مهمترین شرکای تجاری ایران در شش ماهه نخست 1404 

۱. نمای کلی تجارت خارجی ایران در نیمه اول ۱۴۰۴: انقباض ارزشی و رشد وزنی

تجارت خارجی جمهوری اسلامی ایران در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، تحت تأثیر عوامل متعدد داخلی و ژئوپلیتیک، روندی متفاوت و متناقض را به ثبت رسانده است. در حالی که حجم فیزیکی مبادلات افزایش نشان می‌دهد، ارزش کل دلاری تجارت کاهش یافته که خود حاکی از دگرگونی در ساختار و قیمت‌گذاری کالاهای مبادله‌ای است. این آمار رسمی که از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام شده است، تصویر دقیقی از نقشه کنونی مبادلات جهانی کشور ارائه می‌دهد. در این یادداشت به مهمترین شرکای تجاری ایران در شش ماهه نخست 1404 خواهیم پرداخت.

۱.۱. ابعاد کلان مبادلات و مقایسه با سال گذشته

مجموع ارزش تجارت خارجی کشورمان (صادرات غیرنفتی و واردات) در فاصله فروردین تا شهریور ۱۴۰۴، به رقم ۵۴ میلیارد و ۳۱۱ میلیون دلار رسید.¹ این میزان از تبادلات با بیش از ۱۰۰ کشور جهان صورت گرفته است.³ مقایسه این عملکرد با نیمه مشابه سال ۱۴۰۳ نشان‌دهنده کاهش کلی حدود ۴ میلیارد دلاری یا حدود ۸ درصد افت در کل ارزش تجارت خارجی است.¹ این انقباض ارزشی عمدتاً به دلیل کاهش شدید واردات در این دوره رخ داده است.

تراز تجاری غیرنفتی کشور در پایان دوره شش ماهه ۱۴۰۴، با وجود تمامی تلاش‌ها و با توجه به ارزش ۲۵ میلیارد و ۹۴۴ میلیون دلاری صادرات در مقابل ۲۸ میلیارد و ۳۶۷ میلیون دلاری واردات، همچنان منفی باقی ماند و کسری ۲.۳ میلیارد دلاری را ثبت کرد.¹

با این حال، باید توجه داشت که این کسری نسبت به تراز منفی ۷.۵ میلیارد دلاری نیمه اول سال ۱۴۰۳، بهبود قابل ملاحظه‌ای معادل ۶۸ درصد را تجربه کرده است.⁷ این بهبود در تراز تجاری، بیشتر یک دستاورد مدیریتی در حوزه کنترل خروج ارز و مهار واردات محسوب می‌شود تا یک موفقیت ساختاری در افزایش رقابت‌پذیری صادرات. کاهش ۱۵ درصدی در ارزش واردات، عامل اصلی این انقباض کسری تجاری بوده است.⁷

۱.۲. تحلیل عملکرد صادرات غیرنفتی: پارادوکس ارزش و حجم

در شش ماهه نخست ۱۴۰۴، صادرات غیرنفتی ایران از لحاظ وزن، رشد مثبتی را نشان داد؛ در این دوره زمانی، ۷۴ میلیون و ۹۹۷ هزار تن کالای غیرنفتی به ارزش ۲۵ میلیارد و ۹۴۴ میلیون دلار صادر شده است.¹ در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته، صادرات غیرنفتی کشور به لحاظ وزنی ۶ درصد افزایش یافته است.¹

اما در نقطه مقابل، ارزش دلاری صادرات، عملاً تغییری نداشت و تنها ۰.۰۱ درصد کاهش را ثبت کرد.⁸ این پدیده، که تحلیلگران اقتصادی آن را «پارادوکس حجم و ارزش» می‌نامند، زنگ خطر جدی برای ساختار تجارت خارجی ایران به صدا درآورده است.⁹ افزایش ۶ درصدی در حجم صادرات در مقابل ثبات ارزش، به این معنی است که متوسط قیمت هر تن کالای صادراتی کشور کاهش یافته است.

این امر نشان می‌دهد که برای حفظ یا تثبیت درآمد ارزی، تولیدکنندگان ایرانی مجبور به فروش مقادیر بیشتری از مواد خام، واسطه‌ای و محصولات پتروشیمی (که قیمت واحد پایین‌تری دارند) شده‌اند.⁹ این روند، ضمن دور شدن از هدف توسعه صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا، تأییدکننده افزایش خام‌فروشی در اقتصاد کشور است.⁹

۱.۳. انقباض استراتژیک در واردات

در حوزه واردات، سیاست‌های کنترلی و محدودیت‌های ارزی اعمال شده در نیمه نخست ۱۴۰۴، تأثیر قابل توجهی بر کاهش ارزش کلی مبادلات ورودی گذاشت. در این مدت، ۱۸ میلیون و ۷۵۷ هزار تن کالا به ارزش ۲۸ میلیارد و ۳۶۷ میلیون دلار وارد کشور شد.¹

بررسی آمارها نشان می‌دهد که در حالی که وزن واردات نسبت به نیمه مشابه سال قبل ۲ درصد افزایش یافته بود، ارزش واردات کاهش چشمگیر ۱۵ درصدی را تجربه کرد.¹ این کاهش ارزشی دو پیامد مهم دارد: نخست، موفقیت نسبی دولت در کنترل واردات کالاهای غیرضروری.⁷

دوم، تمایل الگوی وارداتی کشور به سمت کالاهایی با قیمت واحد پایین‌تر، که می‌تواند هم ناشی از کاهش قدرت خرید داخلی و هم سیاست‌های تخصیص ارز برای تأمین کالاهای ارزان‌تر باشد.⁹ با این حال، مقامات اقتصادی کشور هشدار داده‌اند که اگر این کاهش ارزش به قیمت افت واردات مواد اولیه ضروری و کالاهای سرمایه‌ای تمام شده باشد، می‌تواند در نیمه دوم سال به کاهش تولید داخلی و کندی رشد بیانجامد.⁷

۲. نقشه شرکای تجاری ایران: سلطه آسیا و تمرکز ریسکی

ساختار شرکای تجاری ایران در شش ماهه نخست ۱۴۰۴، نشان‌دهنده تمرکز بالای مبادلات بر کشورهای آسیایی و منطقه‌ای است. این تمرکز جغرافیایی، اگرچه تحت شرایط تحریمی به حفظ جریان ارز کمک می‌کند، اما ریسک وابستگی به بازارهای معدود را به شدت افزایش داده است.¹¹ طبق آمار، تقریباً ۶۸ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران تنها به چهار کشور اصلی انجام شده است.¹²

۲.۱. پنج مقصد نخست صادرات غیرنفتی: سهم بیش از ۶۸ درصد

تحلیل دقیق آمارهای گمرک در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که پنج کشور زیر، محور اصلی صادرات غیرنفتی کشور بوده‌اند:

1. چین: جمهوری خلق چین با رقمی بالغ بر ۶ میلیارد و ۹۰۷ میلیون دلار، همچنان مقصد بلامنازع صادرات ایران است و سهمی معادل ۲۶.۶۲ درصد از کل ارزش صادرات را به خود اختصاص داده است.¹² نقش چین به‌عنوان مشتری اصلی نفت، گاز و محصولات پتروشیمی ایران، این کشور را در جایگاه نخست شریک تجاری قرار داده است.
2. عراق: با صادراتی به ارزش ۴ میلیارد و ۵۸۹ میلیون دلار، سهم ۱۷.۶۹ درصد از صادرات را در اختیار داشت.¹² عراق به‌عنوان یک بازار سنتی و منطقه‌ای، بخش بزرگی از محصولات غذایی، ساختمانی و صنعتی ایران را جذب می‌کند. اما، تجارت با این کشور نیز در ماه‌های اخیر با چالش‌هایی مانند اعمال تعرفه‌های سنگین (به طور مثال بر میلگرد) توسط دولت عراق، به منظور حمایت از تولید داخلی این کشور، مواجه شده است.¹⁰
3. امارات متحده عربی (UAE): امارات با رقمی معادل ۳ میلیارد و ۴۸۱ میلیون دلار، سهم ۱۳.۴۲ درصد از صادرات را به خود اختصاص داد.¹² امارات نه تنها یک بازار مهم برای کالاهای ایرانی است، بلکه به‌عنوان یک هاب مالی و ترانزیتی، نقشی حیاتی در صادرات مجدد کالاهای ایرانی به سایر بازارهای جهانی، به‌ویژه در غرب، ایفا می‌کند.¹³
4. ترکیه: این کشور با جذب ۲ میلیارد و ۷۳۸ میلیون دلار کالا، سهم ۱۰.۵۵ درصد از کل ارزش صادرات را در اختیار داشت.¹²
5. افغانستان: با صادرات ۱ میلیارد و ۱۵۶ میلیون دلار، سهمی معادل ۴.۴۶ درصد از کل صادرات کشور به این همسایه شرقی اختصاص یافت.¹²

این تمرکز بیش از حد (حدود ۶۸ درصد به ۴ کشور)، نشان‌دهنده آسیب‌پذیری ساختاری اقتصاد ایران در برابر هرگونه تغییر در سیاست‌های تجاری یا نوسانات تقاضا در این بازارهای محدود است. استمرار این روند، ریسک‌های تمرکز ژئوپلیتیک و اقتصادی را برای درآمد ارزی کشور افزایش می‌دهد.

۲.۲. مبادی اصلی واردات: نبرد پنهان اروپا و آسیا

در بخش واردات، امارات متحده عربی و چین با رقابتی نزدیک، همچنان اصلی‌ترین مبادی تأمین کالای ایران باقی ماندند.¹³ آمار سه ماهه نخست ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که امارات (با ۳.۸۸۶ میلیارد دلار) و چین (با ۳.۴۲۸ میلیارد دلار) به ترتیب در جایگاه اول و دوم مبادی وارداتی قرار گرفتند.¹⁵ ترکیه نیز با ۱.۹۸۶ میلیارد دلار نقش مهمی در واردات ایفا کرد.¹⁵

با وجود سلطه مطلق کشورهای آسیایی بر مقاصد صادراتی، در میان ۱۰ کشور برتر صادرکننده کالا به ایران در نیمه اول ۱۴۰۴، حضور کشورهای اروپایی قابل تأمل است. داده‌ها نشان می‌دهند که سهم کشورهای آسیایی و اروپایی در این فهرست تقریباً برابر (۵ به ۵) بوده است.¹⁴ کشورهایی چون آلمان، هلند و سوییس در میان ۱۰ کشور اصلی مبدأ واردات قرار گرفتند.¹⁴ برای مثال، کمی بیش از ۳۹۹ میلیون دلار کالا از سوییس وارد کشور شده است.¹⁴

این حضور معنادار کشورهای اروپایی در لیست واردات، علی‌رغم دشواری‌های ناشی از تحریم‌های بانکی، نشان‌دهنده آن است که تأمین بسیاری از کالاهای حیاتی، تجهیزات پیشرفته، ماشین‌آلات صنعتی، و مواد اولیه با تکنولوژی بالا همچنان از غرب انجام می‌شود. این کالاها معمولاً به دلیل پیچیدگی‌های لجستیکی و مالی ناشی از دور زدن تحریم‌ها، با قیمت بالاتری نسبت به میانگین جهانی وارد می‌شوند و شرکای اصلی آسیایی ایران هنوز نتوانسته‌اند تمامی نیازهای فناورانه کشور را پوشش دهند.

۳. ترکیب کالایی تجارت: تمرکز بر خام‌فروشی در صادرات و کالاهای حیاتی در واردات

ساختار کالایی تجارت خارجی در نیمه اول ۱۴۰۴، تأییدکننده مسیر اقتصاد ایران به سمت افزایش وابستگی به فروش محصولات پایه و تمرکز بر تأمین کالاهای اساسی و سرمایه‌ای برای مدیریت ذخایر است.

۳.۱. ماهیت صادرات: سلطه پتروشیمی و محصولات پایه

صادرات ایران همچنان به‌شدت به محصولات دارای ارزش افزوده پایین و نیمه‌خام وابسته است. بخش محصولات پتروشیمی و گازی، نقش محوری در تأمین ارز صادراتی ایفا می‌کند. در شش ماهه نخست ۱۴۰۴، ۲۸.۱ میلیون تن محصولات پتروشیمی به ارزش ۱۱.۳ میلیارد دلار صادر شده است.¹³ این رقم نشان می‌دهد که بیش از ۴۳ درصد از کل ارزش صادرات غیرنفتی کشور (۲۵.۹ میلیارد دلار) تنها متکی به این گروه کالایی بوده است.

پنج قلم اصلی صادراتی کشور بر اساس آمار سه ماهه نخست ۱۴۰۴، عموماً محصولات پایه و فرآوری اولیه هستند:

1. پروپان مایع‌شده (با ۸۷۴ میلیون دلار).¹⁶
2. بوتان مایع‌شده (با ۶۱۱ میلیون دلار).¹⁶
3. متانول (با ۵۷۶ میلیون دلار).¹⁶
4. قیر نفت (با ۵۷۴ میلیون دلار).¹⁶
5. گاز طبیعی (با ۴۵۶ میلیون دلار).¹⁶

این ترکیب کالایی، مستقیماً پدیده «ارزان‌فروشی» و پارادوکس حجم/ارزش را توضیح می‌دهد. معاون سازمان توسعه تجارت نیز تأکید کرده است که حدود ۶۵ درصد صادرات کشور در حوزه مواد خام و نیمه‌خام است و کشور نیازمند تکمیل زنجیره‌های پایین‌دستی و حرکت به سمت صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر است.¹⁷ اتکاء به این اقلام، باعث می‌شود کشور به شدت در برابر نوسانات قیمت‌های جهانی کالا آسیب‌پذیر باشد.¹¹

۳.۲. ماهیت واردات: اولویت کالاهای اساسی و نقش مهم طلا

در بخش واردات، با وجود کاهش کلی ارزش، سیاست دولت بر تأمین نیازهای ضروری و حیاتی کشور متمرکز بوده است. بررسی آمارها نشان می‌دهد که از میان ۱۰ قلم نخست کالای وارداتی، ۸ قلم به کالاهای اساسی اختصاص داشته‌اند.⁸ این اقدام به‌عنوان راهکاری برای حفظ ثبات بازار داخلی، تأمین امنیت غذایی و مدیریت ریسک‌های ناشی از نوسانات ارزی تلقی می‌شود.⁸

اقلام پرارزش وارداتی در سه ماهه نخست ۱۴۰۴ شامل موارد زیر بوده‌اند:

1. طلا به اشکال خام: با ارزش ۹۶۵ میلیون دلار، این کالا گران‌ترین قلم وارداتی کشور بود.⁸ واردات طلا در این حجم، بیش از آنکه مصرف صنعتی داشته باشد، به عنوان یک ابزار پوششی برای حفظ ارزش دارایی‌ها، مدیریت بازار ارز و تسهیل مبادلات غیررسمی در شرایط تحریمی عمل می‌کند.⁸
2. ذرت دامی: ۸۸۳ میلیون دلار.¹⁶
3. برنج: ۵۰۰ میلیون دلار.¹⁶
4. روغن دانه آفتابگردان: ۴۹۳ میلیون دلار.¹⁶
5. گوشی تلفن همراه: ۳۷۲ میلیون دلار.¹⁶

حضور پررنگ اقلامی چون ذرت و برنج در صدر لیست واردات، نشان می‌دهد که تأمین امنیت غذایی و خوراک دام کشور، همچنان وابستگی قابل توجهی به واردات استراتژیک دارد.⁸

۴. عوامل و موانع مؤثر بر عملکرد تجارت در نیمه اول ۱۴۰۴

عملکرد تجارت خارجی ایران در نیمه اول سال ۱۴۰۴ صرفاً نتیجه سیاست‌های بلندمدت نبود، بلکه تحت تأثیر شوک‌های ناگهانی و چالش‌های ساختاری دیرینه قرار داشت.

۴.۱. تأثیرات ناگهانی شوک‌های داخلی و ژئوپلیتیک

یکی از عوامل کلیدی که در آمارهای رسمی مورد اشاره قرار گرفت، تأثیر وقایع ژئوپلیتیک کوتاه‌مدت بود. رویداد موسوم به “جنگ ۱۲ روزه” که در خرداد ۱۴۰۴ رخ داد، باعث توقف فعالیت برخی کارخانه‌های تولیدی و وقفه در زنجیره‌های تأمین و صادرات شد.¹ اگرچه این دوره نسبتاً کوتاه بود، اما مقامات مسئول اذعان کردند که توقف فعالیت‌ها در کاهش تولید و صادرات بی‌تأثیر نبوده است.¹

این واقعه، شکنندگی زیرساخت‌های اقتصادی و پایین بودن سطح تاب‌آوری بنگاه‌ها، به‌ویژه واحدهای کوچک و متوسط، در مواجهه با بحران‌های ناگهانی را آشکار ساخت.¹⁹ در کنار این شوک، روند بلندمدت کاهش قیمت هر تن کالای صادراتی و افزایش قیمت هر تن کالای وارداتی نیز ادامه یافت.¹¹ این امر، که حاشیه سود صادرکنندگان را کاهش و فشار بر ذخایر ارزی برای تأمین واردات را افزایش می‌دهد، خود یک عامل کلیدی در منفی شدن تراز تجاری کشور محسوب می‌شود.¹¹

۴.۲. معمای روسیه و پیمان‌های منطقه‌ای

یکی از نکات تحلیلی مهم در نقشه شرکای تجاری نیمه اول ۱۴۰۴، حذف یا غیبت روسیه از فهرست شرکای اصلی تجارت خارجی ایران بود.¹² این در حالی است که سیاست راهبردی کشور، تمرکز بر توسعه روابط با همسایگان شمالی و سازمان‌های منطقه‌ای مانند شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) بوده است.²²

غیبت روسیه در لیست شرکای برتر در این دوره زمانی، سیگنالی نگران‌کننده درباره سرعت و کارایی دیپلماسی اقتصادی کشور در فعال‌سازی ظرفیت‌های پیمان‌های منطقه‌ای است.⁹ با این حال، دولت امیدوار است که اجرایی شدن کامل توافقنامه تجارت آزاد با اتحادیه اوراسیا که مقرر شده بود در اوایل سال ۱۴۰۴ عملیاتی شود ²⁴، در نیمه دوم سال جاری تأثیر خود را نشان دهد. این توافقنامه با هدف رسیدن به حجم تبادلات ۱۰ میلیارد دلاری با اعضای اوراسیا و صفر شدن تعرفه برای ۸۷ درصد کد تعرفه کالاهای تجاری ایران امضا شده است.²² تقویت همکاری‌های گمرکی و تسهیل ترانزیت در این مسیر، از توافقات کلیدی اخیر با اوراسیا بوده است.²⁵

۵. چشم‌انداز و راهبردهای توسعه تجارت در نیمه دوم ۱۴۰۴

با توجه به عملکرد نیمه نخست سال، که با انقباض ارزشی و پارادوکس حجم/ارزش مشخص شد، دستیابی به اهداف توسعه صادرات در نیمه دوم ۱۴۰۴ نیازمند یک بازنگری جدی در سیاست‌های ساختاری است.

۵.۱. اهداف کمی و سیاست‌های حمایتی

در سطح کلان، هدف‌گذاری سند برنامه هفتم توسعه، دستیابی به رشد سالانه ۲۳ درصدی در صادرات است.⁷ برای جبران کاهش ارزش صادرات در نیمه اول سال، لازم است جهش قابل ملاحظه‌ای در شش ماهه دوم صورت پذیرد. سازمان توسعه تجارت ایران، با انتخاب شعار محوری «تجارت هوشمندانه و تولید صادرات‌محور» ¹⁷، قصد دارد بر حرکت از صادرات مواد خام به سمت محصولات با فناوری و ارزش افزوده بالاتر تأکید کند.

همچنین، توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی، که یکی از زمینه‌های دارای ظرفیت بالاست ⁷، در دستور کار قرار گرفته است. برنامه‌هایی برای بهبود زیرساخت‌های مالی، بیمه‌ای و لجستیکی و همچنین استفاده فعال‌تر از پیمان‌های منطقه‌ای نظیر اوراسیا و بریکس، به‌عنوان راهبردهای حمایتی معرفی شده‌اند.¹⁷

۵.۲. ضرورت اصلاحات ساختاری و نظام ارزی

از منظر تحلیلگر، بزرگترین مانع در مسیر توسعه پایدار صادرات، چالش‌های درونی و ساختاری است که تحت سلطه سیاست‌های ارزی بر سیاست‌های تجاری قرار دارد. بخش خصوصی بارها تأکید کرده است که اجرای نظام چندنرخی ارز، سیاست‌های سختگیرانه ایفای تعهدات ارزی و قوانین دست‌وپاگیر مانند قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، عامل اصلی کاهش توان رقابت صادرکنندگان است.²⁷

پیشنهاد اصلی نهادهای تخصصی مانند اتاق ایران، تک نرخی شدن ارز و اصلاح بنیادین قانون قاچاق است.²⁷ تا زمانی که ریشه‌های اصلی (مانند نرخ‌گذاری دستوری و مداخله گسترده دولتی) حل نشوند و صادرکنندگان از شفافیت و ثبات در بازگشت ارز خود اطمینان نیابند، هرگونه بهبود در تراز تجاری صرفاً یک دستاورد کوتاه‌مدت خواهد بود که بر مبنای مهار واردات و نه رشد واقعی صادرات با ارزش افزوده بالا، بنا شده است. دستیابی به هدف رشد ۲۳ درصدی و خروج از ریسک تمرکز جغرافیایی، تنها در گروی ایجاد این ثبات و حذف دخالت‌های ارزی است.²⁶

منابع

1. کارنامه تجارت خارجی ۶ ماهه امسال/ واردات ۱۵ درصد کاهش یافت – ایرنا, accessed on October 18, 2025, https://www.irna.ir/news/85953820/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%DB%B6-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B5-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA
2. تجارت خارجی ایران در نیمه اول ۱۴۰۴ به ۵۴.۳ میلیارد دلار رسید – خبرگزاری موج, accessed on October 18, 2025, https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/655899-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF
3. تجارت ۵۴ میلیارد دلاری ایران در نیمه اول ۱۴۰۴ – ایلنا, accessed on October 18, 2025, https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/1693514-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84
4. تجارت ۵۴ میلیارد دلاری ایران در نیمه اول ۱۴۰۴ – خبرگزاری مهر, accessed on October 18, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6606710/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DB%B5%DB%B4-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4
5. تجارت خارجی 54 میلیارد دلاری ایران در نیمه اول سال 1404 – خبر فارسی, accessed on October 18, 2025, https://khabarfarsi.com/u/228001909
6. کاهش 8 درصدی تجارت خارجی ایران در نیمه نخست ۱۴۰۴ – Asriran, accessed on October 18, 2025, https://www.asriran.com/fa/news/1099348/%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-8-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4
7. تراز تجاری ایران در ۶ ماهه اول ۱۴۰۴ بهبود ۶۸ درصدی یافت – خبرگزاری مهر …, accessed on October 18, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6618779/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B4-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%88%D8%AF-%DB%B6%DB%B8-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA
8. کالاهای اساسی؛ بازیگران اصلی واردات در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ | سهم «طلای خام» از واردات چقدر شد؟ +نمودار – شهر خبر, accessed on October 18, 2025, https://www.shahrekhabar.com/news/176066916010741
9. زنگ خطر در تجارت خارجی ایران / روسیه از لیست شرکای اصلی خط خورد, accessed on October 18, 2025, https://www.shahrekhabar.com/news/17601930002906
10. صادرات خدمات پیشتاز رشد اقتصادی در نیمه 1404 – روزنامه جهان صنعت – خبر فارسی, accessed on October 18, 2025, https://khabarfarsi.com/u/229271463
11. مروری بر وضعیت تجارت خارجی ایران، با تأکید بر شش ماهه نخست سال 1403, accessed on October 18, 2025, https://report.mrc.ir/article_11013.html
12. روسیه از فهرست شرکای اصلی ایران رسماً حذف شد – پایگاه خبری گسترش نیوز – خبر فارسی, accessed on October 18, 2025, https://khabarfarsi.com/ua/229292912
13. چین و امارات بزرگترین شرکای تجاری ایران در نیمه اول سال/ تراز تجاری کشور مثبت شد, accessed on October 18, 2025, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4108000-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF
14. سهم آلمان، هلند و سوییس در واردات کالا به ایران | امارات بازهم در صدر قرار گرفت + نمودار – اقتصادنیوز, accessed on October 18, 2025, https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-54/747969-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D8%A2%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%84%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D9%88%DB%8C%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%87%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1
15. صادرات ۱۱.۶ میلیارد دلاری ایران در بهار ۱۴۰۴ – ایرنا, accessed on October 18, 2025, https://www.irna.ir/news/85892122/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B1-%DB%B6-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4
16. حجم تجارت خارجی ایران در بهار ۱۴۰۴ به ۲۴.۶ میلیارد دلار رسید – دروازه اقتصاد, accessed on October 18, 2025, https://economicsgate.com/iran-foreign-trade-spring-1404/
17. مشوق‌های صادراتی ۱۴۰۴ این هفته ابلاغ می‌شود – خبرگزاری مهر, accessed on October 18, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6603230/%D9%85%D8%B4%D9%88%D9%82-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF
18. تأثیر جنگ ۱۲ روزه در کاهش تولید و صادرات / واردات ۱۵ درصد کاهش یافت – دنیای اقتصاد, accessed on October 18, 2025, https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4216890-%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA
19. جنگ ۱۲ روزه، شکنندگی زیرساخت‌های اقتصادی را آشکار کرد – ایرنا, accessed on October 18, 2025, https://www.irna.ir/news/85939215/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B4%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF
20. گمرک ایران تایید کرد: نام روسیه از فهرست شرکا حذف شد, accessed on October 18, 2025, https://www.shahrekhabar.com/news/176024460089850
21. حذف روسیه از فهرست شرکای تجاری ایران؟ – vista.ir, accessed on October 18, 2025, https://vista.ir/n/nabzebaazaar/md4nz
22. تجارت با اوراسیا هموار شد – ایرنا, accessed on October 18, 2025, https://www.irna.ir/news/85766847/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D9%87%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF
23. تغییر نقشه تجارت منطقه‌ای ایران در بهار ۱۴۰۴ – خبرگزاری مهر, accessed on October 18, 2025, https://www.mehrnews.com/news/6538438/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4
24. آغاز تجارت آزاد ایران با اوراسیا از اردیبهشت ۱۴۰۴, accessed on October 18, 2025, https://ecoiran.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-121/88643-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA
25. توافقات جدید ایران و اتحادیه اوراسیا جهت تسهیل تجارت – اقتصاد معاصر, accessed on October 18, 2025, https://eghtesademoaser.ir/fa/news/34791/%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA
26. دلیل محدودیت واردات طلا اعلام شد – تابناک | TABNAK, accessed on October 18, 2025, https://www.tabnak.ir/fa/news/1333723/%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF
27. بررسی راهکار‌های افزایش میزان صادرات در سال ۱۴۰۴ – خبرگزاری آنا, accessed on October 18, 2025, https://ana.ir/fa/news/991905/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4