راهنمای جامع خرید کود اوره از پتروشیمی‌ها در سال 1404

فهرست مطالب

مقدمه: بررسی روش‌های خرید کود اوره از پتروشیمی‌ها

کود اوره که از نظر شیمیایی به عنوان کاربامید شناخته می‌شود، یکی از پرمصرف‌ترین و حیاتی‌ترین نهاده‌های کشاورزی در سطح جهان است.¹ دلیل اصلی این اهمیت، محتوای بسیار بالای نیتروژن (حداقل ۴۶٪) است که نقشی محوری در بهبود رشد و افزایش بهره‌وری محصولات کشاورزی ایفا می‌کند. در بافت اقتصادی ایران، اوره نه تنها ستون اصلی تضمین امنیت غذایی ملی محسوب می‌شود، بلکه به عنوان یک محصول استراتژیک صادراتی، منبع مهمی برای تزریق ارز به چرخه اقتصاد کشور به شمار می‌آید.¹

بازار اوره در ایران ساختاری دوگانه و تا حدودی پیچیده دارد. این بازار شامل یک بخش “حمایتی” است که تحت مکانیزم قیمت‌گذاری دستوری دولت، برای کشاورزان داخلی تأمین می‌شود، و یک بخش “آزاد” که شامل معاملات در بورس کالای ایران (IME) و صادرات است و عمدتاً تابع نرخ‌های بین‌المللی می‌باشد.²

این نظام دوگانه، هسته اصلی چالش‌های تأمین پایدار و شفافیت قیمتی را برای خریداران عمده صنعتی، بازرگانان و صادرکنندگان تشکیل می‌دهد. این گزارش با اتخاذ رویکردی تحلیلی و بازرگانی، به تشریح این سازوکارهای پیچیده می‌پردازد تا خریداران بتوانند استراتژی‌های خرید مطمئن، شفاف و مبتنی بر داده‌های روزآمد بورس کالا را اتخاذ نمایند.

شناخت عرضه: بازیگران اصلی تولید اوره و تمایز گریدها

جمهوری اسلامی ایران به دلیل دسترسی به منابع عظیم گاز طبیعی (خوراک اصلی تولید آمونیاک و اوره)، یکی از تولیدکنندگان کلیدی اوره و آمونیاک در منطقه و جهان به شمار می‌رود. طبق گزارش‌های رسمی، ظرفیت اسمی تولید اوره در کشور به حدود ۸.۷ میلیون تن در سال می‌رسد.³ با این حال، تحلیل‌های ساختاری نشان می‌دهد که میزان تولید عملیاتی در سال‌های اخیر در حدود ۶.۷ میلیون تن بوده است.³

این شکاف قابل توجه تقریباً ۲ میلیون تنی (معادل حدود ۲۳ درصد کاهش نسبت به ظرفیت اسمی)، نشان‌دهنده وجود ریسک‌های ساختاری و چالش‌های عملیاتی مداوم در زنجیره تولید است که خریداران عمده باید آن را در تحلیل ریسک تأمین خود لحاظ کنند. این چالش‌ها اغلب ناشی از محدودیت‌ها در تأمین خوراک گاز، به‌ویژه در فصول سرد، یا تعمیرات و توقف‌های برنامه‌ریزی نشده در واحدها است.⁴

معرفی پتروشیمی‌های اصلی و سهم ظرفیت تولید

تولید اوره در کشور عمدتاً در انحصار شرکت‌های بزرگی است که جزو صادرات‌محورترین و مهم‌ترین شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه ایران محسوب می‌شوند و حدود ۳ درصد از کل ارزش بازار سرمایه را تشکیل می‌دهند.² عرضه این شرکت‌ها در بورس کالا، تعیین‌کننده روند قیمت‌ها در بازار آزاد است.⁶

پتروشیمی پردیس: این مجتمع به عنوان بزرگترین تولیدکننده اوره‌ساز کشور شناخته می‌شود. پتروشیمی پردیس در عسلویه مستقر است و با برخورداری از سه فاز تولید اوره گرانول، ظرفیت اسمی خیره‌کننده ۳,۲۲۵,۰۰۰ تن در سال را در اختیار دارد.⁷ موقعیت پردیس در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، مزیت لجستیکی قابل توجهی برای صادرات از طریق خلیج فارس به آن می‌دهد.

پتروشیمی شیراز: این مجتمع یکی از واحدهای قدیمی و پیشتاز در صنعت پتروشیمی ایران است که در زمینه تولید انواع کودهای شیمیایی فعالیت دارد. پتروشیمی شیراز با ظرفیت اسمی ۵۴۳,۰۰۰ تن در سال، نقش مهمی در تأمین نیازهای جنوب کشور ایفا می‌کند و اوره گرانول و آنکوتد (Uncoated) تولیدی آن در بخش‌های کشاورزی و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.⁸

پتروشیمی کرمانشاه: این واحد تولیدی با تمرکز بر اوره گرانول، دارای ظرفیت اسمی ۶۶۰,۰۰۰ تن در سال است.⁸ پتروشیمی کرمانشاه به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، برای تأمین بازارهای غرب و شمال غرب کشور اهمیت استراتژیک دارد.¹⁰

پتروشیمی رازی: این پتروشیمی نیز یکی از بزرگترین و قدیمی‌ترین واحدهای کشور است که در بندر امام خمینی (ره) مستقر است. رازی با ظرفیت اسمی ۵۹۴,۰۰۰ تن اوره در سال، یکی از بازیگران مهم در عرضه اوره پریل و سایر کودهای شیمیایی است.⁸

علاوه بر این‌ها، پتروشیمی‌هایی نظیر خراسان (تولیدکننده اوره پریل)، صنایع پتروشیمی مسجد سلیمان، و کود شیمیایی اوره لردگان نیز از دیگر عرضه کنندگان کلیدی اوره گرانول و پریل در بورس کالای ایران به شمار می‌روند.⁶

انواع محصولات قابل معامله: گرانول، پریل و گریدهای درجه دو

خریداران اوره در بورس کالا با دو فرم اصلی از محصول مواجه هستند که هر کدام ویژگی‌ها و مصارف متفاوتی دارند:

اوره گرانول (Granular Urea): این نوع اوره به دلیل فرآیند تولید خاص، دارای دانه‌های درشت‌تر، مقاومت مکانیکی و پایداری بالاتری در برابر رطوبت است. این ویژگی‌ها آن را برای حمل‌ونقل دریایی طولانی‌مدت و استفاده در کشاورزی صنعتی که نیاز به پخش یکنواخت کود دارد، مناسب‌تر ساخته است.¹ به همین دلیل، اوره گرانول عمدتاً در بازارهای صادراتی و معاملات بورس کالا توسط پتروشیمی‌های بزرگ مانند پردیس و شیراز عرضه می‌شود.⁶

اوره پریل (Prilled Urea): این گرید از اوره دارای دانه‌بندی کوچکتری است. اگرچه ممکن است در برابر رطوبت حساسیت بیشتری داشته باشد، اما در مصارف کشاورزی سنتی و برخی کاربردهای صنعتی که به حل شدن سریعتر نیاز دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. پتروشیمی خراسان یکی از تولیدکنندگان عمده اوره پریل است.¹²

گریدهای خارج از استاندارد (OFF-Grade): بورس کالا با هدف افزایش شفافیت و پاسخگویی به تقاضاهای متنوع، امکان معامله گریدهای درجه ۲ (OFF درجه ۲) از اوره گرانول را نیز فراهم کرده است.¹¹ این محصولات ممکن است دارای نواقصی جزئی در سایز دانه‌بندی یا آنالیز شیمیایی باشند، اما با قیمت مقرون‌به‌صرفه‌تری نسبت به گریدهای استاندارد معامله می‌شوند. این گریدها برای مصرف‌کنندگانی که قصد اختلاط (Blending) با سایر کودها یا استفاده در فرآیندهای صنعتی غیر حساس را دارند، گزینه‌ای اقتصادی محسوب می‌شوند.

استراتژی خرید داخلی: راهنمای عملی بورس کالای ایران (IME)

بورس کالای ایران به عنوان اصلی‌ترین بستر رسمی و تحت نظارت، نقش حیاتی در کشف قیمت اوره برای خریداران غیرحمایتی (شامل تولیدکنندگان صنعتی و صادرکنندگان) ایفا می‌کند.⁶ استفاده از این سازوکار، اصلی‌ترین راهکار برای دستیابی به تأمین شفاف و مطمئن است.

مزیت‌های استراتژیک خرید از طریق بورس کالا

خرید اوره از بورس کالا دارای مزایای متعددی برای خریداران عمده است که در فضای پر نوسان اقتصادی، امنیت و شفافیت بیشتری فراهم می‌کند:

کشف قیمت شفاف و منصفانه: قیمت اوره در بورس کالا نه ثابت است و نه دستوری، بلکه بر اساس رقابت مکانیزم عرضه و تقاضا کشف می‌شود.⁶ این سازوکار، خریداران را از قیمت‌گذاری‌های غیرواقعی و مداخلات واسطه‌های غیرمجاز مصون نگه می‌دارد و به دستیابی به یک قیمت مرجع مبتنی بر شرایط واقعی بازار کمک می‌کند.⁶
امکان خرید مستقیم و امنیت معاملات: بورس کالا امکان خرید مستقیم اوره گرانول یا پریل را از پتروشیمی‌های معتبر و بزرگ کشور مانند پردیس، شیراز، رازی و مسجدسلیمان فراهم می‌آورد.⁶ تمامی معاملات تحت نظارت قانونی دقیق انجام می‌شود که ریسک‌های مالی و حقوقی را به حداقل می‌رساند.⁶
دسترسی به اطلاعات لحظه‌ای بازار: خریداران می‌توانند به گزارش‌های دقیق و لحظه‌ای درباره حجم عرضه، میزان تقاضا و قیمت‌های کشف شده دسترسی پیدا کنند. این اطلاعات برای تحلیلگران و خریداران عمده جهت اتخاذ تصمیمات هوشمندانه و پیش‌بینی روندهای آتی بازار بسیار حیاتی است.⁶
بهره‌گیری از ابزارهای مالی: برای مدیریت بهتر جریان نقدینگی و تأمین مالی بلندمدت، برخی خریداران می‌توانند از ابزارهای مالی پیشرفته بورس کالا، از جمله قراردادهای سلف و اعتباری برای خرید اوره استفاده نمایند.¹¹

گام‌های عملیاتی خرید اوره در بورس کالا

فرآیند خرید اوره در بورس کالا مستلزم رعایت گام‌های مشخصی است که تضمین‌کننده قانونی بودن و شفافیت معامله است:

اخذ کد معاملاتی کالا: اولین و ضروری‌ترین گام، مراجعه به یکی از کارگزاری‌های مجاز بورس کالای ایران و تکمیل فرآیند دریافت کد معاملاتی بازار فیزیکی است.
دریافت کد نقش یا کد بهین‌یاب: خریداران صنعتی و توزیع‌کنندگان برای ثبت سفارش‌های کلان و ثبت نام در سامانه‌های دولتی و پتروشیمی، باید کد نقش خود را از سامانه بهین‌یاب دریافت نمایند.
انتخاب عرضه و تحلیل دیتاشیت: پیش از ثبت سفارش، ضروری است خریدار مشخصات فنی (دیتاشیت) محصول عرضه شده توسط پتروشیمی مورد نظر را به دقت بررسی کند.⁶ برای مثال، آنالیز فنی اوره گرانول پتروشیمی پردیس ممکن است تفاوت‌های جزئی با اوره گرانول پتروشیمی شیراز داشته باشد که این موضوع برای مصارف تخصصی صنعتی اهمیت می‌یابد.
ثبت سفارش و رقابت: خریدار باید در تاریخ و ساعت مشخص عرضه، با واریز مبلغ پیش‌پرداخت لازم، سفارش خرید خود را از طریق کارگزاری ثبت کند. قیمت نهایی اوره گرانول یا پریل بر اساس رقابت میان خریداران تعیین می‌شود. بر اساس گزارش‌های معاملات اخیر (مرداد ۱۴۰۳)، شاهد رقابت جدی در بازار اوره بوده‌ایم؛ به طوری که قیمت پایانی معمولاً بین ۴ تا ۵ درصد بالاتر از قیمت پایه کشف شده است.¹² این سطح از رقابت نشان‌دهنده تقاضای قوی در بازار آزاد و انتظارات خریداران برای افزایش قیمت‌ها در دوره‌های آتی (خرید پیشگیرانه) است.
تسویه و تحویل محصول: پس از موفقیت در فرآیند کشف قیمت و تأیید معامله، خریدار موظف به تسویه کامل مالی است. سپس، فرآیند هماهنگی برای تحویل محصول از انبار تولیدکننده (پتروشیمی) یا محل توافق شده صورت می‌گیرد.

معمای قیمت‌گذاری اوره: تحلیل نظام چند لایه نرخ‌های تکلیفی و بازار آزاد

قیمت‌گذاری اوره در ایران تحت یک نظام چند لایه عمل می‌کند که آن را از سایر بازارهای کالا متمایز می‌سازد. قیمت این محصول به‌شدت تحت تأثیر سه عامل اصلی است: نرخ‌های جهانی اوره، سیاست‌های یارانه‌ای و تکلیفی دولت، و هزینه خوراک گاز طبیعی که مهم‌ترین ماده اولیه تولید اوره است.¹

مقررات دولتی و قیمت‌گذاری حمایتی (بخش کشاورزی)

به منظور تضمین امنیت غذایی، دولت شرکت‌های اوره‌ساز را مکلف کرده است که سهمیه مشخصی از تولید سالانه خود را با قیمتی دستوری به بخش کشاورزی تحویل دهند.

تعهد تأمین سهمیه داخلی: بر اساس مصوبات اخیر، شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران موظف است با هماهنگی پتروشیمی‌های تولیدکننده، نسبت به تأمین سالانه مقدار ۲,۴۰۰,۰۰۰ تن کود اوره مورد نیاز بخش کشاورزی، از طریق شرکت خدمات حمایتی کشاورزی اقدام نماید.¹³

اصلاح نرخ دستوری در سال ۱۴۰۳: پس از سال‌ها اعتراض و درخواست شرکت‌های اوره‌ساز به دلیل پایین بودن قیمت تکلیفی که منجر به چالش‌های نقدینگی می‌شد ²، هیئت وزیران در مصوبه ۲۴ تیرماه ۱۴۰۳ (که در مرداد ماه ابلاغ شد)، نرخ فروش کود اوره حمایتی را اصلاح نمود.¹³ بر اساس این مصوبه، قیمت فروش کود اوره در کیسه‌های ۵۰ کیلویی در محل درب واحد تولیدی و تحویل به شرکت خدمات حمایتی کشاورزی، معادل ۲,۴۰۰,۰۰۰ ریال تعیین شد.¹⁴ این اصلاحیه، در واقع منجر به افزایش تقریباً ۶ برابری نرخ حصه نقدی اوره حمایتی (از حدود ۷۹۵ تومان به ۴۸۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم) نسبت به سال‌های قبل شد.¹³

مکانیزم افزایش سالانه قیمت: نکته کلیدی در این مصوبه، ایجاد یک مکانیزم تعدیل سالانه است. مقرر شده است که در ابتدای خرداد ماه هر سال، قیمت هر کیلوگرم کود اوره حمایتی، به میزان ۲۰ درصد میانگین موزون قیمت معاملاتی همان کالا در بورس کالا طی دو ماه ابتدای آن سال افزایش یابد.¹⁴ این تدبیر به منظور حفظ نسبی ارزش قیمت تکلیفی و کاهش شکاف با نرخ بازار آزاد اتخاذ شده است.

تأثیر اصلاح قیمت بر سودآوری: افزایش نرخ اوره حمایتی در سال ۱۴۰۳، یک تحول بسیار مهم برای صنعت پتروشیمی به شمار می‌رود. مدیران ارشد اوره‌ساز پیش‌بینی کرده‌اند که در صورت تحویل کامل ۲ میلیون تن اوره حمایتی، این امر می‌تواند نزدیک به ۱۰ همت افزایش درآمد و فروش برای شرکت‌ها به همراه داشته باشد که به کاهش چالش‌های نقدینگی مزمن آن‌ها کمک می‌کند.¹³ با این وجود، لازم است اشاره شود که مطالبات معوق شرکت‌های اوره‌ساز از دولت بابت مابه‌التفاوت نرخ یارانه، که از سال ۱۳۹۸ انباشته شده است، همچنان پابرجاست و نیاز به تسویه دارد.²

کشف قیمت آزاد در بورس کالا: تابعی از نرخ جهانی و ارز

قیمت پایه اوره برای معاملاتی که در بورس کالا (برای مصارف غیرحمایتی و صادراتی) عرضه می‌شود، به‌صورت هفتگی توسط دفتر توسعه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی تعیین و اعلام می‌گردد.² این قیمت پایه مستقیماً از دو فاکتور اصلی مشتق می‌شود: نرخ‌های جهانی اوره (به ویژه نرخ فوب خلیج فارس) و نرخ ارز مورد تأیید مراجع ذی‌ربط.

وابستگی به بازارهای بین‌المللی: از آنجایی که حدود ۷۷ درصد از کل اوره تولید شده توسط چهار پتروشیمی بزرگ ایران (پردیس، شیراز، خراسان و کرمانشاه) به بازارهای صادراتی می‌رسد ⁵، این بازار داخلی کاملاً متأثر از قیمت‌های جهانی است.⁶ نوسانات در قیمت اوره نقدی دریای سیاه یا نرخ‌های فوب خاورمیانه، مستقیماً بر قیمت پایه ریالی اوره در بورس کالا اثر می‌گذارد.

روند صعودی بازار داخلی در سال ۱۴۰۳: داده‌های معاملات بورس کالا در مرداد ۱۴۰۳ نشان‌دهنده یک روند صعودی مستمر در قیمت اوره داخلی است. برای مثال، قیمت پایانی اوره گرانول پتروشیمی شیراز در معاملات ۸ مرداد ۱۴۰۳ به ۱۲۹,۹۸۳ ریال بر کیلوگرم رسید. این رقم در مقایسه با میانگین قیمتی مدت مشابه سال گذشته (۹۷,۷۵۹ ریال بر کیلوگرم)، رشدی معادل ۳۵ درصدی را نشان می‌دهد.¹² همچنین، اوره پریل پتروشیمی خراسان در آخرین معامله خود (۶ مرداد ۱۴۰۳) به قیمت ۱۴۰,۳۷۰ ریال بر کیلوگرم رسید که نسبت به سال گذشته، ۴۰.۱٪ رشد را تجربه کرده است.¹²

سیگنال‌دهی نرخ رقابت: افزایش تقاضا و رقابت (۴ تا ۵ درصد بالای قیمت پایه) در این معاملات اخیر، یک شاخص مهم برای تحلیلگران است که نشان می‌دهد تقاضای واقعی در بازار آزاد قوی بوده و فعالان بازار داخلی انتظار دارند قیمت‌ها در آینده به دلیل عوامل جهانی یا تغییر در نرخ ارز، افزایش بیشتری یابند.

تحلیل نرخ‌های فوب جهانی و شکاف قیمتی

قیمت‌های جهانی اوره یک عامل حیاتی در تعیین استراتژی خرید و فروش برای صادرکنندگان ایرانی است. این نرخ‌ها به‌شدت تحت تأثیر قیمت گاز طبیعی (که در بازارهای جهانی نوسان دارد) و تقاضای کشاورزی فصلی در کشورهایی مانند هند و آمریکا قرار می‌گیرد.¹

روندهای قیمتی ۲۰۲۵: بازارهای کلیدی مانند NOLA (ایالات متحده) شاهد روند صعودی بوده‌اند؛ به طوری که قیمت اوره گرانول نقدی در NOLA به ۴۵۵ دلار بر تن (FOB) رسیده است.¹⁷ در منطقه خاورمیانه و آفریقا، قراردادهای محموله ماه مه با قیمت‌هایی تا ۳۹۵ دلار بر تن (FOB) معامله شده‌اند.¹⁷ همچنین، داده‌های کلان نشان می‌دهد که قیمت اوره در بازارهای جهانی در سال ۲۰۲۵ نسبت به یک سال قبل، افزایشی حدود ۱۴.۳۹٪ را تجربه کرده است.¹⁸

ملاحظات صادراتی ایران و شکاف قیمتی: قیمت‌های صادراتی اوره ایران به دلیل وجود تحریم‌ها و ریسک‌های لجستیکی، ممکن است با نرخ‌های مرجع جهانی (فوب عمان یا مصر) دارای تفاوت‌هایی باشد. با این وجود، تولیدکنندگان ایرانی توانسته‌اند با ارائه قراردادهایی با قیمت‌های رقابتی، سهم خود را در بازارهای هدف حفظ کنند. در مقاطع اوج قیمتی (اواخر سال ۱۴۰۰)، شرکت‌های ایرانی موفق شدند اوره را با قیمت‌های ۸۱۰ تا ۸۲۰ دلار بر تن فوب به فروش برسانند.¹⁹ این توانایی در حفظ حجم عرضه و قیمت نسبتاً بالا نشان می‌دهد که کیفیت و حجم تولید ایران همچنان برای خریداران بزرگ (به ویژه ترکیه و برزیل) جذابیت دارد.

تأمین پایدار: مدیریت ریسک عرضه و استراتژی‌های بازرگانی در شرایط بحران

تأمین پایدار اوره برای خریداران عمده، فراتر از یک مسئله قیمتی است و به مدیریت دقیق ریسک‌های عملیاتی و سیاسی-اقتصادی وابسته است. یکی از مهم‌ترین چالش‌های ساختاری در صنعت اوره، مدیریت خوراک گاز است.

ریسک قطعی گاز (خوراک) و تأثیر آن بر تعهدات پتروشیمی‌ها

تولید اوره فرآیندی کاملاً وابسته به تأمین مستمر و پایدار گاز طبیعی به عنوان خوراک است. در فصول سرد سال، به‌ویژه در زمستان، با افزایش شدید مصرف گاز خانگی، وزارت نفت ایران اولویت تخصیص گاز را به بخش خانگی اختصاص می‌دهد.⁴

اختلال در زنجیره تأمین داخلی: این اولویت‌بندی منجر به کاهش شدید یا حتی قطع کامل خوراک گاز پتروشیمی‌های تولیدکننده اوره می‌شود.⁴ در نتیجه، تولید اوره به صورت مستقیم مختل شده و توانایی پتروشیمی‌ها برای انجام تعهدات تحویل محصول به شرکت خدمات حمایتی کشاورزی (سهمیه حمایتی) و خریداران بورس کالا (سهمیه آزاد) به شدت کاهش می‌یابد. این وضعیت نه تنها امنیت غذایی کشور را تهدید می‌کند، بلکه اعتبار صادراتی شرکت‌ها را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

استراتژی برای خریداران عمده و صنعتی: خریداران موفق باید استراتژی تأمین خود را بر اساس این ریسک فصلی تنظیم کنند. پیشنهاد می‌شود که بخش اعظم نیازهای مصرفی خود در فصل زمستان (بهمن تا اسفند) را در فصول گرم و ابتدای پاییز (قبل از شروع محدودیت‌های گاز) تأمین کرده و ذخیره‌سازی نمایند. همچنین، توزیع سفارشات و خرید از چندین پتروشیمی مختلف (مانند پردیس، شیراز و کرمانشاه) می‌تواند ریسک وابستگی به یک تأمین‌کننده که ممکن است در معرض قطع خوراک قرار گیرد، را کاهش دهد.

نقش حیاتی تهاتر (Barter Trade) در پایداری صادرات

به دلیل وجود محدودیت‌های نقل و انتقال مالی بین‌المللی و تحریم‌های تجاری، بخش قابل توجهی از صادرات اوره ایران در قالب مکانیسم تهاتر با کالاهای استراتژیک، به ویژه غلات، انجام می‌گیرد.³

پیوند با امنیت غذایی: این مکانیسم تهاتر نقش مهمی در تضمین جریان ورود کالاهای اساسی و غلات (مانند ذرت دامی، گندم و جو) به کشور دارد. ترکیه به عنوان مقصد اصلی صادرات اوره ایران (۴۳ درصد از کل صادرات در سال ۱۴۰۰)، همزمان یکی از صادرکنندگان مهم غلات به ایران است. برزیل نیز که ۱۳ درصد از اوره ایران را خریداری می‌کند، در این چرخه تهاتر اهمیت حیاتی دارد.³ این معاملات تهاتری به جای ورود مستقیم ارز، ورود کالای حیاتی را تضمین می‌کند و از منظر بازرگانی خارجی، نشان‌دهنده ابزاری برای دور زدن محدودیت‌های مالی است.

نکات بازرگانی خارجی: صادرکنندگانی که قصد خرید اوره از بورس برای صادرات مجدد را دارند، باید ابعاد این تهاتر را در تحلیل رقبا و فرصت‌های معاملاتی خود مد نظر قرار دهند، چرا که مکانیسم تهاتر می‌تواند بر قیمت نهایی فوب و شرایط پرداخت با خریداران خارجی اثر بگذارد.

راهکار تهاتر مطالبات برای ثبات مالی پتروشیمی‌ها

یکی از عوامل اصلی که تمایل پتروشیمی‌ها به عرضه اوره حمایتی را کاهش داده و ثبات مالی آن‌ها را به خطر انداخته، انباشت مطالبات چند ساله و معوق از دولت بابت مابه‌التفاوت نرخ یارانه است.² این امر فشار مالی زیادی بر این شرکت‌ها وارد کرده است.

پیشنهاد استراتژیک برای حفظ نقدینگی: متخصصان صنعت اوره، به ویژه مدیران پتروشیمی کرمانشاه، راهکار تهاتر مطالبات اوره‌سازان با بدهی‌های دولتی آن‌ها (مثلاً بدهی بابت خوراک گاز یا مالیات) را به عنوان یک ابزار قانونی، اقتصادی و استراتژیک برای حفظ نقدینگی و ثبات عملیاتی پیشنهاد کرده‌اند.¹⁰ اجرای موفق این مکانیسم می‌تواند توان مالی شرکت‌ها را برای حفظ تولید در سطح بالا و ایفای تعهدات داخلی و صادراتی تقویت کند و از تبدیل شدن این چالش به یک بحران جدی در آینده جلوگیری نماید.

جمع‌بندی نهایی و چشم‌انداز خرید اوره در سال‌های آتی

تأمین پایدار کود اوره از پتروشیمی‌های ایران، نیازمند درک جامع و مدیریت هوشمندانه بازرگانی است. بازار داخلی اوره تحت تأثیر یک نظام قیمت‌گذاری دوگانه قرار دارد که شامل نرخ تکلیفی ۲.۴ میلیون ریالی (برای کشاورزی داخلی) و قیمت‌های آزاد بورس کالا (برای مصارف صنعتی و صادراتی) است. این قیمت‌های آزاد بر اساس نرخ فوب خلیج فارس و نرخ ارز تعیین می‌گردند.

بورس کالای ایران شفاف‌ترین و مطمئن‌ترین بستر برای خریدهای عمده غیرحمایتی است. با این حال، خریداران باید به دقت ریسک‌های ساختاری، به ویژه ریسک عملیاتی ناشی از قطعی خوراک گاز در فصول سرد و نوسانات جهانی قیمت گاز (به عنوان عامل اصلی نوسان قیمت فوب) را در برنامه‌ریزی‌های خود لحاظ کنند.

روند صعودی قیمت اوره در بورس کالا در سال ۱۴۰۳ (با رشد ۳۵ تا ۴۰ درصدی نسبت به سال گذشته) و رقابت بالای خریداران (۴ تا ۵ درصد بالای قیمت پایه) ¹²، نشان‌دهنده انتظارات تورمی و افزایش تقاضای قوی در بازار است. خریداران موفق باید رویکردی تحلیلی پیشگیرانه اتخاذ کنند؛ نه تنها باید روندهای قیمتی و رقابت داخلی را رصد کنند، بلکه باید از تحولات قیمت‌های جهانی در بازارهای کلیدی (نظیر NOLA و خاورمیانه) آگاه باشند تا خریدهای استراتژیک و هوشمندانه‌ای انجام دهند.¹⁷

با توجه به اصلاح نسبی نرخ اوره حمایتی در سال ۱۴۰۳، انتظار می‌رود که حاشیه سود تولیدکنندگان بهبود یافته و تمایل آن‌ها به تولید و عرضه اوره افزایش یابد، هرچند پایداری بلندمدت همچنان به مدیریت چالش‌های تأمین خوراک گاز و تسویه مطالبات دولتی وابسته خواهد بود.