راهنمای انتخاب بهترین شرکت‌ حمل و نقل صادرات ورق فولادی

۱. مقدمه: اهمیت لجستیک تخصصی در زنجیره تأمین فولاد صادراتی

صادرات ورق فولادی، شامل کویل‌ها و شیت‌ها، یک عملیات پیچیده لجستیکی است که نیازمند دقت بالا و تخصص در حمل کالاهای سنگین و فله (Heavy Lift and Breakbulk) است. ورق‌های فولادی به دلیل وزن زیاد و متمرکز (کویل‌ها می‌توانند تا ۴۰ تا ۵۰ تن وزن داشته باشند) ¹ و حساسیت به زنگ‌زدگی و آسیب‌های فیزیکی، در دسته‌بندی محمولات نیازمند زیرساخت‌ها و پروتکل‌های فنی خاص قرار می‌گیرند. هرگونه قصور در فرایند حمل، مهارسازی یا مدیریت محیطی، مستقیماً بر کیفیت و ارزش نهایی کالا در بازارهای بین‌المللی تأثیر می‌گذارد. بنابراین، انتخاب شرکت حمل نباید صرفاً بر اساس معیار هزینه انجام شود، بلکه باید بر مبنای توانمندی فنی کریر در حفظ سلامت محصول در طول مسیر، یک تصمیم استراتژیک تلقی گردد.

در شرایط کنونی تجارت جهانی، مدیریت کارآمد حمل و نقل و کاهش زمان ترانزیت، مزیت رقابتی قیمت فولاد ایران در بازارهای جهانی را تثبیت می‌کند. این امر، لزوم بهره‌گیری حداکثری از پتانسیل کریدورهای حیاتی و نوظهور، به‌ویژه کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) را دوچندان می‌سازد.² توسعه لجستیک چندوجهی و انتخاب کریرهایی که در این کریدورها فعال هستند، از اولویت‌های اصلی صادرکنندگان فولاد ایران است. این گزارش شاخص‌های انتخاب شرکت‌ حمل و نقل صادرات ورق فولادی را شرح می‌دهد.

۲. الزامات فنی و استانداردهای بین‌المللی در حمل ورق فولادی

در حوزه لجستیک فولاد، انتخاب کریر قبل از هر چیز به توانایی شرکت حمل در پایبندی به پروتکل‌های فنی بسته‌بندی و مهارسازی جهانی وابسته است. این الزامات، ضامن حفظ کیفیت محصول در برابر عوامل محیطی و فیزیکی هستند.

۲.۱. الزامات بسته‌بندی و مهارسازی تخصصی کویل‌های فولادی

بسته‌بندی صحیح ورق‌های فولادی، به‌ویژه ورق گالوانیزه، نقش مستقیمی در افزایش دوام و مدت زمان نگهداری محصول دارد.³ برای مثال، در ورق گالوانیزه، پوشاندن تمام لبه‌ها و سطوح محصول با فلز روی، مقاومت آن را در برابر زنگ‌زدگی افزایش داده و شرایط نگهداری در انبار را بهبود می‌بخشد.³

یکی از ساده‌ترین روش‌های بسته‌بندی، روش ۶۰۱ است که در آن فقط لبه‌های داخلی و خارجی ورق حفاظت می‌شوند، اما به دلیل عدم وجود پوشش محافظ سطحی، برای نگهداری طولانی‌مدت توصیه نمی‌شود. در مقابل، روش بسته‌بندی ۶۳۱ عملکرد محافظتی بهتری دارد و از پالت چوبی برای حمل و نقل رول‌های ورق استفاده می‌شود.³

استفاده از این پالت‌ها، حرکت خودبه‌خودی ورق‌ها را در حین حمل و نقل کنترل کرده و جابجایی محصولات توسط لیفتراک و جرثقیل‌ها را تسهیل می‌کند.³ علاوه بر این، استفاده از تسمه‌های فولادی محکم برای بستن کویل‌های رول‌شده، یک الزام حیاتی است.⁴ مدیران بازرگانی باید ریسک پارگی این تسمه‌ها و آزاد شدن کلاف‌های سنگین را در نظر بگیرند و اطمینان یابند که شرکت حمل، نکات ایمنی تدوین‌شده در استانداردها را رعایت می‌کند.⁴

در بارگیری کویل‌های فولادی در کشتی‌ها، که معمولاً به صورت فله (Breakbulk) حمل می‌شوند، باید دقت ویژه‌ای صورت پذیرد. کویل‌ها باید همواره به‌گونه‌ای قرار گیرند که جهت محوری آن‌ها با جهت طولی کشتی هم‌راستا باشد.¹ برای جلوگیری از آسیب به سطح فولادی، که در محصولات نورد سرد و نهایی‌شده اهمیت بیشتری دارد، باید در هنگام بلند کردن کویل‌ها از جرثقیل، از سیم‌های فولادی بافته یا تسمه‌های تخصصی استفاده شود و از بستن زنجیر خودداری گردد.¹

این اقدامات فنی صرفاً پروتکل‌های لجستیکی نیستند، بلکه یک الزام ایمنی حیاتی برای کالایی با این حجم و وزن متمرکز هستند. کویل‌های سنگین (۴۰-۵۰ تن) ماهیت خطرناکی دارند و مهارسازی دقیق (استفاده از پالت‌های چوبی ۶۳۱ و تسمه‌های قوی) نه تنها سلامت کالا را تضمین می‌کند، بلکه از واژگونی و آسیب به پرسنل و زیرساخت‌های کشتی نیز جلوگیری می‌نماید. لذا، این الزامات فنی باید به روشنی در قراردادهای حمل و نقل قید شوند تا حدود مسئولیت کریر در قبال مهارسازی مشخص باشد.

۲.۲. استانداردهای بارگیری و مدیریت ریسک تعریق محموله

پایبندی به استانداردهای بین‌المللی، به‌ویژه در حمل کانتینری، ضروری است. آیین‌نامه عملی حمل‌ونقل کالا در واحدهای حمل (CTU Code)، که توسط سازمان‌های IMO، ILO و UNECE تدوین شده است، چارچوبی برای بسته‌بندی و ایمن‌سازی محمولات در کانتینرها (CTU) ارائه می‌دهد.⁵

مهم‌ترین ریسک فیزیکی در حمل دریایی ورق فولادی، پدیده تعریق محموله (Cargo Sweat) یا تعریق کشتی (Ship’s Sweat) است.⁷ تعریق زمانی رخ می‌دهد که دمای هوا تا نقطه شبنم کاهش یافته و بخار آب روی سطوح فولادی سرد محموله یا ساختار کشتی متراکم می‌شود. تماس مستقیم کالا با آب حاصل از این تعریق، منجر به زنگ‌زدگی (Rust) و کاهش شدید ارزش فولاد می‌شود.

کریرهای متخصص، برای مقابله با این پدیده، از اصل «قانون نقطه شبنم» (Dew Point Rule) استفاده می‌کنند؛ این اصل حکم می‌کند که نقطه شبنم هوای داخل انبار باید پایین‌تر از دمای ساختار کشتی و خود محموله حفظ شود.⁸ این امر از طریق استراتژی‌های تهویه مؤثر (Effective Ventilation Strategies) انجام می‌گیرد که هوای گرم و مرطوب را با هوای خشک و خنک‌تر جایگزین می‌کند. علاوه بر تهویه، برای جلوگیری از آسیب ناشی از تماس مستقیم با بدنه کشتی، محموله باید با استفاده از چوب‌بست (Dunnage) از کف و کناره‌های انبار فاصله داده شود و در صورت لزوم، روی آن با ورق‌های ضدآب پوشانده شود تا از چکیدن تعریق سقف جلوگیری شود.⁸

با توجه به این موضوع، صادرکنندگان در انتخاب کریر دریایی باید به توان مدیریتی کریر در کنترل رطوبت توجه کنند. از آنجایی که ایران مقاصد صادراتی دوری نظیر چین و اندونزی دارد ⁹، که مستلزم سفرهای طولانی در مناطق با تغییرات دمایی شدید هستند، کریرهای برتر برای فولاد، آنهایی هستند که نه تنها کشتی‌های مناسب، بلکه پروتکل‌های فعال مدیریت رطوبت و توانایی ارائه گزارش‌های منظم دما و رطوبت به بیمه‌گر را دارند.

۳. ارزیابی بهترین کریرها و فورواردرهای حمل و نقل دریایی

حمل ورق فولادی می‌تواند از طریق کانتینرهای تخصصی (Open Top یا Flat Rack) یا به صورت Breakbulk و Project Cargo انجام شود. انتخاب روش به ابعاد، وزن و حجم محموله بستگی دارد.

۳.۳. شرکت‌های کشتیرانی متخصص در Breakbulk و Project Cargo

کویل‌های فولادی با وزن بالا، اغلب به دلیل ماهیت سنگین و حجیم، نیازمند خدمات Project Cargo یا Breakbulk هستند. کریرهایی که در این حوزه تخصص دارند، از ناوگان و تجهیزات بارگیری تخصصی برای مدیریت این محمولات بهره می‌برند:

• Pan Ocean: این شرکت خدمات لاینر فله‌بر درجه یکی را برای فولاد، زغال سنگ و تجهیزات سنگین در مسیرهای کلیدی آسیایی (خاور دور، جنوب شرق آسیا، هند) و خاورمیانه ارائه می‌دهد.¹⁰ با توجه به اینکه مقاصد عمده صادرات محصولات میانی ایران شامل چین و اندونزی است ⁹، تخصص Pan Ocean در این مسیرها، این شرکت را به یک گزینه استراتژیک برای صادرکنندگان تبدیل می‌کند.
• Höegh Autoliners: این کریر از کشتی‌های تخصصی Ro-Ro (Roll-on/Roll-off) استفاده می‌کند که مجهز به رمپ‌های داخلی با ظرفیت بالابری تا ۳۷۵ تن هستند.¹¹ این تکنولوژی، بارگیری و تخلیه محمولات فوق سنگین و حجیم فولادی را بدون نیاز به جرثقیل‌های ساحلی یا کشتی امکان‌پذیر می‌سازد، که ریسک آسیب به کالا در حین جابجایی را به شدت کاهش می‌دهد.
• Scan Global Logistics: این شرکت به عنوان یک ارائه‌دهنده راهکارهای Project Cargo و Heavy-lift فعالیت می‌کند و خدمات لجستیکی مهندسی‌شده و پیچیده را در بخش فولاد/مواد خام و Breakbulk ارائه می‌دهد.¹² توانایی این شرکت در هماهنگی تجهیزات تخصصی مانند تریلر، بارج، و وسایل نقلیه خودران (RO/RO) در سطح جهانی، آن را برای پروژه‌های بزرگ صادرات فولاد مناسب می‌سازد.

۳.۲. جایگاه شرکت‌های کانتینری بزرگ

برای حمل مقادیر استاندارد ورق فولادی یا محصولات سبک‌تر، کریرهای کانتینری بزرگ همچنان ضروری هستند. این شرکت‌ها، به دلیل ظرفیت بالا و پوشش جغرافیایی گسترده، ثبات لازم برای صادرات منظم را فراهم می‌کنند. بر اساس آمار ظرفیت جهانی، شرکت‌های پیشرو شامل Mediterranean Shipping Co (MSC)، Maersk، CMA CGM Group، COSCO Group و Hapag-Lloyd سهم عمده‌ای از تجارت جهانی را در اختیار دارند.¹³ صادرکنندگان باید از خدمات کانتینری این شرکت‌ها، به‌ویژه برای مقاصدی که نیاز به ترانزیت سریع‌تر با کانتینر دارند، بهره ببرند.

۳.۳. فورواردرهای تخصصی دریایی فعال در ایران و منطقه

فورواردرها نقش حیاتی در تسهیلگری و هماهنگی لجستیک چندوجهی دارند. در بازار داخلی، شرکت‌هایی مانند نمایندگی کشتیرانی نیک پاد دریا یا شرکت حمل و نقل دریایی امواج دریا ¹⁴ به دلیل تخصص در امور گمرکی و ارائه نرخ‌های رقابتی برای بارهای سنگین و نیمه‌سنگین، برای صادرکنندگان داخلی مناسب هستند.

در مقیاس منطقه‌ای، شرکت‌هایی مانند Allseas Global Logistics به عنوان متخصص در پروژه‌های سنگین (Heavy lifting)، محمولات Breakbulk، و کالاهای خارج از ابعاد استاندارد (Out of Gauge) در منطقه خاورمیانه شناخته می‌شوند. این شرکت‌ها خدمات کاملی از جمله حمل دریایی، زمینی، ریلی، ترخیص گمرکی و مستندسازی را ارائه می‌دهند.¹⁵

اینکه ایران محصولات میانی خود را عمدتاً به مقاصد دریایی دوردست نظیر چین و اندونزی صادر می‌کند ⁹، تقاضا برای کریرهای Breakbulk با پوشش گسترده در آسیا (مانند Pan Ocean) را افزایش می‌دهد.¹⁰ لذا، تخصیص بخش عمده ظرفیت حمل به این کریرهای تخصصی در مقابل خطوط کانتینری عمومی، یک تصمیم منطقی برای مدیریت ریسک و حفظ کیفیت کالا در مسیرهای طولانی است.

۴. راهکارهای بهینه حمل و نقل زمینی (جاده‌ای و ریلی)

حمل و نقل زمینی، چه جاده‌ای و چه ریلی، نقشی غیرقابل جایگزین در اتصال مراکز تولید فولاد داخلی به بنادر خروجی (First/Last Mile) و همچنین در صادرات به بازارهای همسایه (عراق، ترکیه، آسیای میانه) ایفا می‌کند.¹⁶

۴.۱. شرکت‌های تخصصی حمل محمولات سنگین و ترافیکی (جاده‌ای)

حمل کویل‌های فولادی به دلیل وزن متمرکز بالا و طول مقاطع فولادی، نیازمند ناوگان فوق سنگین و ترافیکی است. تجهیزاتی مانند کمرشکن، کشویی و بوژی برای این منظور ضروری هستند.¹⁷

شرکت‌های داخلی که در این حوزه تخصص دارند، شامل سنگین ترابر ¹⁹ و باربری پارسیان ²⁰ هستند که خدمات حمل و نقل فوق سنگین و ترافیکی، شامل بارگیری و تخلیه، را با استفاده از انواع بوژی و کشنده‌های فوق سنگین ارائه می‌دهند. این شرکت‌ها همچنین خدمات جانبی نظیر توزین و مشاوره حمل و نقل را نیز در اختیار مشتریان قرار می‌دهند.¹⁷

در حمل زمینی، رعایت اصول ایمنی و توزیع وزن بسیار مهم است. بارگیری باید به‌صورت یکنواخت در سراسر وسیله نقلیه توزیع شود تا تعادل حفظ شده و از واژگونی جلوگیری شود.²¹ همچنین، برای حمل مقاطع طویل، وسیله نقلیه باید طول کافی داشته باشد و مرکز ثقل بار در کمترین فاصله از کفی قرار گیرد.²¹

۴.۲. تحلیل خدمات فورواردری زمینی و چندوجهی

در حمل جاده‌ای فولاد، انتخاب بین FTL (Full Truckload) و LTL (Less-than-Truckload) یک تصمیم کلیدی است:

• FTL (حمل کامل کامیون): با توجه به ماهیت حجیم و حساس به ضربه بودن ورق فولادی، اشغال کل فضای کامیون توسط یک محموله، احتمال آسیب به کالا را به شدت کاهش داده و زمان حمل را تسریع می‌بخشد.¹⁸ این روش برای حفظ کیفیت کالای صادراتی ترجیح داده می‌شود.
• LTL (حمل خرده بار): اگرچه روشی مؤثر برای مدیریت هزینه‌ها در محمولات کوچک‌تر است، اما برای کالای حساسی چون فولاد باید با احتیاط کامل به‌کار رود تا تضمین شود محمولات دیگر باعث خسارت به ورق فولادی نشوند. فورواردر باید کامیون‌های متفاوتی را بر اساس ماهیت کالاها به کار گیرد.¹⁸

شرکت‌های لجستیکی مانند نیک تک و نیل آسا خدمات خود را بر اساس حمل و نقل چندوجهی طراحی کرده‌اند، که شامل ترکیبی از حمل دریایی-زمینی یا ریلی است.¹⁸ این رویکرد انعطاف‌پذیری عملیات را افزایش داده و برای صادرکنندگانی که نیاز به ارسال کالا از مراکز تولیدی داخلی به بنادر دارند، ضروری است.¹⁶

توانمندی شرکت حمل زمینی در اخذ سریع و قانونی مجوزهای ترافیکی برای کویل‌های فولادی سنگین، عامل تعیین‌کننده سرعت و کاهش ریسک تأخیر در زنجیره صادرات است. صادرکننده باید فورواردرهایی را انتخاب کند که تخصص و سابقه قوی در مدیریت لجستیک و اخذ پرمیت‌های محمولات ترافیکی دارند.²⁰

۵. تحلیل کریدورهای استراتژیک و مسیرهای صادراتی کلیدی

مسیرهای صادراتی فولاد ایران ترکیبی از مرزهای آبی (جنوب و شمال) و جاده‌ای/ریلی (به ویژه به کشورهای همسایه) است.¹⁶

۵.۱. کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) و فرصت صادرات فولاد

کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC)، با طول تقریبی ۷۲۰۰ کیلومتر، یک پروژه حمل‌ونقل چندوجهی است که ایران را از طریق مسیرهای ریلی، جاده‌ای و دریایی به هند، روسیه و نهایتاً اروپا متصل می‌کند.² این کریدور برای ایران فرصتی طلایی است تا به هاب ترانزیتی اوراسیا تبدیل شود.²

مزایای کلیدی برای فولاد و فلزات: هدف اصلی INSTC کاهش زمان و هزینه حمل کالا است. این کریدور می‌تواند زمان حمل کالا بین جنوب آسیا و روسیه/اروپا را از ۴۵ تا ۶۰ روز (مسیر کانال سوئز) به ۲۰ تا ۳۰ روز کاهش دهد و هزینه‌ها را تا ۳۰ درصد کمتر کند.² این امر به‌ویژه پس از بحران‌های ژئوپلیتیکی اخیر، که نرخ‌های حمل دریایی سنتی را به شدت افزایش داده است، اهمیت می‌یابد.²⁴

پتانسیل باری و بازیگران: ایران، روسیه و هند بازیگران اصلی این کریدور هستند.² پیش‌بینی می‌شود INSTC ظرفیت حمل ۲ تا ۴ میلیون تن بار اضافی در کوتاه‌مدت، و تا ۷ میلیون تن در سه سال آتی، شامل محصولات فلزی و نفتی روسیه، را جذب کند.²⁶ توافق بین ایران، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان نیز بر توسعه همزمان مسیر شرقی INSTC تأکید دارد، که ظرفیت عملیاتی را تا سال ۲۰۲۷ به ۱۵ میلیون تن و تا سال ۲۰۳۰ به ۲۰ میلیون تن افزایش خواهد داد.²⁷

اهمیت ثبات هزینه: از آنجایی که نوسانات جهانی (نظیر بحران دریای سرخ) نرخ کرایه کانتینری در مسیرهای دریای سرخ را از ۱۲۰۰ دلار به حدود ۳۰۰۰ دلار افزایش داده است ²⁴، INSTC یک مسیر حیاتی و نسبتاً مصون از این نوسانات فراهم می‌کند.²⁸ لذا، شرکت‌هایی که خدمات حمل ترکیبی (ریلی-دریایی-جاده‌ای) را در INSTC توسعه داده‌اند، بهترین گزینه‌ها برای صادرکنندگان فولاد جهت تضمین ثبات هزینه در حمل به روسیه و مناطق CIS هستند.²

۵.۲. مسیرهای زمینی و دریایی به مقاصد همسایه

تحلیل مقاصد صادراتی ایران نشان می‌دهد که کشورهای همسایه و بازارهای آسیایی سهم عمده‌ای از صادرات فولاد ایران را در بر می‌گیرند:

• بازارهای کلیدی صادراتی: عراق، ترکیه، ترکمنستان، چین و اندونزی.⁹ در سال‌های اخیر، عراق مقصد ۶۰ درصد صادرات محصولات طویل بوده است. چین و اندونزی با سهمی به ترتیب ۲۴ و ۲۲ درصدی، اصلی‌ترین مقاصد محصولات میانی بوده‌اند.⁹
• گذرگاه‌های زمینی حیاتی:

• عراق: مرزهای شلمچه، مهران و خسروی گذرگاه‌های اصلی برای صادرات محصولات فولادی مانند میلگرد و تیرآهن هستند و حمل در این مسیرها عمدتاً جاده‌ای است.²³
• ترکیه/سوریه: مرز بازرگان به طور عمده برای ترانزیت فولاد (به ویژه میلگرد) به مقصد سوریه استفاده می‌شود.²³
• دریای خزر: بنادر شمالی ایران (انزلی، امیرآباد) راه ارتباطی مهمی با ترکمنستان و روسیه هستند. برخی محمولات فولادی به ترکمنستان از طریق دریای خزر ارسال می‌شوند.²³

برای درک بهتر انتخاب استراتژیک شقوق حمل برای ورق فولادی، مقایسه‌ای از نقاط قوت و ضعف هر روش ارائه شده است:

ماتریس مقایسه شقوق حمل (زمینی/دریایی) برای ورق فولادی

شاخص ارزیابی	حمل زمینی (جاده‌ای)	حمل ریلی (INSTC/CIS)	حمل دریایی (Breakbulk)
ماهیت محموله مناسب	FTL، ترافیکی، کویل سنگین (First/Last Mile)	حجم بالا، ترانزیت به CIS، ورق استاندارد	کویل‌های با وزن بالا، حجم زیاد، مقاصد دور (چین/هند)
ریسک اصلی	تأخیر در اخذ مجوز ترافیکی، تصادف، توزیع وزن نامناسب 21	محدودیت زیرساختی، تأخیر در گذر مرزی 2	تعریق کشتی (Ship Sweat)، مدیریت تهویه، نوسان نرخ 8
فورواردرهای تخصصی	سنگین ترابر، باربری پارسیان 19	نیل آسا، نیک تک (چندوجهی) 18	Pan Ocean, Höegh Autoliners, Allseas 10

۶. مدیریت ریسک، بیمه و ملاحظات مالی در حمل ورق فولادی

صادرات فولاد، به دلیل ارزش و آسیب‌پذیری بالا، نیازمند یک چارچوب حقوقی و بیمه‌ای مستحکم است تا ریسک‌های محتمل در مسیرهای زمینی و دریایی را پوشش دهد.

۶.۱. ملاحظات حقوقی و بیمه‌ای تخصصی

بیمه باربری صادراتی: هرگونه کالایی که از ایران به مقصد کشورهای خارجی صادر می‌شود، بر اساس شرایط فروش (اینکوترمز)، نیازمند بیمه‌نامه صادراتی است.³⁰ برای محمولات فولادی، نوع پوشش بیمه‌ای از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است:

1. شرایط C (کلوز C): این شرایط ابتدایی‌ترین پوشش را شامل می‌شود (مانند آتش‌سوزی، غرق شدن، تصادم یا تخلیه کالا در بندر اضطراری).³⁰ به دلیل ریسک بالای تعریق و زنگ‌زدگی که تهدید اصلی فولاد است، کلوز C برای این کالا معمولاً ناکافی و نامناسب تشخیص داده می‌شود.
2. شرایط B (کلوز B): این شرایط پوشش جامع‌تری شامل خطرات C به علاوه مواردی نظیر ورود آب دریا، به دریا افتادن کالا، زلزله، و خسارات جزئی را فراهم می‌کند. از آنجایی که ورق فولادی در برابر ورود آب بسیار حساس است، صادرکنندگان باید حداقل از پوشش شرایط B استفاده کنند تا خطرات ناشی از خسارات جزئی پوشش داده شود.³⁰

بیمه ترانزیت: در حمل‌های ترانزیتی (که ایران صرفاً در مسیر حمل قرار دارد، مانند ترانزیت فولاد روسیه به مقاصد جنوبی)، از نرخ و شرایط بیمه صادراتی استفاده می‌شود و اخذ مجوز مدیریت بیمه‌های باربری برای صدور این نوع بیمه‌نامه ضروری است.³⁰

الزامات قرارداد فورواردری: قراردادهای حمل باید به دقت تنظیم شوند و دامنه خدمات، هزینه‌ها، و مهم‌تر از همه، بندهای مسئولیت (Liability) فورواردر را مشخص کنند.³² بندهای مسئولیت نقش حیاتی در تعیین نحوه توزیع ریسک و غرامت در صورت آسیب، تأخیر یا فقدان محموله دارند و مستقیماً بر الزامات بیمه‌ای تأثیر می‌گذارند.³³

۶.۲. مدیریت هزینه‌ها و نوسانات نرخ حمل

تحولات ژئوپلیتیکی جهانی، مانند حملات در دریای سرخ، مستقیماً بر نرخ کرایه حمل دریایی تأثیر می‌گذارد. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که متوسط نرخ حمل کانتینرهای TEU در مسیرهای دریای سرخ از ۱۲۰۰ دلار در دسامبر ۲۰۲۳ به حدود ۳۰۰۰ دلار در ماه مارس ۲۰۲۴ رسیده است.²⁴ همچنین، نرخ حمل محمولات فله (Breakbulk) فولادی نیز افزایش یافته است؛ به عنوان مثال، حمل محصولات نورد گرم (HRC) از چین به ویتنام از ۱۰-۱۲ دلار به ۱۳-۲۰ دلار در هر تن رسیده است.³⁴

این نوسانات شدید، حاشیه سود صادرکننده را به شدت تهدید می‌کند. در نتیجه، تقاضا برای راهکارهای لجستیکی با هزینه ثابت رو به افزایش است. شرکت‌های لجستیکی برتر، آنهایی هستند که از طریق چارترینگ (Chartering) کشتی یا عقد قراردادهای بلندمدت (Service Contracts)، ثبات نرخ را برای مشتریان عمده فولاد در دوره‌های طولانی‌تر تضمین می‌کنند. اتکا به کریدورهای جدید مانند INSTC، یک راهبرد کلیدی برای جایگزینی مسیرهای پرریسک و نوسان‌دار محسوب می‌شود.²⁸

۶.۳. ترخیص و تسهیلگری گمرکی

صادرات و ترخیص محصولات فلزی نیازمند تخصص گمرکی بالایی است. ترخیص فولاد مستلزم آشنایی کامل با قوانین، تعرفه‌های گمرکی (که بر اساس کربن و فرم فیزیکی محصول مانند شمش یا ورق تعیین می‌شود) ³⁵، و روند اخذ مجوزهای لازم است.

از مهم‌ترین الزامات در صادرات فولاد، تکمیل ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت و اخذ مجوز استاندارد اجباری است.³⁵ همکاری با کارگزاران گمرکی که تجربه تخصصی در سورسینگ، ثبت سفارش، اخذ ارز نیما و مجوز استاندارد برای فلزات دارند (مانند ایمن تجارت کارآمد) می‌تواند فرآیند پیچیده صادرات را تسهیل و تسریع نماید.³⁵

نتیجه‌گیری و توصیه‌های راهبردی

تحلیل جامع حمل و نقل ورق فولادی نشان می‌دهد که صادرکنندگان باید رویکردی چندوجهی و فنی در انتخاب شرکای لجستیکی اتخاذ کنند. بهترین شرکت‌های حمل برای صادرات ورق فولادی، آن‌هایی هستند که ترکیبی متعادل از تخصص در حمل محمولات سنگین، توانمندی فنی در مدیریت ریسک و دسترسی استراتژیک به زیرساخت‌های جدید را دارا می‌باشند.

توصیه‌های استراتژیک نهایی

1. اولویت‌دهی به کریرهای Breakbulk: صادرکنندگان باید بخش قابل توجهی از ظرفیت حمل خود، به ویژه برای کویل‌های سنگین (۴۰-۵۰ تن) و مقاصد دوردست (چین و جنوب شرق آسیا)، را به شرکت‌های کشتیرانی متخصص در Breakbulk و Project Cargo (نظیر Pan Ocean و Höegh Autoliners) اختصاص دهند تا ریسک آسیب فیزیکی به حداقل برسد.¹⁰
2. ارتقاء پوشش بیمه‌ای: با توجه به حساسیت فولاد به رطوبت و زنگ‌زدگی، استفاده از حداقل پوشش بیمه‌ای شرایط B (کلوز B) برای پوشش خطرات ناشی از ورود آب و خسارات جزئی، یک الزام استراتژیک است.³⁰
3. بهره‌گیری از INSTC: برای کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی پرریسک (مانند کانال سوئز) و نوسانات شدید نرخ حمل دریایی، صادرکنندگان باید با فورواردرهای چندوجهی (نظیر نیک تک یا نیل آسا) همکاری کنند که توانایی فعال‌سازی مسیرهای ترکیبی (ریلی-جاده‌ای-دریایی) در کریدور INSTC به مقصد روسیه و CIS را دارند. این کریدور ثبات هزینه و کاهش چشمگیر زمان ترانزیت را تضمین می‌کند.²
4. تضمین لجستیک زمینی تخصصی: در حمل و نقل داخلی و مرزی، ضروری است که تنها با شرکت‌هایی همکاری شود که دارای ناوگان فوق سنگین (بوژی و کمرشکن) هستند و تخصص کافی در اخذ سریع و قانونی مجوزهای ترافیکی برای محمولات سنگین را دارند (مانند سنگین ترابر و باربری پارسیان).¹⁹
5. تأکید بر پروتکل‌های فنی: تمامی قراردادهای حمل دریایی و زمینی باید بر الزام مهارسازی بر اساس CTU Code و مدیریت فعال تهویه انبار (برای مقابله با تعریق محموله) تأکید کنند.

منابع

1. تولید کنندگان کویل فولادی چین – کارخانه لوله استیل ضدزنگ, accessed on November 11, 2025, https://af.zhoujipipes.com/steel-coil/
2. کریدور شمال-جنوب؛ پلی طلایی برای ایران در قلب اوراسیا – خبرگزاری مهر, accessed on November 11, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6594025/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%BE%D9%84%DB%8C-%D8%B7%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7
3. راهنمای کامل و گام به گام بسته ‌بندی ورق گالوانیزه | فرا آهن, accessed on November 11, 2025, https://www.faraahan.com/%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D9%82-%DA%AF%D8%A7/
4. 0 تا 100 بسته بندی ورق گالوانیزه – مرکزآهن, accessed on November 11, 2025, https://www.markazeahan.com/galvanized-sheet-packing/
5. IMO/ILO/UNECE Code of Practice for Packing of Cargo Transport Units (CTU Code), accessed on November 11, 2025, https://www.imo.org/en/ourwork/safety/pages/ctu-code.aspx
6. IMO/ILO/UNECE Code of Practice for Packing of Cargo Transport Units (CTU Code), accessed on November 11, 2025, https://unece.org/DAM/trans/doc/2014/wp24/CTU_Code_January_2014.pdf
7. Don’t work up a sweat! | Gard’s Insights, accessed on November 11, 2025, https://gard.no/insights/dont-work-up-a-sweat/
8. The Problem of Sweat – Steamship Mutual, accessed on November 11, 2025, https://www.steamshipmutual.com/publications/articles/problem-sweat
9. فولاد ایران به کجا می‌رود؟ / عراق اصلی‌ترین متقاضی محصولات بالادست – چیلان آنلاین, accessed on November 11, 2025, https://chilanonline.com/2023/08/20/53168/
10. Bulker – Pan Ocean, accessed on November 11, 2025, https://www.panocean.com/eng/Bulker
11. Project Cargo Shipping – Höegh Autoliners, accessed on November 11, 2025, https://www.hoeghautoliners.com/what-we-ship/project-cargo
12. Projects & Heavy Lift – Scan Global Logistics, accessed on November 11, 2025, https://www.scangl.com/en-us/services/project-and-heavy-project/
13. Top 100, accessed on November 11, 2025, https://alphaliner.axsmarine.com/PublicTop100/
14. لیست ده تایی بهترین شرکت های حمل و نقل دریایی | شرکت های کشتیرانی بین المللی, accessed on November 11, 2025, https://www.namayeshgahha.ir/lists-of-10/the-best-shipping-companies/
15. Middle Eastern Regions Exports – Allseas Global, accessed on November 11, 2025, https://www.allseasglobal.com/middle-eastern-regions-exports-campaign/
16. صادرات فولاد + راهنما و تمامی که باید بدانید, accessed on November 11, 2025, https://mihanfooladco.com/mag/steel-export-guide/
17. معرفی شرکت های بزرگ حمل و نقل بین المللی در سراسر جهان, accessed on November 11, 2025, https://pgtir.com/%D8%A8%D9%84%D8%A7%DA%AF/201-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86.html
18. خدمات حمل زمینی – Nik Tak International Freight Forwarder, accessed on November 11, 2025, https://www.niktak.com/%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA/%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C/?lang=fa
19. سنگین ترابر – حمل و نقل سنگین و فوق سنگین, accessed on November 11, 2025, https://sangintarabar.com/
20. حمل محموله های سنگین فوق سنگین – باربری پارسیان, accessed on November 11, 2025, https://barbariparsian.ir/%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86/
21. نکات مهم در حمل و نقل فولاد – مقالات تجارت آلیاژ, accessed on November 11, 2025, https://www.tejarataliaj.com/article/%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF/
22. فورواردری زمینی – نیل آسا, accessed on November 11, 2025, https://nilasa.com/khadamate-haml-va-naghle-beinolmelali/khadamate-forvarderi/forvarderi-zamini
23. مرزهای صادراتی فولاد ایران, accessed on November 11, 2025, https://iransteeltrade.com/blog/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF
24. سنگینی بحران کانال سوئز بر تجارت جهانی فولاد / قیمت و زمان حمل کالا چقدر افزایش یافته است؟ – چیلان, accessed on November 11, 2025, https://chilanonline.com/2024/03/22/59505/
25. Growing Russian-Iranian Partnership Along the North-South Corridor – Jamestown, accessed on November 11, 2025, https://jamestown.org/program/growing-russian-iranian-partnership-along-the-north-south-corridor/
26. International North–South Transport Corridor: Investments and Soft Infrastructure, accessed on November 11, 2025, https://eabr.org/upload/iblock/687/EDB_2022_Report-2_INSTC_eng.pdf
27. ایران در توسعه مسیر شرقی کریدور شمال جنوب نقش کلیدی دارد, accessed on November 11, 2025, https://www.hejrat.com/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86/
28. Inside Russia and Iran’s New Transport Corridor, accessed on November 11, 2025, https://tlimagazine.com/news/inside-russia-and-irans-new-transport-corridor/
29. کریدور شمال-جنوب احیا می‌شود؛ اختصاص ۳۰۰ کانتینر برای حمل بار ایران به روسیه, accessed on November 11, 2025, https://felezatkhavarmianeh.ir/fa/news/266481/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B5-%DB%B3%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D9%86%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87
30. صفر تا صد بیمه – Mehregan Group, accessed on November 11, 2025, https://mehregan-group.com/%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1/
31. بیمه باربری و حمل و نقل بین المللی – شرکت بازرگانی راهکار تجارت پایا, accessed on November 11, 2025, https://rahkartejarat.com/cargo-insurance/
32. Freight Forwarding Agreement – Bind, accessed on November 11, 2025, https://bindlegal.com/freight-forwarding-agreement/
33. The Role of Liability Clauses in Shipping Contracts – FreightAmigo, accessed on November 11, 2025, https://www.freightamigo.com/blog/the-role-of-liability-clauses-in-shipping-contracts
34. تاثیر افزایش نرخ حمل دریایی بر تجارت زنجیره فولاد – پایگاه اطلاع رسانی کالاخبر, accessed on November 11, 2025, https://www.imereport.ir/news/50270/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF
35. واردات انواع فلزات | مجوز و کد تعرفه گمرکی ترخیص انواع فلزات, accessed on November 11, 2025, https://irclearance.com/blog/tarkhise-anvae-felezat/
36. خدمات صادرات – تجارت کالا و فلزات کارن, accessed on November 11, 2025, https://tfkaren.com/export-services/