7, 2025, https://khabarfarsi.com/u/228865446
  16. تأمین کنندگان برتر شمش فولادی در 5 ماهه ابتدایی سال 1404/ جایگاه نخست در اختیار “کچاد” – می متالز :پایگاه خبری تحلیلی و اطلاع رسانی معادن و فلزات خاور میانه | خبر فارسی, accessed on November 7, 2025, https://khabarfarsi.com/u/226301171
  17. افزایش وزنی صادرات غیرنفتی در هفت ماهه امسال – خبرگزاری صدا و سیما, accessed on November 7, 2025, https://www.iribnews.ir/fa/news/5609697/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88%D8%B2%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%86%D9%81%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84
  18. کد تعرفه (HS Code) 72061000 – شمش – های‌اکسپورت – سایت Hi Export, accessed on November 7, 2025, https://hi-export.ir/tariff/72061000
  19. عوارض گمرکی سال ۱۴۰۴ اعلام شد + متن کامل – ایلنا, accessed on November 7, 2025, https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/1624008-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84
  20. بازگشت – تجیــــار – سامانه جامع هوشمند بازرگانی و گمرک, accessed on November 7, 2025, https://tejyar.com/hscodes/72061000/–%D8%B4%D9%85%D8%B4
  21. شرایط واردات محصولات فولادی تغییر کرد – خبرگزاری موج, accessed on November 7, 2025, https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/134270-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF
  22. واردات و ترخیص فولاد از گمرک (کدهای تعرفه گمرکی فولاد) – شرکت بازرگانی ایمن تجارت کارآمد, accessed on November 7, 2025, https://irclearance.com/blog/tarkhise-sanaye-fulad/
  23. تاثیر افزایش قیمت دلار بر قیمت آهن آلات – آهن آنلاین, accessed on November 7, 2025, https://ahanonline.com/211832/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D8%A2%D9%84%D8%A7%D8%AA/
  24. تاثیر قیمت ارز بر بازار آهن چگونه است؟ – فولاد ایرانیان, accessed on November 7, 2025, https://www.fooladiranian.com/post/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D9%87%D9%86/
  25. تولید شمش فولاد در نخستین ماه ۱۴۰۴ افزایش یافت – خبرگزاری موج, accessed on November 7, 2025, https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/624839-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA
  26. قیمت جهانی آهن و شمش فولاد در بازار | مرکزآهن, accessed on November 7, 2025, https://www.markazeahan.com/forecast-world-price-iron-future/
  27. قیمت شمش فولادی | قیمت شمش آهن امروز (15 آبان) – فولاد رامیار صنعت, accessed on November 7, 2025, https://ramyarsanat.co/product-category/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%B4%D9%85%D8%B4/%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C/
  28. تحلیل و پیش‌ بینی قیمت آهن در سال 1404 – فولاد ایرانیان, accessed on November 7, 2025, https://www.fooladiranian.com/post/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D8%A2%D9%84%D8%A7%D8%AA/