مقدمه: موبایل لوکس در سیاست واردات ایران
گوشیهای پرچمدار و گرانقیمت در سیاست ارزی ایران «کالای لوکس» به حساب میآیند و هر بار که منابع ارزی محدود میشود، اولین گروهی هستند که واردات آنها محدود میشود. تا ۱۴۰۴ مرز این محدودیتها ۶۰۰ دلار بود؛ در ۱۴۰۵ مرز عملی به ۴۰۰ یورو رسیده و علاوه بر ثبت سفارش، رجیستری برخی مدلها هم ممنوع شده است. این مقاله شرایط واردات موبایل لوکس در ۱۴۰۵، حقوق ورودی، سابقهٔ محدودیتها و پیامدهای آن برای بازار و واردکنندگان را توضیح میدهد.
پاسخ کوتاه: در ۱۴۰۵ واردات رسمی گوشیهای لوکس عملاً متوقف است: ثبت سفارش تجاری از ۱۶ شهریور فقط برای گوشیهای زیر ۴۰۰ یورو باز است و از ۵ آبان ۱۴۰۵ رجیستری ۲۴ مدل پرچمدار (از جمله آیفون ۱۸ پرو و گلکسی S27) در هر دو رویهٔ تجاری و مسافری ممنوع است. گوشیهای گران خارج از این فهرست هنوز از رویهٔ مسافری رجیستر میشوند، اما سازوکار تازهٔ رجیستری مسافری در دست تدوین است و گمرک هم با ممنوعیت رجیستری کالاهای دارای ثبت سفارش مخالفت کرده است.
آخرین تغییرات واردات موبایل لوکس ۱۴۰۵
۲۷ آبان ۱۴۰۵
رفع مشکل رجیستری گوشیهای ترخیصشده در دوران جنگ: طبق گزارش تسنیم، برای گوشیهایی که در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ با مصوبهٔ اضطراری و بدون کد ساتا ترخیص شده بودند، کد ساتا صادر شد و رجیستری آنها در سامانهٔ همتا ممکن شد.
۱۹ آبان ۱۴۰۵
مخالفت گمرک و افت ۵۷ درصدی واردات: رئیس کل گمرک در نامهای توقف رجیستری را بدون مصوبهٔ هیئت وزیران مغایر حقوق واردکنندگان دانست. طبق همین نامه، واردات تجاری موبایل در نیمهٔ نخست ۱۴۰۵ با افت ۶۸ درصدی به ۲۸۵ میلیون دلار و واردات مسافری با افت ۲۱ درصدی به ۱۹۹ میلیون دلار رسید.
۵ آبان ۱۴۰۵
توقف ثبت سفارش بالای ۴۰۰ یورو و ممنوعیت رجیستری ۲۴ مدل: ثبت سفارش تجاری گوشیهای بالای ۴۰۰ یورو همچنان بسته است و فهرست ۲۴ مدل پرچمدار از برندهایی مانند آیفون، سامسونگ، شیائومی و گوگل به گمرکات ابلاغ شد که رجیستری مسافری و تجاری آنها ممنوع است.
شهریور ۱۴۰۵
ازسرگیری محدود ثبت سفارش: ثبت سفارش موبایل پس از حدود پنج ماه توقف از شهریور از سر گرفته شد، اما فقط برای گوشیهای با ارزش کمتر از ۴۰۰ یورو.
پیش از اقدام: پیش از خرید یا سفارش هر گوشی، مطمئن شوید مدل موردنظر در فهرست ممنوعیت رجیستری نیست و ارزش آن از سقف ۴۰۰ یورو بیشتر نیست. قوانین کلی واردات موبایل در راهنمای واردات موبایل ۱۴۰۵ آمده است.
پرسشهای پرتکرار دربارهٔ شرایط واردات موبایل لوکس
گوشی لوکس در مقررات واردات به چه گوشیای گفته میشود؟
قانون تعریف واحدی از «گوشی لوکس» ندارد. تا ۱۴۰۴ مرز ۶۰۰ دلار معیار محدودیتهای ارزی و سهمیهای بود. در ۱۴۰۵ دو معیار عملی وجود دارد: ثبت سفارش فقط برای گوشیهای زیر ۴۰۰ یورو باز است، و در جدول حقوق ورودی، گوشیهای ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو و بالای ۹۰۰ یورو تعرفهٔ بالاتری دارند.
کدام مدلها در فهرست ممنوعیت رجیستری هستند؟
فهرستی ۲۴ مدلی که ۵ آبان ۱۴۰۵ به گمرکات ابلاغ شد، شامل مدلهای پرچمدار برندهایی مانند آیفون (از جمله آیفون ۱۸ پرو و ۱۸ پرومکس)، سامسونگ (گلکسی S27)، شیائومی و گوگل پیکسل است. رجیستری این مدلها در هر دو رویهٔ مسافری و تجاری متوقف شده است.
تکلیف گوشیهای این مدلها که پیش از ممنوعیت وارد شدهاند چیست؟
هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است. گمرک اعلام کرده نمیتواند اظهارنامههایی را که با مجوز ثبت سفارش صادر شدهاند نپذیرد، و رئیس اتحادیهٔ دستگاههای مخابراتی گفته گوشیهایی که به گمرک اظهار شدهاند بهزودی کد فعالسازی میگیرند؛ اما گوشیهایی که اظهار نشدهاند، رجیستر نمیشوند.
وضعیت واردات موبایل لوکس در ۱۴۰۵
توقف ثبت سفارش گوشیهای بالای ۴۰۰ یورو
طبق گزارش تسنیم، ثبت سفارش واردات موبایل پس از حدود پنج ماه توقف، از شهریور ۱۴۰۵ از سر گرفته شد، اما فقط برای گوشیهای با ارزش کمتر از ۴۰۰ یورو. به گفتهٔ مسئولان، از ابتدای سال هیچ ثبت سفارشی برای گوشیهای بالای ۴۰۰ یورو صادر نشده و این محدودیت به شرایط ارزی کشور و پیامدهای جنگ ۴۰ روزه مربوط است. خبرگزاری ایسنا در ۵ آبان به نقل از بازار گزارش داد که این توقف رویهٔ مسافری را هم شامل میشود، اما طبق ابلاغیهای که تسنیم منتشر کرد، سقف ۴۰۰ یورو فقط به ثبت سفارش تجاری مربوط است و در رویهٔ مسافری فقط رجیستری ۲۴ مدل مشخص ممنوع شده است. به همین دلیل گوشیهای گران خارج از این فهرست، مثل آیفونهای ۱۴ تا ۱۷، هنوز از رویهٔ مسافری رجیستر میشوند.
ممنوعیت رجیستری ۲۴ مدل گوشی
در ۵ آبان ۱۴۰۵ فهرستی شامل ۲۴ مدل تلفن همراه از برندهای آیفون، سامسونگ، شیائومی، گوگل و چند برند دیگر به گمرکات ابلاغ شد که رجیستری آنها را در هر دو رویهٔ مسافری و تجاری ممنوع میکند. فرق این تصمیم با توقف ثبت سفارش مهم است: توقف ثبت سفارش فقط مسیر واردات تجاری را میبندد، اما ممنوعیت رجیستری امکان فعالسازی گوشی در شبکهٔ تلفن همراه کشور را از بین میبرد. طبق گزارشها، رجیستری مسافری آیفون ۱۸ برای حدود یک هفته فعال بود و سپس متوقف شد. رئیس اتحادیهٔ دستگاههای مخابراتی و ارتباطی هدف این تصمیم را «سامان دادن به واردات مسافری» دانسته و گفته است واردات مسافری این مدلها ممکن است با سازوکار جدیدی دوباره آغاز شود.
مخالفت گمرک و آیندهٔ محدودیتها
رئیس کل گمرک در نامهای به رئیس سازمان توسعهٔ تجارت اعلام کرد گمرک نمیتواند از پذیرش اظهارنامههایی که با مجوز ثبت سفارش صادر شدهاند خودداری کند و وضع ممنوعیت واردات به مصوبهٔ هیئت وزیران و رعایت حقوق مکتسبهٔ واردکنندگان نیاز دارد. گمرک هشدار داده که توقف رجیستری میتواند به رسوب کالا، نارضایتی و محقق نشدن درآمدهای دولت منجر شود. همزمان، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز و وزارت صمت برنامهای مشترک برای مقابله با سوءاستفاده از رویهٔ مسافری در دستور کار دارند. بنابراین وضعیت این محدودیتها هنوز قطعی نیست و ممکن است در هفتههای آینده تغییر کند.
افت واردات موبایل در نیمهٔ نخست ۱۴۰۵
طبق آمار درجشده در نامهٔ گمرک، ارزش واردات تجاری تلفن همراه در نیمهٔ نخست ۱۴۰۵ به ۲۸۵ میلیون دلار رسیده که ۶۸ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل است. واردات مسافری با افت ۲۱ درصدی ۱۹۹ میلیون دلار بوده و مجموع واردات گوشی از دو مسیر به ۴۸۴ میلیون دلار رسیده است؛ یعنی کاهشی ۵۷ درصدی. این ارقام نشان میدهد سهم واردات مسافری از کل واردات موبایل بهشدت بالا رفته و همین موضوع یکی از دلایل تمرکز سیاستگذار بر محدود کردن رویهٔ مسافری است.

حقوق ورودی گوشیهای گرانقیمت در ۱۴۰۵
طبق بخشنامهٔ اردیبهشت ۱۴۰۵ گمرک، حقوق ورودی گوشی هوشمند (کد تعرفهٔ ۸۵۱۷۱۳۹۰) بر اساس قیمت گوشی پلکانی است و گوشیهای گرانقیمت بیشترین بار را دارند: برای گوشیهای ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو، حقوق گمرکی ۱۵ درصد و سود بازرگانی ۵ درصد در رویهٔ تجاری و ۱۰ درصد در رویهٔ مسافری است؛ برای گوشیهای بالای ۹۰۰ یورو، حقوق گمرکی ۳۰ درصد و سود بازرگانی همان ۵ و ۱۰ درصد است. به این ارقام مالیات بر ارزش افزودهٔ ۱۰ درصد، عوارض هلال احمر ۱ درصد و عوارض مادهٔ ۲۸ (۱٫۲ درصد) اضافه میشود. جدول کامل همهٔ ردهها در راهنمای واردات موبایل ۱۴۰۵ و نرخ سایر کالاها در حقوق ورودی و سود بازرگانی ۱۴۰۵ آمده است. توجه کنید که این تعرفهها فقط برای گوشیهایی کاربرد دارد که امکان ثبت سفارش یا ورود مسافری و رجیستری آنها وجود داشته باشد.
سابقه: محدودیتهای واردات موبایل لوکس در ۱۴۰۴
محدودیتهای امسال ادامهٔ مسیری است که از سالهای قبل شروع شده بود. در ۱۴۰۴ تأمین ارز دولتی برای واردات تلفن همراه، بهویژه گوشیهای بالای ۶۰۰ دلار، متوقف شد و واردکنندگان موظف شدند ارز را از محل صادرات خود یا صادرات دیگران تأمین کنند؛ مسیری که هم گرانتر بود و هم گاهی ماهها طول میکشید. روشهای فعلی تأمین ارز صادراتی برای موبایل در ضوابط صلح ارز صادراتی به واردکنندگان موبایل توضیح داده شده است.
در همان سال سهمیهٔ مجاز واردات گوشیهای بالای ۶۰۰ دلار برای هر بازرگان از ۳۰ درصد به ۲۰ درصد سابقهٔ واردات او کاهش یافت. آمار گمرک نشان میداد سهم این گوشیها از ارزش کل واردات موبایل از ۳۲٫۲ درصد در ۱۴۰۰ به حدود ۲۴٫۷ درصد در سهماههٔ نخست ۱۴۰۴ رسیده است. همزمان، در چهارماههٔ نخست ۱۴۰۴ ارزش واردات تجاری حدود ۲۵ درصد کم شد و واردات مسافری حدود ۱۸۵ درصد جهش کرد؛ یعنی تقاضا از مسیر تجاری به مسیر مسافری منتقل شد.
تعرفههای بالا انگیزهٔ تخلف هم ایجاد کرد: طبق گزارشها، برخی واردکنندگان با سوءاستفاده از کدهای IMEI، گوشیهای گرانقیمت را با تعرفهٔ گوشیهای ارزان ترخیص کردند و دهها هزار دستگاه دارای مغایرت شناسایی شد. کشف این تخلفات عمدتاً از طریق سامانهٔ جامع گارانتی و تطبیق ثبت سفارش با شناسهٔ کالا انجام شد.

پیامدها برای بازار و واردکنندگان
برای مصرفکننده، نتیجهٔ این محدودیتها کمبود عرضهٔ گوشیهای پرچمدار و فاصلهٔ زیاد قیمت بازار با قیمت گمرکی است. با بسته شدن همزمان مسیر تجاری و مسافری، بخشی از تقاضا به بازار گوشیهای رجیسترنشده یا مسیرهای غیررسمی میرود؛ خریدی که ریسک فعال نشدن گوشی را دارد. پیش از خرید گوشی مسافری، شرایط آن را در راهنمای رجیستری گوشی مسافری و تفاوت رجیستری مسافری و تجاری را در راهنمای واردات گوشی مسافری و تجاری ببینید.
برای واردکنندگان، واردات تجاری عملاً به گوشیهای زیر ۴۰۰ یورو محدود شده است. پیش از هر سفارش باید مطمئن شد مدل موردنظر در فهرست ممنوعیت رجیستری نیست، ارزش آن از سقف ثبت سفارش بیشتر نیست و ارز آن از مسیر قانونی و مستند تأمین میشود. با توجه به اختلاف نظر گمرک و وزارت صمت، بهتر است تا روشن شدن وضعیت، از خرید محمولههای گوشیهای پرچمدار خودداری شود.
جمعبندی
واردات موبایل لوکس در ۱۴۰۵ از محدودیت ارزی و سهمیهای سالهای قبل فراتر رفته و به توقف ثبت سفارش بالای ۴۰۰ یورو و ممنوعیت رجیستری ۲۴ مدل رسیده است. این تصمیمها با مخالفت گمرک روبهرو شده و سازوکار تازهای برای رجیستری مسافری در دست تدوین است؛ پس وضعیت هنوز در حال تغییر است و این صفحه با هر تصمیم جدید بهروز میشود.









