محاسبه قیمت صادراتی پسته ایران

نحوه محاسبه قیمت صادراتی پسته ایران: تحلیل شکاف قیمت تولیدکننده تا قیمت فوب (FOB) و چالش‌های رقابتی

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۲ آبان ۱۴۰۴

فهرست مطالب

مقدمه: اهمیت استراتژیک محاسبه قیمت فوب در تجارت جهانی پسته

پسته یکی از ارزشمندترین محصولات کشاورزی صادراتی ایران است که نقش محوری در ارزآوری غیرنفتی کشور دارد. ایران، در کنار ایالات متحده آمریکا و ترکیه، از قطب‌های اصلی تولید و صادرات این محصول در سطح جهانی محسوب می‌شود.1 با توجه به صادراتی بودن این کالا (که بیش از ۹۰ درصد تولید به بازارهای خارجی ارسال می‌شود 3)، تعیین قیمت نهایی فروش بر مبنای تحویل در عرشه کشتی یا همان قیمت فوب (Free On Board) نه تنها یک فرآیند ساده حسابداری است، بلکه یک عامل استراتژیک برای حفظ مزیت رقابتی و بقای تجار ایرانی در بازارهای پررقابت بین‌المللی به شمار می‌رود.

در شرایط کنونی اقتصاد ایران، قیمت‌گذاری پسته با یک تضاد ساختاری و رگولاتوری مواجه است. از یک سو، هزینه‌های ریالی تولید داخلی به دلیل مشکلات ساختاری و تورم نهاده‌ها بسیار بالاست؛ به نحوی که بهای تمام شده پسته ایران از رقیب اصلی، یعنی کالیفرنیا، پیشی گرفته است.4 از سوی دیگر، الزام صادرکنندگان به بازگشت ارز حاصل از صادرات با نرخ دستوری (نیمایی) 5، سودآوری دلاری را به شدت کاهش داده و شکاف عمیقی بین قیمت تمام‌شده واقعی و نرخ نهایی فروش جهانی ایجاد می‌کند. این گزارش به تحلیل گام‌به‌گام محاسبه قیمت صادراتی پسته ایران از درب باغ تا بندر خروجی و بررسی موانع کلانی که رقابت‌پذیری پسته ایران را تضعیف کرده است، می‌پردازد.

گام اول: قیمت تولیدکننده پسته (Farm Gate) و ساختار هزینه‌های داخلی

قیمت تولیدکننده (در درب باغ یا Farm Gate) اولین و مهم‌ترین مؤلفه در تعیین قیمت نهایی صادراتی است. این قیمت شامل کلیه هزینه‌هایی است که باغدار برای کاشت، داشت و برداشت محصول متحمل می‌شود.

ارزیابی هزینه‌های مستقیم تولید پسته در ایران

هزینه‌های مستقیم باغداری شامل سه سرفصل عمده است: کارگری، مواد مصرفی (کود و سم) و خدمات جانبی (اجاره ماشین‌آلات).7 افزایش قیمت کود، سموم شیمیایی و دستمزد کارگر به طور پیوسته هزینه‌های جاری باغبانی را بالا برده و در نتیجه، به افزایش قیمت پسته منجر شده است.8

علاوه بر این، بحران کم‌آبی و خشکسالی که در سال‌های اخیر در مناطق تولیدی پسته مانند کرمان و کالیفرنیا تشدید شده است 1، هزینه‌ی تأمین آب را به عنوان یک هزینه سربار افزایش داده است. نکته حائز اهمیت در مورد پسته، بلوغ دیرهنگام درختان آن است که ممکن است تا ۱۵ سال طول بکشد تا به مرحله باردهی اقتصادی برسد.8 این دوره سرمایه‌گذاری طولانی، هزینه‌های اولیه و نرخ برگشت سرمایه را در بلندمدت تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.8

معضلات ساختاری و تأثیر آن بر بهای تمام شده

تحلیلگران صنعت به وضوح نشان داده‌اند که پسته ایران در مقایسه با رقبای جهانی دارای بهای تمام‌شده بالاتری است. بر اساس گزارش‌ها، قیمت تمام شده هر کیلو پسته در ایران حدود ۷ دلار برآورد شده، در حالی که این رقم برای تولیدکنندگان کالیفرنیای آمریکا حدود ۵ دلار است.4 این اختلاف ۲ دلاری، حاشیه رقابتی صادرکننده ایرانی را به شدت کاهش می‌دهد. علت اصلی این شکاف قیمتی، مشکلات ساختاری در تولید است. متوسط برداشت پسته خشک در باغات ایران تنها حدود ۹۰۰ کیلوگرم تا ۱,۴۰۰ کیلوگرم در هکتار است.7 این در حالی است که متوسط برداشت در آمریکا حدود سه تن پسته خشک در هکتار تخمین زده می‌شود.10

عملکرد پایین در واحد سطح، ناشی از معضلی به نام خرده‌مالکی است. در استان کرمان، که قلب تولید پسته ایران است، بیش از ۷۰ درصد باغات دچار خرده‌مالکی هستند.12 این ساختار مانع از اجرای طرح‌های نوسازی، به‌باغی، و استفاده از فناوری‌های جدید کشاورزی می‌شود.13 اگر ایران نتواند راندمان تولید خود را افزایش دهد، هزینه ۷ دلاری تولید در برابر عملکرد بالای رقیب آمریکایی غیرقابل رقابت خواهد بود و در بلندمدت، باغ‌های سنتی سودآوری خود را از دست داده و کشاورزان ممکن است زمین‌های خود را رها کنند.11

محاسبه قیمت صادراتی پسته ایران

نرخ‌گذاری در ترمینال ضبط و فرآوری (Preprocessing Costs)

بلافاصله پس از برداشت پسته تر، هزینه‌های فرآوری به قیمت درب باغ افزوده می‌شود. این فرآیند باید به سرعت در ترمینال‌های ضبط پسته انجام شود تا از فساد محصول جلوگیری گردد.14 مراحل اصلی شامل پوست‌گیری، شستشو، تفکیک پسته‌های روآبی و ته آبی، و نهایتاً خشک کردن است.15

خشک کردن پسته باید تا رسیدن به رطوبت کمتر از ۶ درصد انجام شود، زیرا این امر برای جلوگیری از رشد قارچ آسپرژیلوس و تولید سم مهلک آفلاتوکسین حیاتی است.13 هزینه‌های ترمینال (شامل هزینه آب، انرژی و استهلاک ماشین‌آلات مکانیزه) یک جزء مهم ریالی است که بر قیمت نهایی پسته خشک اضافه می‌شود.14 نزدیکی ترمینال به باغات پسته، به دلیل کاهش هزینه‌های حمل و نقل داخلی، تأثیر مثبتی بر کاهش قیمت تمام شده فرآوری خواهد داشت.14

گام دوم: تبدیل قیمت داخلی به قیمت Ex-Works (EXW) و آماده‌سازی برای صادرات

پس از فرآوری و خشک شدن محصول، قیمت در مبدأ صادراتی به دست می‌آید که تحت عنوان Ex-Works (EXW) شناخته می‌شود. این قیمت نقطه شروع قیمت‌گذاری بین‌المللی است.

اجزای تشکیل‌دهنده قیمت Ex-Works (EXW)

طبق قوانین اینکوترمز ۲۰۲۰، در قاعده EXW، فروشنده کالا را در محل خود (کارخانه یا انبار) آماده تحویل می‌کند و هیچ مسئولیتی در قبال بارگیری کالا، انجام تشریفات گمرکی صادراتی یا حمل و نقل بین‌المللی ندارد.17

فرمول تحلیلی قیمت EXW پسته شامل موارد زیر است:

$$\text{قیمت EXW} = \text{قیمت تولیدکننده پسته خشک} + \text{هزینه‌های فرآوری} + \text{هزینه‌های استانداردسازی و بسته‌بندی}$$

این قیمت عموماً به ریال محاسبه می‌شود، اما چون هزینه‌های نهاده‌ها و نرخ تورم داخلی به طور غیرمستقیم به نرخ آزاد ارز وابسته است 18، صادرکننده باید در هنگام قیمت‌گذاری، معادل دلاری این بهای تمام‌شده را برای مذاکره با خریدار خارجی در نظر بگیرد.

استانداردسازی و الزامات بهداشتی بین‌المللی

صادرات پسته، به خصوص به بازارهای حساس اروپایی و کشورهای توسعه‌یافته، مستلزم رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه بهداشتی است. مهم‌ترین این استانداردها، کنترل میزان آفلاتوکسین است که هزینه‌های آزمایشگاهی و رعایت پروتکل‌های بهداشتی (قرنطینه) را به قیمت نهایی اضافه می‌کند.13 این هزینه‌ها که برای اخذ گواهی‌های استاندارد ضروری هستند، مستقیماً به قیمت EXW افزوده می‌شوند.

علاوه بر استانداردها، نوع بسته‌بندی بر قیمت صادراتی تأثیر مستقیم می‌گذارد. پسته با پوست معمولاً در کیسه‌های ۵۰ کیلویی بسته‌بندی می‌شود، اما مغز پسته و محصولات با ارزش افزوده بالاتر (مانند خلال یا پودر پسته) نیاز به بسته‌بندی‌های تخصصی‌تر مانند بسته‌بندی خلأ (Vacuumed Kernels) و کارتن‌های محکم دارند که هزینه به مراتب بالاتری را به همراه دارد.20

صادرکنندگانی که به جای پسته با پوست، بر روی محصولات با ارزش افزوده بالا مانند مغز پسته سبز بدون پوست، گرانول یا خلال پسته تمرکز می‌کنند، می‌توانند به قیمت‌های بسیار بالاتری دست یابند (به عنوان مثال، مغز پسته احمدآقایی تا ۹۸۰,۰۰۰ تومان و خلال پسته تا ۱,۲۶۰,۰۰۰ تومان در مقابل پسته فندقی خام ۵۸۰,۰۰۰ تومان).23 این استراتژی در مواجهه با چالش قیمت تمام‌شده بالای پسته خام، یک راهکار مهم برای افزایش حاشیه سود صادرکننده به شمار می‌رود.

در نهایت، صادرکننده باید برای قیمت EXW خود اعتبار (Validity) مشخصی را تعیین کند.24 با توجه به نوسانات شدید نرخ ارز داخلی، این اعتباردهی باید کوتاه مدت باشد تا ریسک‌های ناشی از تغییر ناگهانی نرخ تبدیل ریال به دلار را پوشش دهد.

گام سوم: محاسبه قیمت نهایی فوب (FOB) در بنادر خروجی ایران

قیمت فوب (FOB) معیار اصلی برای عرضه پسته ایران در تجارت جهانی است. این قیمت شامل کلیه هزینه‌ها از محل EXW تا زمان قرار گرفتن کالا در عرشه کشتی است.

تشریح کامل قاعده FOB (Free On Board) بر اساس Incoterms 2020

طبق اینکوترمز ۲۰۲۰، FOB به معنای تحویل کالا بر روی عرشه کشتی در بندر تعیین شده توسط خریدار در مبدأ است.17 مسئولیت‌های فروشنده در این مرحله شامل موارد زیر است:

  1. بسته‌بندی و شماره‌گذاری: فروشنده موظف است کالا را به شکلی مناسب برای حمل و نقل بین‌المللی بسته‌بندی کند.25
  2. تشریفات گمرکی صادرات: فروشنده مسئول انجام تمامی مراحل گمرکی صادرات است. صادرات پسته از پرداخت حقوق و عوارض گمرکی معاف است.26
  3. هزینه‌های داخلی: فروشنده باید تمامی هزینه‌های مربوط به کالا تا زمان تحویل در عرشه کشتی، شامل هزینه‌های حمل داخلی، نگهداری در بندر و عوارض محلی را بپردازد.25
  4. انتقال ریسک: ریسک از بین رفتن یا آسیب دیدن کالا هنگامی از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود که کالا از نرده کشتی عبور کند.17

قیمت FOB، دقیقاً بهای تمام شده پسته است که پس از تبدیل هزینه‌های ریالی به دلار، به همراه حاشیه سود صادرکننده، برای بازارهای جهانی تعیین می‌شود.

هزینه‌های لجستیک داخلی (Domestic Logistics) تا بندر

یکی از اجزای مهم قیمت فوب، هزینه حمل و نقل کالا از مراکز تولید (مانند کرمان، رفسنجان یا خراسان) تا بندر صادراتی (اغلب بندرعباس یا گمرکات مرزی) است. این هزینه‌ها کاملاً ریالی بوده و با توجه به نرخ اتحادیه باربری در حال نوسان است.27

برای مثال، نرخ حمل با تریلی از یک مسیر داخلی به بندرعباس در سال ۱۴۰۳ می‌تواند در محدوده ۲۳ تا ۲۸ میلیون تومان قرار گیرد.27 این هزینه ریالی، بسته به حجم محموله (معمولاً تریلی‌ها می‌توانند حدود ۲۵ تن بار حمل کنند)، باید بر وزن بار تقسیم شده و به نرخ آزاد ارز تبدیل گردد تا به قیمت تمام شده دلاری هر کیلوگرم پسته اضافه شود. هرچه فاصله تولید تا بندر کمتر باشد، این جزء هزینه‌ای کاهش می‌یابد.

فرمول کلی محاسبه قیمت FOB و تعیین مارجین سود

برای تعیین قیمت FOB، ابتدا باید بهای تمام شده ریالی (EXW + حمل داخلی + هزینه‌های گمرکی) به نرخ ارز آزاد یا توافقی تبدیل شود تا بهای تمام‌شده دلاری واقعی (FOB Cost) به دست آید. سپس حاشیه سود صادرکننده (Margin) به آن اضافه می‌شود:

حاشیه سود صادرکننده باید بر اساس استراتژی قیمت‌گذاری تعیین شود و همچنین باید ریسک‌های مالی ناشی از نوسانات قیمت ارز و عدم قطعیت‌های بازار را پوشش دهد.29 با توجه به رقابت قیمتی شدید با آمریکا، صادرکننده ایرانی مجبور است برای حفظ سهم بازار، حاشیه سود خود را تا حد امکان کاهش دهد.13

گام چهارم: چالش‌های اقتصادی کلان: تحلیل تأثیر سیاست تعهد ارزی بر قیمت FOB ایران

بزرگترین و متمایزترین عامل مؤثر بر قیمت‌گذاری صادراتی پسته ایران، دخالت سیاست‌های کلان ارزی است که عملاً مزیت رقابتی را از صادرکننده سلب می‌کند.

رابطه مستقیم نرخ ارز و قیمت صادراتی پسته

پسته به دلیل سهم بالای صادراتی، کالایی است که قیمت آن در بازار داخلی به شدت به نرخ ارز وابسته است.2 هرگاه نرخ ارز (به ویژه نرخ آزاد) افزایش یابد، انگیزه صادرکنندگان برای کسب درآمد دلاری بیشتر می‌شود و این تقاضا برای خرید پسته در داخل، قیمت ریالی محصول را بالا می‌برد.3 این ارتباط مستقیم به این معنی است که هزینه‌های ریالی تولید پسته نیز به طور غیرمستقیم با نرخ آزاد ارز گره خورده است.18

تله تعهد ارزی (بازگشت ارز نیمایی) و زیان صادرکننده

بحران اصلی در اینجاست که صادرکنندگان پسته، نهاده‌های تولید و خود محصول را بر اساس نرخ آزاد ارز خریداری یا قیمت‌گذاری می‌کنند؛ با این حال، طبق مقررات دولتی، ملزم به بازگرداندن بخش مشخصی از ارز حاصل از صادرات (به قیمت FOB) با نرخ دستوری نیمایی هستند.5 نرخ نیمایی به طور معمول پایین‌تر از نرخ آزاد ارز است، که این سیاست عملاً یک مالیات پنهان را به صادرکننده تحمیل می‌کند.

این سیاست چند نرخی ارز، حاشیه سود صادرکنندگان را به شدت کاهش داده و منجر به زیان‌های بالا در عملیات تجاری می‌شود.5 رئیس هیئت مدیره انجمن پسته ایران تأکید کرده است که این موضوع باعث شده است که صادرکنندگان توان رقابت در بازارهای جهانی را از دست بدهند و عملاً حاشیه سود برخی تجار چنان کم شده است که صادرات مقرون به صرفه نیست.31

این فشار رگولاتوری موجب پدیده‌ای به نام قیمت‌شکنی یا Under-Invoicing در فاکتورهای رسمی صادراتی شده است. صادرکنندگان برای کاهش میزان ارزی که مجبورند به نرخ نیمایی برگردانند، ارزش کالای خود را در گمرک کمتر از قیمت واقعی جهانی اعلام می‌کنند. این اقدام باعث شده است که میانگین ارزش دلاری پسته ایران در آمارها ناگهان افت کند (به عنوان مثال، از ۸,۰۰۰ دلار به ۶,۰۰۰ دلار بر تن).6 این پدیده، در نهایت توان رقابتی ایران در آمار جهانی را مخدوش می‌سازد و به معنای انتقال زیان به تولیدکننده و از دست رفتن پتانسیل درآمدی واقعی برای اقتصاد ملی است.32

تأثیر رگولاتوری بر رقابت‌پذیری در قیمت فروش نهایی

سیاست تعهد ارزی، قیمت فوب اعلامی پسته ایران را در یک محدوده مصنوعی نگه داشته است. در حالی که قیمت‌های جهانی پسته در سال ۲۰۲۴ و پیش‌بینی‌های ۲۰۲۵ به دلیل کمبود عرضه و تقاضای قوی در حال افزایش شدید بوده‌اند (افزایش متوسط جهانی از ۱۶ تا ۱۷ دلار به ۲۲ تا ۲۳ دلار در کیلوگرم) 33، قیمت فوب اعلامی پسته ایران همچنان در محدوده ۷ تا ۹ دلار برای هر کیلوگرم ثابت مانده است.33

این ثبات غیرمنطقی، نتیجه مستقیم فشار رگولاتوری است. صادرکننده ایرانی مجبور است قیمت را پایین اعلام کند تا جریمه کمتری را بابت بازگشت ارز نیمایی متحمل شود، حتی اگر قیمت واقعی فروش در بازار جهانی بالاتر باشد. این وضعیت نه تنها فرصت بهره‌مندی از افزایش قیمت‌های جهانی را از کشور سلب می‌کند، بلکه به دلیل عدم توانایی در بازگشت ارز نیمایی، منجر به تعلیق کارت‌های بازرگانی و ایجاد موانع اداری در چرخه صادرات می‌شود.9

گام پنجم: رقابت جهانی و روندهای قیمتی پسته ایران در بازارهای بین‌المللی ۲۰۲۵

تحلیل نهایی قیمت صادراتی پسته ایران، مستلزم درک جایگاه این محصول در بازارهای جهانی و روندهای قیمتی آتی است.

مقایسه رقابت‌پذیری قیمتی با ایالات متحده و ترکیه

پسته ایران (به ویژه ارقام ممتاز مانند اکبری و احمدآقایی) به دلیل کیفیت بالا و طعم منحصربه‌فرد، همچنان در برخی بازارهای هدف مانند چین، هند، کشورهای اروپایی و عربی از محبوبیت ویژه‌ای برخوردار است.1 در صورتی که تفاوت قیمت پسته ایرانی و آمریکایی زیاد نباشد، مشتری ترجیح می‌دهد محصول ایرانی را خریداری کند.34

با این حال، بزرگترین تهدید برای مزیت ایران، بالا بودن هزینه تمام شده (۷ دلار در مقابل ۵ دلار آمریکا) و عملکرد پایین در واحد سطح است.4 آمریکا با سرمایه‌گذاری وسیع در باغات مدرن و استفاده از فنون جدید، راندمان تولید بسیار بالاتری دارد.11 اگر ایران نتواند با نوسازی باغات و اصلاح ساختار خرده‌مالکی این چالش عملکردی را حل کند، فاصله قیمتی ۷ دلاری ایران در برابر ۵ دلاری آمریکا در بلندمدت قابل جبران نخواهد بود.13

تحلیل محدوده قیمت فوب پسته ایران در سال‌های اخیر

در حالی که عوامل جهانی (مانند خشکسالی و کاهش عرضه در کالیفرنیا و ایران) و تقاضای قوی در آسیا و اروپا نویدبخش افزایش قیمت‌های جهانی پسته در سال ۲۰۲۵ است 1، قیمت فوب پسته ایران از این روند جهانی فاصله گرفته است.

رئیس هیئت مدیره انجمن پسته ایران، قیمت هر کیلو پسته صادراتی را بین ۷ تا ۸ دلار اعلام کرده است.34 تحلیل داده‌های بازار نشان می‌دهد که این نرخ در محدوده ۷ تا ۹ دلار برای هر کیلوگرم تثبیت شده است.33 این در حالی است که متوسط قیمت جهانی پسته در اوایل سال ۲۰۲۴ بین ۱۶ تا ۱۷ دلار بر کیلوگرم بوده و پیش‌بینی‌ها حاکی از افزایش آن به ۲۲ تا ۲۳ دلار در اوایل سال ۲۰۲۵ است.33

این شکاف فاحش میان قیمت فوب اعلامی ایران (۷ تا ۹ دلار) و قیمت‌های جهانی، نشان‌دهنده آن است که صادرکننده ایرانی به دلیل تله تعهد ارزی و ترس از بازگشت ارز نیمایی، نمی‌تواند قیمت واقعی و رقابتی خود را در بازار جهانی اعلام و از ارزش واقعی محصول خود کسب درآمد کند. این مسئله به طور مستقیم منجر به از دست رفتن میلیاردها دلار پتانسیل درآمدی برای کشور می‌شود.

نتیجه‌گیری: خلاصه‌ای از یافته‌های کلیدی و ضرورت اصلاح ساختار قیمت‌گذاری

محاسبه قیمت صادراتی پسته ایران (FOB) فرآیندی جامع است که از هزینه‌های بالای تولید داخلی (۷ دلار در مقابل ۵ دلار آمریکا) آغاز شده و با افزودن هزینه‌های فرآوری، استانداردسازی (کنترل آفلاتوکسین)، لجستیک داخلی و تشریفات گمرکی به قیمت نهایی می‌رسد.

یافته‌های این تحلیل تأیید می‌کنند که در حال حاضر، چالش اصلی پسته ایران در رقابت جهانی، نه صرفاً بالا بودن بهای تمام شده تولید (که خود نتیجه خرده‌مالکی و راندمان پایین است)، بلکه به دلیل سیاست‌های مداخله‌گرایانه در بازار ارز است. الزام صادرکننده به بازگشت ارز با نرخ نیمایی، باعث شده تا صادرکننده مجبور به اعلام قیمت‌های غیرواقعی و بسیار پایین (۷ تا ۹ دلار در کیلوگرم) باشد. این امر منجر به زیان تجار، تعلیق کارت‌های بازرگانی و پدیده قیمت‌شکنی (Under-Invoicing) شده است.

توصیه‌های اقدام: برای تضمین پایداری و حفظ مزیت نسبی پسته ایران، دو اقدام استراتژیک ضروری است:

۱. اصلاح ساختار تولید: اتخاذ تدابیر جدی برای نوسازی باغات، استفاده از فنون پیشرفته، افزایش عملکرد در واحد سطح (به منظور کاهش بهای تمام‌شده) و حل معضل خرده‌مالکی.

۲. آزادسازی نرخ ارز صادراتی: حذف کامل سیاست چندنرخی ارز و ایجاد شفافیت در بازگشت ارز صادراتی، به نحوی که صادرکننده بتواند درآمد خود را به نرخ آزاد تسعیر کند. این اقدام ضروری است تا صادرکنندگان توانایی اعلام قیمت واقعی و رقابتی در بازارهای جهانی را به دست آورند و از فرصت‌های رشد قیمت‌های جهانی به درستی بهره‌مند شوند.

محاسبه قیمت صادراتی پسته ایران

منابع

  1. Global Pistachio Price Trend in 2025 – Hiva Nuts, accessed on November 13, 2025, https://www.iran-pistachios.com/global-pistachio-price-trend-in-2025-expectations/
  2. تاثیر قیمت ارز بر قیمت پسته – بهار نیوز, accessed on November 13, 2025, https://www.baharnews.ir/news/296308/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87
  3. عوامل مؤثر بر معاملات پسته – باشگاه مشتریان آگاه, accessed on November 13, 2025, https://bashgah.com/blog/analyze-pistachio-market/
  4. پسته ایرانی گران تر از پسته آمریکایی! – تابناک | TABNAK, accessed on November 13, 2025, https://www.tabnak.ir/fa/news/1248471/%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C
  5. سیاست‌های ارزی؛ عامل اختلال در صادرات پسته – دنیای اقتصاد, accessed on November 13, 2025, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-4/4079427-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87
  6. الزامات رفع تعهد ارزی صادرات محصوالت غذایی و کشاورزی – اندیشکده اقتصاد مقاومتی, accessed on November 13, 2025, https://mett.ir/wp-content/uploads/2025/05/140403625-Export-Under-Invoice-Agriculture.pdf
  7. هزینه تمام شده تولید پسته کشور در سال محصولی 13۹1-۹۲, accessed on November 13, 2025, https://iranpistachio.org/fa/images/amar/Cost_of_Production/%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87_%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF_%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D9%84_92.pdf
  8. قیمت پسته 1404 (قیمت روز پسته ایران و جهان) + عوامل و دلایل – مای آجیل بلاگ, accessed on November 13, 2025, https://myajil.com/blog/%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87/
  9. تعهد ارزی، صادرکنندگان به نام پسته را از چرخه صادرات خارج کرد – Keinia Indutstrial Group, accessed on November 13, 2025, https://keinia.com/the-currency-commitment-has-excluded-the-pistachio-exporters-from-the-export-cycle/
  10. صنعت پسته ایران/ خلاصه‌ای از مشکلات و آینده این صنعت – انرژی پرس, accessed on November 13, 2025, https://energypress.ir/%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A2/
  11. مقایسه هزینه تولید پسته در ایران و کالیفرنیا در این رقابت نا برابر ره به کجا خواهیم برد؟, accessed on November 13, 2025, https://iranpistachio.org/fa/news/new/616-reqabat
  12. خرده مالکی یکی از مهمترین مشکلات پسته کاران در بیش از ۷۰ درصد از باغات استان کرمان, accessed on November 13, 2025, https://kermaneno.ir/%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%DA%A9/
  13. بالابودن هزینه‌های تولید پسته، ایران را از بازار رقابتی دنیا حذف می‌کند – اتاق بازرگانی یزد, accessed on November 13, 2025, https://yazdccima.com/7737/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/
  14. طرح احداث ترمینال پسته – مهندسین مشاور پارس رابین، تهیه طرح توجیهی و امکان سنجی – etarh, accessed on November 13, 2025, https://etarh.com/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AB-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87/
  15. فراوری پسته در ترمینال ضبط پسته | آی‌سورتر – دستگاه سورتر, accessed on November 13, 2025, https://isorter.ir/pistachio-processing-terminal/
  16. برآورد هزینه های فرآوری پسته در سال 1392 – Iran Pistachio Association, accessed on November 13, 2025, https://iranpistachio.org/fa/article/bazargani/2150-1392
  17. خلاصه اینکوترمز ۲۰۲۰ (هرآنچه که باید بدانید) – همراه دژ ایرانیان, accessed on November 13, 2025, https://hamrahdezh.com/blog/incoterms-2020/
  18. قیمت پسته طی یک سال اخیر چقدر افزایش یافت؟ – دولت بهار, accessed on November 13, 2025, https://dolatebahar.ir/news/98282
  19. قیمت، سود و وضعیت صادرات – پسته فلات, accessed on November 13, 2025, https://falatpistachio.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87/
  20. Pistachio Wholesale Price In Iran – Updated Rates – Khoshbin Group, accessed on November 13, 2025, https://ratinkhosh.com/pistachio-wholesale-price-in-iran/
  21. انواع بسته بندی پسته برای صادرات | طراحی، چاپ، سفارش – زرین کارتن, accessed on November 13, 2025, https://zarincarton.ir/pistachio-packaging/
  22. صادرات پسته: آمار، مراحل، تعرفه و معرفی بهترین شرکت – مغزیجات سرین, accessed on November 13, 2025, https://serinmaghz.com/blog/export-of-pistachios/
  23. قیمت پسته (16 مرداد 1402) – هایپر پسته, accessed on November 13, 2025, https://hyperpesteh.com/blog/purchase-guide/price-pistachios/
  24. چگونه لیست قیمت کالاهای صادراتی را آماده کنیم؟ – آراد برندینگ – Arad Branding, accessed on November 13, 2025, https://aradbranding.com/fa/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%A7/
  25. جزوه-ترجمه-آشنایی-با-اینکوترمز-2020.pdf, accessed on November 13, 2025, https://iranarze.ir/storage/uploads/2022/05/%D8%AC%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%B1%D9%85%D8%B2-2020.pdf
  26. ترخیص پسته در گمرک, accessed on November 13, 2025, https://www.tarkhisline.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA/%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87
  27. نرخ و تعرفه باربری بین شهری بندرعباس 1403 – آموت بار, accessed on November 13, 2025, https://amutbar.com/fa/%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%AA/%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3
  28. نرخ و تعرفه باربری بندرعباس در سال 1403 | 02152412| دی بار, accessed on November 13, 2025, https://deybar.com/%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1403/
  29. مارجین در فروش چیست؟ فرمول حاشیه فروش، تفاوت آن با حاشیه سود – CRM دیدار, accessed on November 13, 2025, https://didar.me/how-to-calculate-sales-margin/
  30. میزان سود صادرات پسته چقدر است؟ – آکادمی موسوی, accessed on November 13, 2025, https://mosaviacademy.com/profit-of-exporting-pistachios/
  31. صادرات پسته آمریکایی با برچسب ایرانی, accessed on November 13, 2025, https://akhbarsabzkeshavarzi.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-69/46272-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DA%86%D8%B3%D8%A8-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C
  32. ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﺴﺘﻪ در اﺳﺘﺎن ﻛﺮﻣﺎن, accessed on November 13, 2025, https://ensani.ir/fa/article/download/319845
  33. Pistachio Shortage 2025 Update: Prices, Causes, and Market Outlook, accessed on November 13, 2025, https://keinia.com/en/pistachio-shortage-2025-trends-prices-and-industry-shifts/
  34. قیمت هر کیلو پسته صادراتی اعلام شد/ انصراف تجار از صادرات پسته با رفع تعهد ارزی, accessed on November 13, 2025, https://www.econegar.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-67/11825-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C
  35. بازگشت ارز صادراتی به نیمایی، تهدیدی برای تولیدکنندگان پسته – خانه ملت, accessed on November 13, 2025, https://www.icana.ir/news/403830/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AE%D8%B4%DA%A9%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86