استانداردهای جهانی قراضه فلزی:خرید و واردات (ISRI، بازل، GB/T)

مقدمه: اهمیت درک استانداردهای جهانی قراضه

قراضه فلزی (Scrap Metal) به عنوان یکی از حیاتی‌ترین مواد اولیه ثانویه، ستون فقرات تولید فولاد از طریق کوره‌های قوس الکتریکی (EAF) و همچنین تولید فلزات غیرآهنی است. تقاضای جهانی برای این کالا نه تنها اقتصادی، بلکه استراتژیک و محیط زیستی است، زیرا بازیافت قراضه سالانه از انتشار نزدیک به ۹۵۰ میلیون تن دی‌اکسید کربن جلوگیری می‌کند.¹ این اهمیت روزافزون، باعث شده است که تجارت بین‌المللی قراضه مملو از قوانین سخت‌گیرانه کیفی و رگولاتوری شود.

تجارت جهانی قراضه پیچیده است و شرکت‌کنندگان باید مقررات دائماً در حال تغییر را مدیریت کنند، کیفیت مواد را تأیید نمایند، مستندات صحیح را تأمین کرده و مسائل لجستیکی را در چندین حوزه قضایی هماهنگ سازند.² نادیده گرفتن استانداردهای فنی یا آلودگی‌های پنهان می‌تواند منجر به رد محموله در مبدأ، جریمه‌های سنگین و آسیب به تجهیزات گران‌قیمت کارخانه شود.

در دنیای امروز که مرز بین “ضایعات” و “مواد اولیه بازیافتی” به شدت توسط دولت‌ها تعریف می‌شود، هر واردکننده موفق باید بر سه حوزه اصلی تسلط یابد: استانداردهای فنی مرجع (ISRI)، انطباق قانونی و زیست‌محیطی (کنوانسیون بازل و مقررات جدید) و فرآیندهای تضمین کیفیت (PSI و قراردادهای حل اختلاف). این گزارش به عنوان یک نقشه راه تخصصی، مهم‌ترین این استانداردها و نکات کاربردی آن‌ها را برای کاهش ریسک و تضمین کیفیت تشریح می‌کند.

ستون فقرات کیفیت: استانداردهای ISRI و طبقه‌بندی مواد بازیافتی

ISRI (Institute of Scrap Recycling Industries)، که اخیراً به ReMA (انجمن صنایع مواد بازیافتی) تغییر نام داده است، اصلی‌ترین مرجع جهانی برای تعریف، طبقه‌بندی و تسهیل تجارت کل طیف مواد بازیافتی است.³ این سازمان مجموعه‌ای از کدهای الفبایی و عددی را فراهم کرده تا خریداران و فروشندگان در سراسر جهان بتوانند با یک زبان مشترک در مورد کیفیت مواد به توافق برسند. این کدها به طور مداوم بررسی می‌شوند تا با تقاضای بازار جهانی هماهنگ بمانند.³

طبقه‌بندی تخصصی قراضه آهنی (Ferrous Scrap)

قراضه آهنی شامل آهن و فولاد و آلیاژهای آن‌ها است و به عنوان قراضه آهنی شناخته می‌شود. بر اساس الزامات عمومی ISRI، تمام گریدهای قراضه آهنی باید عاری از خاک، فلزات غیرآهنی یا مواد خارجی باشند، و همچنین زنگ‌زدگی و خوردگی بیش از حد قابل پذیرش نیست. البته، مقادیر ناچیزی که اجتناب‌ناپذیر باشد، می‌توانند مستثنی شوند.⁴

جزئیات کدهای قراضه سنگین بار (HMS – Heavy Melting Steel)

قراضه سنگین بار (HMS) یکی از پرکاربردترین گریدها در تجارت جهانی است که بر اساس ضخامت و ابعاد دسته‌بندی می‌شود. کدهای ISRI 200 تا 206 زیرمجموعه‌های اصلی HMS را تشکیل می‌دهند:

• HMS 1 (گرید برتر): این گرید شامل قراضه آهن و فولاد کارشده است که ضخامت آن باید حداقل ۱/۴ اینچ (حدود ۶.۳۵ میلی‌متر) یا بیشتر باشد. این مواد باید عاری از قراضه گالوانیزه و قراضه خودرو با ضخامت نازک باشند.

• کد ISRI 200: این کد برای قراضه سنگین ذوبی شماره ۱ است که در آن ابعاد قطعات توافقی است.
• کد ISRI 201: همانند کد ۲۰۰ است، با این تفاوت که قطعات باید کوچکتر از ۳۶ در ۱۸ اینچ (۹۱۴ میلی‌متر در ۴۵۷ میلی‌متر) باشند.⁵
• کد ISRI 202: همانند کد ۲۰۰ است، با این تفاوت که قطعات باید کوچکتر از ۶۰ در ۱۸ اینچ (۱۵۲۴ میلی‌متر در ۴۵۷ میلی‌متر) باشند.⁵
• HMS 2 (گرید استاندارد): این گرید شامل آهن یا فولاد کارشده، سیاه و گالوانیزه است که ضخامت آن باید حداقل ۱/۸ اینچ (حدود ۳.۱۷۵ میلی‌متر) یا بیشتر باشد. این گرید ممکن است حاوی ناخالصی‌های بیشتری باشد و عموماً چگالی کمتری نسبت به HMS 1 دارد.

• کد ISRI 203: قراضه سنگین ذوبی شماره ۲ با ضخامت ۱/۸ اینچ و بیشتر.⁶
• کد ISRI 204: همانند کد ۲۰۳ است، اما قطعات باید کوچکتر از ۳۶ در ۱۸ اینچ باشند.⁶
• کد ISRI 205: مشابه کد ۲۰۴ است، اما با این تفاوت که ممکن است شامل قراضه خودرو باشد، به جز مواردی که دارای ضخامت نازک هستند.⁶
• کد ISRI 206: مشابه کد ۲۰۵ است، با این تفاوت که قطعات باید کوچکتر از ۶۰ در ۱۸ اینچ باشند.⁶

اهمیت فنی تمایز بین HMS 1 و HMS 2

تفاوت ضخامت و خلوص بین HMS 1 و HMS 2 (یک چهارم در مقابل یک هشتم اینچ) برای کارخانه‌های تولید فولاد بسیار حیاتی است. مواد ضخیم‌تر (HMS 1) دارای چگالی بالاتری هستند. چگالی بالاتر امکان پر شدن کارآمدتر کوره قوس الکتریکی را فراهم می‌کند که زمان شارژ را به حداقل رسانده و بهره‌وری ذوب را افزایش می‌دهد.⁶ بنابراین، واردکنندگان باید برای گریدهای HMS 1 که عملکرد کوره را بهینه می‌کنند، هزینه بیشتری بپردازند. همچنین، وجود مواد گالوانیزه در HMS 2 (کد ۲۰۳ به بعد) به دلیل محتوای روی، می‌تواند در فرآیند ذوب دود و آلایندگی بیشتری ایجاد کند. خریدارانی که استانداردهای زیست‌محیطی سختگیرانه‌تری دارند، اغلب بر گرید HMS 1 یا کدهای خالص‌تر مانند Busheling (کد ۲۰۷) تأکید می‌کنند.⁸

طبقه‌بندی فلزات غیرآهنی (Non-Ferrous Scrap) ISRI

فلزات غیرآهنی، به ویژه مس، برنج و آلومینیوم، به دلیل ارزش بالاتر و حساسیت‌های متالورژیکی، از نظر خلوص و تحمل ناخالصی‌ها دارای جزئیات فنی سخت‌گیرانه‌تری هستند.

الزامات کیفی مس و ندول‌های سیم مسی

استانداردهای ISRI برای مس بر اساس درصد خلوص مس و محدودیت‌های سایر فلزات آلیاژی، دسته‌بندی می‌شوند:

• ندول‌های سیم مسی شماره ۱ (Clove): این قراضه شامل ندول‌های سیم مسی بدون روکش، بدون آلیاژ، خردشده یا شردد شده است. خلوص مس در این گرید باید حداقل ۹۹٪ باشد و ماده باید کاملاً عاری از قلع، سرب، روی، آلومینیوم، آهن، سایر ناخالصی‌های فلزی، عایق و سایر آلودگی‌های خارجی باشد.⁹
• ندول‌های سیم مسی شماره ۲ (Cobra): این گرید شامل ندول‌های سیم مسی بدون آلیاژ، خردشده یا شردد شده است که حداقل خلوص ۹۷٪ مس را تضمین می‌کند. حداکثر ناخالصی‌های فلزی نباید از ۰.۵۰٪ آلومینیوم و ۱٪ برای هر یک از سایر فلزات یا عایق‌ها تجاوز کند.⁹
• ندول‌های سیم مسی (Cocoa): ندول‌های سیم مسی بدون آلیاژ، خردشده، با حداقل ۹۹٪ مس هستند. این گرید باید عاری از عایق بیش از حد و سایر مواد غیرفلزی باشد. محدودیت‌های دقیق ناخالصی‌های فلزی شامل حداکثر ۰.۰۵٪ آلومینیوم، ۰.۰۱٪ آنتیموان، ۰.۲۵٪ قلع، ۰.۰۵٪ آهن و ۰.۰۵٪ نیکل است.⁹
• مس سبک (Dream): شامل قراضه متفرقه مس بدون آلیاژ است که محتوای اسمی آن ۹۲٪ مس (حداقل ۸۸٪) است و شامل اقلامی مانند ورق مس، ناودانی‌ها و دیگ‌ها می‌شود. این گرید باید عاری از سیم سوخته، مس روکش‌دار، رادیاتورها، مواد لحیم شده یا قلع اندود شده و روغن اضافی باشد.⁹

تجارت غیرآهنی به شدت تحت تأثیر خلوص است. تفاوت اندک در خلوص مس (مانند تفاوت ۲ درصدی بین ندول‌های Clove و Cobra) تأثیر زیادی بر ارزش و قیمت‌گذاری در هر واحد وزن و همچنین بر هزینه‌های ذوب نهایی در کارخانه دارد.¹⁰ واردکنندگان همچنین باید به ریسک مواد متراکم شده هیدرولیکی توجه کنند. برای بسیاری از گریدهای مس و برنج، این مواد فشرده باید تحت توافق خاص بین خریدار و فروشنده باشند ⁹، چرا که فشرده‌سازی امکان پنهان کردن مواد خارجی و آلودگی‌ها را افزایش می‌دهد.

مرزهای تنظیم‌کننده: الزامات قانونی بین‌المللی و ریسک‌های آلودگی ممنوعه

تجارت جهانی قراضه فقط محدود به مشخصات فنی ISRI نیست، بلکه تابع قوانین بین‌المللی سختگیرانه زیست‌محیطی و ایمنی است. رعایت این الزامات برای جلوگیری از توقیف محموله در گمرکات مقصد ضروری است.

کنوانسیون بازل و دسته‌بندی مواد خطرناک

کنوانسیون بازل وظیفه کنترل انتقالات برون‌مرزی مواد زاید زیان‌بخش و دفع آن‌ها را بر عهده دارد.¹¹ اگرچه قراضه‌های با کیفیت بالا، به ویژه آهن و فولاد خالص، تحت کنترل‌های سختگیرانه کنوانسیون نیستند، اما وجود آلودگی‌های خطرناک می‌تواند کالا را به “زباله خطرناک” تبدیل کرده و مشمول مقررات “لیست کهربایی” کند.

• موارد مشمول کنترل: این کنوانسیون بر فلزاتی که دارای ترکیبات خطرناک هستند، تمرکز دارد. این فلزات شامل آنتیموان، آرسنیک، کادمیوم، سرب، جیوه، سلنیوم، تلیوریم و تالیوم هستند. همچنین ترکیبات مس، روی و کروم شش‌ظرفیتی نیز مشمول می‌شوند.¹² به عنوان مثال، قراضه آبکاری شده با کادمیوم یا قراضه تلیوریم‌دار بر اساس جزء اصلی طبقه‌بندی می‌شود، اما آنتیموان در شکل‌های خاص ممکن است نیاز به اعلان قبلی داشته باشد.¹³
• نظارت ملی: کشورهای عضو کنوانسیون بازل، از جمله جمهوری اسلامی ایران، موظف‌اند گزارش‌های سالیانه‌ای در خصوص واردات، صادرات و وضعیت بازیافت پسماندهای خطرناک به دبیرخانه کنوانسیون ارائه کنند.¹⁴ این فرآیند نشان‌دهنده نظارت جدی دولت‌ها بر محتوای محموله‌های وارداتی است تا از ورود مواد آلوده جلوگیری شود.

آلودگی‌های ممنوعه مطلق در محموله‌های قراضه

بر اساس استانداردهای عمومی مورد پذیرش در سطح بین‌المللی، قراضه باید کاملاً عاری از اقلامی باشد که می‌توانند موجب انفجار، آلودگی یا اختلال در فرایند تولید شوند ¹⁵:

1. ظروف تحت فشار و مواد منفجره: وجود مخازن بسته تحت فشار یا مخازنی که دارای نقاط باز کوچک‌تر از ۱۰ میلی‌متر باشند، مطلقاً ممنوع است.¹⁵ این اقلام به دلیل خطر انفجار حرارتی در کوره‌های ذوب، تهدیدی جدی برای ایمنی کارخانه هستند.
2. آلودگی رادیواکتیو: این آلودگی‌ها جدی‌ترین خطر برای صنعت فولاد هستند. قراضه باید عاری از مواد خطرناک رادیواکتیو باشد. حتی اگر در محموله تحویلی، رادیواکتیویته قابل توجهی به علت محافظت یا وضعیت کاملاً بسته قابل تشخیص نباشد، باز هم خطرناک محسوب می‌شود.¹⁵ حوادثی گزارش شده است که در آن فولاد وارداتی به دلیل ذوب شدن “منابع یتیم” (Orphan Source) حاوی مواد رادیواکتیو، آلوده شده است.¹⁶
3. مواد غیرفلزی قابل اشتعال: وجود مقادیر قابل ملاحظه‌ای از مواد غیرفلزی مانند لاستیک، پلاستیک، رنگ، چوب، روغن، روانسازها یا سایر مواد شیمیایی و آلی ممنوع است، زیرا این مواد قابل اشتعال هستند یا می‌توانند در فرآیند ذوب، آلایندگی ایجاد کنند.¹⁵

برای واردکنندگان، این موضوع دارای ابعاد حیاتی است. قراضه‌هایی که در مناطق جنگی یا فاقد کنترل جمع‌آوری شده‌اند، ممکن است حاوی مهمات عمل‌نکرده، آلودگی‌های شیمیایی یا حتی آلودگی‌های رادیواکتیو باشند.¹⁶ بنابراین، واردکننده باید علاوه بر بازرسی‌های کیفی معمول، اقدامات احتیاطی شدید و بازرسی‌های پیشرفته (مانند استفاده از گیت‌های رادیواکتیو) را در مبدأ و مقصد اعمال کند تا از پیامدهای حقوقی و زیست‌محیطی طولانی‌مدت (مانند آلودگی آب‌های زیرزمینی یا زنجیره غذایی) جلوگیری شود.¹⁸

انقلاب کیفی: استانداردهای تحول‌آفرین چین (GB/T) و مقررات اروپا

در سال‌های اخیر، تغییرات نظارتی عمده در دو بازیگر اصلی تجارت جهانی، یعنی چین و اتحادیه اروپا، بازار جهانی قراضه را مجبور به بازنگری در سطح کیفیت و فرآوری کرده است.

استاندارد GB/T چین: تعریف مجدد قراضه به عنوان کالای خام

چین که پیش از این واردات کلیه “زباله‌های جامد” (از جمله قراضه فلزی با ناخالصی بالا) را تا ژانویه ۲۰۲۱ ممنوع کرده بود ¹⁹، با معرفی استانداردهای جدید ملی، پارادایم تجارت را تغییر داد.

• استاندارد GB/T 39733-2020: این استاندارد ملی چین، قراضه آهنی با خلوص بالا را از فهرست “زباله جامد” خارج کرده و آن را به عنوان “ماده اولیه بازیافتی آهن-فولاد” (Recycled Raw Material) تعریف می‌کند.²⁰ این تغییر زبانی، به لحاظ قانونی امکان واردات مجدد قراضه باکیفیت را فراهم کرد.
• الزامات سختگیرانه کیفی و فیزیکی: بر اساس GB/T، مواد باید از نظر فیزیکی دارای خواص فلزی باکیفیت باشند (Physical Quantity) و باید کاملاً عاری از زباله‌های خطرناک ذکر شده در لیست ملی چین یا زباله‌هایی با خصوصیات سمی، خورندگی یا اشتعال‌پذیری باشند.²¹
• بازرسی اجباری گمرک: از ژوئن ۲۰۲۱، گمرک چین بازرسی مواد اولیه بازیافتی وارداتی (شامل فولاد، برنج، مس و آلومینیوم) را اجباری کرده است.²² معیارهای بازرسی بسیار دقیق هستند و شامل مشخصات ظاهری، مواد خارجی، آلودگی رادیواکتیو، میزان فلز مس و آلومینیوم و نرخ کلی بازیابی فلز می‌شوند.²²

این استاندارد، اگرچه ملی چین است، اما به دلیل سخت‌گیری و حجم عظیم تقاضا در این بازار، عملاً به یک استاندارد بین‌المللی تبدیل شده و سایر تولیدکنندگان جهانی را وادار به افزایش کیفیت پیش‌فرآوری قراضه در مبدأ می‌کند.²⁰ واردکنندگان باید دقت کنند که در اسناد حمل، از عبارت “مواد اولیه بازیافتی” به جای “قراضه” یا “ضایعات” استفاده شود، در غیر این صورت ممکن است محموله در گمرک چین رد شود.²⁰

مقررات حمل‌ونقل ضایعات اتحادیه اروپا (WSR)

اتحادیه اروپا به عنوان بزرگترین صادرکننده قراضه جهان با صادرات تقریبی ۲۳ میلیون تن در سال ۲۰۲۰ ¹، در حال بررسی محدودیت‌های سختگیرانه‌ای برای صادرات قراضه به کشورهای غیرعضو OECD است.¹

• هدف اصلی: این اقدام بخشی از استراتژی اتحادیه اروپا برای تضمین تأمین نیاز داخلی قراضه جهت دستیابی به اهداف کربن‌زدایی و تولید فولاد سبز (Green Steel) است.¹
• محدودیت‌ها و تأثیر بر چین: کمیسیون اروپا مقررات صادرات ضایعات به کشورهای غیرعضو OECD را اصلاح کرده است. به دنبال عدم پاسخگویی کتبی چین در مورد پذیرش مواد “ضایعات” برای بازیابی، این کشور از فهرست مجاز دریافت‌کنندگان قراضه خارج شد. این موضوع منجر به توقف صادرات قراضه طبقه‌بندی شده به عنوان “ضایعات” از اتحادیه اروپا به چین شد.²⁵

این تحولات به شدت بر مسیرهای تجاری جهانی تأثیر می‌گذارد. در حالی که ترکیه بزرگترین واردکننده قراضه از اتحادیه اروپا است ¹، اعمال محدودیت‌های بیشتر می‌تواند عرضه جهانی را تحت فشار قرار دهد و رقابت برای منابع قراضه باکیفیت از آمریکا و ژاپن را تشدید کند. واردکنندگان باید برای سناریوی کمبود عرضه قراضه اروپایی، به ویژه گریدهای با خلوص بالا، آماده باشند.

تضمین تجارت: فرآیند بازرسی پیش از حمل (PSI) و مدیریت اختلافات

استانداردهای جهانی بدون یک فرآیند تأیید قوی، عملاً بی‌اثر خواهند بود. بازرسی پیش از حمل و مفاد قراردادی، لایه‌های نهایی مدیریت ریسک را تشکیل می‌دهند.

فرآیند حیاتی بازرسی پیش از حمل (PSI)

بازرسی پیش از حمل (Pre-Shipment Inspection – PSI) یک فرآیند اجباری در بسیاری از کشورها است که در آن کیفیت، کمیت و تطابق محموله با مشخصات قرارداد قبل از بارگیری توسط یک شرکت بازرسی معتبر و مستقل تأیید می‌شود.²⁶ این بازرسی به ویژه برای واردات مواد حساسی مانند قراضه فلزی، جهت اطمینان از خلوص و عدم آلودگی، حیاتی است.²⁸

وظایف اصلی آژانس‌های بازرسی (PSIA)

آژانس‌های بازرسی پیش از حمل (PSIA) که توسط دولت کشور مقصد به رسمیت شناخته می‌شوند ²⁹، فعالیت‌های گسترده‌ای را انجام می‌دهند:

1. تأیید کیفیت و ترکیب مواد (Quality & Composition): شامل بررسی فیزیکی، مطابقت با کدهای ISRI (مانند بررسی ضخامت در HMS یا خلوص مس در ندول‌ها)، و اطمینان از عدم وجود ناخالصی‌ها و مواد ممنوعه است.³⁰ این بازرسی‌ها همچنین شامل آزمایش‌های فنی پیچیده برای تأیید ترکیب شیمیایی مواد است.²⁶
2. کنترل وزن و کمیت (Quantity Control): نظارت دقیق بر فرآیند بارگیری/تخلیه برای جلوگیری از مغایرت‌های وزنی، به خصوص برای محموله‌های فله، انجام می‌شود.³⁰
3. بازرسی ایمنی و زیست‌محیطی: اطمینان از عاری بودن قراضه از مواد منفجره و آلودگی‌های رادیواکتیو، که یک الزام ایمنی مطلق است.³⁰
4. بسته‌بندی و علامت‌گذاری (Packing & Marking): تأیید اینکه بسته‌بندی قراضه (مانند عدل‌بندی‌ها) برای صادرات مناسب است و نشانه‌گذاری‌ها مطابق با الزامات گمرکی کشور مقصد است.²⁷

گواهی‌های کلیدی برای ترخیص گمرکی

پس از اتمام موفقیت‌آمیز بازرسی، آژانس‌های PSI گواهی‌های لازم را صادر می‌کنند که برای ترخیص گمرکی و الزامات اعتبارات اسنادی (L/C) ضروری هستند:

• گواهی بازرسی کالا (COI): مخفف Certificate of Inspection، سندی مهم در تجارت بین‌المللی است که به خریداران اطمینان می‌دهد که کیفیت، کمیت، بسته‌بندی و مدارک کالا با مشخصات توافق شده مطابقت دارد.²⁶
• گزارش پاک یافته‌ها (Clean Report of Findings – CRF/PVoC): این گواهی تأیید می‌کند که کالا قبل از حمل بازرسی شده و قیمت آن نیز بررسی شده و مطابق با مشخصات مستند است. در برخی کشورها با نام PVoC (Pre-export Verification of Conformity) شناخته می‌شود.²⁷
• گزارش مغایرت (Discrepancy Report – DR): در صورتی که یافته‌های بازرسی مغایر با مشخصات قراردادی باشد، این گزارش به تمام طرف‌های معامله صادر می‌شود.²⁷

مفاد قراردادی و مکانیسم‌های حل اختلافات کیفی

حتی با وجود PSI، احتمال بروز اختلاف کیفی در مقصد (Final Assay) وجود دارد. یک قرارداد خرید قراضه استاندارد باید مکانیزم‌های صریح و قاطعی برای مدیریت این ریسک داشته باشد تا از تحمیل هزینه‌های سنگین به خریدار جلوگیری شود.

مرجعیت ارزیابی نهایی

بند قرارداد باید صریحاً قید کند که خریدار یا “کاربر نهایی” (End User) مسئولیت اخذ بازرسی و ارزیابی نهایی (Assay) را بر عهده دارد و نتیجه این ارزیابی نهایی و لازم‌الاجرا خواهد بود.³² این نکته به خریدار اختیار تام می‌دهد تا معیار اصلی پذیرش محموله را در اختیار داشته باشد.

جبران خسارت برای محصول نامنطبق و پوشش هزینه‌ها

اگر کیفیت قراضه با مشخصات تعیین‌شده در قرارداد مطابقت نداشته باشد، فروشنده باید مسئولیت کامل را بر عهده گیرد ³²:

1. جبران مالی: فروشنده باید غرامت مناسبی را به خریدار پرداخت کند.
2. مسئولیت تمام هزینه‌های جانبی: مهم‌ترین نکته، تعهد فروشنده به پوشش کلیه هزینه‌های متحمل‌شده توسط خریدار به دلیل عدم انطباق است. این هزینه‌ها شامل موارد زیر است:

• هزینه‌های جایگزینی کالا (Replacement).
• هزینه‌های پوشش ریسک مالی (Hedging).
• کلیه هزینه‌های لجستیکی و عملیاتی (شامل هزینه ترخیص، نگهداری، دفع یا حمل‌ونقل مجدد).
• حق‌الوکاله و سایر هزینه‌های تجاری ناشی از مغایرت کیفی.³²

حق کسر هزینه: در قرارداد باید صریحاً این اختیار به خریدار داده شود که کلیه این هزینه‌های ناشی از مغایرت کیفی را از هرگونه پرداخت آتی به فروشنده، تحت این قرارداد یا هر توافق دیگری، کسر نماید. این جبران، باید تنها و منحصر به فردترین راهکار (Sole and Exclusive Remedy) برای حل اختلافات کیفی باشد.³²

استفاده از داوری تخصصی

با توجه به ماهیت فنی و تخصصی اختلافات در حوزه قراضه فلزی، استفاده از داوری (Arbitration) در مراجع بین‌المللی به جای دادگاه‌های محلی، توصیه می‌شود.³³ داوری این امکان را فراهم می‌کند که طرفین، داورانی را انتخاب کنند که در رویه‌های صنعتی و مشخصات فنی فلزات تخصص دارند، که این امر منجر به تصمیم‌گیری عادلانه‌تر و سریع‌تر شده و از تأخیرهای طولانی ناشی از فرآیندهای قضایی جلوگیری می‌کند.³³

نکات کاربردی و استراتژی‌های عملی برای واردکنندگان

واردات موفق قراضه فلزی نیازمند یک استراتژی جامع است که ریسک‌های کیفی، رگولاتوری و لجستیکی را پوشش دهد و به طور مستمر با تغییرات بازار هماهنگ باشد.

استراتژی انتخاب گرید با تمرکز بر بهره‌وری تولید

انتخاب گرید مناسب باید مستقیماً با نوع تکنولوژی ذوب و محصول نهایی کارخانه مرتبط باشد:

• اولویت با چگالی برای EAF: برای کارخانه‌هایی که از کوره‌های قوس الکتریکی استفاده می‌کنند و به دنبال حداکثر بهره‌وری هستند، تمرکز بر گریدهای HMS 1 (ISRI 201 یا 202) که ابعاد کوچکتر و ضخامت بالاتر از ۱/۴ اینچ دارند، حیاتی است. این گریدها چگالی بالایی دارند و زمان شارژ کوره را به حداقل می‌رسانند.⁶
• مدیریت ریسک روی (Zinc): اگرچه گریدهای HMS 2 ممکن است قیمت پایین‌تری داشته باشند، اما حاوی مواد گالوانیزه (حاوی روی) هستند. روی در فرآیند ذوب، بخارات سمی ایجاد کرده و بر کیفیت فولاد نهایی تأثیر می‌گذارد. لذا در تولید فولادهای باکیفیت و حساس باید تا حد امکان از قراضه فاقد گالوانیزه استفاده شود.
• تأکید بر پیش‌فرآوری غیرآهنی: در تجارت مس و فلزات غیرآهنی، خرید گریدهایی مانند ندول‌های سیم مسی شردد شده (Clove یا Cocoa) با ۹۹٪ خلوص، نشان‌دهنده این است که ماده در مبدأ به خوبی پیش‌فرآوری شده و ریسک باقی ماندن عایق، روغن یا سایر فلزات مزاحم (مانند آهن یا آلومینیوم) کاهش یافته است.⁹

نظارت بر لجستیک و تطابق با الزامات بین‌المللی

موفقیت در واردات قراضه به رعایت دقیق الزامات لجستیکی و هماهنگی با تغییرات رگولاتوری وابسته است:

• اهمیت بسته‌بندی: قراضه‌های فشرده‌شده و بسته‌بندی شده باید از بسته‌بندی شایسته صادرات (Export-Worthy Packaging) برخوردار باشند.³¹ همچنین، نظارت بر بسته‌بندی از نظر ابعادی، طبق محدودیت‌های ذکر شده در کدهای ISRI برای جلوگیری از توقف محموله در گمرک مقصد حیاتی است.⁷
• پایش مداوم تغییرات قوانین: لازم است واردکنندگان به‌روزترین اطلاعات را در مورد سیاست‌های وارداتی کشور مقصد (مانند الزامات دقیق بازرسی گمرک چین بر اساس GB/T) و همچنین مقررات صادراتی کشورهای مبدأ (مانند محدودیت‌های WSR اتحادیه اروپا) داشته باشند.² این آگاهی به آن‌ها اجازه می‌دهد تا به سرعت مسیرهای تجاری و تأمین‌کنندگان خود را با استانداردهای سختگیرانه‌تر تطبیق دهند. به عنوان مثال، تغییرات سیاستی مانند طرح شمشیر ملی چین، مسیر تجارت قراضه را به سمت مراکز جدید پردازش در کشورهایی مانند مالزی و هند تغییر داده است.²

نتیجه‌گیری

تجارت موفق قراضه فلزی در محیط جهانی امروز، بیش از هر زمان دیگری به دانش عمیق از استانداردها و مدیریت هوشمندانه ریسک وابسته است. تسلط بر استانداردهای ISRI/ReMA، نه تنها یک مزیت رقابتی، بلکه یک ضرورت برای اطمینان از خلوص و انطباق ابعادی مواد اولیه است، به ویژه در انتخاب گریدهای پرچگالی مانند HMS 1 که بهره‌وری ذوب در کوره‌های قوس الکتریکی را به حداکثر می‌رساند.

با این حال، تضمین کیفیت فراتر از کدهای فنی است. واردکنندگان باید تحولات نظارتی را به دقت دنبال کنند، به خصوص ارتقای استاندارد چین (GB/T) که قراضه را به یک “ماده اولیه حیاتی” با حداقل خلوص و پیش‌فرآوری الزامی تبدیل کرده است. این سخت‌گیری‌ها، به ویژه در زمینه حذف آلودگی‌های خطرناک مانند رادیواکتیویته و مواد منفجره که به دلیل پیامدهای فاجعه‌بارشان ممنوع هستند، مطلق و غیرقابل مذاکره است.

برای تضمین معاملات، ضروری است که قراردادهای خرید شامل بندهای صریح و قاطعی باشند که بازرسی پیش از حمل (PSI) و ارزیابی نهایی توسط خریدار را به عنوان معیار قطعی کیفیت تعیین کنند. همچنین باید حق کسر هزینه‌های جبرانی (شامل لجستیک، پوشش ریسک و هزینه‌های حقوقی) ناشی از هرگونه مغایرت کیفی برای خریدار محفوظ بماند. با اتخاذ این رویکرد سه‌جانبه – کیفیت فنی، انطباق قانونی و مدیریت ریسک قراردادی – زنجیره تأمین قراضه نه به عنوان یک ریسک، بلکه به عنوان یک منبع پایدار و استراتژیک عمل خواهد کرد.

منابع

1. اتحادیه اروپا در آستانه اعمال ممنوعیت کامل بر صادرات قراضه – پایگاه اطلاع رسانی کالاخبر, accessed on November 10, 2025, https://www.imereport.ir/news/65950/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%87
2. International Scrap Metal Trade: A Guide to New Trends, Regulations & Export Bans, accessed on November 10, 2025, https://www.okonrecycling.com/industrial-scrap-metal-recycling/steel-and-aluminum/international-scrap-metal-trade-process/
3. ISRI SPECS, accessed on November 10, 2025, https://www.isrispecs.org/
4. ISRI: what it is and its specifications – ScrapAd, accessed on November 10, 2025, https://scrapad.com/en/blog/isri-what-it-is-and-specifications/
5. تعریف استاندارد قراضه سنگین بار بر اساس استاندارد ISRI : | ایران ضایعات, accessed on November 10, 2025, https://iranzayeat.com/mag/news/354/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%87-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1/
6. Heavy melting steel – Wikipedia, accessed on November 10, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Heavy_melting_steel
7. Heavy Melting Steel 1 & 2 (ISRI 200 – 206) : Product Specification | PDF – Scribd, accessed on November 10, 2025, https://www.scribd.com/document/377803978/HMS-1-2
8. Specifications Guide Global Steel, Ferrous Scrap, Ferroalloys and Noble Alloys, accessed on November 10, 2025, https://www.spglobal.com/content/dam/spglobal/ci/en/documents/platts/en/our-methodology/methodology-specifications/metals/steel-ferrous-specifications.pdf
9. ISRI Scrap Specifications Circular (updated) – ISRI SPECS, accessed on November 10, 2025, https://www.isrispecs.org/wp-content/uploads/2023/05/ISRI-Scrap-Specifications-Circular-updated-1.pdf
10. Scrap Metal Purity Testing: A Complete Guide to Methods & Grading | Okon Recycling, accessed on November 10, 2025, https://www.okonrecycling.com/industrial-scrap-metal-recycling/steel-and-aluminum/scrap-metal-purity-testing/
11. قانون اجازه عضویت جمهوری اسلامی ایران در کنوانسیون بازل درباره کنترل انتقالات برون مرزی مواد زاید زیان بخش و دفع آنها – مرکز پژوهشها, accessed on November 10, 2025, https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92091
12. basel convention, accessed on November 10, 2025, http://www.basel.int/portals/4/basel%20convention/docs/pub/techguid/r4-e.pdf
13. Classifying Green List waste under the ‘Waste Shipments Regulation’ (Regulation No 1013/2006) – practical guidelines – impel.eu, accessed on November 10, 2025, https://www.impel.eu/contents/guidance/guidance-on-classifying-green-list-waste.pdf
14. بررسی اقدامات و چالش های پیرامون «کنوانسیون بازل» در کشور, accessed on November 10, 2025, https://report.mrc.ir/article_9497.html
15. استاندارد قراضه در اروپا – گروه دانش بنیان پاترون, accessed on November 10, 2025, https://patron.group/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7/
16. Radioactive contamination in scrap in metal recycling – HSE, accessed on November 10, 2025, https://www.hse.gov.uk/waste/radioactive-contamination.htm
17. صادرات و واردات ضایعات فولادی – فولاد حامیران, accessed on November 10, 2025, https://hamiransteel.com/blog-hamiran/export-and-import-waste-steel
18. هم‌نوایی صنعت و محیط زیست؛ نفس تازه برای اراک – خبرگزاری مهر, accessed on November 10, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6646536/%D9%87%D9%85-%D9%86%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%81%D8%B3-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%A9
19. Access2Markets Barrier: China waste import ban – European Commission’s trade, accessed on November 10, 2025, https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/barriers/details?isSps=false&barrier_id=12962
20. China’s New Iron and Steel Scrap Import Standards May Benefit …, accessed on November 10, 2025, https://www.recycledmaterials.org/new-iron-steel-scrap-import-standards/
21. GB/T 39733-2024 PDF English, accessed on November 10, 2025, https://www.chinesestandard.net/PDF.aspx/GBT39733-2024
22. China reinforces import inspection requirements – BIR, accessed on November 10, 2025, https://www.bir.org/en/members-area/world-mirrors/non-ferrous/1000002761-china-reinforces-import-inspection-requirements
23. BIR urges balanced approach as EU proposes new measures to protect steel sector, accessed on November 10, 2025, https://americanrecycler.com/bir-urges-balanced-approach-as-eu-proposes-new-measures-to-protect-steel-sector/
24. BIR calls for fair standards for green steel – GMK Center, accessed on November 10, 2025, https://gmk.center/en/news/bir-calls-for-fair-standards-for-green-steel/
25. صادرات قراضه فولاد اروپا به چین متوقف شد. – فولاد 24, accessed on November 10, 2025, https://foolad24.com/post/news/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%87-%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D8%B4%D8%AF
26. گواهی بازرسی کالا + بازرسی کالا در مبدا | COI چیست؟ – بازرگانی سی آی فونیکس, accessed on November 10, 2025, https://ciphoenix.com/%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-coi-certificate-of-inspection/
27. PSI Certification,Pre Shipment Documents,CE … – Ravi Energie, accessed on November 10, 2025, https://www.ravienergie.com/Pre-Shipment.html
28. Scrap Inspection, Quality Control, Supplier Evaluation, accessed on November 10, 2025, https://worldwidequalitycontrol.com/scrap-inspection-quality-control-services
29. Pre-Shipment Inspection Agencies (PSIA) – Directorate General of Foreign Trade | Ministry of Commerce and Industry | Government of India, accessed on November 10, 2025, https://www.dgft.gov.in/CP/?opt=psia
30. Scrap Metal Inspection – Ruswal Global, accessed on November 10, 2025, https://ruswalglobal.com/cargo-surveys/scrap-metal-inspection/
31. بسته بندی 225 کیلووات ضایعات فلزی سیستم 380 ولت صادرات ارزش بسته بندی, accessed on November 10, 2025, https://persian.metalbalermachine.com/sale-39514553-225kw-metal-waste-baler-system-380v-export-worthy-pacaking.html
32. Scrap Metal Purchase – International Materials, accessed on November 10, 2025, https://imigroup.com/terms-and-conditions/scrap-metal-purchase/
33. Contracts Resolved By Arbitration | Key Advantages – Youssef & Partners, accessed on November 10, 2025, https://youssef.law/insights/types-of-contracts-that-can-be-resolved-by-arbitration/