راهنمای صادرات مواد غذایی و کشاورزی به روسیه

راهنمای جامع صادرات مواد غذایی و کشاورزی به روسیه: الزامات EAC، فرصت‌های FTA و نقشه راه لجستیک INSTC

ارسال شده توسط تحریریه تجارت‌نامه ۲۹ مهر ۱۴۰۴

فهرست مطالب

مقدمه: پنجره طلایی تجارت مواد غذایی با فدراسیون روسیه

بازار فدراسیون روسیه با جمعیتی بالغ بر ۱۴۲ میلیون نفر، بزرگ‌ترین اقتصاد اروپای مرکزی و شرقی (CEE) محسوب می‌شود. صادرات مواد غذایی و کشاورزی به روسیه همواره یک بازار جذاب برای کشورهای دیگر بوده است.1 تغییرات ژئوپلیتیکی و اعمال تحریم‌های گسترده غربی علیه مسکو، روسیه را وادار ساخته تا زنجیره‌های تأمین خود را به شکل چشمگیری به سمت شرق و جنوب، و کشورهای غیر غربی مانند ایران، تغییر دهد.1 این تحول، یک فرصت استراتژیک تاریخی را برای صادرکنندگان ایرانی به ویژه در حوزه محصولات کشاورزی و مواد غذایی ایجاد کرده است.

آمارهای رسمی نشان می‌دهند که صادرات ایران به روسیه در سال گذشته رشد قابل توجهی داشته و محصولات کشاورزی سهم عمده‌ای در این مبادلات دارند.3 موفقیت و ثبات در این بازار، که توسط اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) با استانداردهای سختگیرانه فنی مدیریت می‌شود، نیازمند درک دقیق الزامات انطباق (Compliance)، بهره‌برداری از مزایای تعرفه‌ای ناشی از توافقنامه تجارت آزاد (FTA)، و مدیریت هوشمندانه لجستیک از طریق کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) است. این گزارش تحلیلی، یک نقشه راه عملیاتی و تخصصی برای تجار ایرانی فراهم می‌کند تا حضور خود را در این بازار استراتژیک، پایدار سازند.

بخش اول: تحلیل بازار و تقاضای کلیدی روسیه برای محصولات ایرانی

راهنمای صادرات مواد غذایی و کشاورزی به روسیه

بازار روسیه برای محصولات ایرانی نه تنها به دلیل حجم بالا، بلکه به دلیل کاهش حضور رقبای اروپایی، فضای مطلوبی را فراهم کرده است. با این حال، شناخت دقیق نیازهای خاص مصرف‌کنندگان روسی، به ویژه برای محصولات کلیدی مانند خشکبار و لبنیات، از اهمیت بالایی برخوردار است.

تقاضای فزاینده برای خشکبار: استراتژی ورود خرما و پسته

محصولات خشکبار ایران، شامل خرما، پسته، و کشمش، از دیرباز در روسیه محبوبیت داشته و در سال‌های اخیر، حجم صادرات این بخش از ایران به روسیه به رقمی بالغ بر ۳۵۰ میلیون دلار رسیده است.4 روسیه به عنوان یک بازار بزرگ و خریدار عمده جهانی خرما، یک گزینه منطقی و پرسود برای صادرکنندگان ایرانی است.5

پسته ایرانی در بازار روسیه

پسته ایرانی جایگاه ویژه‌ای در فهرست صادرات به روسیه دارد و جزو ده کالای نخست صادراتی ایران به این کشور است. بر اساس آمار سال گذشته، پسته با پوست تازه یا خشک، در رتبه چهارم صادرات ایران به روسیه قرار گرفته و تقاضای بیش از ۴۴ میلیون دلاری روس‌ها را به خود اختصاص داده است.3 تقاضا برای پسته ایرانی در روسیه بسیار قوی است و اغلب فروشگاه‌های زنجیره‌ای این کشور تمایل دارند تا با انعقاد قراردادهای بلندمدت، آن را خریداری کنند.4

ارقامی مانند پسته احمدآقایی و اکبری صادراتی، به ویژه انواع آبخندان آن، برای ورود به بازار روسیه و قزاقستان مورد توجه قرار دارند.6 از آنجایی که روسیه تولیدکننده عمده پسته نیست، برای تأمین نیاز روزافزون خود به واردات این محصول با کیفیت بالا وابسته است.7

تمرکز بر کیفیت در صادرات خشکبار (آفلاتوکسین)

با وجود تقاضای زیاد، صادرکنندگان خشکبار باید به یک ملاحظه کیفی بسیار مهم توجه کنند: مدیریت مایکوتوکسین‌ها (Mycotoxins). این آلاینده‌ها که شامل آفلاتوکسین‌ها (AFLs) و اوکراتوکسین A (OTA) هستند، به دلیل محتوای قندی بالا، می‌توانند در طول فرآیند تولید، خشک کردن و نگهداری در خشکبار تجمع یابند.8 اگرچه بر اساس تحقیقات علمی، حداکثر سطح مجاز (ML) برای آفلاتوکسین‌ها و اوکراتوکسین A در خشکبار، هنوز به طور رسمی در روسیه تعیین نشده بود (طبق داده‌های سال ۲۰۲۱)، اما نظارت طولانی‌مدت بر این آلاینده‌ها در دستور کار نهادهای روسی قرار دارد.8

این وضعیت به این معنی است که صادرکنندگان باید به صورت پیشگیرانه خود را با استانداردهای سختگیرانه بین‌المللی (مانند مقررات اتحادیه اروپا) تطبیق دهند. اتخاذ رویکرد خودتنظیمی در زمینه کنترل آفلاتوکسین نه تنها ریسک مرجوعی کالا را در صورت اعمال ناگهانی قوانین جدید کاهش می‌دهد، بلکه به عنوان یک مزیت رقابتی مهم در مقابل سایر رقبا عمل می‌کند و اعتماد خریداران بزرگ و نهادهای نظارتی روسی را جلب می‌نماید. تمرکز بر فرآوری بهداشتی و بسته‌بندی مناسب برای مصرف‌کننده نهایی (B2C) نیز ضروری است.4

خرمای صادراتی

در زمینه خرما، ایران یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهانی است و روسیه یکی از بزرگ‌ترین خریداران آن محسوب می‌شود.5 مهم‌ترین انواع خرماهای صادراتی ایران به روسیه شامل خرمای مضافتی، خرمای پیارم و خرمای کبکاب هستند.5

نفوذ در بازار لبنیات: تمرکز بر محصولات اولیه (Bulk)

بازار لبنیات روسیه استراتژی متفاوتی را می‌طلبد. بر خلاف خشکبار، تقاضای اصلی در این بخش متوجه محصولات اولیه یا “بالک” (Bulk) است، نه محصولات نهایی مصرفی.

  • محصولات اصلی مورد تقاضا: بیشترین حجم صادرات محصولات لبنی ایران به روسیه شامل مواد اولیه‌ای مانند شیر خشک، پودر آب پنیر، خامه و کره بالک بوده است.10 این نشان‌دهنده علاقه بازار روسیه به تأمین مواد اولیه برای استفاده در صنایع تبدیلی و تولید داخلی است، نه رقابت مستقیم با تولیدکنندگان محلی در محصولات نهایی.
  • استراتژی فروش B2B: صادرکنندگان ایرانی باید استراتژی فروش خود را بر اساس مدل B2B (تجارت به تجارت) تعریف کنند و تمرکز خود را بر مذاکره با تولیدکنندگان بزرگ مواد غذایی روسی برای تأمین مستمر مواد اولیه قرار دهند.
  • تسهیلات دامپزشکی: انعقاد پروتکل‌های جدید دامپزشکی بین سازمان دامپزشکی ایران و سرویس فدرال روسلخودنادزور (Rosselkhoznadzor) مسیر صادرات محصولات لبنی به این کشور را هموارتر ساخته است.10

فضای رقابتی و ریسک‌های استراتژیک در بازار روسیه

دسترسی ایران به بازار روسیه پس از تحریم‌های غرب علیه این کشور افزایش یافته است. اما این فضا خالی از رقابت نیست و صادرکنندگان باید نسبت به حضور رقبای قدرتمند و ریسک‌های نظارتی هوشیار باشند.

  • رقبای منطقه ای: رقبای سنتی و اصلی ایران در بازار روسیه، به ویژه در بخش محصولات صیفی و کشاورزی، عمدتاً از ترکیه و اسرائیل هستند که همواره تلاش می‌کنند سهم بازار خود را حفظ کنند.11
  • ریسک‌های نظارتی و مرجوعی کالا: یکی از جدی‌ترین چالش‌های تجاری، اعمال تصمیمات ناگهانی نظارتی از سوی روسیه است. در گذشته، ممنوعیت‌های مقطعی برای واردات برخی محصولات کشاورزی ایران به بهانه‌های بهداشتی (مانند بالا بودن سطح سموم) مشاهده شده است.11 چنین تصمیماتی که گاهی تحت تأثیر فشارهای رقابتی قرار می‌گیرند، می‌توانند خسارات گسترده‌ای را به صادرکنندگان تحمیل کنند که قراردادهای بلندمدت منعقد کرده‌اند.11

این وقایع، بر اهمیت تضمین کیفیت و انطباق کامل با مقررات سختگیرانه بهداشتی (که در بخش دوم به تفصیل بررسی خواهد شد) تأکید می‌کند. برای کاهش نوسانات ناشی از تصمیمات سیاسی یا فشارهای رقابتی، تجار ایرانی باید در جهت سرمایه‌گذاری در برندسازی، اخذ گواهینامه‌های فراتر از حد انتظار، و ورود مطمئن به شبکه‌های توزیع زنجیره‌ای (با قراردادهای قوی) اقدام نمایند.4

بخش دوم: الزامات فنی و انطباق مقرراتی (Compliance) در EAEU

مهم‌ترین عامل موفقیت پایدار در بازار روسیه، رعایت کامل موانع غیرتعرفه‌ای و فنی است. این قوانین عمدتاً توسط اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) که روسیه یکی از اعضای مؤسس آن است، تعیین می‌شوند.1 کشورهای عضو EAEU شامل روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان هستند.12

گواهینامه EAC و مقررات فنی TR CU 021/2011

گواهینامه EAC (Eurasian Conformity) نمادی ضروری است که نشان‌دهنده تطابق محصولات با استانداردهای فنی و الزامات ایمنی تعیین شده توسط EAEU می‌باشد.12 بدون داشتن این گواهی، محصولات نمی‌توانند به طور قانونی در بازارهای دویست میلیون نفری این منطقه عرضه شوند.13

  • قانون اصلی ایمنی مواد غذایی: مقرره فنی TR CU 021/2011 (Technical Regulation of the Customs Union 021/2011) تحت عنوان “ایمنی محصولات غذایی”، قانون مادر در این حوزه به شمار می‌رود.14 این مقرره نه تنها الزامات مربوط به خود محصولات غذایی را مشخص می‌کند، بلکه فرآیندهای مرتبط با تولید، نگهداری، حمل و نقل، بازاریابی و دفع این محصولات را نیز تحت پوشش قرار می‌دهد.14
  • الزام نشان‌گذاری: تمامی محصولات غذایی که فرآیند ارزیابی انطباق را با موفقیت و بر اساس TR CU 021/2011 طی کرده‌اند، موظف‌اند نشان EAC را روی بسته‌بندی خود درج کنند.13 این نشان، تأیید می‌کند که محصول مطابق با الزامات فنی، بهداشتی و ایمنی EAEU است.13
  • فرآیند انطباق: صادرکنندگان باید اطمینان حاصل کنند که محصولاتشان از نظر محدودیت‌های مواد شیمیایی مضر، استانداردهای میکروبیولوژی و تست‌های حساسیت، مطابق با الزامات EAEU هستند. فرآیند تولید نیز باید تحت کنترل کیفیت دقیق باشد و مستندات مربوطه باید در دسترس نهادهای نظارتی قرار گیرد.13

مقررات بهداشت و قرنطینه (SPS) و نقش Rosselkhoznadzor

کنترل‌های بهداشتی و قرنطینه گیاهی و دامی (SPS) در روسیه توسط دو نهاد فدرال اصلی، Rosselkhoznadzor (ناظر سلامت غذایی) و Rospotrebnadzor (ناظر سلامت مصرف‌کننده)، اعمال می‌شود.16 این گواهی‌نامه‌ها برای حفظ سلامت عمومی و جلوگیری از ورود بیماری‌ها، آفات و آلودگی‌ها به کشور روسیه الزامی هستند.12

گواهی‌های اجباری برای صادرات محصولات کشاورزی

برای صادرات موفق محموله‌های کشاورزی و نباتی به روسیه، اخذ دو گواهی حیاتی است که صادرکنندگان باید در فرآیند گمرکی آن‌ها را ارائه دهند:

  1. گواهی بهداشت گیاهی (Phytosanitary Certificate): این گواهی توسط سازمان حفظ نباتات کشور صادرکننده (ایران) صادر می‌شود و تضمین می‌کند که کالا آلوده به هیچ‌گونه ارگانیسم‌های قرنطینه‌ای (آفات، بیماری‌های گیاهی یا علف‌های هرز) نیست.17
  2. گواهی سلامت (Health Certificate): این گواهی باید از سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت (معاونت‌های استانی) اخذ شود.18 این الزام به عنوان یک پیش‌نیاز حیاتی برای صدور گواهی بهداشت گیاهی توسط سازمان حفظ نباتات تلقی می‌شود.19

ضوابط سختگیرانه پیش از اظهار گمرکی

در پی مرجوع شدن مکرر محموله‌های کشاورزی ایران به دلیل شناسایی سطح بالای سموم و فلزات سنگین، دولت ایران و نهادهای مربوطه، سختگیری‌های داخلی را افزایش دادند. طبق ابلاغیه‌های رسمی، کلیه تجار و صادرکنندگان محصولات کشاورزی ملزم هستند که حداقل پنج روز قبل از حمل بار و هرگونه اظهار در گمرکات کشور، با مراجعه به معاونت غذا و دارو، نسبت به اخذ گواهی سلامت محموله‌های صادراتی خود اقدام کنند.18

این رویه اداری جدید، یک گام اجباری برای حفظ اعتبار تجاری ایران و کاهش ریسک مرجوعی کالا است. عدم دریافت این گواهی‌ها پیش از اظهار کالا در گمرک، می‌تواند منجر به توقف محموله و فساد کالا شود که خسارت ناشی از آن متوجه صاحب بار خواهد بود.19 بنابراین، صادرکنندگان باید در مراحل تولید، کنترل‌های کیفیت دقیقی را اجرا کرده و سرمایه‌گذاری در آزمایشگاه‌های معتبر برای سنجش فلزات سنگین و MRLs را در اولویت قرار دهند.

الزامات حداکثر باقیمانده سموم (MRLs)

Rosselkhoznadzor الزامات سموم دفع آفات در محصولات کشاورزی را بر اساس هنجارهای بهداشتی ملی روسیه (SanPiN 1.2.3685-21) تعیین می‌کند.20 صادرکنندگان موظف‌اند اطلاعات کاملی در مورد انواع سموم دفع آفات مورد استفاده در طول رشد و نگهداری محصولات نباتی، و همچنین تاریخ آخرین عملیات تیمار، به این سازمان ارائه دهند.20 انطباق با این محدودیت‌ها، بخش لاینفک موفقیت در فرآیند قرنطینه و بازرسی نهایی محموله در مقصد است.

بخش سوم: مقررات گمرکی، مالیات و مزایای تجارت آزاد (FTA)

صادرات مواد غذایی و کشاورزی به روسیه

تجارت با روسیه و EAEU در حال گذار از یک نظام تعرفه‌ای سنتی به یک نظام ترجیحی تحت توافقنامه تجارت آزاد است. درک این تحول و مقررات گمرکی مرتبط، برای برنامه‌ریزی مالی و بازرگانی حیاتی است.

توافقنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا (FTA)

مهم‌ترین تحول اخیر در روابط تجاری ایران، نهایی شدن توافقنامه تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) است که در دسامبر ۲۰۲۳ به امضا رسید.21 این توافق جایگزین توافقنامه موقت (PTA) می‌شود که از سال ۲۰۱۹ اجرایی شده بود و موفق به سه برابر کردن صادرات ایران به EAEU تا سال ۲۰۲۴ شد.22

  • زمان اجرا و مزایای تعرفه‌ای: انتظار می‌رود این توافقنامه پس از طی شدن کلیه مراحل قانونی، در اواسط ماه می ۲۰۲۵ به مرحله اجرا درآید.22 با اجرایی شدن FTA، امکان صادرات بدون تعرفه گمرکی برای بخش عمده‌ای از کالاهای ایرانی به روسیه و سایر کشورهای عضو EAEU فراهم خواهد شد.22
  • کدهای تعرفه (HS Code): برای بهره‌مندی از تعرفه‌های ترجیحی یا صفر درصد، تجار باید کالاهای صادراتی خود را با کدهای تعرفه هماهنگ EAEU شناسایی کنند. به عنوان مثال، خرمای خشک یا تازه تحت کد HS 0804.10 23 و پسته پوست‌کنده یا باپوست تحت کد 0802.52 قرار می‌گیرد.24
  • افزایش مزیت رقابتی: لغو تعرفه‌های گمرکی برای اکثر محصولات کشاورزی، مزیت رقابتی ایران را در برابر رقبای غیر عضو EAEU به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد. این کاهش در هزینه‌های مستقیم (تعرفه) باید به طور استراتژیک برای جبران هزینه‌های غیرمستقیم (مانند افزایش هزینه‌های آزمایشگاهی برای تأمین استانداردهای MRLs) یا سرمایه‌گذاری در زنجیره سرد پیشرفته به کار گرفته شود.

مالیات بر ارزش افزوده (VAT) و ترخیص گمرکی

مالیات بر ارزش افزوده (VAT)

نرخ استاندارد مالیات بر ارزش افزوده (VAT) در فدراسیون روسیه ۲۰ درصد است.25 با این حال، همانند بسیاری از کشورها، برای واردات برخی از کالاهای اساسی و ضروری، نرخ‌های کمتری اعمال می‌شود.25 قانون مالیاتی روسیه در ماده ۱۵۰، به واردات کالا به قلمرو فدراسیون روسیه و معافیت‌های احتمالی از VAT برای برخی اقلام اشاره می‌کند.26 درک دقیق نرخ‌های اعمالی برای محصولات غذایی خاص (بر اساس کد تعرفه) و بهره‌گیری از معافیت‌های قانونی، مستلزم همکاری نزدیک صادرکنندگان ایرانی با واردکنندگان روسی است.

ملاحظات ترخیص گمرکی

قوانین واردات در روسیه توسط مجموعه‌ای از رویه‌ها تعیین می‌شوند که شامل تعیین تعرفه‌های گمرکی (طبق تعرفه متحد EAEU)، اخذ مجوزهای لازم و ثبت سفارش کالا است.27 در عین حال، روسیه اقداماتی را در راستای تسهیل فرآیند ترخیص گمرکی کالاها انجام داده است، هرچند کنترل گمرکی دقیق پس از ترخیص نیز همچنان اعمال می‌شود.5 شناخت دقیق قوانین گمرکی کشور مقصد برای جلوگیری از مشکلات حقوقی و مالی قابل توجه ضروری است.27

بخش چهارم: مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک سرد (Cold Chain)

به دلیل فاصله جغرافیایی بین ایران و بازارهای اصلی مصرفی روسیه (مانند مسکو و سن‌پترزبورگ) و ماهیت فسادپذیر مواد غذایی، مدیریت لجستیک، به ویژه مدیریت زنجیره سرد (Cold Chain Management)، نقش حیاتی در موفقیت صادرات دارد.

اهمیت استراتژیک کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC)

کریدور بین‌المللی حمل و نقل شمال-جنوب (INSTC) یک پروژه استراتژیک مشترک برای روسیه و ایران است که در واکنش به محدودیت‌های غربی، اهمیت دوچندانی یافته است.28

  • پتانسیل لجستیکی: عملیاتی شدن کامل INSTC برای روسیه، یک “محور به سمت جنوب” حیاتی محسوب می‌شود و پتانسیل افزایش حمل و نقل بار را تا سال ۲۰۳۰ به ۱۵ تا ۲۵ میلیون تن می‌رساند.28 این کریدور در سال ۲۰۲۴، رشد قابل توجه ۱۹ درصدی در حجم حمل و نقل داشته و به رقم ۲۶.۹ میلیون تن رسیده است.29
  • کاهش زمان ترانزیت: INSTC ظرفیت کاهش چشمگیر زمان ترانزیت کالا بین ایران و روسیه را فراهم می‌کند. این مزیت کاهش زمان، برای حمل محصولات فسادپذیر مانند میوه‌ها، سبزیجات و لبنیات، یک مزیت رقابتی عظیم محسوب می‌شود.
  • مسیرهای فعال: روسیه در حال حاضر عمدتاً از شاخه شرقی INSTC (که از طریق قزاقستان و ترکمنستان می‌گذرد) برای حمل و نقل استفاده می‌کند و ۷۱.۹ درصد از محموله‌های حمل شده توسط این کریدور مربوط به صادرات روسیه بوده است.29

روش‌های حمل و نقل مواد غذایی به مقصد روسیه

انتخاب روش حمل و نقل باید با توجه به نوع کالا، میزان حساسیت به دما، ارزش و حجم محموله انجام شود.

  1. حمل و نقل زمینی (جاده‌ای): این روش انعطاف‌پذیری بالایی دارد و برای محموله‌هایی با حجم متوسط به مقاصد نزدیک در روسیه مناسب است.30 برای مواد غذایی حساس به گرما و سرما (مانند لبنیات و میوه‌های تازه)، استفاده از کامیون‌های یخچال‌دار استاندارد و مدیریت دقیق دما در طول مسیر الزامی است.32
  2. حمل و نقل دریایی: برای کالاهای حجیم و بالک (مانند محصولات لبنی اولیه) مقرون به صرفه‌ترین روش، حمل و نقل دریایی از طریق بنادر جنوبی ایران (مانند بندرعباس) یا شمالی (مانند بندر انزلی و امیرآباد) به بنادر روسیه مانند آستراخان و سن‌پترزبورگ است.30
  3. حمل و نقل هوایی: این روش برای محموله‌های فوری، کالاهای با ارزش بالا، یا نمونه‌های محصول توصیه می‌شود. کالاها به فرودگاه‌هایی مانند مسکو منتقل شده و سپس با حمل و نقل زمینی به مقصد نهایی ارسال می‌شوند.30

الزامات بسته‌بندی، برچسب‌گذاری و مستندات

بسته‌بندی مناسب و مستندات کامل آخرین حلقه تضمین ورود موفق کالا به بازار روسیه است.

  • استانداردهای بسته‌بندی قرنطینه‌ای: برای کالاهای تحت قرنطینه (محصولات نباتی)، لازم است که از مواد بسته‌بندی با منشأ غیرگیاهی (مانند پلاستیک یا کاغذ) استفاده شود تا از انتقال آفات و بیماری‌های گیاهی جلوگیری شود.17 وسایل حمل و نقل نیز در صورت لزوم باید قبل از بارگیری به دقت تمیز و ضدعفونی شوند.17
  • برچسب‌گذاری EAC: علاوه بر درج تمامی اطلاعات محصول و کشور مبدأ، درج نشان انطباق EAC بر روی برچسب کالا، مطابق با الزامات EAEU، اجباری است.13
  • مدارک حمل و نقل: مدارک مورد نیاز برای حمل و ترخیص شامل بارنامه، فاکتور تجاری (Commercial Invoice)، گواهی مبدأ، مدارک گمرکی و به‌ویژه گواهی سلامت و بهداشت (SPS) برای کالاهای غذایی است.30

بخش پنجم: استراتژی‌های بازاریابی و نفوذ در کانال‌های توزیع روسیه

ورود موفق به بازار روسیه نیازمند شناسایی و نفوذ در کانال‌های توزیع مؤثر است که شامل بازارهای فیزیکی، شبکه‌های نمایندگی و پلتفرم‌های دیجیتالی است.

حضور در نمایشگاه‌ها و شبکه‌های توزیع محلی

  • اهمیت نمایشگاه‌های تجاری: حضور فعال و هدفمند در نمایشگاه‌های تخصصی مواد غذایی روسیه، مانند Prodexpo و WorldFood Moscow، برای ایجاد ارتباط مستقیم با خریداران عمده، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و توزیع‌کنندگان محلی حیاتی است.33 این نمایشگاه‌ها فرصتی برای سنجش دقیق رقبا و معرفی مستقیم محصول هستند.
  • ایجاد شبکه نمایندگی: همکاری بلندمدت با توزیع‌کنندگان محلی و باسابقه، که دارای شبکه گسترده‌ای در شهرهای مختلف روسیه هستند، فرآیند فروش و توزیع را به شکل چشمگیری تسهیل می‌کند.33 این شرکا باید دانش عمیقی در مورد ترجیحات مصرف‌کنندگان روسی و همچنین الزامات پیچیده گمرکی و EAC داشته باشند.
  • استراتژی قیمت‌گذاری: تعیین قیمت نهایی باید پس از تحلیل دقیق تمامی هزینه‌ها (لجستیک، تولید، انطباق EAC و تعرفه‌ها) به گونه‌ای انجام شود که در بازار رقابتی روسیه، مزیت حفظ شود. قیمت‌گذاری باید به واردکننده روسی ابلاغ شود.32

پلتفرم‌های تجارت الکترونیک (E-Commerce) در روسیه

در سال‌های اخیر، تجارت الکترونیک در روسیه رشد چشمگیری داشته است و صادرکنندگان می‌توانند از این کانال برای دسترسی مستقیم به مصرف‌کننده نهایی استفاده کنند.

  • مارکت‌پلیس‌های داخلی: پلتفرم‌های آنلاین بزرگ روسی مانند Ozon و Wildberries کانال‌های مؤثری برای فروش مستقیم محصولات نهایی بسته‌بندی شده (مانند انواع پسته و خرما) به مصرف‌کننده روسی فراهم می‌آورند.33
  • بازاریابی دیجیتال هدفمند: استفاده از پلتفرم‌های محلی روسی مانند VK و Telegram برای بازاریابی دیجیتال و تبلیغات هدفمند، به ویژه برای محصولاتی که مخاطب جوان‌تری را هدف قرار می‌دهند، می‌تواند نقش مؤثری در افزایش آگاهی از برند و رشد فروش داشته باشد.33

نتیجه‌گیری

صادرات مواد غذایی و کشاورزی به روسیه، در حال حاضر، به دلیل تغییرات ساختاری در زنجیره‌های تأمین جهانی و نهایی شدن توافقنامه تجارت آزاد ایران و EAEU، در یک «پنجره فرصت» استراتژیک قرار دارد. این بازار نه تنها از نظر حجم تقاضا (به ویژه برای خشکبار باکیفیت و مواد اولیه لبنیات) جذاب است، بلکه مزایای تعرفه‌ای آتی (FTA) نیز امکان رقابت‌پذیری بیشتر را فراهم می‌آورد.

با این حال، موفقیت پایدار مستلزم پذیرش این حقیقت است که بازار روسیه، یک بازار فنی و نظارتی است. برای نفوذ موفق، صادرکنندگان باید دو رکن اساسی را رعایت کنند:

  1. انطباق بدون قید و شرط فنی و بهداشتی: اخذ گواهینامه EAC برای تضمین کیفیت در سطح EAEU و همچنین تأمین گواهی‌های سلامت داخلی (از سازمان غذا و دارو) پیش از اظهار گمرکی، ضروری است. این رویکرد انطباقی سختگیرانه، تنها راه دور زدن ریسک مرجوعی کالا به دلیل الزامات MRLs و آفلاتوکسین است.
  2. بهره‌برداری هوشمندانه از لجستیک: استفاده بهینه از کریدور INSTC و همچنین مدیریت پیشرفته زنجیره سرد برای محصولات فسادپذیر (با استفاده از کامیون‌های یخچال‌دار)، کلید کاهش زمان حمل و تضمین سلامت کالا در مقصد است.

صادرکنندگان باید فرآیند را از تولید تا بسته‌بندی، به عنوان یک پروژه انطباق فنی در نظر بگیرند و سرمایه‌گذاری را نه فقط در توسعه محصول، بلکه در فرآیندهای کنترل کیفیت و لجستیک سرد متمرکز سازند. با برنامه‌ریزی دقیق و رعایت این نقشه راه تخصصی، می‌توان سهم ایران را در بازار مواد غذایی روسیه به شکلی قابل توجه و پایدار افزایش داد.

صادرات مواد غذایی و کشاورزی به روسیه

منابع

  1. Russia: Market Profile – HKTDC Research, accessed on October 21, 2025, https://research.hktdc.com/en/article/MzIwNzg0NzMw
  2. تاثیر تحریم ها بر روسیه و ارز روبل | بررسی جامع اثرات اقتصادی و مالی تحریم ها – مجله وبگردی, accessed on October 21, 2025, https://webgardii.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7/
  3. افزایش صادرات ایران به روسیه/ ۱۰ کالای نخست صادراتی – ایسنا, accessed on October 21, 2025, https://www.isna.ir/news/1402030704293/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B0-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C
  4. صادرات محصولات کشاورزی به روسیه – سروبان, accessed on October 21, 2025, https://sarvban.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
  5. بهترین روش و مراحل صادرات به روسیه+ مشاوره تخصصی – روسیار, accessed on October 21, 2025, https://russiar.net/export2russia/
  6. قیمت فروش پسته احمدآقایی به روسیه – خشکبار آرتین, accessed on October 21, 2025, https://artinnuts.com/fa/%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87/news/179/%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
  7. صادرات پسته ایران به روسیه ( قوانین + قیمت) | 1404 – دارات هلدینگ, accessed on October 21, 2025, https://daratholding.com/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
  8. [Dried fruits marketed in Russia: multi-mycotoxin contamination] – PubMed, accessed on October 21, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33740325/
  9. Dried fruits marketed in Russia: multi-mycotoxin contamination – ResearchGate, accessed on October 21, 2025, https://www.researchgate.net/publication/350205982_Dried_fruits_marketed_in_Russia_multi-mycotoxin_contamination
  10. ارسال لبنیات به روسیه – حمل و نقل بین المللی اجاقی, accessed on October 21, 2025, https://ojaghitrade.com/sending-dairy-products-to-russia/
  11. پشت پرده ممنوعیت واردات محصولات کشاورزی ایران به روسیه چیست؟ – مشرق نیوز, accessed on October 21, 2025, https://www.mashreghnews.ir/news/1307866/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA
  12. استاندارد و گواهینامه صادرات به روسیه – بازرگانی آرشان, accessed on October 21, 2025, https://arshanco.com/service?id=export-standard-and-certificates
  13. آ سی اس گریت خاورمیانه گواهی نامه EAC – ICSIran, accessed on October 21, 2025, https://www.icsiran.com/certificate/%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-eac-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
  14. CU TR 021/2011 Safety of foodstuffs – EAC certification and declaration – CCIS-Expertise, accessed on October 21, 2025, https://www.ccis-expertise.com/en/cu-tr-021-2011-safety-of-foodstuffs
  15. Customs Union Technical Regulation on Food Safety Russian Federation – BCGlobal, accessed on October 21, 2025, https://bcglobal.bryantchristie.com/marketinfo/reports/peanut%20aflatoxin%20limits/Eurasian%20Economic%20Union%20TR%20TS%20021%202011%20-%20USDA%20FAS%20Translation.pdf
  16. SPS requirements for exporting to the Russian Federation, accessed on October 21, 2025, https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/international-affairs/eu-russia-sps-issues/sps-requirements-export_en
  17. قانون موافقتنامه همکاری در زمینه قرنطینه گیاهی و حفظ نباتات بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت فدراسیون روسیه – نظامات, accessed on October 21, 2025, https://nezamat.ir/post-15683/
  18. دریافت گواهی سلامت برای محصولات صادراتی به روسیه از ابتدای بهمن‌ماه اجباری شد, accessed on October 21, 2025, https://nayzinews.ir/fa/news/7403/%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86%E2%80%8C%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%AF
  19. 3 شرط صادرات محصولات کشاورزی به روسیه +نامه – اکو ایران, accessed on October 21, 2025, https://ecoiran.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-121/9615-%D8%B4%D8%B1%D8%B7-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87
  20. Food and Agricultural Import Regulations and Standards Country Report, accessed on October 21, 2025, https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Food%20and%20Agricultural%20Import%20Regulations%20and%20Standards%20Country%20Report_Moscow_Russian%20Federation_06-30-2021.pdf
  21. Islamic Republic of Iran, accessed on October 21, 2025, https://eec.eaeunion.org/en/comission/department/dotp/torgovye-soglasheniya/iran.php
  22. Iran-Eurasia free trade agreement marks milestone for administration: Official – IRNA English, accessed on October 21, 2025, https://en.irna.ir/news/85926239/Iran-Eurasia-free-trade-agreement-marks-milestone-for-administration
  23. HS Code 080410 – Tariff Classification of – Dates – Flexport, accessed on October 21, 2025, https://www.flexport.com/data/hs-code/080410-dates/
  24. HS Code for Pistachio nuts – FreightAmigo, accessed on October 21, 2025, https://www.freightamigo.com/blog/hs-code-for-pistachio-nuts
  25. همه چیز درباره مالیات بر ارزش افزوده و مقایسه با کشورهای دیگر – رده, accessed on October 21, 2025, https://www.rade.ir/32905-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87/
  26. نگاهی کوتاه به مقررات مالیاتی فدراسیون روسیه – معاونت دیپلماسی اقتصادی, accessed on October 21, 2025, https://economic.mfa.ir/portal/newsview/689404
  27. شناخت قوانین واردات از روسیه ✔️ بازرگانی آرشان 1404, accessed on October 21, 2025, https://arshanco.com/service?id=import-rules-from-russia
  28. International North–South Transport Corridor: Boosting Russia’s “pivot to the South” and Trans-Eurasian connectivity – Russian Journal of Economics, accessed on October 21, 2025, https://rujec.org/article/86617/
  29. Overcoming infrastructure barriers to the development of the International North-South Transport Corridor – Eurasian Rail Alliance Index, accessed on October 21, 2025, https://index1520.com/en/analytics/preodolenie-infrastrukturnykh-barerov-na-puti-razvitiya-mtk-sever-yug/
  30. حمل و نقل کالا به روسیه – صادرات و ارسال بار به روسیه – آبا تمیم گیتی, accessed on October 21, 2025, https://abatamimgiti.com/%D8%AD%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%82%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/
  31. حمل و نقل جاده ای به روسیه؛ مزایا و معایب + مدارک لازم – آلتین ترانس آسیا, accessed on October 21, 2025, https://altintrans.com/blog/road-transportation-to-russia-guide/
  32. مراحل صادرات کالا به روسیه + بهترین کالاها برای صادرات – شرکت بازرگانی ایمن تجارت کارآمد, accessed on October 21, 2025, https://irclearance.com/blog/exporting-goods-russia/
  33. روش های بازاریابی و فروش محصول صادراتی در روسیه آرشان 1404, accessed on October 21, 2025, https://arshanco.com/service?id=product-marketing-in-russia
  34. لیست نمایشگاه های مواد غذایی روسیه – اکسپوگراد, accessed on October 21, 2025, https://expograd.ir/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87/