صادرات مجدد از عمان به کشورهای CIS در ۲۰۲۶؛ فرصت‌ها و مسیرهای سودآور

در سپیده‌دم سال ۲۰۲۶، جغرافیای اقتصادی منطقه غرب آسیا و آسیای مرکزی دستخوش تحولی بنیادین شده است که در آن، سلطنت عمان به عنوان یک هاب لجستیکی بی‌طرف و فوق‌مدرن، نقشی حیاتی در پیوند دادن ظرفیت‌های تولیدی ایران به بازارهای پرمصرف کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) ایفا می‌کند. با توجه به تشدید فشارهای ژئوپلیتیکی و تغییر مسیرهای سنتی تجارت، مدل صادرات مجدد از عمان به کشورهای CIS، نه تنها یک راهکار برای دور زدن محدودیت‌های تجاری، بلکه یک استراتژی هوشمندانه برای کاهش هزینه‌های تمام‌شده و افزایش رقابت‌پذیری کالاهای ایرانی در سطح جهانی محسوب می‌شود.

این گزارش به تحلیل جامع فرصت‌هایی می‌پردازد که در سال ۲۰۲۶، از طریق ترکیب زیرساخت‌های بندری پیشرفته عمان، توافق‌نامه‌های ترانزیتی همچون موافقت‌نامه عشق‌آباد و مکانیزم‌های مالی نوین، پیش روی بازرگانان و تولیدکنندگان ایرانی قرار گرفته است تا بتوانند نفوذی پایدار در بازارهای روسیه، ازبکستان، قزاقستان و سایر کشورهای این حوزه داشته باشند.

تحول ژئواکونومیک ۲۰۲۶: جایگاه راهبردی عمان در زنجیره تأمین منطقه

در سال ۲۰۲۶، روابط اقتصادی ایران و عمان از سطح تبادلات ساده کالایی فراتر رفته و به یک مشارکت راهبردی در حوزه‌های لجستیک، انرژی و ترانزیت بدل گشته است. تحلیل داده‌های تجاری نشان می‌دهد که حجم مبادلات دوجانبه در مسیر ثبت رکوردی تاریخی تا پایان مارس ۲۰۲۶ قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود این رقم از مرز ۲.۵ میلیارد دلار عبور کند.¹ این رشد پایدار، ریشه در سیاست «بی‌طرفی فعال» مسقط دارد که اجازه می‌دهد عمان به عنوان یک منطقه امن برای جریان کالا و سرمایه، حتی در دوره‌های پرتنش سیاسی، عمل کند.³

عمان در افق ۲۰۲۶، با بهره‌برداری از پروژه‌های کلان زیرساختی در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۴۰»، خود را به عنوان جنوبی‌ترین دروازه کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) تثبیت کرده است.⁵ برای صادرکنندگان ایرانی، این به معنای دسترسی به بندری است که نه تنها تعرفه گمرکی آن با ۶۱ کشور دنیا صفر است، بلکه دارای پیوندهای عمیق لجستیکی با بازارهای نوظهور در شرق آفریقا، جنوب آسیا و مهم‌تر از همه، کشورهای CIS می‌باشد.⁶

تحولات سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶، از جمله نهایی شدن توافق‌نامه‌های تجارت آزاد میان عمان و کشورهایی نظیر هند و تقویت همکاری‌ها با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU)، جذابیت عمان را برای «تغییر مبدأ» کالاهای ایرانی دوچندان کرده است.⁸ در شرایطی که مسیرهای سنتی تجارت در دریای سرخ و مدیترانه با چالش‌های امنیتی و هزینه‌های بالای بیمه روبرو هستند، مسیر دریای عمان به سمت بنادر ایران و سپس ترانزیت ریلی به شمال، به امن‌ترین و باثبات‌ترین گزینه تبدیل شده است.¹⁰

شاخص تجاری ایران و عمان (۲۰۲۴-۲۰۲۶)	۲۰۲۴ (واقعی)	۲۰۲۵ (تخمینی)	۲۰۲۶ (پیش‌بینی)	نرخ رشد سالانه
حجم کل مبادلات (میلیارد دلار)	۱.۸	۲.۳	۲.۸	۱۵٪ – ۲۰٪
صادرات غیرنفتی ایران به عمان (میلیارد دلار)	۱.۲	۱.۶	۱.۹	۲۵٪ – ۳۰٪
سهم صادرات مجدد از کل تجارت (درصد)	۱۲٪	۱۸٪	۲۴٪	رشد مستمر
تعداد شرکت‌های ایرانی ثبت شده در عمان	۱۸۰۰	۲۱۰۰	۲۵۰۰	۱۰٪

تحلیل جدول فوق نشان می‌دهد که صادرات مجدد، پیشران اصلی رشد تجارت در سال ۲۰۲۶ است.³ این فرآیند به تولیدکننده ایرانی اجازه می‌دهد با استفاده از مزیت‌های قانونی مناطق آزاد عمان، کالای خود را با برند و گواهی مبدأ عمانی به بازارهایی ارسال کند که به طور مستقیم دسترسی به آن‌ها دشوار یا پرهزینه است.⁶

واکاوی زیرساخت‌های بندری عمان: خوشه‌های لجستیکی صحار، دقم و صلاله

موفقیت در استراتژی صادرات مجدد به کشورهای CIS مستلزم شناخت دقیق ظرفیت‌های عملیاتی بنادر اصلی عمان است که در سال ۲۰۲۶ به بلوغ کامل رسیده‌اند. این بنادر دیگر تنها نقاط تخلیه و بارگیری نیستند، بلکه به مراکز فرآوری و ارزش‌افزوده تبدیل شده‌اند.¹³

بندر و منطقه آزاد صحار: هاب محصولات تندمصرف و پتروشیمی

بندر صحار به دلیل نزدیکی جغرافیایی به بنادر جنوبی ایران (بندرعباس و چابهار) و اتصال مستقیم به شبکه بزرگراه‌های دوبی و ریاض، اصلی‌ترین انتخاب برای صادرات مجدد کالاهای ایرانی در سال ۲۰۲۶ است.² این بندر دارای پایانه‌های تخصصی برای کالاهای فله، کانتینری و محصولات مایع پتروشیمی است.

در سال ۲۰۲۶، صحار به عنوان مرکز توزیع مواد غذایی و محصولات کشاورزی ایران به مقصد روسیه شناخته می‌شود.¹⁴ وجود انبارهای سردخانه با ظرفیت بالا و سیستم‌های بازرسی سریع محصولات کشاورزی، امکان ترانزیت میوه، سبزیجات و لبنیات ایرانی را با کمترین ضایعات فراهم کرده است.¹³ همچنین، مجتمع‌های صنایع پایین‌دستی پتروشیمی در منطقه آزاد صحار، فرصتی عالی برای ترکیب محصولات پلیمری ایران با مواد اولیه عمانی و تولید محصولات نهایی با برچسب “Made in Oman” فراهم می‌آورند.¹

منطقه اقتصادی ویژه دقم: غول صنعتی خارج از تنگه هرمز

منطقه دقم (SEZAD) با وسعت ۲۰۰۰ کیلومتر مربع، در سال ۲۰۲۶ به یکی از بزرگترین مقاصد سرمایه‌گذاری صنعتی در جهان تبدیل شده است.¹⁵ موقعیت دقم در حاشیه دریای عرب و خارج از نقطه حساس تنگه هرمز، امنیت بالایی را برای محموله‌های صادراتی به مقصد کشورهای CIS که از مسیرهای طولانی دریایی عبور می‌کنند، فراهم می‌کند.¹⁶

در سال ۲۰۲۶، دقم کانون توجه صنایع سنگین ایران از جمله فولاد و مصالح ساختمانی است.¹⁷ پروژه‌های مشترک در حوزه پالایشگاهی و پتروشیمی در این منطقه، امکان فرآوری مجدد مواد خام معدنی و نفتی ایران را فراهم کرده است تا تحت لوای قوانین تجارت آزاد عمان، به بازارهای اوراسیا صادر شوند.³ علاوه بر این، دقم با برخورداری از فرودگاه بین‌المللی و بندر عمیق، امکان حمل‌ونقل چندوجهی را برای قطعات حساس صنعتی و تجهیزات پزشکی فراهم کرده است.¹⁵

بندر صلاله: ایستگاه ترانزیتی اقیانوسی

بندر صلاله در جنوب عمان، تخصص ویژه‌ای در جابجایی کانتینری در ابعاد بزرگ دارد.¹³ در استراتژی صادرات مجدد، صلاله به عنوان نقطه‌ای عمل می‌کند که کالاهای فله ایرانی پس از انتقال به عمان، به کانتینرهای استاندارد بین‌المللی منتقل شده و از طریق خطوط کشتیرانی مادر (Mother Vessels) به سمت بنادر واسطه در هند یا پاکستان و سپس از طریق مسیرهای زمینی به سمت کشورهای CIS هدایت می‌شوند.⁷

ویژگی‌های عملیاتی بنادر عمان در ۲۰۲۶	بندر صحار	بندر دقم	بندر صلاله
تمرکز اصلی	مواد غذایی، پتروشیمی، خودرو	صنایع سنگین، انرژی، تدارکات	کانتینری، ترانزیت اقیانوسی
نزدیکی به ایران (مایل دریایی)	۱۶۰	۳۸۰	۶۵۰
معافیت مالیاتی (سال)	۲۵	۳۰+	۲۵
ظرفیت پذیرش کشتی‌های بزرگ	عالی	فوق‌العاده	عالی
اتصال ریلی (وضعیت ۲۰۲۶)	متصل به شبکه GCC	در حال توسعه نهایی	برنامه‌ریزی شده

موافقت‌نامه عشق‌آباد: رگ حیاتی اتصال عمان به قلب آسیای مرکزی

در سال ۲۰۲۶، موافقت‌نامه عشق‌آباد به عنوان مهم‌ترین چارچوب حقوقی و عملیاتی برای صادرات مجدد از عمان به CIS شناخته می‌شود. این توافق‌نامه که در سال ۲۰۱۶ با مشارکت عمان، ایران، ترکمنستان و ازبکستان اجرایی شد و بعدها قزاقستان، پاکستان و هند نیز به آن پیوستند، هدف ایجاد یک کریدور بین‌المللی برای حمل‌ونقل کالا میان آسیای مرکزی و بنادر خلیج فارس را دنبال می‌کند.²⁰

برای بازرگان ایرانی در سال ۲۰۲۶، این مسیر به معنای یک زنجیره لجستیکی یکپارچه است: کالا از بنادر عمان (صحار یا صلاله) به بنادر جنوبی ایران (بندرعباس یا چابهار) منتقل می‌شود. از آنجا، از طریق شبکه ریلی ایران به مرزهای سرخس یا اینچه‌برون می‌رسد و سپس وارد خاک ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان می‌گردد.²²

تکمیل قطعات مفقوده ریلی در داخل ایران و برقی‌سازی مسیرهای ترانزیتی در سال ۲۰۲۵، زمان حمل کالا را در این مسیر تا ۱۵ روز نسبت به مسیرهای سنتی کاهش داده است.¹¹ همچنین، در سال ۲۰۲۶، تعرفه‌های ترانزیتی میان کشورهای عضو موافقت‌نامه عشق‌آباد به صورت یکپارچه درآمده که منجر به کاهش ۳۰ درصدی هزینه‌های حمل‌ونقل چندوجهی شده است.²³

نقش استراتژیک ترکمنستان در زنجیره ۲۰۲۶

ترکمنستان در سال ۲۰۲۶ به عنوان «پل ترانزیتی» میان ایران و سایر کشورهای CIS، زیرساخت‌های گسترده‌ای را در مرزهای خود ایجاد کرده است.²⁷ راه‌اندازی مناطق تجارت آزاد در مرزهای سرخس-سرخس و اینچه‌برون، فرآیند تخلیه و بارگیری مجدد کالاها را برای تغییر واگن‌های ریلی (به دلیل تفاوت عرض ریل در CIS) سرعت بخشیده است.²² صادرکنندگان ایرانی که از عمان به عنوان مبدأ استفاده می‌کنند، می‌توانند از انبارهای اختصاصی در خاک ترکمنستان برای توزیع مویرگی کالاهای خود در منطقه استفاده نمایند.²²

الزامات قانونی و استراتژی تغییر مبدأ: قانون ۳۰ درصد ارزش‌افزوده

یکی از کلیدی‌ترین ابزارهای بازرگانی خارجی در سال ۲۰۲۶، استفاده از مزیت گواهی مبدأ (Certificate of Origin) عمان برای کالاهای ایرانی است. طبق قوانین گمرکی عمان و توافقات میان‌کشوری، کالاهایی که حداقل ۳۰ درصد از ارزش نهایی آن‌ها در مناطق آزاد یا شهرک‌های صنعتی عمان ایجاد شده باشد، می‌توانند به عنوان کالای عمانی شناخته شوند.⁶

این استراتژی در سال ۲۰۲۶، به ویژه برای دور زدن تعرفه‌های ترجیحی و محدودیت‌های اعمال شده بر کالاهای با مبدأ ایران در برخی بازارهای CIS، بسیار کارآمد است. بازرگانان ایرانی در این سال، از مدل‌های زیر برای تحقق این هدف استفاده می‌کنند:

1. بسته‌بندی و فرآوری ثانویه: مواد غذایی فله (مانند زعفران، خشکبار یا رب گوجه‌فرنگی) از ایران وارد مناطق آزاد عمان شده و در آنجا با استفاده از تکنولوژی‌های روز، بسته‌بندی، برچسب‌گذاری و تحت برندهای ثبت‌شده عمانی قرار می‌گیرند.²
2. مونتاژ نهایی (CKD/SKD): قطعات خودرو، لوازم خانگی یا تجهیزات صنعتی به صورت منفصله به عمان ارسال شده و در خطوط تولید مستقر در مناطق آزاد دقم یا صحار مونتاژ می‌شوند.¹⁴
3. ترکیب شیمیایی و پتروشیمی: محصولات پتروشیمی نیمه‌ساخته ایران در مجتمع‌های پایین‌دستی عمان با مواد افزودنی ترکیب شده و محصولات نهایی (مانند انواع پلاستیک‌ها، روان‌کننده‌ها یا مواد شوینده) تولید می‌گردند.²⁹

مزیت اصلی این روش در سال ۲۰۲۶، بهره‌مندی از توافق‌نامه‌های تجارت آزاد عمان با کشورهایی است که با ایران رابطه تجاری مستقیم ندارند یا تعرفه‌های سنگینی وضع کرده‌اند. به عنوان مثال، صادرات مجدد کالای ایرانی از عمان به مقصد ایالات متحده یا بازارهای متصل به اتحادیه اروپا در CIS، از این طریق با تعرفه صفر امکان‌پذیر شده است.⁶

مراحل دریافت گواهی مبدأ عمانی (۲۰۲۶)	اقدامات لازم	نهاد مسئول در عمان
ثبت واحد تولیدی	ثبت شرکت در مناطق آزاد یا شهرک‌های مدائن	وزارت تجارت و صنایع (MoCIIP)
اثبات ارزش‌افزوده	ارائه فاکتورهای مواد اولیه و هزینه‌های عملیاتی (حداقل ۳۰٪)	اداره کل گمرک / اتاق بازرگانی
انطباق با استاندارد	دریافت نشان کیفیت عمان (Omani Quality Mark)	سازمان استاندارد و مترولوژی
صدور گواهی	صدور گواهی مبدأ برای صادرات مجدد	اتاق بازرگانی و صنایع عمان (OCCI)

تحلیل بازار هدف در CIS: روسیه، ازبکستان و قزاقستان در افق ۲۰۲۶

شناخت نیازهای بازار در کشورهای CIS برای تدوین یک استراتژی موفق صادرات مجدد حیاتی است. در سال ۲۰۲۶، این کشورها به دلیل رشد اقتصادی و تغییرات در زنجیره‌های تأمین سنتی، تقاضای فزاینده‌ای برای محصولات باکیفیت و با قیمت رقابتی دارند.³¹

روسیه: تشنه محصولات پتروشیمی، مواد غذایی و قطعات فنی

روسیه در سال ۲۰۲۶، بزرگترین مقصد کالاهای ایرانی صادرات مجدد شده از عمان است.⁷ به دلیل تحریم‌های طولانی‌مدت غربی، صنایع پتروشیمی و خودروسازی روسیه به شدت به مواد اولیه و قطعاتی وابسته هستند که ایران در تولید آن‌ها مزیت دارد.² محصولات پلیمری، کاتالیست‌ها، قطعات ریخته‌گری خودرو و محصولات کشاورزی تازه، بیشترین حجم صادرات مجدد را به خود اختصاص داده‌اند.²⁹

عمان در این میان، نقش یک «فیلتر اعتباری» را ایفا می‌کند. بسیاری از خریداران روسی ترجیح می‌دهند با شرکت‌های ثبت‌شده در عمان که دسترسی به سیستم‌های بانکی بین‌المللی و بیمه‌های معتبر دارند، معامله کنند.⁷ همچنین، پروازهای باری مستقیم میان مسقط/صلاله و مسکو/سنت‌پترزبورگ در سال ۲۰۲۶، حمل کالاهای با ارزش بالا و فاسدشدنی را تسهیل کرده است.⁵

ازبکستان: کانون سرمایه‌گذاری ترانزیتی و صنعتی

ازبکستان در سال ۲۰۲۶ به یکی از پویاترین اقتصادهای CIS تبدیل شده است. این کشور که به شدت به دنبال دسترسی به آب‌های آزاد است، همکاری‌های تنگاتنگی را با ایران و عمان در چارچوب موافقت‌نامه عشق‌آباد آغاز کرده است.²³ ازبکستان نه تنها یک بازار مصرف بزرگ برای محصولات پلاستیکی، مصالح ساختمانی و مواد غذایی ایرانی است، بلکه خود به عنوان یک هاب توزیع برای کشورهای همسایه مانند قرقیزستان و تاجیکستان عمل می‌کند.²³

ساخت پایانه اختصاصی ازبکستان در بندر چابهار ایران در سال ۲۰۲۵، مسیر صادرات مجدد از عمان را کوتاه‌تر کرده است.²³ بازرگانان می‌توانند کالا را در عمان فرآوری کرده، به چابهار بفرستند و از آنجا تحت نظارت گمرکی ازبکستان، مستقیماً به تاشکند ارسال کنند.

قزاقستان: تقاضا برای محصولات انرژی و کشاورزی

قزاقستان با برخورداری از ثبات اقتصادی بالا، در سال ۲۰۲۶ به مقصدی کلیدی برای صادرات مجدد فرآورده‌های نفتی پایین‌دستی، کودهای شیمیایی و میوه‌های فصلی ایران از طریق عمان تبدیل شده است.²⁹ استفاده از مسیر ریلی ایران-ترکمنستان-قزاقستان (ITK)، امکان حمل محموله‌های عظیم کود شیمیایی ایران را که در عمان تحت استانداردهای بین‌المللی بسته‌بندی شده‌اند، فراهم آورده است.²¹

کالاهای دارای اولویت صادرات مجدد به CIS	بازار هدف اصلی	حاشیه سود تخمینی (۲۰۲۶)	علت انتخاب
پلیمرها و مواد پلاستیکی	روسیه، ازبکستان	۲۵٪ – ۳۵٪	نیاز صنایع بسته‌بندی و خودروسازی
میوه‌های خشک و کنسانتره	روسیه، قزاقستان	۳۰٪ – ۴۵٪	تقاضای بالا در فصول سرد و کیفیت برتر
سیمان و کاشی و سرامیک	ازبکستان، ترکمنستان	۲۰٪ – ۳۰٪	رونق پروژه‌های ساختمانی در منطقه
قطعات خودرو و ماشین‌آلات	روسیه	۳۵٪ – ۵۰٪	جایگزینی برندهای غربی و قیمت رقابتی

مکانیزم‌های مالی و چالش‌های بانکی: راه‌کارهای ۲۰۲۶ برای تسویه بین‌المللی

یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های صادرات مجدد، مدیریت جریان مالی است. در سال ۲۰۲۶، اگرچه تحریم‌های بانکی همچنان چالش‌برانگیز هستند، اما عمان به عنوان یک مرکز مالی خنثی، راه‌کارهای متعددی را برای تسهیل تجارت فراهم کرده است.³⁶

ادغام شبکه‌های پرداخت شتاب و میر

در سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶، اتصال شبکه‌های بانکی ایران (شتاب) و روسیه (Mir) به مرحله عملیاتی کامل رسیده است.³⁷ این تحول به بازرگانانی که در عمان شرکت ثبت کرده‌اند اجازه می‌دهد تا بخشی از تسویه‌های خود را با استفاده از کارت‌های بانکی و ارزهای ملی انجام دهند. عمان در این میان، به عنوان واسطی برای تبدیل این ارزها به ریال عمان یا سایر ارزهای معتبر عمل می‌کند.⁷

پذیرش اعتبارنامه‌های اسنادی (LC) توسط بانک‌های روسی و عمانی

در سال ۲۰۲۶، تعدادی از بانک‌های عمانی و روسی توافق‌نامه‌هایی را برای پذیرش اعتبارنامه‌های اسنادی (LC) صادر شده توسط بانک‌های واسط در مناطق آزاد امضا کرده‌اند.³⁷ این اقدام ریسک عدم پرداخت را به شدت کاهش داده و اعتماد میان صادرکننده ایرانی و خریدار در CIS را تقویت کرده است.

راه‌کارهای ارز دیجیتال و سیستم‌های بریکس (BRICS Pay)

با گسترش نفوذ بلوک بریکس که ایران نیز عضو آن است، استفاده از پلتفرم‌های پرداخت دیجیتال نوین در سال ۲۰۲۶ رواج یافته است.³⁹ سیستم BRICS Pay به بازرگانان اجازه می‌دهد بدون نیاز به شبکه سوئیفت، تراکنش‌های مالی خود را در یک بستر امن و مبتنی بر بلاک‌چین انجام دهند. عمان، با وجود عدم عضویت رسمی، به عنوان یک شریک گفتمانی و هاب تکنولوژی، اجازه استفاده از این زیرساخت‌ها را در مناطق آزاد خود داده است.³⁹

راه‌کارهای مالی در دسترس بازرگانان ایرانی	مزایا	محدودیت‌ها
ثبت شرکت در عمان و گشایش حساب	دسترسی به سیستم مالی جهانی، LC	نیاز به اثبات فعالیت واقعی و رعایت Compliance
استفاده از صرافی‌های معتبر در مسقط	سرعت بالا، کارمزد کم	ریسک‌های قانونی در مبالغ بسیار کلان
تسویه با ارزهای ملی (ریال/روبل)	حذف ریسک دلار، ثبات نسبی	نوسانات نرخ برابری در بازار آزاد
پلتفرم‌های پرداخت دیجیتال (BRICS)	امنیت بالا، دور زدن سوئیفت	مراحل ابتدایی پیاده‌سازی در برخی بانک‌ها

مدیریت ریسک و رقابت در سال ۲۰۲۶: تحلیل رقبا و تهدیدات

ورود به بازار صادرات مجدد از طریق عمان، بدون چالش نیست. بازرگان ایرانی در سال ۲۰۲۶ با رقبای سرسختی روبرو است که هر یک مزایای خاص خود را دارند.²

رقابت با امارات متحده عربی و ترکیه

امارات متحده عربی (به ویژه دبی) همچنان بزرگترین هاب صادرات مجدد منطقه است. با این حال، عمان در سال ۲۰۲۶ با ارائه هزینه‌های عملیاتی کمتر در بنادر (تا ۲۰ درصد کمتر از جبل‌علی) و ثبات سیاسی بیشتر، سهم بازار امارات را به چالش کشیده است.² ترکیه نیز به عنوان یک رقیب سنتی در بازار CIS، با برخورداری از مرزهای زمینی مستقیم، در بخش پوشاک و مواد غذایی دست برتر را دارد. استراتژی ایران در عمان باید بر روی کالاهایی تمرکز کند که در آن‌ها مزیت مطلق دارد، مانند پتروشیمی و محصولات معدنی.²

ریسک‌های ناشی از فشارهای بین‌المللی

در سال ۲۰۲۶، ایالات متحده فشارهای خود را بر کشورهای همسایه ایران برای رعایت تحریم‌ها افزایش داده است. وضع تعرفه‌های ۲۵ درصدی بر کالاهای کشورهایی که حجم بالایی از تجارت با ایران را دارند، یک تهدید جدی است.¹⁰ برای مقابله با این ریسک، بازرگانان باید اطمینان حاصل کنند که فرآیند «ارزش‌افزوده ۳۰ درصدی» به صورت واقعی و مستند انجام می‌شود تا در بازرسی‌های گمرکی بین‌المللی، کالا به عنوان محصول اصیل عمانی شناخته شود.⁶

استانداردهای کیفی و بهداشتی

کشورهای CIS، به ویژه روسیه و قزاقستان، استانداردهای بهداشتی (Phytosanitary) و فنی (GOST) سخت‌گیرانه‌ای دارند. در سال ۲۰۲۶، عمان با راه‌اندازی آزمایشگاه‌های مرجع در بنادر صحار و صلاله، به بازرگانان کمک می‌کند تا پیش از ارسال کالا به مقصد نهایی، تأییدیه‌های لازم را دریافت کنند.⁴¹ عدم توجه به کیفیت بسته‌بندی و برچسب‌گذاری در عمان، می‌تواند منجر به مرجوع شدن کالا در مرزهای CIS شود.²

فرآیند گام‌به‌گام اجرای پروژه صادرات مجدد (Re-export) از عمان

برای یک بازرگان یا تولیدکننده ایرانی که قصد دارد در سال ۲۰۲۶ از این فرصت استفاده کند، نقشه راه زیر پیشنهاد می‌شود:

گام اول: تحلیل بازار و انتخاب محصول پیش از هر اقدامی، باید نیازهای فعلی بازارهای CIS (به ویژه روسیه و ازبکستان) را با استفاده از داده‌های گمرکی سال ۲۰۲۵ تحلیل کرد. انتخاب محصولاتی که در ایران تولید ارزان دارند و در CIS با تقاضای بالا مواجه هستند (مانند مشتقات پلی‌اتیلن یا کودهای اوره) اولویت دارد.²

گام دوم: ثبت نهاد تجاری در مناطق آزاد عمان ثبت شرکت در منطقه آزاد صحار یا دقم الزامی است. این کار امکان مالکیت ۱۰۰ درصد خارجی و استفاده از معافیت‌های گمرکی را فراهم می‌کند. در سال ۲۰۲۶، فرآیند ثبت شرکت در عمان به صورت کاملاً دیجیتال در کمتر از ۴۸ ساعت انجام می‌شود.¹⁷

گام سوم: ایجاد واحد ارزش‌افزوده یا انبارش برای بهره‌مندی از گواهی مبدأ عمان، باید یک واحد کوچک فرآوری یا بسته‌بندی در منطقه آزاد ایجاد کرد. هدف، رسیدن به سقف ۳۰ درصد ارزش‌افزوده داخلی در عمان است.⁶

گام چهارم: لجستیک و حمل‌ونقل دریایی به عمان ارسال کالا از بنادر شهید رجایی یا چابهار به صحار. در سال ۲۰۲۶، خطوط کشتیرانی منظمی میان این بنادر برقرار است که زمان سفر را به کمتر از ۲۴ ساعت کاهش داده‌اند.¹

گام پنجم: انجام عملیات صادرات مجدد و ترانزیت به CIS پس از انجام فرآیندهای تولیدی در عمان و صدور اسناد جدید، کالا از طریق کریدور شمال-جنوب (INSTC) و با استفاده از مزایای موافقت‌نامه عشق‌آباد به سمت شمال ارسال می‌شود.¹⁹

گام ششم: تسویه مالی و مدیریت بازگشت ارز استفاده از سیستم‌های بانکی عمان برای دریافت ثمن معامله به ارزهای معتبر و سپس انتقال آن به چرخه‌های اقتصادی مورد نظر با استفاده از ابزارهای نوین مالی ۲۰۲۶.⁷

چشم‌انداز ۲۰۲۶ و پیشنهادات استراتژیک برای بازرگانان

سال ۲۰۲۶ نقطه عطفی در تاریخ تجارت منطقه است. عمان دیگر تنها یک همسایه سیاسی نیست، بلکه به موتور محرک صادرات غیرنفتی ایران بدل شده است. با توجه به داده‌های موجود و روند توسعه کریدورهای ترانزیتی، پیش‌بینی می‌شود که سهم صادرات مجدد از طریق عمان در سبد صادراتی ایران تا پایان سال ۲۰۲۶ به بیش از ۳۰ درصد برسد.³

توصیه‌های نهایی برای موفقیت در این بازار:

• تنوع‌بخشی به بازارهای مقصد: علاوه بر روسیه، بازارهای در حال رشد ازبکستان و تاجیکستان را به عنوان مقاصد بکر جدی بگیرید.³¹
• سرمایه‌گذاری بر روی برندینگ: به جای صادرات مواد خام، بر روی بسته‌بندی‌های لوکس و برندینگ در عمان تمرکز کنید تا ارزش‌افزوده بیشتری نصیب شما شود.²
• استفاده از مشاوران محلی: قوانین گمرکی و مالیاتی عمان در سال ۲۰۲۶ با سرعت در حال به‌روزرسانی هستند؛ حضور یک مشاور حقوقی و مالی مستقر در مسقط برای رعایت قوانین انطباق (Compliance) ضروری است.²
• بهره‌گیری از تکنولوژی بلاک‌چین: برای رهگیری کالا در مسیر طولانی عمان تا قزاقستان و اطمینان از سلامت محموله، از سیستم‌های لجستیک دیجیتال استفاده کنید.¹³

عمان در سال ۲۰۲۶، نه یک میان‌بر، بلکه یک شاهراه استراتژیک است. بازرگانانی که امروز زیرساخت‌های خود را در مناطق آزاد این کشور بنا کنند، در آینده‌ای نزدیک برندگان اصلی رقابت در بازارهای اوراسیا خواهند بود.

منابع

1. Iran expects new record in trade with Oman by March 2026, accessed on February 7, 2026, https://en.otaghiranonline.ir/news/66296
2. Iran and Oman Poised to Set New Record in Bilateral Trade, accessed on February 7, 2026, https://irannewsdaily.com/2025/11/iran-and-oman-poised-to-set-new-record-in-bilateral-trade/
3. ‘Iran-Oman trade outlook assessed positive for next 5 months’ – Tehran Times, accessed on February 7, 2026, https://www.tehrantimes.com/news/520306/Iran-Oman-trade-outlook-assessed-positive-for-next-5-months
4. Iran–Oman trade surges significantly – Shafaqna, accessed on February 7, 2026, https://en.shafaqna.com/429802/iran-oman-trade-surges-despite-sanctions-as-tehran-and-muscat-break-records/
5. Oman advances towards INSTC integration – ZAWYA, accessed on February 7, 2026, https://www.zawya.com/en/economy/gcc/oman-advances-towards-instc-integration-fonz7icj
6. عمان جایگاهی برای صادرات مجدد کالاهای ایرانی – اقتصاد معاصر, accessed on February 7, 2026, https://eghtesademoaser.ir/fa/news/188/%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C
7. Russia and Oman 2026: Open Doors, Robust Investment, Trade and …, accessed on February 7, 2026, https://russiaspivottoasia.com/russia-and-oman-2026-open-doors-robust-investment-trade-and-instc-connectivity/
8. India-US trade deal to boost merchandise exports, FTAs may help sustain growth momentum, says RBI Governor Malhotra – The Economic Times, accessed on February 7, 2026, https://m.economictimes.com/news/economy/foreign-trade/india-us-trade-deal-rbi-mpc-2026-governor-sanjay-malhotra-speech-fta-eu-new-delhi-oman-gulf-cooperation-council-pact-signing-global-uncertainties-exports/articleshow/127969752.cms
9. India’s renewed focus on free-trade agreements, accessed on February 7, 2026, https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2026/01/indias-renewed-focus-on-free-trade-agreements/
10. Sanctions Update: January 26, 2026 | Steptoe, accessed on February 7, 2026, https://www.steptoe.com/en/news-publications/stepwise-risk-outlook/sanctions-update-january-26-2026.html
11. ۲۰۲۶، سال اتصال سه قدرت آسیایی از مسیر ایران – خط بازار, accessed on February 7, 2026, https://khatebazar.ir/%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6%D8%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%87-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A7/
12. آمادگی عمان برای انتقال ۳۰ درصد تولید ایران به‌منظور توسعه صادرات مجدد – Arman electric arg, accessed on February 7, 2026, https://www.armanelectricco.com/fa/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%DB%B3%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%A7/
13. Oman’s Top Import & Export Trends in 2026: What They Mean for Your Logistics Strategy, accessed on February 7, 2026, https://www.clarionshipping.com/en-om/blog/oman-top-import-export-trends-in-2026-what-they-mean-for-your-logistics/
14. صادرات مجدد عمان 2026 – فرصت‌های میلیاردی برای تجار منطقه, accessed on February 7, 2026, https://rowyal.com/oman-re-export-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86/
15. Duqm: A global investment destination in industry, tourism and renewable energy, accessed on February 7, 2026, https://www.fm.gov.om/en/31030/
16. NYK and Port of Duqm Company Sign Memorandum of Understanding to Collaborate on Development and Connectivity of Duqm Port in Oman, accessed on February 7, 2026, https://www.nyk.com/english/news/2025/20251029_01.html
17. Comparison: Duqm vs Sohar vs Salalah Freezone (2026 Guide) – Flamingo TMI, accessed on February 7, 2026, https://flamingo.om/comparison-duqm-vs-sohar-vs-salalah-freezone-2026-guide/
18. Duqm Economic Forum Highlights Opportunities, Emphasizes Integrated Tourism, accessed on February 7, 2026, https://opaz.gov.om/en/media-center/news/2025/duqm-economic-forum-highlights-opportunities-emphasizes-integrated-tourism
19. GCC corridors that work — and how Oman can link India, China and the CIS? – ZAWYA, accessed on February 7, 2026, https://www.zawya.com/en/economy/gcc/gcc-corridors-that-work-and-how-oman-can-link-india-china-and-the-cis-jt5w8f93
20. Ashgabat Agreement – Wikipedia, accessed on February 7, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Ashgabat_Agreement
21. Ashgabat Agreement – BYJU’S, accessed on February 7, 2026, https://byjus.com/free-ias-prep/ashgabat-agreement/
22. Iran and CIS countries will strengthen economic partnership through developing free trade zones | THP, accessed on February 7, 2026, https://turkmenistaninfo.gov.tm/en/news/iran-i-strany-sng-uk
23. Why Southern Corridor through Iran is Critical for Central Asia – The …, accessed on February 7, 2026, https://astanatimes.com/2026/02/why-southern-corridor-through-iran-is-critical-for-central-asia/
24. Ashgabat agreement – TNPSC Current Affairs, accessed on February 7, 2026, https://www.tnpscthervupettagam.com/currentaffairs-detail/ashgabat-agreement
25. ۲۰۲۶، سال اتصال سه قدرت آسیایی از مسیر ایران – خبرگزاری فارس, accessed on February 7, 2026, https://farsnews.ir/mmkar1403/1763983535234507336/%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%87-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
26. The Middle Corridor Matures in 2025: Is This Central Asia’s Strategic Moment?, accessed on February 7, 2026, https://trendsresearch.org/insight/the-middle-corridor-matures-in-2025-is-this-central-asias-strategic-moment/
27. Turkmenistan unveiled strategy for its CIS Presidency in 2026 | THP, accessed on February 7, 2026, https://turkmenistaninfo.gov.tm/en/news/turkmenistan-predsta-1
28. Iran Import 2026: Top 10 Products and Market Trends, accessed on February 7, 2026, https://rowyal.com/en/discover-the-top-10-iran-imports-for-2024/
29. Iran’s Chemical Export Trends to Neighboring Countries | 2025 Analysis – Petrola – پترولا, accessed on February 7, 2026, https://petrola.co/en/chemical-export-trends-from-iran-to-neighboring-countries-2025-analysis/
30. Oman Free Trade Agreement – USTR, accessed on February 7, 2026, https://ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements/oman-fta
31. ایران و آسیای مرکزی در ۲۰۲۵: توسعه روابط اقتصادی و ترانزیتی به مرحله عملی – ایرنا, accessed on February 7, 2026, https://www.irna.ir/news/86047177/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B5-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B2%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87
32. Iran Oil and Gas Industry 2026-2034 Market Analysis: Trends, Dynamics, and Growth Opportunities, accessed on February 7, 2026, https://www.datainsightsmarket.com/reports/iran-oil-and-gas-industry-3733
33. Iran Exports to Oman – 2026 Data 2027 Forecast 1997-2022 Historical – Trading Economics, accessed on February 7, 2026, https://tradingeconomics.com/iran/exports/oman
34. Iran’s National Petrochemical Company to bring 18 new downstream plants online in 2026, totaling $5 billion – Energies Media, accessed on February 7, 2026, https://energiesmedia.com/iran-to-bring-new-downstream-plants-online/
35. Sultanate of Oman Signs Four Air Transport Service Agreements with Several Countries – Civil Aviation Authority – Media – News, accessed on February 7, 2026, https://www.caa.gov.om/en/media-1/mission-vision-values/2025/sultanate-of-oman-signs-four-air-transport-service-agreements-with-several-countries
36. Negotiating With Iran Is Wrong. Doing So in Oman Is Worse – FDD, accessed on February 7, 2026, https://www.fdd.org/analysis/2026/02/05/negotiating-with-iran-is-wrong-doing-so-in-oman-is-worse/
37. Russian banks begin accepting Iranian letters of credit to strengthen bilateral trade, accessed on February 7, 2026, https://tvbrics.com/en/news/russian-banks-begin-accepting-iranian-letters-of-credit-to-strengthen-bilateral-trade/
38. Tehran-Moscow monetary deal now operational, Iran’s Central Bank chief says, accessed on February 7, 2026, https://www.iranintl.com/en/202501175164
39. BRICS laying first tracks for new global payment system – Asia Times, accessed on February 7, 2026, https://asiatimes.com/2026/01/brics-laying-first-tracks-for-new-global-payment-system/
40. Charted: Iran’s Top Export Destinations – Visual Capitalist, accessed on February 7, 2026, https://www.visualcapitalist.com/cp/irans-top-export-destinations/
41. New Rule: No Omani Quality Mark, No Sale – Virgin Radio Oman, accessed on February 7, 2026, http://virginradiooman.com/new-rule-no-omani-quality-mark-no-sale/
42. Oman Import Customs Clearance Policies and Operational Guidelines (2023 Updated Edition) – Oreate AI Blog, accessed on February 7, 2026, https://www.oreateai.com/blog/oman-import-customs-clearance-policies-and-operational-guidelines-2023-updated-edition/1df3281ff6eff843c6fba3c8d2553af2