قوانین صادرات شمش فولادی

مقررات و قوانین صادرات شمش فولادی ۱۴۰۴

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۰ آبان ۱۴۰۴

فهرست مطالب

صنعت فولاد ایران به عنوان یک ستون فقرات اقتصادی و یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان فولاد در منطقه، نقش حیاتی در تأمین ارز غیرنفتی کشور ایفا می‌کند. با وجود پتانسیل بالای تولید، فعالان اقتصادی در حوزه صادرات شمش فولادی همواره با چالش‌های چندلایه‌ای نظیر تحریم‌های بین‌المللی، نوسانات شدید بازار جهانی و مهم‌تر از همه، مقررات متغیر داخلی به‌ویژه در حوزه برگشت ارز حاصل از صادرات مواجه هستند.1

این گزارش تخصصی، به صورت گام‌به‌گام، راهنمای جامعی از مقررات و قوانین صادرات شمش فولادی شامل شناخت محصول و اخذ مجوز تا پیچیده‌ترین بخش عملیات یعنی رفع تعهد ارزی در سامانه‌های نیما و تالار دوم را ارائه می‌دهد تا فعالان اقتصادی بتوانند با کمترین ریسک قانونی و مالی، تعهدات صادراتی خود را به نحو احسن ایفا کنند. هدف این گزارش ارائه درکی عمیق از فرآیندهای انطباق (Compliance) و مدیریت ریسک در این حوزه است.

بخش اول: شناخت محصول و بازارهای هدف

فعالیت در حوزه صادرات شمش فولادی نیازمند شناخت دقیق ماهیت کالا، الزامات کیفی بین‌المللی و درک صحیح بازارهای هدف است.

تعریف شمش فولادی صادراتی و انواع آن

شمش فولادی به عنوان محصولات نیمه‌ساخته (Semi-finished Products) در نظر گرفته می‌شود.3 این کالاها به صورت مستقیم وارد بازار مصرف نهایی نمی‌شوند، بلکه به عنوان ماده اولیه و متریال اصلی برای تولید محصولات نوردشده مانند میلگرد، تیرآهن، نبشی و ورق مورد استفاده قرار می‌گیرند.3 به همین دلیل، کیفیت شمش فولادی تأثیر مستقیمی بر کیفیت و قیمت محصولات نهایی تولید شده دارد.3

سه نوع اصلی شمش فولادی صادراتی در بازار ایران وجود دارد:

  1. شمش بیلت (CCM): این شمش‌ها دارای سطح مقطع معمولاً دایره یا مربع هستند و ابعاد استانداردی در حدود ۲۳۰ سانتی‌متر دارند. شمش بیلت عمدتاً برای تولید میلگرد و مفتول استفاده می‌شود و در گریدهای متداول 3sp، 4sp و 5sp تولید می‌گردد.4
  2. شمش بلوم: بلوم از نظر ظاهری شباهت زیادی به بیلت دارد، اما دارای سطح مقطع بزرگتری است. این نوع شمش‌ها اغلب برای تولید مقاطعی مانند پروفیل، تیرآهن و ریل مورد استفاده قرار می‌گیرند.4
  3. شمش اسلب (تختال): این شمش‌ها به صورت مکعب مستطیل هستند و کاربرد اصلی آن‌ها در تولید انواع ورق‌های فولادی نورد گرم است. مجتمع فولاد مبارکه اصفهان از بزرگترین تولیدکنندگان شمش فولادی اسلب صادراتی در ایران محسوب می‌شود.4

کد تعرفه گمرکی (HS Code) اصلی برای شمش فولادی (به‌ویژه شمش‌های حاصل از ذوب مجدد ضایعات)، ۷۲۰۶.۱۰۰۰ است.5 با این حال، کدهای دیگری نیز در زیرمجموعه فصل ۷۲ (آهن و فولاد) مانند ۷۲۰۷ (که بر اساس ابعاد و ضخامت، مانند ضخامت حداقل ۲۰۰ میلی‌متر با کد ۷۲۰۷.۱۱۱۰، تقسیم‌بندی می‌شوند) بسته به نوع دقیق شمش تولیدی (بیلت یا بلوم) استفاده می‌گردد.6

استانداردهای بین‌المللی و گواهی‌های کیفی

صادرات موفق در بازارهای بین‌المللی نیازمند رعایت دقیق استانداردهای کیفی است. خریداران خارجی به‌طور معمول علاوه بر استانداردهای ملی (مانند INSO)، گواهی استاندارد کارخانه تولیدکننده و به ویژه آنالیز شیمیایی دقیق محصول را درخواست می‌کنند.7 کیفیت شمش باید از نظر عیوب سطحی و عیوب درونی (که از طریق بررسی چشمی سطح و سطح برش‌خورده قابل کشف است) مطابق رواداری‌های مجاز باشد.8

یک مزیت رقابتی مهم برای فولاد ایران، کیفیت بالاتر شمش تولیدی در مقایسه با برخی رقبا در منطقه CIS است. این برتری کیفی به دلیل ترکیب شیمیایی مناسب و وجود عناصر آلیاژی نظیر منگنز است که سبب محبوبیت فولاد ایران در بازارهایی مانند الجزایر، تونس و اندونزی شده است.4 این برتری کیفی، حاشیه سود صادرکننده را در شرایطی که موظف به فروش ارز حاصل از صادرات با نرخ‌های دستوری است، حفظ کرده و به نوعی به عنوان یک پوشش ریسک بازاریابی در مقابل محدودیت‌های تحریمی عمل می‌کند.

تحلیل بازارهای کلیدی و مزیت‌های رقابتی

شناخت دقیق مقاصد صادراتی برای بهینه‌سازی فرآیندهای لجستیکی و قیمت‌گذاری ضروری است. مقاصد سنتی صادراتی فولاد ایران شامل کشورهای همسایه مانند عراق، ترکیه، افغانستان، و گرجستان هستند.4 کشورهای حاشیه خلیج فارس (مانند عمان، کویت و قطر) و برخی کشورهای مدیترانه‌ای (مانند قبرس و سوریه) نیز بازارهای مهمی محسوب می‌شوند.9 در عین حال، بازارهای آسیای جنوب شرقی مانند تایلند، اندونزی و فیلیپین نیز حجم قابل‌توجهی از صادرات فولاد ایران را به خود اختصاص می‌دهند.2

بازار عراق دارای شرایط ویژه‌ای است. این کشور به دلیل نزدیکی جغرافیایی، هزینه‌های پایین تولید و حمل‌ونقل در ایران، معافیت‌های مالیاتی و تعرفه‌های گمرکی پایین (۰ تا ۵ درصد)، یک مقصد کلیدی به شمار می‌رود.4 همچنین، استاندارد شمش مورد نیاز عراق اغلب پایین‌تر از سایر مقاصد است که امکان صادرات طیف وسیع‌تری از محصولات را فراهم می‌کند.4 حمل‌ونقل به عراق عمدتاً از طریق مرزهای زمینی مانند مهران و باشماق صورت می‌گیرد.4

قیمت‌گذاری شمش‌های صادراتی بر اساس نرخ‌های جهانی (مانند فوب دریای سیاه یا فوب خلیج فارس) تعیین می‌شود.10 عواملی مانند کیفیت و آنالیز مورد نیاز خریدار، سایز و نوع شمش، نرخ ارز داخلی، قیمت جهانی فولاد، میزان عرضه و تقاضای داخلی و تعرفه‌های گمرکی مقصد، همگی بر قیمت نهایی صادراتی تأثیرگذار هستند.7

قوانین صادرات شمش فولادی
Stack of round steel billet.

بخش دوم: چارچوب قانونی و مجوزهای اولیه صادرات

صادرات شمش فولادی، به عنوان یکی از اقلام مهم و استراتژیک، تحت نظارت شدید وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) قرار دارد تا از توازن بازار داخلی و برگشت ارز اطمینان حاصل شود.

الزامات ثبت‌نام و دریافت کارت بازرگانی

شروع هرگونه فعالیت صادراتی رسمی، مستلزم اخذ کارت بازرگانی از سازمان‌های مربوطه است.11 پس از دریافت کارت بازرگانی، مراحل آماده‌سازی اولیه محصولات و طی کردن فرآیند گمرک و تأمین مدارک آغاز می‌شود.11

اخذ مجوزهای صادراتی از وزارت صمت و بورس کالا

بر خلاف بسیاری از کالاهای غیرنفتی، صادرات محصولات زنجیره فولاد، به ویژه شمش، مشمول مقررات ساماندهی سخت‌گیرانه است.12

صادرات محصولات فولادی با کد تعرفه ۷۲۰۶ (که شامل شمش فولادی می‌شود) صرفاً از طریق واحدهای تولیدکننده آن محصول یا نماینده رسمی آن‌ها امکان‌پذیر است.15 این فرآیند صادرات باید پس از تأییدیه معاونت امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت انجام گیرد.15 هدف از این کنترل سیستمی، جلوگیری از ارزان‌فروشی، تضمین عرضه کافی در بازار داخلی، و در نهایت، اطمینان از برگشت ارز حاصل از صادرات به سامانه نیما است.15

علاوه بر این، عرضه شمش فولادی در بورس کالای ایران (IME) نقش محوری در تعیین قیمت پایه صادراتی و ایجاد شفافیت دارد.16 شفافیت معاملات در بورس کالا، فساد و رانت را حذف کرده و منجر به کشف قیمت عادلانه، منطقی و رقابتی می‌شود.17 این شفافیت در داخل کشور، قدرت رقابت تولیدکنندگان ایرانی را در بازارهای بین‌المللی افزایش داده و اعتماد خریداران خارجی را به نظام قیمت‌گذاری فولاد ایران تقویت می‌کند.16

بر اساس بخشنامه‌های اخیر (مانند بخشنامه مهر ۱۴۰۴)، فرمول جدید محاسبه قیمت پایه محصولات فولادی در بورس کالا، با در نظر گرفتن نسبت معامله به عرضه، در دامنه‌ای مشخص نسبت به نرخ جهانی و نرخ ارز نیما تعدیل خواهد شد.18 این مکانیزم نشان می‌دهد که نظارت دولتی بر صادرات شمش، فراتر از یک ثبت ساده بوده و در واقع یک عملیات تحت نظارت حکومتی است که هدف اصلی آن، هم‌راستایی قیمت‌های داخلی و بین‌المللی و تضمین تعهد ارزی است.

بخش سوم: تنظیم قرارداد و فرآیند مالی بین‌المللی

محدودیت‌های تحریم‌های بین‌المللی، به ویژه تحریم‌های ثانویه که مجازات شرکت‌ها و افراد غیرآمریکایی را شامل می‌شود 2، فرآیند مالی و قراردادی در تجارت شمش فولادی را پیچیده کرده است.

انتخاب صحیح ترم‌های اینکوترمز ۲۰۲۰ در تجارت شمش

به دلیل وزن و حجم بالای شمش فولادی، حمل‌ونقل عموماً دریایی است و ترم‌های حمل دریایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.19 ترم‌های FOB (تحویل کالا روی عرشه کشتی)، CFR (هزینه و کرایه حمل) و CIF (هزینه، بیمه و کرایه حمل) رایج‌ترین انتخاب‌ها هستند.19

  • انتقال ریسک: در شرایط CFR و CIF، انتقال ریسک از فروشنده به خریدار در لحظه بارگیری کالا بر روی کشتی در بندر مبدأ صورت می‌گیرد.20 در شرایط FOB، مسئولیت فروشنده تا زمان عبور کالا از نرده کشتی در بندر مبدأ است.
  • اهمیت ملاحظات گمرکی: صادرکننده باید توجه داشته باشد که در برخی کشورها (مانند هند)، ارزش گمرکی بر اساس CIF محاسبه می‌شود، در حالی که در کشورهای دیگر ممکن است بر اساس FOB باشد.20 عدم هماهنگی در تعیین اینکوترمز و قوانین گمرکی مقصد، می‌تواند منجر به اختلافات تجاری و تحمیل هزینه‌های غیرمنتظره به خریدار شود.

روش‌های نقل و انتقال ارز در فضای تحریم

بزرگترین چالش، موضوع پرداخت است.2 تحریم‌های جهانی باعث شده‌اند که استفاده از روش متداول و امن اعتبار اسنادی (Letter of Credit – LC) عملاً برای بانک‌های ایرانی ممکن نباشد.21

برای رفع این مشکل، صادرکنندگان مجبور به استفاده از کانال‌های جایگزین هستند:

  1. صرافی‌های معتمد: این روش رایج‌ترین راهکار برای انتقال ارز در زمان تحریم سیستم بانکی است.21 در این حالت، خریدار ارز را به صرافی معتمد تولیدکننده یا صرافی معتمد خریدار (که با صراف تولیدکننده در ارتباط است) تحویل می‌دهد.21
  2. واریز دلاری مستقیم: برخی تولیدکنندگان بزرگ فولادی ارز را مستقیماً از طریق سیستم بانکی جمهوری اسلامی به حساب ریالی یا دلاری کارخانه منتقل می‌کنند.21
  3. واریز ریالی: اگر تاجر خارجی مقیم ایران باشد یا نماینده‌ای معتمد در داخل کشور داشته باشد، می‌تواند وجه را به صورت ریالی به حساب کارخانه واریز کند.21

استفاده از شبکه‌های صرافی، اگرچه فرآیند انتقال ارز را تسهیل می‌کند، اما مدیریت ریسک را در حوزه رفع تعهد ارزی پیچیده‌تر می‌سازد. ریسک‌های تحریمی (که دسترسی به شبکه مالی جهانی را محدود می‌کند) و ریسک‌های نظارتی داخلی (که منشأ ارز را برای ایفای تعهد در نیما رصد می‌کند) در نقطه انتقال صرافی تلاقی کرده و صادرکننده باید فرآیند ثبت انتقال را در سامانه جامع تجارت با دقت بیشتری پیگیری کند.

مدیریت ریسک نوسانات ارزی در قراردادهای بلندمدت

نوسانات نرخ ارز یکی از عوامل کلیدی تأثیرگذار بر سودآوری و ثبات صادرات است.22 بررسی‌ها نشان می‌دهند که اگرچه نرخ ارز (کاهش ارزش پول ملی) می‌تواند تأثیر مثبتی بر میزان صادرات داشته باشد، اما نااطمینانی و نوسانات نرخ ارز، تأثیر منفی و مخربی بر پایداری صادرات فولاد دارد، به‌ویژه این تأثیر در بلندمدت شدت بیشتری پیدا می‌کند.22

برای مدیریت این ریسک، لازم است تا صادرکنندگان به سمت قراردادهایی با شرایط منعطف حرکت کنند.23 درج بندهای تعدیل قیمت (Price Adjustment Clauses) در قرارداد، صادرکننده و خریدار را قادر می‌سازد تا در مواجهه با تغییرات ناگهانی نرخ‌های جهانی یا نرخ ارز داخلی، کمترین آسیب را متحمل شوند.23 همچنین، برای حل و فصل اختلافات احتمالی، باید بندهای مربوط به حوادث قهریه (فورس ماژور) و انتخاب نهادهای داوری بین‌المللی (مانند اتاق بازرگانی بین‌المللی ICC) را به دقت در قراردادها گنجاند، چرا که داوری به دلیل تخصصی بودن و سرعت بالاتر، گزینه مناسب‌تری نسبت به سیستم‌های قضایی داخلی است.24

بخش چهارم: تشریفات گمرکی و لجستیک

مراحل فیزیکی صادرات شمش فولادی در گمرکات کشور، نیازمند آمادگی کامل از نظر اسناد و مواجهه با چالش‌های زیرساختی حمل‌ونقل است.

تهیه و تکمیل اسناد صادراتی مورد نیاز گمرک

برای شروع تشریفات گمرکی و صدور کوتاژ صادراتی، صادرکننده (یا حق‌العمل‌کار معتبر) باید مجموعه کاملی از اسناد را ارائه دهد.6 این اسناد شامل کارت بازرگانی 26، پروفرما، لیست بسته‌بندی، بارنامه و مدارک حمل می‌شود.27

مهمترین مدارک تخصصی عبارتند از:

  • مجوز صادرات از وزارت صمت: تأییدیه سیستمی صادرات محصولات شمش فولادی، که بر اساس بخشنامه‌های ساماندهی صمت برای کدهای خاص فولادی ضروری است.15
  • گواهی‌های استاندارد و آنالیز کیفیت: تمامی کشورها برای ترخیص شمش فولادی، گواهی استاندارد کارخانه و آنالیز دقیق کیفیت محصول را مطالبه می‌کنند.7

پس از تکمیل اسناد و اظهار کالا در سامانه گمرکی، کوتاژ صادراتی صادر می‌شود. تاریخ صدور این کوتاژ، نقطه شروع محاسبه مهلت قانونی برای رفع تعهد ارزی است.28

ملاحظات لجستیکی و حمل‌ونقل شمش

به دلیل حجم و وزن بالای شمش، صادرات به مقاصد دور عمدتاً از طریق حمل‌ونقل دریایی و استفاده از بنادر انجام می‌گیرد. برای بازارهای منطقه‌ای مانند عراق، حمل‌ونقل زمینی از طریق مرزهایی نظیر مهران و باشماق بسیار رایج است.4

یکی از بزرگترین موانع پایداری صادرات در بخش فولاد، چالش‌های زیرساختی تأمین انرژی است. قطعی‌های مکرر گاز در فصول سرد و محدودیت‌های اعمال شده در تأمین برق در فصول گرم، ظرفیت تولید کارخانجات را به شدت تحت تأثیر قرار داده و طبق گزارش‌ها، زیان‌های هنگفتی را به فولادسازان تحمیل کرده است.29

توقف یا کاهش تولید ناشی از قطعی انرژی، مستقیماً بر توانایی تولیدکننده در ایفای به‌موقع تعهدات قراردادی صادراتی تأثیر می‌گذارد. از آنجا که مهلت رفع تعهد ارزی از زمان صدور کوتاژ محاسبه می‌شود، تأخیر در تولید و ارسال کالا به دلیل مشکلات داخلی، ریسک عدم ایفای تعهد ارزی در مهلت قانونی (مانند مهلت ۴ ماهه سررسید یا ۱۵ ماهه معافیت مالیاتی) را به شدت بالا می‌برد.28 بنابراین، مدیریت این ریسک‌های فصلی و لحاظ کردن آن در برنامه‌ریزی تولید و بندهای فورس ماژور قرارداد، برای صادرکننده حیاتی است.

بخش پنجم: راهنمای حیاتی رفع تعهد ارزی شمش فولادی

مدیریت تعهد ارزی، پیچیده‌ترین و حیاتی‌ترین بخش فرآیند صادرات شمش فولادی است. آخرین مقررات صادراتی زنجیره فولاد، چارچوب مشخصی را برای بازگشت ارز حاصل از صادرات تعیین کرده‌اند.

مبانی قانونی و میزان تعهد ارزی زنجیره فولاد در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴

بر اساس مصوبه کارگروه بازگشت ارز حاصل از صادرات (ناظر بر آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز) و پیرو مصوبه بهمن ۱۴۰۲، تمامی صادرکنندگان زنجیره فولاد (از ابتدا تا انتهای زنجیره) موظف شده‌اند که از ابتدای فروردین سال ۱۴۰۳ نسبت به عرضه ۱۰۰ درصد ارز حاصل از صادرات خود اقدام کنند.32

وزارت صمت موظف است شناسه‌های ملی تولیدکنندگان حوزه زنجیره ارزش فلزات را احصا کرده و اقدامات لازم را برای بهره‌برداری دستگاه‌های نظارتی و تشکیل گروه یکپارچه (مشمول ۱۰۰٪ تعهد ارزی) انجام دهد.33

قوانین صادرات شمش فولادی

روش‌های عملیاتی برگشت و رفع تعهد ارز

برای ایفای تعهد ۱۰۰ درصدی، صادرکنندگان زنجیره فولاد عمدتاً از روش‌های زیر استفاده می‌کنند:

  1. فروش حواله ارزی در سامانه نیما (روش اصلی):
    این روش، تکلیف اصلی صادرکنندگان شمش فولادی است.32 صادرکننده حواله ارزی خود را در سامانه نیما (بازار یکپارچه معاملات ارز) عرضه می‌کند. نرخ ارز مورد عمل برای این منظور، بر اساس نرخ مبادله توافقی بین واردکنندگان و صادرکنندگان مشمول این آیین‌نامه تعیین می‌شود.35
  2. واردات در مقابل صادرات:
    صادرکنندگان زنجیره فولاد مجاز هستند تا سقف ۱۰۰ درصد ارز حاصل از صادرات خود را برای تأمین نیازهای ارزی خود (شامل واردات مواد اولیه، طرح‌های توسعه‌ای، تکمیل پروژه‌های تولید انرژی و نیاز کالاهای التهابی صنایع فلزی) استفاده کنند.33 این امکان، یک تسهیل مهم برای شرکت‌های بزرگ است که وابستگی بالایی به واردات مواد اولیه و ماشین‌آلات دارند.36 باید توجه داشت که اگر کالاهای وارداتی در دسته “کالاهای التهابی منتخب وزارت صمت” قرار گیرند، باید تحت نظارت و با صلاحدید این وزارتخانه در بورس کالا به فروش برسند.37
  3. عرضه ارز در تالار دوم مرکز مبادله:
    تالار دوم مرکز مبادله ارز و طلای ایران، امکان فروش ارز را با نرخ توافقی برای صادرکنندگان فراهم کرده است. با این حال، دسترسی به تالار دوم بیشتر برای صادرکنندگان کالاهای انتهای زنجیره فولادی و فرآورده‌های نفتی مهیا شده است و مشروط به آن است که صادرکنندگان حداقل ۲۰ درصد از تعهدات ارزی خود را در ۱۵ ماه گذشته در تالار اول (نیما) یا سایر روش‌های مجاز رفع کرده باشند.38

مهلت‌های قانونی و معافیت‌های مالیاتی مرتبط

رعایت مهلت قانونی برای ایفای تعهد ارزی، تعیین‌کننده بهره‌مندی صادرکننده از معافیت‌های مالیاتی است. تعهدات ارزی به‌طور قانونی چهار ماه پس از صدور کوتاژهای صادراتی سررسید می‌شوند.28

صادرکنندگان برای بهره‌مندی از معافیت‌های مالیاتی مرتبط با صادرات، تا ۱۵ ماه پس از تاریخ صدور پروانه صادراتی (کوتاژ) فرصت دارند تا تعهدات ارزی را ایفا کنند.39 این مهلت ۱۵ ماهه به منظور تسهیل فرآیند بازگشت ارز در سیستم‌های مختلف طراحی شده است. به عنوان مثال، مهلت برگشت ارز حاصل از صادرات سال ۱۴۰۲ تا پایان روز ۳۰ مهرماه ۱۴۰۳ تمدید شده بود و پس از آن تاریخ، درصد رفع تعهد ارزی برای اعمال معافیت‌های مالیاتی محاسبه شد.39

تفکیک تکلیف ارزی و معافیت مالیاتی (یک نکته حیاتی)

درک دقیق تفاوت بین تکالیف نظارتی بانک مرکزی و تسهیلات مالیاتی سازمان امور مالیاتی برای صادرکننده شمش فولادی ضروری است.

بر اساس دستورالعمل ابلاغی رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور، صادرکنندگان محصولات فولادی برای سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ از تکلیف رفع تعهد ارزی معاف شدند.40 این اطلاعیه از منظر سازمان امور مالیاتی صادر شده و عمدتاً به معنای عدم اعمال جریمه مالیاتی بر اساس عدم ایفای تعهدات ارزی گذشته و تسهیل در فرآیند اخذ معافیت‌های مالیاتی است.40

با این حال، صادرکننده نباید وظیفه اصلی خود را نادیده بگیرد. مصوبه کارگروه برگشت ارز (بانک مرکزی) همچنان تکلیف عرضه ۱۰۰٪ ارز در سامانه نیما را برای زنجیره فولاد در سال ۱۴۰۳ الزامی می‌داند.32 خطر اصلی در اینجاست که اگر صادرکننده ارز را به نیما بازنگرداند، بانک مرکزی موظف است از تخصیص ارز از منابع بانکی به آن شرکت جلوگیری کند.37 این محدودیت دسترسی به خدمات بانکی و اعتباری کشور، برای تولیدکنندگان بزرگ فولاد که به واردات مواد اولیه و ماشین‌آلات وابسته هستند، یک تهدید جدی عملیاتی محسوب می‌شود و بسیار مهمتر از مزایای معافیت مالیاتی است.

نتیجه‌گیری

صادرات شمش فولادی در ایران، یک عرصه رقابتی و سودآور است که موفقیت در آن به توانایی صادرکننده در مدیریت ریسک‌های نظارتی و لجستیکی وابسته است. درک الزام برگشت ۱۰۰ درصدی ارز به سامانه نیما در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، یک اصل اساسی و حیاتی برای صادرکنندگان اصلی زنجیره فولاد است. این سیاست به منظور مدیریت منابع ارزی کلان کشور و تأمین ارز مورد نیاز واردکنندگان اعمال شده است.

صادرکنندگان باید سودآوری خود را بر پایه مزیت‌های رقابتی ذاتی (مانند کیفیت برتر شمش ایران نسبت به رقبای CIS و هزینه‌های تولید داخلی) و نه بر اساس نرخ‌های آزاد ارز، برنامه‌ریزی کنند. با وجود معافیت‌های مالیاتی اخیر توسط سازمان امور مالیاتی، اولویت باید همواره انطباق کامل با ضوابط بانک مرکزی و عرضه ارز در سامانه نیما باشد تا از اعمال محدودیت‌های تجاری، مسدود شدن تخصیص ارز وارداتی و کاهش اعتبار تجاری جلوگیری شود.

در نهایت، موفقیت در این عرصه مستلزم برنامه‌ریزی دقیق، استفاده از روش‌های مطمئن انتقال ارز در فضای تحریم (از طریق شبکه‌های صرافی معتمد برای ثبت در نیما) و انعقاد قراردادهای تجاری منعطف، با در نظر گرفتن ریسک‌های داخلی پیش‌بینی نشده (مانند قطعی فصلی انرژی) است. توصیه می‌شود فعالان این بخش برای طی کردن مسیر پر پیچ و خم مقررات، از راهنمایی مستمر متخصصان بازرگانی و انطباق بهره‌مند شوند.

قوانین صادرات شمش فولادی

منابع

  1. تاثیر تحریم‌ها و سیاست‌های صادراتی بر بازار آهن‌ آلات ایران – سایت طلا, accessed on November 11, 2025, https://www.tala.ir/news/detail/194134/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D9%87%D9%86%E2%80%8C-%D8%A2%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
  2. تحریم ها صادرات فولاد را متاثر می کند – آهنکو, accessed on November 11, 2025, https://ahanco.com/news/%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AA%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF/
  3. accessed on November 11, 2025, https://ramyarsanat.co/export-steel-ingots-prices/#:~:text=%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%B4%D9%85%D8%B4%20%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%20%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C,%D9%88%20%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA%20%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA%20%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C%20%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF.
  4. هر آنچه در مورد شمش فولادی صادراتی باید بدانید! – فولاد رامیار صنعت, accessed on November 11, 2025, https://ramyarsanat.co/export-steel-ingots-prices/
  5. کد تعرفه (HS Code) 72061000 – شمش – های‌اکسپورت – سایت Hi Export, accessed on November 11, 2025, https://hi-export.ir/tariff/72061000
  6. کد تعرفه‌های آهن، فولاد و فلزات رنگین – حق العمل کاری رها – ترخیص کالا, accessed on November 11, 2025, https://rahaimport.net/%DA%A9%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%87%D9%86%D8%8C-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86/
  7. صفر تا صد صادرات فولاد | فروشگاه اینترنتی شهرآهن, accessed on November 11, 2025, https://www.shahrahan.com/export/steel-export
  8. جدول استاندارد های شمش – آذر گستر سدید, accessed on November 11, 2025, https://ahan2.com/bullion-standards-table/
  9. صادرات شمش فولادی – شهر آهن, accessed on November 11, 2025, https://www.shahrahan.com/export/steel-ingots-export
  10. قیمت جهانی آهن و شمش فولاد در بازار | مرکزآهن, accessed on November 11, 2025, https://www.markazeahan.com/forecast-world-price-iron-future/
  11. بررسی فرآیند و مقاصد صادرات آهن آلات ایران – آهن آنلاین, accessed on November 11, 2025, https://ahanonline.com/211609/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D8%A2%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/
  12. بخشنامه – ساماندهی صادرات محصولات شمش فولادی 5 – راوی حساب, accessed on November 11, 2025, https://www.ravihesab.com/290092
  13. بخشنامه در خصوص ساماندهی صادرات شمش فولادی – آیکسپورت, accessed on November 11, 2025, https://ixport.ir/circular-on-organizing-the-export-of-steel-ingots/
  14. ساماندهی صادرات شمش فولادی به روش القایی – شرکت بازرگانی بین الملل تجارت گستر پرگاس, accessed on November 11, 2025, https://tejaratgostar-company.com/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%85%D8%B4-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7/
  15. شرایط صادرات محصولات فلزی + اسامی شرکت‌های مجاز – ایسنا, accessed on November 11, 2025, https://www.isna.ir/news/98022814653/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%84%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2
  16. بورس کالا در مدار فولاد|فلزات خاورمیانه, accessed on November 11, 2025, https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF_ZmVsZXphdGtoYXZhcm1pYW5laC5pci9mYS9uZXdzLzM4OTEzMy8=_2YHZhNiy2KfYqiDYrtin2YjYsdmF24zYp9mG2Yc=
  17. فرآیند و مزایای عرضه های خرد فولاد در بورس کالای ایران – فولاد 24, accessed on November 11, 2025, https://foolad24.com/post/article/%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
  18. فرمول جدید قیمت گذاری فولاد؛ پیوند نرخ پایه با عرضه و تقاضا در بورس کالا – خبر فارسی, accessed on November 11, 2025, https://khabarfarsi.com/u/227702318
  19. اینکوترمز چیست؟ قوانین و اصطلاحات اینکوترمز 2020 – شرکت بازرگانی راهکار تجارت پایا, accessed on November 11, 2025, https://rahkartejarat.com/incoterms/
  20. اینکوترمز چیست؟ (incoterms) – شرکت بازرگانی ایمن تجارت کارآمد, accessed on November 11, 2025, https://irclearance.com/blog/incoterms/
  21. نحوه پرداخت وجه فولاد صادراتی – بازرگانی فولاد ایران, accessed on November 11, 2025, https://iransteeltrade.com/blog/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%88%D8%AC%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA
  22. تاثیر نوسانات نرخ ارز بر صادرات فولاد ایران با استفاده از رگرسیون داده های ترکیبی با تواتر متفاوت (میداس) – سیویلیکا, accessed on November 11, 2025, https://civilica.com/doc/2370749/
  23. رابطه دلار با قیمت فولاد, accessed on November 11, 2025, https://mihanfooladco.com/mag/dollar-and-the-price-of-steel/
  24. قرارداد خرید میلگرد صادراتی ( صادرات میلگرد از ایران ) – بازرگانی فولاد ایران, accessed on November 11, 2025, https://iransteeltrade.com/blog/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C
  25. حل و فصل اختلافات تجاری بین‌المللی | روزنامه مناقصه مزایده, accessed on November 11, 2025, https://monaghesatiran.ir/36644-%D8%AD%D9%84-%D9%88-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C/
  26. ترخیص صنایع فولادی از گمرک – بازرگانی آریانا جم, accessed on November 11, 2025, https://arianajam.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-2/
  27. صادرات آهن و فولاد | شرکت بازرگانی جی تی جی, accessed on November 11, 2025, https://gtg.ir/iron-exports/
  28. نحوه رفع تعهد ارزی – آپدیت دی ۱۴۰۲ – سولوتیس, accessed on November 11, 2025, https://solotis.ir/blog/foreign-currency-obligations-1400/
  29. چالش های صادرات فولاد ایران – مرجع آهن, accessed on November 11, 2025, https://marjaahan.com/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF/
  30. چالش‌های شش‌گانه صنعت فولاد ایران – چیلان آنلاین, accessed on November 11, 2025, https://chilanonline.com/2022/05/10/42094/
  31. ارز فولادی‌ها این هفته به تالار دوم می‌رود – خبرگزاری مهر, accessed on November 11, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6651007/%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF
  32. عرضه ۱۰۰ درصد ارزِ صادرات فولاد در سامانه نیما از ابتدای ۱۴۰۳ – عصر معدن, accessed on November 11, 2025, http://asremadan.com/Mobile/News/50835/%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87-100-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%90-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C-1403
  33. ابلاغ مصوبه بازگشت ارز حاصل از صادرات و نرخ توافقی زنجیره فولاد و فلزات | ره‌آورد, accessed on November 11, 2025, https://rahavard365.com/news/83878/%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AA
  34. نحوه رفع تعهدات ارزی صادرکنندگان اعلام شد – اتاق اصناف ایران, accessed on November 11, 2025, https://otaghasnafeiran.ir/p8958958-asnaf/?print=print
  35. اصلاح آیین نامه اجرایی تبصره (۶) بند (ح) ماده (۲) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز, accessed on November 11, 2025, https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1808010
  36. اجرای عرضه ارز زنجیره فولاد در تالار دوم قطعی شد؛ چه مزایایی برای صادرکنندگان دارد؟, accessed on November 11, 2025, https://khabarfarsi.com/u/229784585
  37. شروط رفع تعهدات ارزی صادرات زنجیره فولاد و فلزات رنگین اساسی – دنیای اقتصاد, accessed on November 11, 2025, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-4/4122256-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C
  38. امکان فروش ارز کالای انتهایی زنجیره فولاد و فرآورده نفتی در تالار دوم ارزی فراهم شد, accessed on November 11, 2025, https://www.yjc.ir/fa/news/9016487/%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%86%D9%81%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%AF
  39. ۳۰ مهرماه، آخرین مهلت برگشت ارز حاصل از صادرات, accessed on November 11, 2025, https://felezatkhavarmianeh.ir/fa/news/355077/%DB%B3%DB%B0-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA
  40. صادرکنندگان محصولات فولادی از رفع تعهدات ارزی معاف شدند – کارآهن | karahan, accessed on November 11, 2025, https://karahan.ir/blog/currency-exemption-for-exporters-of-steel-products/