ترخیص دارو از گمرک فرودگاه امام

راهنمای جامع واردات دارو به ایران: از اخذ مجوزها تا مدیریت ارز و ترخیص قانونی

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۰۹ دی ۱۴۰۴

مقدمه

ورود کالاهای سلامت‌محور به قلمرو گمرکی جمهوری اسلامی ایران، به ویژه از طریق مرز هوایی فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، یکی از حساس‌ترین و پیچیده‌ترین فرآیندهای لجستیکی و بازرگانی در اقتصاد ملی محسوب می‌شود. دارو به عنوان یک کالای استراتژیک، نه تنها تابع قوانین عمومی گمرکی است، بلکه تحت نظارت‌های دقیق بهداشتی و امنیتی سازمان غذا و دارو قرار دارد.

در بازه زمانی ۱۴۰۳ و با نگاه به افق ۱۴۰۴، تحولات گسترده‌ای در بخشنامه‌های مالیاتی، رویه‌های ترخیص فوری و تسهیلات بانکی رخ داده است که هدف آن کاهش زمان توقف کالا در انبارها و تضمین کیفیت فرآورده‌های دارویی تا رسیدن به دست مصرف‌کننده نهایی است.1 این گزارش به بررسی جامع و تخصصی تمامی ابعاد عملیاتی، قانونی و مالی فرآیند ترخیص دارو از گمرک فرودگاه امام می‌پردازد.

جایگاه راهبردی گمرک فرودگاه امام در زنجیره تأمین دارو

فرودگاه امام خمینی (ره) به عنوان قطب اصلی تجارت هوایی ایران، میزبان بیشترین حجم واردات دارو و تجهیزات پزشکی است. به دلیل ماهیت “زمان‌بر” (Time-Sensitive) محصولات دارویی، استفاده از ترابری هوایی یک انتخاب اجتناب‌ناپذیر برای بازرگانان این حوزه است. گمرک این فرودگاه با بهره‌گیری از حوزه‌های عملیاتی مختلف، از جمله حوزه ۱ تجاری و انبارهای مکانیزه، بستر لازم را برای ترخیص شبانه‌روزی اقلام ضروری فراهم کرده است.4 تحلیل‌ها نشان می‌دهند که تمرکز زیرساخت‌های سردخانه‌ای در این گمرک، ضریب اطمینان حفظ زنجیره سرد را نسبت به سایر مبادی ورودی به شدت افزایش داده است.6

تسهیلات ارائه شده در این مرکز گمرکی شامل رویه‌هایی چون “ترخیص یکسره” است که در آن کالا بدون تخلیه در انبارهای عمومی، مستقیماً از پای پرواز به خودروهای حامل منتقل می‌شود. این اقدام به ویژه برای داروهای حیاتی نظیر آنتی‌بیوتیک‌ها و واکسن‌ها که نیاز به توزیع فوری دارند، حیاتی است.8

ترخیص دارو از گمرک فرودگاه امام

چارچوب قانونی و بخشنامه‌های مالیاتی ۱۴۰۳-۱۴۰۴

در سال ۱۴۰۳، سیاست‌های دولت بر پایه حمایت از حقوق مصرف‌کننده و تأمین نقدینگی واحدهای تولیدی استوار شده است. بر اساس تصویب‌نامه هیئت وزیران و بخشنامه‌های ابلاغی گمرک، حقوق گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده برای واردات کالاهای اساسی، دارو، مواد اولیه دارویی و ملزومات مصرفی پزشکی به یک درصد (%۱) کاهش یافته است.2 این کاهش نرخ، تأثیر شگرفی بر کاهش قیمت تمام شده دارو در بازار داخلی داشته و از بروز تورم در بخش سلامت جلوگیری کرده است.

ردیف تعرفه / نوع کالاحقوق گمرکی (۱۴۰۳)مالیات بر ارزش افزوده (۱۴۰۳)مرجع تاییدکننده
داروهای انسانی و دامی۱ درصدمعاف / ۱ درصدسازمان غذا و دارو 9
مواد اولیه دارویی۱ درصد۱ درصدوزارت بهداشت 2
ملزومات مصرفی پزشکی۱ درصد۱ درصدسازمان غذا و دارو 9
شیرخشک اطفال۱ درصد۱ درصدهیئت دولت 9

نکته حائز اهمیت در سال ۱۴۰۳، ابطال برخی بخشنامه‌های قبلی توسط دیوان عدالت اداری است. برای مثال، جزء دوم بند الف بخشنامه شماره ۱۰۹۱۴۴۰/۱۴۰۱ در خصوص نحوه اقدام مالیات بر ارزش افزوده انواع دارو و واکسن ابطال شده تا از اعمال سلیقه‌ای مالیات در گمرکات اجرایی جلوگیری شود و تمامی داروها از معافیت‌های قانونی برخوردار گردند.12 این ثبات قانونی، امنیت روانی بازرگانان را برای برنامه‌ریزی‌های بلندمدت در سال ۱۴۰۴ افزایش داده است.

الزامات فنی و هویت الکترونیکی کالا (کد IRC و سامانه TTAC)

هسته مرکزی نظارت بر واردات دارو در ایران، سامانه ردیابی، رهگیری و کنترل اصالت فرآورده‌های سلامت‌محور (TTAC) است. هر قلم داروی وارداتی باید دارای کد IRC (Iran Registration Code) باشد. این کد ۱۶ رقمی منحصربه‌فرد، شناسنامه فنی دارو محسوب می‌شود و تمامی اطلاعات شامل نام سازنده، فرمولاسیون، تاریخ انقضا و کدهای GTIN در آن نهفته است.1

فرآیند اخذ این کد مستلزم ثبت‌نام شرکت در سامانه سازمان غذا و دارو، معرفی مسئول فنی واجد شرایط و بارگذاری مستنداتی همچون گواهی فروش آزاد (FSC) و گواهی کیفیت (COA) است.1 تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که یکی از دلایل اصلی تأخیر در ترخیص کالا، مغایرت اطلاعات ثبت شده در سامانه جامع تجارت با اطلاعات کد IRC در گمرک است.1 بازرگانان باید اطمینان حاصل کنند که تمامی جزئیات از جمله وزن خالص، تعداد در بسته و مشخصات فنی دقیقاً با پروانه‌های بهداشتی مطابقت دارد.

مستندات فنی لازم برای تایید اصالت دارو

نوع سنداهمیت عملیاتیملاحظات تخصصی
COA (Certificate of Analysis)تایید خلوص و آنالیز آزمایشگاهیباید توسط سازنده اصلی صادر شود 1
تکنیکال فایل (Technical File)بررسی روش‌های تولید و کنترل کیفیبرای داروهای بایوتک و نوین الزامی است 13
گواهی GMPتایید شرایط خوب تولید در مبدأپیش‌نیاز ثبت منبع در سامانه TTAC 18
ثبت GTIN (ایران‌کد)شناسایی در زنجیره توزیعبرای صدور پروانه‌های بهداشتی ضروری است 14

فرآیند عملیاتی ترخیص فوری در گمرک فرودگاه امام

برای دستیابی به رکورد ترخیص ۲ الی ۳ روزه در فرودگاه امام، بازرگانان باید از رویه‌های “پیش‌اظهاری” و “مسیرهای سبز و زرد” گمرکی بهره ببرند. پس از ورود کالا و صدور قبض انبار الکترونیکی، اظهار کالا در سامانه EPL انجام می‌شود.4 برای داروهای حیاتی، گمرک امکان ترخیص شبانه‌روزی را فراهم کرده است، به طوری که حتی در ساعات بامدادی نیز تشریفات اداری قابل انجام است.5

یکی از مکانیزم‌های کلیدی در تسریع فرآیند، “ترخیص با حداقل اسناد” است. در این رویه، بازرگان با تکیه بر سوابق مثبت و با تودیع ضمانت‌نامه‌های لازم، کالا را خارج نموده و مهلت دارد تا اسناد اصلی (نظیر گواهی مبدأ لگالایز شده) را در بازه زمانی مشخصی به گمرک ارائه دهد.8 این روش برای جلوگیری از توقف خطوط تولید دارو در داخل کشور و یا رفع نیاز فوری بیمارستان‌ها به داروهای خاص بسیار کارآمد است.

حمل یکسره (Direct Delivery)؛ استراتژی حذف زمان انبارداری

حمل یکسره دارو از پای پرواز، پیشرفته‌ترین روش لجستیکی در گمرک فرودگاه امام است. در این روش، محموله مستقیماً از کارگو هواپیما بر روی کامیون‌های یخچال‌دار بارگیری شده و تحت نظارت گمرک (به صورت ترانزیت داخلی یا خروج قطعی) به انبار اختصاصی صاحب کالا منتقل می‌شود.8 این رویه نه تنها ریسک تغییرات دمایی را کاهش می‌دهد، بلکه هزینه‌های انبارداری را نیز به صفر نزدیک می‌کند.19

تحلیل‌های عملیاتی نشان می‌دهند که برای اجرای موفق حمل یکسره، هماهنگی قبلی با واحد فریت گمرک، شرکت حمل‌ونقل هوایی و سازمان غذا و دارو الزامی است.4 بازرگان باید پیش از نشستن هواپیما، کد کوتاژ خود را دریافت کرده و مجوزهای ترخیص را به صورت “حکم خروج” آماده داشته باشد.19

مدیریت زنجیره سرد و ریسک‌های لجستیکی

بسیاری از داروها، واکسن‌ها و مواد اولیه بیولوژیک در دسته کالاهای “فاسدشدنی” قرار می‌گیرند که نیاز به نگهداری در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد یا ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد دارند.6 فرودگاه امام مجهز به سردخانه‌های تخصصی است، اما ریسک اصلی در زمان جابجایی بار از رمپ فرودگاه به سردخانه نهفته است. نوسانات دمایی حتی برای چند ساعت می‌تواند منجر به تخریب ساختار پروتئینی دارو و ابطال کل محموله شود.7

رعایت استانداردهای GDP (توزیع مناسب دارو) در تمامی مراحل ترخیص الزامی است. بازرگانان باید از دستگاه‌های ثبت‌کننده دما (Data Logger) استفاده کرده و گزارش نهایی دما را به کارشناسان سازمان غذا و دارو در گمرک ارائه دهند.7 هرگونه انحراف دمایی (Temperature Excursion) باید بلافاصله گزارش شده و کالا قرنطینه گردد تا بررسی‌های کیفی نهایی انجام شود.23

ترخیص دارو از گمرک فرودگاه امام

الزامات زیرساختی برای زنجیره سرد دارو

پارامتر فنیاستاندارد مورد نیازراهکار مقابله با ریسک
بسته‌بندی عایقVIP یا کانتینرهای اکتیواستفاده از یخ خشک یا فازهای تغییر دهنده ماده (PCM) 7
مانیتورینگثبت لحظه‌ای با IoTدریافت هشدارهای بلادرنگ (Real-time alerts) 18
حمل و نقلکامیون یخچال‌دار کالیبرهبازرسی دوره‌ای سیستم‌های سرمایشی 22
انبارداری گمرکیانبارهای تحت کنترل (Validated)تفکیک کالا بر اساس زون‌های دمایی 6

تسهیلات مالی و ضمانت‌نامه‌های بانکی در سال ۱۴۰۴

یکی از بزرگترین چالش‌های بازرگانان دارو، تأمین نقدینگی برای پرداخت حقوق ورودی و مالیات بر ارزش افزوده در زمان ترخیص است. گمرک ایران با درک این موضوع، تسهیلات ویژه‌ای را در قالب بخشنامه‌های ۱۴۰۴ ابلاغ کرده است. امکان اخذ ضمانت‌نامه بانکی برای اقلام سلامت‌محور به مبلغ حداقل یک میلیارد ریال فراهم شده است.20

برای شرکت‌های تولیدی، فعالان اقتصادی مجاز (AEO) و شرکت‌های دانش‌بنیان، این تسهیلات بدون محدودیت مبلغ و با سررسیدهای طولانی (تا پایان سال مالی ۱۴۰۴) قابل دریافت است.3 این اقدام به شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا بدون فشار بر جریان نقدی خود، کالا را ترخیص کرده و پس از فروش محصولات در بازار، تعهدات مالی خود را به گمرک ایفا کنند.

وضعیت شرکتنوع تسهیلات مالیمدت اعتبار ضمانت‌نامه
فعالان اقتصادی مجاز (AEO)ضمانت‌نامه بانکی / بن بیمهتا ۶ ماه از زمان اظهار 24
شرکت‌های دانش‌بنیانمعافیت از ۴٪ مالیات علی‌الحسابتا ۹ ماه از زمان اظهار 24
واحدهای تولیدی داروتعهد ذیحسابی / اسناد خزانهمطابق با بودجه سنواتی 24
بازرگانان عمومیضمانت‌نامه بانکی۳ ماه (سررسید حداکثر بهمن ۱۴۰۴) 24

حمایت‌های ویژه از شرکت‌های دانش‌بنیان دارویی

در سال ۱۴۰۴، شرکت‌های دانش‌بنیان به عنوان موتور محرک صنعت داروسازی داخلی، از امتیازات ویژه‌ای برخوردارند. بر اساس قانون جهش تولید دانش‌بنیان، این شرکت‌ها از پرداخت مالیات ۴ درصد علی‌الحساب واردات معاف هستند.25 همچنین، واردات ماشین‌آلات خط تولید دارو که مشابه داخلی ندارند، با تایید معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و گمرک ایران، از پرداخت حقوق ورودی معاف است.25

یکی از تسهیلات کلیدی برای این شرکت‌ها، “ارزیابی در محل” است. گمرک فرودگاه امام این امکان را فراهم کرده تا کارشناسان به جای بازرسی فیزیکی کالا در انبار گمرک، به انبار شرکت دانش‌بنیان مراجعه کرده و عملیات ارزیابی را در آنجا انجام دهند تا از سلامت داروهای حساس اطمینان حاصل شود.25

مدیریت ریسک و تطبیق با استانداردهای بین‌المللی

تجارت بین‌المللی دارو در سال ۲۰۲۵ با پیچیدگی‌های جدیدی در حوزه تحریم‌ها و انطباق (Compliance) روبروست. اگرچه دارو طبق قوانین بین‌المللی (مانند OFAC) از تحریم‌ها معاف است، اما موانع بانکی و لجستیکی همچنان وجود دارند.29 بازرگانان باید اطمینان حاصل کنند که تمامی ذینفعان زنجیره تأمین، از تولیدکننده تا شرکت حمل‌ونقل، در فهرست‌های تحریمی قرار نداشته باشند تا از توقیف بار در بنادر واسطه یا بانک‌های کارگزار جلوگیری شود.17

اشتباه در تعیین کد تعرفه (HS Code) یکی دیگر از ریسک‌های بزرگ است. در سال ۲۰۲۵، گمرک ایران نظارت بر ارزش‌گذاری کالاهای دارویی را تشدید کرده است تا از کم‌اظهاری یا بیش‌اظهاری جلوگیری کند.17 استفاده از کدهای تعرفه صحیح بر اساس آخرین جداول پیوست کتاب مقررات صادرات و واردات ۱۴۰۴ برای بهره‌مندی از نرخ حقوق ورودی ۱ درصدی الزامی است.2

تحلیل هزینه‌های عملیاتی و انبارداری در فرودگاه امام

هزینه‌های ترخیص دارو در فرودگاه امام شامل حقوق ورودی، مالیات بر ارزش افزوده، هزینه‌های انبارداری عمومی، هزینه تخلیه و بارگیری و حق‌العمل‌کاری است.16 هزینه انبارداری در این گمرک به دلیل ماهیت هوایی، به صورت تصاعدی و بر اساس مدت زمان ماندگاری محاسبه می‌شود.6

پارامتر هزینهمبنای محاسبهاستراتژی کاهش هزینه
حقوق ورودی۱ درصد ارزش CIFاستفاده از نرخ‌های ترجیحی 2
مالیات ارزش افزوده۱ درصد (یا معاف)ارائه تاییدیه وزارت بهداشت 9
انبارداریحجم کالا / روزهای توقفترخیص در مسیر سبز یا حمل یکسره 6
جریمه متروکهپس از ۹۰ روز توقفثبت درخواست تمدید مهلت قبل از انقضا 19

بازرگانان حرفه‌ای با استفاده از ابزارهای آنلاین و مشاوره با متخصصین گمرکی، پیش از ورود کالا تمامی محاسبات مالی را انجام داده و نقدینگی لازم یا ضمانت‌نامه‌های بانکی را آماده می‌کنند تا از هرگونه وقفه در فرآیند ترخیص جلوگیری شود.16

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز راهبردی ۱۴۰۴

فرآیند ترخیص دارو از گمرک فرودگاه امام خمینی در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، از یک رویه اداری ساده به یک “عملیات استراتژیک” تبدیل شده است. کاهش نرخ‌های مالیاتی به یک درصد و تقویت تسهیلات ضمانت‌نامه‌ای، نشان‌دهنده عزم حاکمیت برای تسهیل تأمین دارو است.2 با این حال، موفقیت بازرگانان در این فضا منوط به دیجیتالی‌سازی فرآیندها، تسلط بر سامانه‌های TTAC و EPL، و رعایت دقیق استانداردهای زنجیره سرد است.1

در افق ۱۴۰۵، پیش‌بینی می‌شود که استفاده از تکنولوژی‌های IoT در مانیتورینگ گمرکی و توسعه “انبارهای اختصاصی هوشمند” توسط بخش خصوصی، زمان ترخیص را به کمتر از ۲۴ ساعت کاهش دهد. بازرگانانی که بتوانند خود را با این تحولات هماهنگ کرده و از معافیت‌های دانش‌بنیان و رویه‌های حمل یکسره بهره ببرند، علاوه بر کسب سود اقتصادی، نقش مهمی در ارتقای امنیت سلامت کشور ایفا خواهند کرد.3

ترخیص دارو از گمرک فرودگاه امام

منابع

  1. قوانین ترخیص دارو از گمرک ایران | برسی 0 تا 100 تمامی قوانین, accessed on December 30, 2025, https://farasantarkhis.com/customs-clearance-rules/
  2. کاهش حقوق گمرکی و مالیات ارزش افزوده کالاهای اساسی و دارو و تجهیزات پزشکی و شیر خشک به یک درصد – آیکسپورت, accessed on December 30, 2025, https://ixport.ir/%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7/
  3. راهنمای جامع ضمانت‌نامه بانکی گمرکی در سال ۱۴۰۴ – شرکت بازرگانی GTG, accessed on December 30, 2025, https://gtg.ir/%D8%B6%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%8C-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C/
  4. ترخیص کالا از فرودگاه امام خمینی + گمرک امام خمینی – آوند تجارت آوش, accessed on December 30, 2025, https://avandtarkhis.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C/
  5. ترخیص شبانه‌روزی دارو و تجهیزات پزشکی از گمرک فرودگاه امام خمینی (ره) – فرارو, accessed on December 30, 2025, https://fararu.com/fa/news/877152/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D8%AC%D9%87%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87
  6. ترخیص از گمرک فرودگاه امام خمینی | ترخیص فوری از فرودگاه, accessed on December 30, 2025, https://rahkartejarat.com/clearance/clearance-airport/
  7. Why Customs Clearance Is Central to Cold Chain Pharma Logistics, accessed on December 30, 2025, https://www.eawlogistics.com/why-customs-clearance-is-central-to-cold-chain-pharma-logistics/
  8. ترخیص یک ساعته ۵۰ تن مواد اولیه آنتی بیوتیک از گمرک فرودگاه امام …, accessed on December 30, 2025, https://www.irna.ir/news/84926810/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%87-%DB%B5%DB%B0-%D8%AA%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A2%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%88%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85
  9. لیست داروهای وارداتی مشمول «حقوق گمرکی و مالیات ارزش افزوده یک درصدی» ابلاغ شد, accessed on December 30, 2025, https://www.intamedia.ir/news/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D9%85%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D8%B4%D8%AF
  10. مالیات تجهیزات پزشکی 1404 – لیست تجهیزات معاف – دقیق محاسب, accessed on December 30, 2025, https://hrs-tax.com/medical-equipment-tax/
  11. جدیدترین لیست کالاهای معاف از ارزش افزوده 1403! – موسسه حسابداری تدبیر, accessed on December 30, 2025, https://tadbirtp.ir/list-goods-exempt-value-added-1403/
  12. بخشنامه گمرک در خصوص مالیات بر ارزش افزوده انواع دارو و واکسن ابطال شد – تازه های حسابداری, accessed on December 30, 2025, https://www.accpress.com/news/1403/05/%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%81%D8%B2/
  13. کد IRC چیست؟ استعلام و اخذ کد IRC – سیب سبز سلامت, accessed on December 30, 2025, https://ghapple.com/blog/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/P1224-%DA%A9%D8%AF-irc-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA.html
  14. کد irc چیست؟ مدارک – مراحل – نحوه استعلام (1404) – شرکت توسعه کیفیت, accessed on December 30, 2025, https://nhiso.com/what-is-the-meaning-of-irc-code/
  15. کد irc چیست – شرایط – مدارک – نحوه دریافت, accessed on December 30, 2025, https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/3146/%DA%A9%D8%AF-irc-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA.html
  16. بررسی نکات کلیدی هزینه‌های ترخیص کالا از گمرک فرودگاه امام خمینی, accessed on December 30, 2025, https://importdtc.com/%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/
  17. Comprehensive information on Iranian customs law, accessed on December 30, 2025, https://ixport.ir/en/comprehensive-information-on-iranian-customs-law/
  18. Managing Cold Chain Customs Compliance: Ensuring Temperature-Sensitive Medicines Reach Their Destination, accessed on December 30, 2025, https://www.als-cs.com/news/detail/managing-cold-chain-customs-compliance/
  19. ترخیص کالا از گمرک | مراحل، هزینه‌ها و مدارک مورد نیاز, accessed on December 30, 2025, https://tarkhiscenter.com/goods-release-from-customs/
  20. تسهیلات جدید صدور ضمانت نامه بانکی برای اقلام دارویی – اقتصاد معاصر, accessed on December 30, 2025, https://eghtesademoaser.ir/fa/news/27711/%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B6%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C
  21. حمل یکسره کالا در گمرک و نحوه انجام آن – گروه تجاری آربی, accessed on December 30, 2025, https://rbtradinggroup.com/full-shipping/
  22. Understanding Cold Chain Shipping – Accreditation Commission for Health Care, accessed on December 30, 2025, https://achc.org/understanding-cold-chain-shipping/
  23. Managing Temperature Excursions in Pharmaceutical Cold Chain Logistics: A Comprehensive Guide, accessed on December 30, 2025, https://www.eawlogistics.com/managing-temperature-excursions-in-pharmaceutical-cold-chain-logistics-a-comprehensive-guide/
  24. راهنمای کامل دستورالعمل تسهیلات گمرکی ۱۴۰۴ (ضمانت نامه بانکی و تعهد ذیحسابی), accessed on December 30, 2025, https://iranimpex.com/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9/
  25. حمایت‌های گمرکی از شرکت‌ها و موسسات دانش بنیان – فیدار بسپار ارک, accessed on December 30, 2025, https://fidarbaspar.com/%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86/
  26. اخذ ضمانت‌نامه بانکی یا اسناد خزانه تا سررسید تعیین شده جهت جبران کمبود نقدینگی واحدهای تولیدی و واردکنندگان کالاهای اساسی، دارو، تجهیزات پزشکی، مواد اولیه و ماشین آلات و تجهیزات خطوط تولید – راوی حساب, accessed on December 30, 2025, https://www.ravihesab.com/200-18053-%D8%AF
  27. معافیت از پرداخت حقوق گمرکی؛ مزیت دیگر برای شرکت های دانش بنیان, accessed on December 30, 2025, https://aniilcompany.com/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86/
  28. جزئیات بخش‌نامه جدید تسهیلات گمرکی خارجی – Dolat.ir, accessed on December 30, 2025, https://dolat.ir/detail/418011
  29. Iran-related Designations | Office of Foreign Assets Control, accessed on December 30, 2025, https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20250902
  30. سوالات متداول ترخیص کالا و امور گمرکی – آیکسپورت, accessed on December 30, 2025, https://ixport.ir/frequently-asked-questions-about-loading-and-unloading/
  31. مراحل ترخیص کالا از گمرک فرودگاه امام خمینی + شرایط و قوانین – بازرگانی میرترابی, accessed on December 30, 2025, https://hmirtorabi.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%DA%AF%D9%85%D8%B1%DA%A9-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C/