صادرات LPG ایران

صادرات LPG ایران: تجارت پروپان و بوتان

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۰۱ آبان ۱۴۰۴

مقدمه: اهمیت صادرات LPG ایران در سبد انرژی ملی

گاز مایع (LPG) که ترکیبی حیاتی از هیدروکربن‌های پروپان و بوتان است، نه تنها به عنوان یک سوخت پرارزش حرارتی، بلکه به عنوان خوراک مهم در زنجیره ارزش پتروشیمی جایگاهی استراتژیک در اقتصاد ایران دارد.1 این فرآورده در پالایشگاه‌های نفتی، میعانات گازی و مجتمع‌های پتروشیمی کشور به تولید می‌رسد. با توجه به ذخایر عظیم هیدروکربوری، ایران در میان تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه قرار گرفته است.3 با این وجود، تجارت و تخصیص بهینه این محصول در سال‌های اخیر به دلیل عوامل ژئوپلیتیک، ساختارهای مالی معیوب و موانع لجستیکی، با چالش‌های پیچیده‌ای روبرو بوده است. در حالی که بازارهای منطقه‌ای و جهانی تشنه این محصول هستند، بخش قابل توجهی از تولید کشور به هدر می‌رود. این گزارش به تحلیل دقیق موقعیت کنونی ایران در بازار پروپان و بوتان، بررسی فرصت‌های بکر صادراتی به کشورهای همسایه و ارزیابی موانع ساختاری و رقابتی پیش‌رو می‌پردازد.

موقعیت استراتژیک LPG ایران در بازار جهانی انرژی

ظرفیت تولید و منابع تأمین پروپان و بوتان

ایران دارای ظرفیت بالقوه بالایی برای تولید LPG است. در حال حاضر، مجموع حجم تولید گاز مایع در کشور به‌طور متوسط حدود ۹.۵ تا ۱۰ میلیون تن در سال برآورد می‌شود.1 این میزان تولید از طریق پالایشگاه‌های گازی (۴.۷ میلیون تن)، واحدهای پتروشیمی (۲.۷ میلیون تن)، و پالایشگاه‌های نفتی و میعانات گازی (۲.۵ میلیون تن) تأمین می‌شود.1 با ورود پروژه‌های بزرگ توسعه‌ای مانند پتروشیمی پارس، بیدبلند، پتروپالایش کنگان و بهره‌برداری کامل از فاز ۱۱ پارس جنوبی، ظرفیت تولید اسمی کشور می‌تواند به بیش از ۱۳ تا ۱۴ میلیون تن در سال افزایش یابد.2

با این حال، تحلیل سهم ایران در تولید منطقه‌ای ابهامات مدیریتی را آشکار می‌سازد. در سال ۲۰۱۷، سهم ایران از تولید LPG خاورمیانه حدود ۱۲.۶ درصد بوده است، در حالی که عربستان سعودی با ۴۰ درصد در صدر قرار داشته است.3 این تفاوت فاحش نشان می‌دهد که علی‌رغم پتانسیل بالای تولید، حجم قابل توجهی از ظرفیت اسمی به دلیل محدودیت‌های صادراتی ناشی از تحریم یا مدیریت نامناسب داخلی در عمل محقق نمی‌شود. این انباشت محصول، سیاست‌گذاران را به سمت تصمیماتی سوق داده است که ارزش اقتصادی پایین‌تری دارند، مانند تزریق آن به خطوط سراسری گاز، در حالی که رقبای منطقه‌ای مازاد خود را به بازارهای پرتقاضای جهانی هدایت می‌کنند.6

مصرف داخلی، مازاد تولید و معضل هدررفت

برخلاف برخی کشورهای اروپایی یا آسیایی که فاقد منابع گاز طبیعی هستند و از LPG به عنوان اتوگاز استفاده می‌کنند 8، در ایران به دلیل توسعه گسترده شبکه گازرسانی، مصرف LPG اساساً محدود به مصارف خانگی در مناطق روستایی و عشایری فاقد لوله‌کشی گاز است (مانند استان‌های سیستان و بلوچستان و آذربایجان غربی).10

برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد که نیاز واقعی خانوارهای مصرف‌کننده LPG برای پخت‌وپز، روزانه حدود ۲۳۰۰ تن یا سالانه حدود ۰.۸ میلیون تن است.11 در مقابل، تولید LPG در پالایشگاه‌های نفتی کشور (به تنهایی و بدون احتساب پارس جنوبی) سالانه ۲.۴ میلیون تن است.11 این اختلاف عمده نشان‌دهنده عرضه داخلی بیش از دو برابر نیاز واقعی است.

بزرگترین چالش، مدیریت مازاد تولید است که سالانه بین ۳ تا ۶ میلیون تن متغیر است.4 به دلیل محدودیت‌های صادراتی ناشی از تحریم‌ها، چاره‌ای جز تزریق این مازاد به خطوط سراسری گاز یا سوزاندن آن در مشعل‌ها (فلر) باقی نمی‌ماند.4 طبق اسناد شرکت ملی گاز، در سال ۱۳۹۹، بیش از ۳.۱ میلیون تن LPG تولیدشده در پارس جنوبی به خط لوله تزریق و هدر رفته است.13 این میزان هدررفت، علاوه بر پیامدهای زیست‌محیطی، به معنای از دست رفتن سرمایه‌ای معادل میلیاردها دلار است.

علاوه بر این، انحراف قابل توجهی از فرآورده به سمت مصرف غیرمجاز در خودروها (برآورد ۱ میلیون تن در سال) نیز مشاهده می‌شود.11 این مصرف غیرمجاز که علی‌رغم توسعه گازرسانی، باعث افزایش بی‌سابقه تقاضای LPG شده است 10، نه تنها خطرآفرین است 1، بلکه نشان‌دهنده نقص در ساماندهی توزیع است.12

یکی از دلایل ریشه‌ای عدم ساماندهی و هدررفت LPG، ساختار مالی معیوب و تعارض منافع در تخصیص درآمدها است. در حال حاضر، ۱۰۰ درصد درآمد صادرات LPG (به عنوان یک ماده تولید شده از گاز) به شرکت ملی گاز می‌رسد.4 این در حالی است که اگر همین میزان LPG به عنوان سوخت خودروها مصرف شود، بنزین معادل آن آزاد شده و می‌توان آن را با ارزش بالاتر صادر کرد. اما سهم وزارت نفت از صادرات بنزین آزاد شده تنها ۱۴.۵ درصد است.14 این تفاوت فاحش در سهم درآمدی، انگیزه لازم برای تخصیص بهینه LPG به سمت سوخت داخلی یا خوراک پتروشیمی را از بین برده و به طور مستقیم به هدررفت میلیون‌ها تن محصول منجر شده است.

در ادامه، تراز میانگین سالانه تولید و هدررفت LPG در ایران بر اساس آمارهای موجود آورده شده است:

تراز تولید، مصرف و هدررفت LPG ایران (برآوردهای میانگین سالانه)

شاخصمقدار (میلیون تن/سال)توضیحات استراتژیک
ظرفیت بالقوه تولید۱۳ تا ۱۴هدف‌گذاری با بهره‌برداری کامل فازهای جدید 2
تولید واقعی۹.۵ تا ۱۰میانگین کنونی تولید 1
مصرف واقعی خانگی۰.۸ تا ۱نیاز واقعی برای پخت و پز خانوارهای فاقد گاز 11
صادرات (شرایط تحریم)۴.۵ تا ۶بیشترین میزان صادرات به چین 4
هدررفت/تزریق به خطوط گاز۳ تا ۶بزرگترین چالش مدیریتی و زیست‌محیطی 13

فرصت‌های کلیدی صادرات LPG به کشورهای همسایه و بازارهای جهانی

بازار جهانی LPG، به خصوص در منطقه آسیا، به دلیل رشد تقاضای مصرفی و صنعتی، بازاری پرپتانسیل است. موقعیت جغرافیایی ایران و دسترسی به آب‌های آزاد و همچنین مرزهای زمینی مشترک با بازارهای نیازمند انرژی، فرصت‌های بزرگی را برای توسعه تجارت پروپان و بوتان فراهم می‌کند.

بازارهای سنتی و نوظهور صادراتی ایران

مقاصد صادراتی ایران به‌شدت تابع تقاضای شرق آسیا و توانایی کشور در دور زدن تحریم‌ها است:

  • چین و هند: چین بزرگترین خریدار LPG ایران است و رکورد صادراتی کشورمان (۶.۸ میلیارد دلار تا دی ماه ۱۴۰۱) با سهم عمده چین شکسته شد.17 چین از LPG خام ایران برای توسعه واحدهای تبدیل به اتیلن و پروپیلن استفاده می‌کند.6 علاوه بر این، شبه قاره هند، به ویژه هند، بازار کلیدی برای صادرات LPG خاورمیانه است؛ چرا که هند ۵۵ درصد از تقاضای سالانه ۲۸.۵ میلیون تنی خود را از طریق واردات تامین می‌کند.5 مناطق جنوب شرق آسیا ظرفیت بالایی برای دریافت پروپان و بوتان با سهم بیشتری از بوتان را دارا هستند.18
  • بازارهای نوظهور (آفریقا و اروپا): در سال‌های گذشته، صادرات به مقاصد جدید مانند آفریقا و حتی اروپا در دستور کار قرار گرفته است.19 کشورهایی مانند کنیا و تانزانیا (دومین واردکننده بزرگ LPG در شرق آفریقا) به عنوان بازارهای متقاضی بوتان مطرح هستند.20 تانزانیا با هدف اجرای برنامه “آشپزی پاک” و کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی، مصرف داخلی LPG را افزایش داده و همچنین از طریق خطوط زمینی به کشورهای همسایه نیز صادرات مجدد دارد.21

تحلیل تقاضا در بازارهای زمینی همسایگان

تمرکز بر همسایگان زمینی (Landlocked Neighbors) یک استراتژی حیاتی برای کاهش ریسک تحریم‌های دریایی است. این کشورها تقاضای ثابتی برای LPG دارند:

  • پاکستان: پاکستان کشوری پرجمعیت و به شدت وابسته به واردات حامل‌های انرژی است.22 پروپان و بوتان یکی از مهم‌ترین اقلام صادراتی ایران به این کشور محسوب می‌شود.23 به دلیل عدم وجود کانال‌های بانکی مستقیم، تهاتر کالا به کالا (مانند تهاتر برنج با LPG) به عنوان راهکار اصلی و در دسترس برای افزایش حجم تبادلات تجاری مطرح شده است.24
  • ترکیه: ترکیه به دلیل حجم بالای استفاده از اتوگاز (AutoGas) در ناوگان حمل‌ونقل خود، یکی از بزرگترین مصرف‌کنندگان LPG در جهان است (سالانه ۴.۵ میلیون خودرو و ۳.۳ میلیون تن مصرف).9 ترکیه و روسیه به عنوان مقاصد صادراتی پروپان و بوتان ایران شناخته می‌شوند.18
  • افغانستان و عراق: افغانستان نه تنها به عنوان یک بازار مصرف داخلی (با توجه به فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل زمینی از ایران) 25، بلکه به عنوان یک مسیر ترانزیت برای صادرات LPG به پاکستان (شبیه مسیر ترانزیت LPG ترکمنستان) نیز پتانسیل دارد.26 همچنین، عراق، که به دنبال افزایش تولید از میادین مشترک است، همچنان پتانسیل قراردادهای انرژی و واردات از ایران را حفظ کرده است.26

تحریم‌های بین‌المللی عمدتاً بر حمل‌ونقل دریایی و مبادلات بانکی تأثیر می‌گذارند. در نتیجه، صادرات زمینی به بازارهایی مانند پاکستان، افغانستان و ترکیه، فرصتی استراتژیک برای دور زدن این گلوگاه‌ها فراهم می‌سازد. توسعه مکانیسم‌هایی نظیر تهاتر و تقویت زیرساخت‌های زمینی به ایران امکان می‌دهد تا گاز مایع مازاد را بدون اتکا به کشتی‌های تحت پوشش بیمه‌های بین‌المللی یا سیستم‌های مالی غربی، به مقصد برساند.

چالش‌های بنیادین پیش روی تجارت LPG ایران

موانع لجستیکی و زیرساختی حیاتی

ضعف در زیرساخت‌های حمل‌ونقل و صادرات، یکی از جدی‌ترین چالش‌های عملیاتی است که کارایی تجارت LPG ایران را تضعیف می‌کند.

نقص در زیرساخت‌ها در پارس جنوبی مشهود است. فرسودگی خطوط لوله کنونی انتقال پروپان و بوتان به اسکله‌های صادراتی پتروشیمی، به دلیل خاصیت سیال (دمای منفی ۴۱ درجه سانتی‌گراد برای پروپان)، باعث تخریب پوشش لوله و یخ‌زدگی شده است.27 این فرسودگی، علاوه بر مشکلات عملیاتی، زمان بارگیری کشتی‌ها را به‌شدت افزایش می‌دهد. تأخیر در بارگیری، که گاهی از ۲۲ ساعت به ۶ تا ۷ روز افزایش می‌یابد، جریمه‌های سنگین روزانه (Demurrage) تا حدود ۴۰ هزار دلار در روز را به اقتصاد تحمیل می‌کند.27 این مشکل عملیاتی داخلی، به صورت مضاعف، تحریم‌های خارجی را تشدید می‌کند. در شرایطی که یافتن ناوگان دریایی تحت پوشش بیمه (P&I) دشوار است 28، تحمیل هزینه‌های اضافی ناشی از تأخیر در بارگیری، تمایل همین ناوگان محدود را برای همکاری با بنادر ایران کاهش می‌دهد.

همچنین، فقدان تعداد کافی کشتی‌های مخصوص حمل گاز مایع و نبود اسکله مناسب در نزدیکی فازهای اصلی پارس جنوبی، از دیگر موانع مهم در صادرات به شمار می‌رود.4 این عوامل، در مجموع، منجر به عدم توانایی ایران در صادرات حداکثری و در نتیجه افزایش هدررفت داخلی شده است.

تحریم‌های بین‌المللی و چالش‌های مالی

تحریم‌های آمریکا نه تنها تعداد خریداران LPG از ایران را به حداقل رسانده 2، بلکه کشور را وادار به ارائه تخفیف‌های قابل توجهی (گاه بیش از ۳۰ درصد) در معاملات بورس انرژی کرده است تا بازارهای محدود خود را حفظ کند.2

وزارت خزانه‌داری آمریکا به‌طور مستمر شبکه‌ها و افراد درگیر در صادرات گسترده گاز مایع و نفت خام ایران به بازارهای خارجی را هدف تحریم‌های جدید قرار می‌دهد.30 این تحریم‌ها به‌طور خاص صادرات LPG (پروپان، بوتان و ترکیبات مشابه) را هدف گرفته‌اند.32 هدف این اقدامات، مسدود کردن یکی از معدود مسیرهای درآمدی ایران و افزایش هزینه‌های تجارت است.

در حوزه مالی، فقدان کانال‌های بانکی مستقیم، نقل و انتقال پول با کشورهای همسایه (مانند پاکستان و سایر مناطق هدف) را مختل کرده است.24 این مانع، نیاز به اتکا به مکانیزم‌های پرهزینه و پیچیده تهاتر کالا به کالا را برای انجام مبادلات بزرگ انرژی افزایش می‌دهد.24

رقابت منطقه‌ای و تهاجم قیمتی

ایران در بازارهای کلیدی آسیا با رقابت شدید تولیدکنندگان بزرگ منطقه و افزایش عرضه جهانی مواجه است.

  • رقبای اصلی: عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی و همچنین ایالات متحده (با عرضه قوی از منابع شیل) رقبای اصلی ایران در بازار LPG آسیا هستند.4 انتظار می‌رود صادرات LPG خاورمیانه در سال ۲۰۲۲ رشد قابل توجهی داشته و به ۳۸.۹ میلیون تن برسد.7 قطر و امارات نیز برنامه‌های توسعه‌ای برای افزایش ظرفیت LNG دارند که به‌طور غیرمستقیم بر بازار LPG منطقه اثر می‌گذارد.35
  • سیاست‌های قیمتی تهاجمی: شرکت‌های بزرگ مانند سابیک عربستان سعودی، با هدف تصاحب بازارهای سنتی ایران، قیمت محصولات پتروشیمی و پلیمری خود را به شدت کاهش داده و از خوراک بسیار ارزان (مانند اتان ۹۶ دلاری) برای تولید LPG با قیمت رقابتی استفاده می‌کنند.6
  • نوسانات قیمت جهانی: قیمت‌های قرارداد آرامکو (Aramco Contract Price – CP) به عنوان معیار قیمت‌گذاری LPG خاورمیانه عمل می‌کنند. کاهش‌های متوالی در قیمت پروپان و بوتان (مانند کاهش ۵۵ دلاری در آگوست ۲۰۲۵ یا کاهش ۲۵ دلاری در اکتبر ۲۰۲۵) 36 نشان‌دهنده مازاد عرضه یا تقاضای ضعیف فصلی در بازار جهانی است. این کاهش قیمت‌های جهانی، سودآوری صادرات خام ایران را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و لزوم تمرکز بر صنایع با ارزش افزوده بالا را حیاتی‌تر می‌سازد.

راهبردهای توسعه پایدار تجارت LPG: حرکت از خام‌فروشی به ارزش افزوده

برای تبدیل تهدید مازاد تولید و تحریم‌ها به فرصت‌های اقتصادی، تغییر رویکرد از صادرات خام به توسعه زنجیره ارزش ضروری است.

اولویت‌بندی مصرف: افزایش سهم خوراک پتروشیمی

بهترین و اقتصادی‌ترین مسیر برای استفاده از مازاد تولید LPG، تخصیص آن به عنوان خوراک در واحدهای پتروشیمی، به ویژه برای تولید پروپیلن است.38

استفاده از پروپان در واحدهای پروپان‌زدایی (PDH) برای تولید پروپیلن، ارزش افزوده هزار دلاری در هر تن ایجاد می‌کند؛ به‌طوری که قیمت هر تن LPG خام (حدود ۴۰۰ دلار) به قیمت محصولات مشتق شده از پروپیلن (۱۰۰۰ دلار یا بیشتر) تبدیل می‌شود.39 پروپیلن در حال حاضر یک محصول استراتژیک است که کشور با کمبود آن مواجه است و کمبود آن باعث شده تا ایران سالانه حدود ۵۱۶ میلیون دلار محصولات پایین‌دستی این زنجیره را وارد کند.38 توسعه پروژه‌های PDH، نه تنها خام‌فروشی را متوقف می‌کند، بلکه کسری پروپیلن برای صنایع داخلی (مانند نساجی و پلاستیک) را نیز برطرف می‌سازد.

با توجه به راهبرد دولت سیزدهم مبنی بر تکمیل زنجیره ارزش 41، طرح‌هایی مانند واحد PDH پتروشیمی رجال در حال اجرا هستند و انتظار می‌رود نخستین واحد تا اوایل سال ۱۴۰۴ راه‌اندازی شود.41 با این حال، با توجه به اینکه افزایش ظرفیت واحدهای پتروشیمی خوراک LPG حدود ۸ سال زمان می‌برد 2، تسریع در این پروژه‌ها حیاتی است. کاهش قیمت‌های جهانی پروپان (ناشی از سیاست‌های آرامکو و عرضه آمریکا) فشار بیشتری برای جذب مازاد تولید در داخل ایجاد می‌کند و توسعه PDH را به تنها راه منطقی بلندمدت تبدیل می‌کند.

مقایسه ارزش اقتصادی مسیرهای مصرف LPG

مسیر مصرفمحصول نهاییارزش تقریبی (میلیون دلار/تن LPG)اثر اقتصادی بر کشور
خام‌فروشی/صادراتLPG خام۴۰۰درآمدزایی مستقیم، بدون ارزش افزوده و اشتغال 39
جایگزینی سوختصادرات بنزین آزادشده۷۰۰آزادسازی ۱.۲۶ میلیون تن بنزین برای صادرات 9
زنجیره ارزشپروپیلن (PDH)۱۰۰۰+بالاترین ارزش افزوده، جلوگیری از واردات و تأمین خوراک پتروشیمی 38
هدررفتصفر۰زیان مالی مستقیم و آلودگی محیط زیست 13
صادرات LPG ایران

تسهیل تجارت مرزی و زمینی

با توجه به موانع لجستیکی دریایی و تحریم‌های بانکی، باید تمرکز قاطعانه‌ای بر تجارت زمینی و تقویت کریدورهای مرزی صورت گیرد.

نیاز است زیرساخت‌های حمل‌ونقل زمینی به کشورهایی مانند پاکستان و افغانستان توسعه یابد. LPG به عنوان یک قلم صادراتی مهم به پاکستان، می‌تواند از طریق فعال‌سازی بازارچه‌های مرزی و توسعه کریدورهای حمل‌ونقل زمینی (مشابه مسیری که ترکمنستان از طریق افغانستان برای پاکستان استفاده می‌کند) تقویت شود.23

برای حل چالش‌های انتقال مالی، باید مکانیزم تهاتر کالا به کالا با همسایگان (به‌ویژه تهاتر LPG با محصولاتی نظیر برنج پاکستان) به صورت قوی و دولتی پایدارسازی و تعریف شود تا وابستگی به سیستم‌های بانکی جهانی به حداقل برسد.24

مهم‌تر از همه، بازنگری در مدل‌های تخصیص درآمد (رفع تعارض منافع وزارت نفت مبنی بر تخصیص ۱۰۰ درصدی درآمد صادرات خام) امری ضروری است.4 تدابیر قانونی باید اطمینان حاصل کنند که تخصیص بهینه LPG به صنایع داخلی و جلوگیری از هدررفت، از انگیزه مالی لازم برخوردار باشد.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز اقدام

تجارت پروپان و بوتان ایران، اگرچه با پتانسیل تولید بالا و بازارهای تشنه در آسیا مواجه است، اما در سایه تحریم‌ها و ضعف‌های ساختاری داخلی، همچنان به طور کامل محقق نشده است. هدررفت سالانه ۳ تا ۶ میلیون تنی گاز مایع، نشان‌دهنده ناکارآمدی سیاست‌های تخصیص و اولویت‌بندی مصرف است. فرسودگی زیرساخت‌های صادراتی، تحمیل جریمه‌های سنگین لجستیکی و محدودیت‌های بیمه‌ای بین‌المللی نیز موانع عملیاتی جدی هستند که سودآوری را کاهش می‌دهند.

برای تضمین آینده‌ای پایدار و سودآور در تجارت LPG، اتخاذ یک استراتژی دوگانه بلندمدت و کوتاه‌مدت ضروری است: در بلندمدت، اولویت باید با سرمایه‌گذاری بی‌قید و شرط و سریع در طرح‌های تکمیل زنجیره ارزش (مانند واحدهای PDH) باشد تا پروپان خام به پروپیلن با ارزش افزوده بالا تبدیل شود. این اقدام نه تنها پاسخگوی کمبود داخلی است، بلکه حاشیه سود ایران را در برابر رقابت قیمتی منطقه‌ای حفظ می‌کند. در کوتاه‌مدت، جهت مقابله با اثر تحریم‌های دریایی و بانکی، باید توسعه زیرساخت‌های زمینی به همسایگان (پاکستان و افغانستان) و نهادینه کردن مکانیزم‌های تهاتر برای تسهیل جریان نقدینگی و صادرات زمینی در دستور کار قرار گیرد. اصلاح ساختار مالی تخصیص درآمدها در وزارت نفت نیز یک اقدام تقنینی فوری است تا انگیزه لازم برای جلوگیری از خام‌فروشی و هدررفت فراهم آید.

Works cited

  1. بهترین راه تعیین تکلیف گاز مایع مازاد کشور چیست؟ – نفتی ها, accessed on October 23, 2025, https://naftiha.ir/62482
  2. گازمایع،سوخت خودرو یا خوراک پتروشیمی؟/وجود ۱۰ میلیون تن LPG مازاد, accessed on October 23, 2025, http://pvc-asso.ir/news/3488/%DA%AF%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D8%8C%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%9F/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%DB%B1%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%86-LPG-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF’
  3. استفاده از ال‌پی‌جی به عنوان خوراک صنایع پتروشیمی کشور – جامعه اندیشکده ها, accessed on October 23, 2025, https://iranthinktanks.com/using-lpg-as-a-feed-for-the-countrys-petrochemical-industry/
  4. ۱۰۰ درصد درآمد صادراتی LPG در جیب وزارت نفت – مهرشید نیرو, accessed on October 23, 2025, https://mehrshidniroo.com/%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-lpg-%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%86%D9%81/
  5. بررسی و تحلیل بازار LPG – اتحادیه صادرکنندگان نفت و گاز و پتروشیمی, accessed on October 23, 2025, https://www.opex.ir/fa/news/38574/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-LPG
  6. جزئیات حمله جدید سعودی‌ها به بازار پتروشیمی ایران – مشرق نیوز, accessed on October 23, 2025, https://www.mashreghnews.ir/news/649598/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
  7. رشد صادرات LPG ایران در سال ۲۰۲۲ – نفت ما, accessed on October 23, 2025, https://www.naftema.com/news/143127/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-lpg-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2
  8. مزیت‌های صادراتی LPG نسبت به بنزین – پایگاه اطلاع رسانی عصر خودرو, accessed on October 23, 2025, https://www.asrekhodro.com/Mobile/News/189252/%D9%85%D8%B2%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-LPG-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86
  9. مصرف داخلی LPG، اقتصادی تر از صادرات آن – خبرگزاری مهر, accessed on October 23, 2025, https://www.mehrnews.com/news/5032817/%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-LPG-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%86
  10. مصرف بی‌سابقه گاز مایع در کشور – شانا, accessed on October 23, 2025, https://www.shana.ir/news/309305/%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D8%A8%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1
  11. تشدید هدررفت گاز مایع در پی کاهش صادرات/ ارجاع پرونده LPG به قوه قضائیه – خبرگزاری مهر, accessed on October 23, 2025, https://www.mehrnews.com/news/5502685/%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%AF%D8%B1%D8%B1%D9%81%D8%AA-LPG-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%88%D9%87-%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%87
  12. موارد جدید مصرف گاز LPG در کشور و ضرورت تخصیص منابع | تلویزیون صمت, accessed on October 23, 2025, https://tvsamt.ir/1401/03/16/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%81%D8%AA-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-lpg-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1/
  13. اسناد هدررفت گازمایع در کشور – میز نفت, accessed on October 23, 2025, https://www.mizenaft.ir/news/32497/%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D8%AF%D8%B1%D8%B1%D9%81%D8%AA-%DA%AF%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1
  14. هدر رفت 3 میلیون تن LPG در خطوط لوله+سند | نفت آرا, accessed on October 23, 2025, https://www.naftara.ir/fa/news/2438/%D9%87%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%81%D8%AA-3-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%86-lpg-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AF
  15. دولت رسما گاز مایع را گران کرد – بورس 24, accessed on October 23, 2025, https://www.bourse24.ir/news/60513
  16. اقتصادی بودن گاز مایع نسبت به بنزین – خبرگزاری صدا و سیما, accessed on October 23, 2025, https://www.iribnews.ir/fa/news/3946620/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86
  17. رشد ۸۶ درصدی درآمد صادرات گاز مایع‌/ رکورد صادرات ال‌پی‌جی با ۶.۸ میلیارد دلار شکسته شد, accessed on October 23, 2025, https://www.javanonline.ir/fa/news/1128622/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%DB%B8%DB%B6-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9%E2%80%8C-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D9%BE%DB%8C%E2%80%8C%D8%AC%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%DB%B6%DB%B8-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF
  18. مقاله مطالعات بازاریابی محموله های صادراتی گاز مایع پروپان و بوتان – سیویلیکا, accessed on October 23, 2025, https://civilica.com/doc/1511144/
  19. برنامه جدید صادرات LPG به اروپا/ آفریقا بازار جدید گاز ایران – آخرین خبر, accessed on October 23, 2025, https://akharinkhabar.ir/money/1607627/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-LPG-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
  20. طی سال گذشته محقق شد/ صادرات ٢٢ میلیون دلار نفتا، پروپان و بوتان از NGL سیری – بورس 24, accessed on October 23, 2025, https://www.bourse24.ir/news/88395
  21. بازار گاز ال پی جی در تانزانیا – معاونت دیپلماسی اقتصادی – وزارت امور خارجه, accessed on October 23, 2025, https://economic.mfa.gov.ir/portal/newsview/750250
  22. بازار انرژی پاکستان – معاونت دیپلماسی اقتصادی – وزارت امور خارجه, accessed on October 23, 2025, https://economic.mfa.ir/portal/newsview/687950
  23. ظرفیت صادرات ایران به پاکستان چهار میلیارد دلار است, accessed on October 23, 2025, https://iraneconomist.com/fa/news/181972/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
  24. تهاتر برنج با گاز مایع برای افزایش مبادلات تجاری ایران و پاکستان – ایرنا, accessed on October 23, 2025, https://www.irna.ir/news/84834219/%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AC-%D8%A8%D8%A7-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
  25. حمل گاز مایع به افغانستان توسط ناوگان حمل و نقل شرکت کیان پترولیوم – kianpetroleum, accessed on October 23, 2025, https://www.kianpetroleum.com/transporting-liquefied-gas-to-afghanistan/
  26. صادرات گاز مایع (LPG) ترکمنستان به پاکستان از طریق افغانستان آغاز شد, accessed on October 23, 2025, https://www.gashouse.ir/archive-4-5?id=167
  27. پایداری صادرات بوتان و پروپان – دنیای اقتصاد, accessed on October 23, 2025, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-126/4046528-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D9%86
  28. عدم گشایش در تحریم بیمه‌ای حمل و نقل صنعت پتروشیمی – ساعت ۲۴, accessed on October 23, 2025, https://www.saat24.news/amp/news/17650/%D8%B9%D8%AF%D9%85-%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C
  29. کتاب تاثیر تحریم بر بیمه حمل و نقل دریایی نفت و گاز ایران از منظر حقوق بین‌الملل [چ1], accessed on October 23, 2025, https://www.gisoom.com/book/44835845/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84/
  30. تحریم‌های جدید آمریکا علیه شبکه صادرات LPG ایران+جزئیات – خبرگزاری آنا, accessed on October 23, 2025, https://ana.ir/fa/news/968876/%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-lpg-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA
  31. تحریم های جدید آمریکا علیه شبکه صادرات LPG ایران+جزئیات – آنا – خبر فارسی, accessed on October 23, 2025, https://khabarfarsi.com/u/211798088
  32. فروش گاز و نفت ایران هدف تحریم‌های جدید آمریکا/ چین به خرید میلیونی نفت ادامه می‌دهد؟, accessed on October 23, 2025, https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2092492/%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%88-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D8%AF
  33. نقشه تجاری ایران با اروپا و آمریکا/ ۶ مانع گسترش تجارت با آمریکا – قدس آنلاین, accessed on October 23, 2025, https://www.qudsonline.ir/news/927912/%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DB%B6-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7
  34. استراتژی عربستان در کاهش خام‌فروشی LPG – قدس آنلاین, accessed on October 23, 2025, https://www.qudsonline.ir/news/640419/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C-LPG
  35. Middle East on track to become second-largest gas producing region in 2025, accessed on October 23, 2025, https://oilreviewmiddleeast.com/exploration-production/middle-east-on-track-to-become-second-largest-gas-producing-region-in-2025
  36. LPG Price August 2025 – Aramco Slashes Prices by $55 – GGT Petrochemical, accessed on October 23, 2025, https://ggttrade.com/lpg-price-august-2025-aramco-slashes-prices-by-55/
  37. Saudi Aramco sets propane, butane prices for October, accessed on October 23, 2025, https://www.argaam.com/en/reports/propane-butane-prices/52530?preview=true
  38. جزئیات یک طرح جدید با LPG – میز نفت, accessed on October 23, 2025, https://www.mizenaft.ir/report/25727/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-lpg
  39. بهترین روش مصرف LPG؛ تخصیص به عنوان خوراک پتروشیمی‌ها – خبرگزاری مهر, accessed on October 23, 2025, https://www.mehrnews.com/news/4803142/%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-LPG-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%B5-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7
  40. تحلیل فنی اقتصادی روش های تولید پروپیلن و ارائه یک استراتژی | نفت ما, accessed on October 23, 2025, https://www.naftema.com/news/117934/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%81%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%BE%DB%8C%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C
  41. راه‌اندازی نخستین واحد تولید پروپیلن از پروپان در ۱۴۰۴ – ویکی پلاست, accessed on October 23, 2025, https://wikiplast.ir/news/19348/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%BE%DB%8C%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4
  42. آخرین اخبار «پتروشیمی های خوراک مایع» – خبربان, accessed on October 23, 2025, https://khabarban.com/tag/%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B9